໓. ສຕິປຏ຺ຐານສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ

໑. ອມ຺ພປາລິສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ອມ຺ພປາລິວເນ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມນາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທຸນ຺ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ສຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ອມ຺ພປາລິວເນ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ສໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສໂຕ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອສິເຕ ປີເຕ ຂາຍິເຕ ສາຍິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ, ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນ ສຸຕ຺ເຕ ຊາຄຣິເຕ ຠາສິເຕ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕິ. ສໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ວິຫເຣຍ຺ຍ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕໍ

໓໖໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ປນິເຘກຈ຺ເຈ ໂມຆປຸຣິສາ ມຎ຺ເຈວ [ມເມວ (ສີ.)] ອຊ຺ເຌສນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມ ຈ ຠາສິເຕ ມເມວ ອນຸພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ. ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ອປ຺ເປວ ນາມາຫໍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕສ຺ສ ທາຍາໂທ ອສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ. ຍໂຕ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຕິວິເຘນ ຠາເວຍ຺ຍາສິ.

ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ພຫິທ຺ຘາ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ເວທນາສຸ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ວາ ເວທນາສຸ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ວາ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຘມ຺ເມສຸ…ເປ… ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາ ວາ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ຕິວິເຘນ ຠາເວສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສາລສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ສາລາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ…ເປ… ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເຍ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ. ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອາວຸໂສ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ກາຍສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ເວທນານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣຖ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ຍຖາຠູຕໍ ຎາຓາຍ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ເສຂາ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ເຕປິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ກາຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ເວທນານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມານໍ ປຣິຎ຺ຎາຍ.

‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ ສມ຺ມທຎ຺ຎາ ວິມຸຕ຺ຕາ, ເຕປິ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ກາເຍນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ; ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ເວທນາຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ; ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຈິຕ຺ເຕນ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ; ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣນ຺ຕິ ອາຕາປິໂນ ສມ຺ປຊານາ ເອໂກທິຠູຕາ ວິປ຺ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ສມາຫິຕາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ, ຘມ຺ເມຫິ ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ.

‘‘ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ນວາ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ອຘຸນາຄຕາ ອິມໍ ຘມ຺ມວິນຍໍ, ເຕ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ສມາທເປຕພ຺ພາ ນິເວເສຕພ຺ພາ ປຕິຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອກຸສລຣາສິສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ອກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ, ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ. ‘ອກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ.

‘‘‘ກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ‘ກຸສລຣາສີ’ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວທມາໂນ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ສມ຺ມາ ວທມາໂນ ວເທຍ຺ຍ. ເກວໂລ ຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສລຣາສິ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສກຸຓຄ຺ຆິສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໒. ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ລາປໍ ສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂປ ສກຸໂຓ ສກຸຓຄ຺ຆິຍາ ຫຣິຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິເທວສິ – ‘ມຍເມວມ຺ຫ [ມຍເມວາມ຺ຫ (ກ.)] ອລກ຺ຂິກາ, ມຍໍ ອປ຺ປປຸຎ຺ຎາ, ເຍ ມຍໍ ອໂຄຈເຣ ຈຣິມ຺ຫ ປຣວິສເຍ. ສເຈຊ຺ຊ ມຍໍ ໂຄຈເຣ ຈເຣຍ຺ຍາມ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ, ນ ມ຺ຍາຍໍ [ນ ຈາຍໍ (ສີ.)], ສກຸຓຄ຺ຆິ, ອລໍ ອຠວິສ຺ສ, ຍທິທໍ – ຍຸທ຺ຘາຍາ’ຕິ. ‘ໂກ ປນ ເຕ, ລາປ, ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’ຕິ? ‘ຍທິທໍ – ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານ’’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ສເກ ພເລ ອສໍວທມານາ [ອວຈມານາ (ສີ.)] ລາປໍ ສກຸຓໍ ປມຸຎ຺ຈິ – ‘ຄຈ຺ຉ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ລາປ, ຕຕ຺ຣປິ ເມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂມກ຺ຂສີ’’’ຕິ.

‘‘ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາໂປ ສກຸໂຓ ນງ຺ຄລກຏ຺ຐກຣຓໍ ເລຑ຺ຑຸຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ເລຑ຺ຑຸໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສກຸຓຄ຺ຆິໍ ວທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ – ‘ເອຫິ ໂຂ ທານິ ເມ, ສກຸຓຄ຺ຆິ, ເອຫິ ໂຂ ທານິ ເມ, ສກຸຓຄ຺ຆີ’ຕິ. ອຖ ໂຂ ສາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ສເກ ພເລ ອປຕ຺ຖທ຺ຘາ ສເກ ພເລ ອສໍວທມານາ ອຸໂຠ ປກ຺ເຂ ສນ຺ນຍ຺ຫ [ສນ຺ຘາຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ລາປໍ ສກຸຓໍ ສຫສາ ອຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ. ຍທາ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຎ຺ຎາສິ ລາໂປ ສກຸໂຓ ‘ພຫຸອາຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ສກຸຓຄ຺ຆີ’ຕິ, ອຖ ຕສ຺ເສວ ເລຑ຺ຑຸສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ ປຈ຺ຈຸປາທິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສກຸຓຄ຺ຆິ ຕຕ຺ເຖວ ອຸຣໍ ປຈ຺ຈຕາເຬສິ. ເອວຎ຺ຫິ ຕໍ [ເອວໍ ເຫຕໍ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂຍ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ ປຣວິສເຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ອໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ຖ ປຣວິສເຍ. ອໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ປຣວິສເຍ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ.

‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ. ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ – ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’’ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ມກ຺ກຏສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໓. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ທຸຄ຺ຄາ ວິສມາ ເທສາ, ຍຕ຺ຖ ເນວ ມກ຺ກຏານໍ ຈາຣີ ນ ມນຸສ຺ສານໍ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ທຸຄ຺ຄາ ວິສມາ ເທສາ, ຍຕ຺ຖ ມກ຺ກຏານຎ຺ຫິ ໂຂ ຈາຣີ, ນ ມນຸສ຺ສານໍ. ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫິມວໂຕ ປພ຺ພຕຣາຊສ຺ສ ສມາ ຠູມິຠາຄາ ຣມຓີຍາ, ຍຕ຺ຖ ມກ຺ກຏານຎ຺ເຈວ ຈາຣີ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ລຸທ຺ທາ ມກ຺ກຏວີຖີສຸ ເລປໍ ໂອຑ຺ເຑນ຺ຕິ ມກ຺ກຏານໍ ພາຘນາຍ.

‘‘ຕຕ຺ຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍ ເຕ ມກ຺ກຏາ ອພາລຊາຕິກາ ອໂລລຊາຕິກາ, ເຕ ຕໍ ເລປໍ ທິສ຺ວາ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂຍ ປນ ໂສ ໂຫຕິ ມກ຺ກໂຏ ພາລຊາຕິໂກ ໂລລຊາຕິໂກ, ໂສ ຕໍ ເລປໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ຫຕ຺ຖໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’ຕິ ທຸຕິເຍນ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ໂມເຈສ຺ສາມີ’ຕິ ປາເທນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ໂມເຈສ຺ສາມິ ປາທຎ຺ຈາ’ຕິ ທຸຕິເຍນ ປາເທນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ‘ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ໂມເຈສ຺ສາມິ ປາເທ ຈາ’ຕິ ຕຸຓ຺ເຑນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມກ຺ກໂຏ ປຎ຺ໂຈຑ຺ຑິໂຕ ຖຸນໍ ເສຕິ ອນຍໍ ອາປນ຺ໂນ ພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ໂນ ຍຖາກາມກຣຓີໂຍ ລຸທ຺ທສ຺ສ. ຕເມນໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ລຸທ຺ໂທ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກຏ຺ຐກຕງ຺ຄາເຣ [ຕສ຺ມິໍເຍວ ມກ຺ກຏໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ອວສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຍນ ກາມໍ ປກ຺ກມຕິ. ເອວໍ ໂສ ຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຫຕິ ໂຍ ອໂຄຈເຣ ຈຣຕິ ປຣວິສເຍ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາ ອໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ຖ ປຣວິສເຍ. ອໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ປຣວິສເຍ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ.

‘‘ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຖ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ. ໂຄຈເຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຣຕໍ ສເກ ເປຕ຺ຕິເກ ວິສເຍ ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ໂອຕາຣໍ, ນ ລຈ຺ຉຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓໍ. ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ? ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ໂຄຈໂຣ ສໂກ ເປຕ຺ຕິໂກ ວິສໂຍ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ສູທສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໔. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ຣາຊານໍ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕໍ ວາ [ຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ວາ (ສີ.)] ນານຈ຺ຈເຍຫິ ສູເປຫິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ – ອມ຺ພິລຄ຺ເຄຫິປິ, ຕິຕ຺ຕກຄ຺ເຄຫິປິ, ກຏຸກຄ຺ເຄຫິປິ, ມຘຸຣຄ຺ເຄຫິປິ, ຂາຣິເກຫິປິ, ອຂາຣິເກຫິປິ, ໂລຓິເກຫິປິ, ອໂລຓິເກຫິປິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ‘ອິທໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ກຏຸກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ນ ເຈວ ລາຠີ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉາທນສ຺ສ, ນ ລາຠີ ເວຕນສ຺ສ, ນ ລາຠີ ອຠິຫາຣານໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ …ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ນ ເຈວ ລາຠີ ໂຫຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ, ນ ລາຠີ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ສກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ຣາຊານໍ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕໍ ວາ ນານຈ຺ຈເຍຫິ ສູເປຫິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອສ຺ສ – ອມ຺ພິລຄ຺ເຄຫິປິ, ຕິຕ຺ຕກຄ຺ເຄຫິປິ, ກຏຸກຄ຺ເຄຫິປິ, ມຘຸຣຄ຺ເຄຫິປິ, ຂາຣິເກຫິປິ, ອຂາຣິເກຫິປິ, ໂລຓິເກຫິປິ, ອໂລຓິເກຫິປິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ – ‘ອິທໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອິມສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ອມ຺ພິລຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອມ຺ພິລຄ຺ຄສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ. ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ກຏຸກຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອຂາຣິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ… ອໂລຓິກໍ ວາ ເມ ອຊ຺ຊ ຠຕ຺ຕຸ ສູເປຍ຺ຍໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ອຠິຫຣຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ພຫຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອໂລຓິກສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ລາຠີ ເຈວ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉາທນສ຺ສ, ລາຠີ ເວຕນສ຺ສ, ລາຠີ ອຠິຫາຣານໍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ສູໂທ ສກສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ອຸປກ຺ກິເລສາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ.

‘‘ສ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ລາຠີ ເຈວ ໂຫຕິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຸຂວິຫາຣານໍ, ລາຠີ ໂຫຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ຕຖາ ຫິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ສກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຄິລານສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວຄາມເກ [ເພລຸວຄາມເກ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມນ຺ຕາ ເວສາລິຍາ ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ຍຖາສນ຺ທິຏ຺ຐໍ ຍຖາສມ຺ຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສໍ ອຸເປຖ. ອິເຘວາຫໍ ເວຬຸວຄາມເກ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ເວສາລິຍາ ຍຖາມິຕ຺ຕໍ ຍຖາສນ຺ທິຏ຺ຐໍ ຍຖາສມ຺ຠຕ຺ຕໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉຸໍ. ຠຄວາ ປນ ຕຕ຺ເຖວ ເວຬຸວຄາມເກ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ [ອຸປຄຎ຺ຉິ (ສີ. ປີ.)].

ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ວສ຺ສູປຄຕສ຺ສ ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ພາຬ຺ຫາ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ມາຣຓນ຺ຕິກາ. ຕຕ຺ຣ ສຸທໍ ຠຄວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສສິ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມ ຕໍ ປຕິຣູປໍ, ໂຍຫໍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍໍ. ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ອາພາຘໍ ວີຣິເຍນ ປຏິປຓາເມຕ຺ວາ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕໍ ອາພາຘໍ ວີຣິເຍນ ປຏິປຓາເມຕ຺ວາ ຊີວິຕສງ຺ຂາຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ວິຫາສິ. (ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ໂສ ອາພາໂຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ) [( ) ທີ. ນິ. ໒.໑໖໔ ທິສ຺ສຕິ].

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ [ຄິລານວຸຏ຺ຐິໂຕ (ສທ຺ທນີຕິ)] ອຈິຣວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຄລຎ຺ຎາ ວິຫາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຉາຍາຍໍ [ວິຫາຣປຈ຺ຉາຉາຍາຍໍ (ພຫູສຸ)] ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຜາສຸ; ທິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຂມນີຍໍ; ທິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວໂຕ ຍາປນີຍໍ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍ, ທິສາປິ ເມ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ ເຄລຎ຺ເຎນ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອໂຫສິ ກາຈິເທວ ອສ຺ສາສມຕ຺ຕາ – ‘ນ ຕາວ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ນ ຍາວ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸທາຫຣຕີ’’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ທານິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ມຍິ ປຈ຺ຈາສີສຕິ [ປຈ຺ຈາສິໍສຕິ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]? ເທສິໂຕ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ອນນ຺ຕຣໍ ອພາຫິຣໍ ກຣິຕ຺ວາ. ນຕ຺ຖານນ຺ທ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ອາຈຣິຍມຸຏ຺ຐິ. ຍສ຺ສ ນູນ, ອານນ຺ທ, ເອວມສ຺ສ – ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາ, ‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ ວາ, ໂສ ນູນ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸທາຫເຣຍ຺ຍ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ນ ເອວໍ ໂຫຕິ – ‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຣິຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ວາ, ‘ມມຸທ຺ເທສິໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ’ຕິ ວາ. ສ ກິໍ [ໂສ ນູນ (ສີ. ປີ.)], ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາຣພ຺ຠ ກິຎ຺ຈິເທວ ອຸທາຫຣິສ຺ສຕິ! ເອຕຣຫິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອານນ຺ທ, ຊິຓ຺ໂຓ ວຸທ຺ໂຘ ມຫລ຺ລໂກ ອທ຺ຘຄໂຕ ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ອາສີຕິໂກ ເມ ວໂຍ ວຕ຺ຕຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ຊຊ຺ຊຣສກຏໍ [ຊຣສກຏໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ເວຬມິສ຺ສເກນ [ເວຄມິສ຺ສເກນ (ສີ.), ເວຬຸມິສ຺ສເກນ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ເວຘມິສ຺ສເກນ (ປີ. ກ.), ເວຂມິສ຺ສເກນ (ກ.)] ຍາເປຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເວຘມິສ຺ສເກນ ມຎ຺ເຎ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ຍາເປຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ອານນ຺ທ, ສມເຍ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານໍ ອມນສິກາຣາ ເອກຈ຺ຈານໍ ເວທນານໍ ນິໂຣຘາ ອນິມິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມາຘິໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕິ, ຜາສຸຕໂຣ [ຜາສຸຕຣໍ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)], ອານນ຺ທ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ໂຫຕິ [ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຫຕິ (ພຫູສຸ)]. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ອານນ຺ທ, ເອຕຣຫິ ວາ ມມຈ຺ຈເຍ ວາ ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ; ຕມຕຄ຺ເຄ ເມເຕ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ເກຈິ ສິກ຺ຂາກາມາ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໖. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ [ສຸປຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ວິຫຣນ຺ຕິໂຍ ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ [ສມ຺ປຊານນ຺ຕີຕິ (ກ.)]. ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ! ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠຄິນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສມາທເປຕ຺ວາ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປຫໍເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອິຘາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິໍ. ອຖ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຍນາຫໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ມໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິໂຍ ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕີ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເອຕທໂວຈໍ – ‘ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ, ເອວເມຕໍ, ຠຄິນິໂຍ! ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠຄິນິໂຍ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕີ’’’ຕິ.

‘‘ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທ, ເອວເມຕໍ, ອານນ຺ທ! ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ຕສ຺ເສຕໍ ປາຏິກງ຺ຂໍ – ‘ອຸຬາຣໍ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕິ’’’ [ສຎ຺ຊານິສ຺ສຕີຕິ (ພຫູສຸ)].

‘‘ກຕເມສຸ ຈຕູສຸ? ອິຘານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ກາຍາຣມ຺ມໂຓ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍສ຺ມິໍ ປຣິຬາໂຫ, ເຈຕໂສ ວາ ລີນຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນານນ຺ທ [ເຕນຫານນ຺ທ (ສີ.)], ຠິກ຺ຂຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ. ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທຍຕິ [ເວທິຍຕິ (ສີ.)]. ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍສ຺ສ ຂ຺ວາຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິໍ, ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ. ຫນ຺ທ, ທານິ ປຏິສໍຫຣາມີ’ຕິ. ໂສ ປຏິສໍຫຣຕິ ເຈວ ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ ນ ຈ ວິຈາເຣຕິ. ‘ອວິຕກ຺ໂກມ຺ຫິ ອວິຈາໂຣ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ’’.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຘມ຺ມາຣມ຺ມໂຓ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ກາຍສ຺ມິໍ ປຣິຬາໂຫ, ເຈຕໂສ ວາ ລີນຕ຺ຕໍ, ພຫິທ຺ຘາ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ວິກ຺ຂິປຕິ. ເຕນານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸນາ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປສາທນີເຍ ນິມິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫໂຕ ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊາຍຕິ. ປມຸທິຕສ຺ສ ປີຕິ ຊາຍຕິ. ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທຍຕິ. ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ. ໂສ ອິຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂຕິ – ‘ຍສ຺ສ ຂ຺ວາຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິທຫິໍ, ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ໂນ. ຫນ຺ທ, ທານິ ປຏິສໍຫຣາມີ’ຕິ. ໂສ ປຏິສໍຫຣຕິ ເຈວ ນ ຈ ວິຕກ຺ເກຕິ ນ ຈ ວິຈາເຣຕິ. ‘ອວິຕກ຺ໂກມ຺ຫິ ອວິຈາໂຣ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈານນ຺ທ, ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ? ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ພຫິທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຘາຍ ‘ອປ຺ປຓິຫິຕໍ ເມ ພຫິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ປຈ຺ຉາປຸເຣ ‘ອສໍຂິຕ຺ຕໍ ວິມຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຓິຫິຕ’ນ຺ຕິ ປຊານາຕິ. ອຖ ຈ ປນ ‘ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ ສຸຂມສ຺ມີ’ຕິ ປຊານາຕິ. ເອວໍ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ.

‘‘ອິຕິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ເທສິຕາ ມຍາ ປຓິຘາຍ ຠາວນາ, ເທສິຕາ ອປ຺ປຓິຘາຍ ຠາວນາ. ຍໍ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາຣາ ກຣຓີຍໍ ສາວການໍ ຫິເຕສິນາ ອນຸກມ຺ປເກນ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ກຕໍ ໂວ ຕໍ ມຍາ. ເອຕານິ, ອານນ຺ທ, ຣຸກ຺ຂມູລານິ, ເອຕານິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ! ຌາຍຖານນ຺ທ, ມາ ປມາທຕ຺ຖ; ມາ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖ! ອຍໍ ໂວ ອມ຺ຫາກໍ ອນຸສາສນີ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ຠຄວາ. ອຕ຺ຕມໂນ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທີຕິ. ທສມໍ.

ອມ຺ພປາລິວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອມ຺ພປາລິ ສໂຕ ຠິກ຺ຂຸ, ສາລາ ກຸສລຣາສິ ຈ;

ສກຸຓຄ຺ຘິ ມກ຺ກໂຏ ສູໂທ, ຄິລາໂນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສໂຍຕິ.

໒. ນາລນ຺ທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຫາປຸຣິສສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ມຫາປຸຣິໂສ, ມຫາປຸຣິໂສ’ຕິ, ຠນ຺ເຕ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຸຣິໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂ຺ວາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ມຫາປຸຣິໂສ’ຕິ ວທາມິ. ອວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ໂນ ມຫາປຸຣິໂສ’ຕິ ວທາມິ’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ? ອິຘ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິມຸຈ຺ຈຕິ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ. ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສິໂນ ວິຫຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຣຊ຺ຊຕິ, ວິມຸຈ຺ຈຕິ ອນຸປາທາຍ ອາສເວຫິ. ເອວໍ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຂ຺ວາຫໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ‘ມຫາປຸຣິໂສ’ຕິ ວທາມິ. ອວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ໂນ ມຫາປຸຣິໂສ’ຕິ ວທາມີ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ນາລນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ນາລນ຺ທາຍໍ ວິຫຣຕິ ປາວາຣິກມ຺ພວເນ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວໍປສນ຺ໂນ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ! ນ ຈາຫຸ, ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເຈຕຣຫິ ວິຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຠຄວຕາ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣ, ຍທິທໍ – ສມ຺ໂພຘິຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຸຬາຣາ ໂຂ ຕ຺ຍາຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອາສຠີ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ເອກໍໂສ ຄຫິໂຕ, ສີຫນາໂທ ນທິໂຕ – ‘ເອວໍປສນ຺ໂນ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ! ນ ຈາຫຸ, ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ ນ ເຈຕຣຫິ ວິຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຠຄວຕາ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣ, ຍທິທໍ – ສມ຺ໂພຘິຍ’’’ນ຺ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຍ ເຕ ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕາ – ‘ເອວໍສີລາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍປຎ຺ຎາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍວິຫາຣິໂນ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອເຫສຸໍ’ ອິຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’!

‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເຍ ເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິຕາ – ‘ເອວໍສີລາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍຘມ຺ມາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍປຎ຺ຎາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍວິຫາຣິໂນ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍວິມຸຕ຺ຕາ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ’ ອິຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ຍາຫໍ [ກິໍ ປນ ເຕ (ສີ.)], ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອຕຣຫິ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ເຈຕສາ ເຈໂຕ ປຣິຈ຺ຈ ວິທິໂຕ – ‘ເອວໍສີໂລ ຠຄວາ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍຘມ຺ໂມ ຠຄວາ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍປຎ຺ໂຎ ຠຄວາ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍວິຫາຣີ ຠຄວາ’ ອິຕິ ວາ, ‘ເອວໍວິມຸຕ຺ໂຕ ຠຄວາ’ ອິຕິ ວາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ເອຕ຺ຖ ຈ ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ [ເຈໂຕປຣິຍາຍຎາຓໍ (ພຫູສຸ)] ນຕ຺ຖິ. ອຖ ກິຎ຺ຈຣຫິ ຕ຺ຍາຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຸຬາຣາ ອາສຠີ ວາຈາ ຠາສິຕາ, ເອກໍໂສ ຄຫິໂຕ, ສີຫນາໂທ ນທິໂຕ – ‘ເອວໍປສນ຺ໂນ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕິ! ນ ຈາຫຸ, ນ ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເຈຕຣຫິ ວິຊ຺ຊຕິ ອຎ຺ໂຎ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ຠຄວຕາ’ ຠິຍ຺ໂຍຠິຎ຺ຎຕໂຣ, ຍທິທໍ – ສມ຺ໂພຘິຍ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ນ ໂຂ ເມ [ນ ໂຂ ເມ ຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)], ຠນ຺ເຕ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘສຸ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອປິ ຈ ເມ ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ວິທິໂຕ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມໍ ນຄຣໍ ທຬ຺ຫຸທ຺ຘາປໍ [ທຬ຺ຫຸທ຺ທາປໍ (ສີ. ປີ. ກ.), ທຬ຺ຫທ຺ຘາປໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ທຬ຺ຫປາກາຣໂຕຣຓໍ ເອກທ຺ວາຣໍ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ໂທວາຣິໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ ອຎ຺ຎາຕານໍ ນິວາເຣຕາ ຎາຕານໍ ປເວເສຕາ. ໂສ ຕສ຺ສ ນຄຣສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ອນຸປຣິຍາຍປຖໍ ອນຸກ຺ກມມາໂນ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ປາກາຣສນ຺ຘິໍ ວາ ປາກາຣວິວຣໍ ວາ, ອນ຺ຕມໂສ ພິຬາຣນິກ຺ຂມນມຕ຺ຕມ຺ປິ. ຕສ຺ສ ເອວມສ຺ສ – ‘ເຍ ໂຂ ເກຈິ ໂອຬາຣິກາ ປາຓາ ອິມໍ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ວາ, ສພ຺ເພ ເຕ ອິມິນາວ ທ຺ວາເຣນ ປວິສນ຺ຕິ ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ ວາ’ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມນ຺ວໂຍ ວິທິໂຕ – ‘ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ, ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິໍສຸ. ເຍປິ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ, ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠຄວາປິ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ, ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ, ຈຕູສຸ ສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຍຖາຠູຕໍ ຠາເວຕ຺ວາ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ! ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ຠາເສຍ຺ຍາສິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປາສການໍ ອຸປາສິການໍ. ເຍສມ຺ປິ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂມຆປຸຣິສານໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຖາຄເຕ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ, ເຕສມ຺ປິມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຍາ ຕຖາຄເຕ ກງ຺ຂາ ວາ ວິມຕິ ວາ ສາ ປຫີຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຈຸນ຺ທສຸຕ຺ຕໍ

໓໗໙. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຄເຘສຸ ວິຫຣຕິ ນາລກຄາມເກ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ຈຸນ຺ໂທ ຈ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເຕເນວ ອາພາເຘນ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ອຖ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສາວຕ຺ຖິ ເຊຕວນໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາໂມ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ອິທມສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ໂຂ ອິທໍ, ອາວຸໂສ ຈຸນ຺ທ, ກຖາປາຠຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ. ອາຍາມາວຸໂສ ຈຸນ຺ທ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ຈຸນ຺ໂທ ຈ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ເອວມາຫ – ‘ອາຍສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ; ອິທມສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣ’ນ຺ຕິ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມຘຸຣກຊາໂຕ ວິຍ ກາໂຍ, ທິສາປິ ເມ ນ ປກ຺ຂາຍນ຺ຕິ, ຘມ຺ມາປິ ມໍ ນປ຺ປຏິຠນ຺ຕິ ‘ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ’’.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ອານນ຺ທ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ຈ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ…ເປ… ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ… ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ… ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘໍ ວາ ອາທາຍ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ອປິ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ໂອວາທໂກ ອໂຫສິ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ວິຎ຺ຎາປໂກ ສນ຺ທສ຺ສໂກ ສມາທປໂກ ສມຸຕ຺ເຕຊໂກ ສມ຺ປຫໍສໂກ, ອກິລາສຸ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ອນຸຄ຺ຄາຫໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ. ຕໍ ມຍໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ໂມຊໍ ຘມ຺ມໂຠຄໍ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄຫໍ ອນຸສ຺ສຣາມາ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ ຕໍ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ປຏິກຈ຺ເຈວ [ປຏິຄຈ຺ເຈວ (ສີ. ປີ.)] ອກ຺ຂາຕໍ – ‘ສພ຺ເພຫິ ປິເຍຫິ ມນາເປຫິ ນານາຠາໂວ ວິນາຠາໂວ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ລພ຺ຠາ! ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ອານນ຺ທ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ໂຍ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ຂນ຺ໂຘ ໂສ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ; ເອວເມວ ໂຂ ອານນ຺ທ, ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ລພ຺ຠາ! ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີ’ຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫານນ຺ທ, ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ.

໔. ອຸກ຺ກເຈລສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ວຊ຺ຊີສຸ ວິຫຣຕິ ອຸກ຺ກເຈລາຍໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ອຈິຣປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສຸ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອປິ ມ຺ຍາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ ສຸຎ຺ຎາ ວິຍ ຂາຍຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນສຸ. ອສຸຎ຺ຎາ ເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣິສາ ໂຫຕິ, ອນເປກ຺ຂາ ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ເຍ ຫິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອເຫສຸໍ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕານໍ ເອຕປ຺ປຣມໍເຍວ ສາວກຍຸຄໍ [ເອຕປຣມໍເຍວ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ອໂຫສິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຍ຺ຫໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ. ເຍປິ ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ເຕສມ຺ປິ ຠຄວນ຺ຕານໍ ເອຕປ຺ປຣມໍເຍວ ສາວກຍຸຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ມຍ຺ຫໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ. ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາວການໍ! ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາວການໍ! ສຕ຺ຖຸ ຈ ນາມ ສາສນກຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ໂອວາທປ຺ປຏິກຣາ, ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ປຣິສານໍ ປິຍາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ມນາປາ ຄຣຸຠາວນີຍາ ຈ! ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕສ຺ສ! ເອວຣູເປປິ ນາມ ສາວກຍຸເຄ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂສໂກ ວາ ປຣິເທໂວ ວາ! ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ລພ຺ຠາ! ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫໂຕ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ເຍ ມຫນ຺ຕຕຣາ ຂນ຺ຘາ ເຕ ປລຸຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ; ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຕິຏ຺ຐໂຕ ສາຣວໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ. ຕໍ ກຸເຕຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ລພ຺ຠາ! ຍໍ ຕໍ ຊາຕໍ ຠູຕໍ ສງ຺ຂຕໍ ປໂລກຘມ຺ມໍ, ຕໍ ວຕ ມາ ປລຸຊ຺ຊີຕິ – ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣຖ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕທີໂປ ວິຫຣຕິ ອຕ຺ຕສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ, ຘມ຺ມທີໂປ ຘມ຺ມສຣໂຓ ອນຎ຺ຎສຣໂຓ. ເຍ ຫິ ເກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ວາ ມມຈ຺ຈເຍ ວາ ອຕ຺ຕທີປາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ, ຘມ຺ມທີປາ ຘມ຺ມສຣຓາ ອນຎ຺ຎສຣຓາ; ຕມຕຄ຺ເຄ ເມເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ເກຈິ ສິກ຺ຂາກາມາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ພາຫິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພາຫິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພາຫິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ເຕ, ພາຫິຍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວຍ຺ຍາສິ’’.

‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ຠາເວສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕຸຍ຺ຫໍ, ພາຫິຍ, ຍາ ຣຕ຺ຕິ ວາ ທິວໂສ ວາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ວຸທ຺ຘິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ, ໂນ ປຣິຫານີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພາຫິໂຍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ພາຫິໂຍ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ພາຫິໂຍ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອຸຕ຺ຕິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ…ເປ… ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສາຘຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ, ຍມຫໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ. ຍໂຕ ຈ ໂຂ ເຕ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຠາເວຍ຺ຍາສິ’’.

‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາຫິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍໂຕ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ເອວໍ ຠາເວສ຺ສສິ, ຕໂຕ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ຄມິສ຺ສສິ ມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍສ຺ສ ປາຣ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ຠຄວໂຕ ຠາສິຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸໂມທິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ເອໂກ ວູປກຏ຺ໂຐ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອາຕາປີ ປຫິຕຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ – ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມເທວ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕທນຸຕ຺ຕຣໍ – ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍປຣິໂຍສານໍ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫາສິ. ‘‘ຂີຓາ ຊາຕິ, ວຸສິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ກຕໍ ກຣຓີຍໍ, ນາປຣໍ ອິຕ຺ຖຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ຈ ປນາຍສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິໂຍ ອຣຫຕໍ ອໂຫສີຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຣິຍສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໓. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ອຣິຍາ ນິຍ຺ຍານິກາ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ພ຺ຣຫ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໔. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ເອກາຍໂນ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’.

‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກາເຍ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫເຣຍ຺ຍ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ວາ ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫເຣຍ຺ຍ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອກາຍໂນ ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ພລວາ ປຸຣິໂສ ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ – ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເອວເມຕໍ, ຠຄວາ, ເອວເມຕໍ, ສຸຄຕ! ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’.

‘‘ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ກາເຍ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫເຣຍ຺ຍ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ວາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫເຣຍ຺ຍ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ເອກາຍໂນ ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕານໍ ວິສຸທ຺ຘິຍາ ໂສກປຣິເທວານໍ ສມຕິກ຺ກມາຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສານໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄມາຍ ຎາຍສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ນິພ຺ພານສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ, ຍທິທໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ.

ອິທມໂວຈ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອຖາປຣໍ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເອກາຍນໍ ຊາຕິຂຍນ຺ຕທສ຺ສີ, ມຄ຺ຄໍ ປຊານາຕິ ຫິຕານຸກມ຺ປີ;

ເອເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຕຣິໍສຸ ປຸພ຺ເພ, ຕຣິສ຺ສນ຺ຕິ ເຍ ຈ ຕຣນ຺ຕິ ໂອຆ’’ນ຺ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ;

໙. ເສທກສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໕. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສຸມ຺ເຠສຸ ວິຫຣຕິ ເສທກໍ ນາມ ສຸມ຺ຠານໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠູຕປຸພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຓ຺ຑາລວໍສິໂກ ຈຓ຺ຑາລວໍສໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເມທກຖາລິກໍ ອນ຺ເຕວາສິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ເມທກຖາລິເກ, ຈຓ຺ຑາລວໍສໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມມ ອຸປຣິຂນ຺ເຘ ຕິຏ຺ຐາຫີ’ຕິ. ‘ເອວໍ, ອາຈຣິຍາ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ເມທກຖາລິກາ ອນ຺ເຕວາສີ ຈຓ຺ຑາລວໍສິກສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑາລວໍສໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸປຣິຂນ຺ເຘ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຓ຺ຑາລວໍສິໂກ ເມທກຖາລິກໍ ອນ຺ເຕວາສິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ ເມທກຖາລິເກ, ມມໍ ຣກ຺ຂ, ອຫໍ ຕໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ. ເອວໍ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຄຸຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣກ຺ຂິຕາ ສິປ຺ປານິ ເຈວ ທສ຺ເສສ຺ສາມ, ລາຠຎ຺ຈ [ລາເຠ ຈ (ສີ.)] ລຈ຺ຉາມ, ໂສຕ຺ຖິນາ ຈ ຈຓ຺ຑາລວໍສາ ໂອໂຣຫິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ເມທກຖາລິກາ ອນ຺ເຕວາສີ ຈຓ຺ຑາລວໍສິກໍ ເອຕທໂວຈ – ‘ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອາຈຣິຍ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕ຺ວໍ, ອາຈຣິຍ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂ, ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ. ເອວໍ ມຍໍ ອຕ຺ຕຄຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕາ ສິປ຺ປານິ ເຈວ ທສ຺ເສສ຺ສາມ, ລາຠຎ຺ຈ ລຈ຺ຉາມ, ໂສຕ຺ຖິນາ ຈ ຈຓ຺ຑາລວໍສາ ໂອໂຣຫິສ຺ສາມາ’’’ຕິ. ‘‘ໂສ ຕຕ຺ຖ ຎາໂຍ’’ຕິ ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ, ‘‘ຍຖາ ເມທກຖາລິກາ ອນ຺ເຕວາສີ ອາຈຣິຍໍ ອໂວຈ. ອຕ຺ຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເສວິຕພ຺ພໍ; ປຣໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ’’.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕິ? ອາເສວນາຍ, ຠາວນາຍ, ພຫຸລີກມ຺ເມນ – ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ? ຂນ຺ຕິຍາ, ອວິຫິໍສາຍ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ, ອນຸທຍຕາຍ – ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ. ອຕ຺ຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເສວິຕພ຺ພໍ; ປຣໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີຕິ ສຕິປຏ຺ຐານໍ ເສວິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕານໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣໍ ຣກ຺ຂຕິ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ຊນປທກລ຺ຍາຓີສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສຸມ຺ເຠສຸ ວິຫຣຕິ ເສທກໍ ນາມ ສຸມ຺ຠານໍ ນິຄໂມ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຊນປທກລ຺ຍາຓີ, ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປເຕຍ຺ຍ. ‘ສາ ໂຂ ປນສ຺ສ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ປຣມປາສາວິນີ ນຈ຺ເຈ, ປຣມປາສາວິນີ ຄີເຕ. ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ນຈ຺ຈຕິ ຄາຍຕີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປເຕຍ຺ຍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປ຺ປຏິກູໂລ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ອຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ເຕລປຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕເຣນ ຈ ມຫາສມຊ຺ຊໍ ອນ຺ຕເຣນ ຈ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ປຣິຫຣິຕພ຺ໂພ. ປຸຣິໂສ ຈ ເຕ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສຕິ. ຍຕ຺ເຖວ ນໍ ໂຖກມ຺ປິ ຉຑ຺ເຑສ຺ສຕິ ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ສິໂຣ ປາເຕສ຺ສຕີ’ຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ເຕລປຕ຺ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ປມາທໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’.

‘‘ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍໍ ເຈເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ເຕລປຕ຺ໂຕຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍຄຕາຍ ເອຕໍ ສຕິຍາ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາຍຄຕາ ສຕິ ໂນ ຠາວິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ນາລນ຺ທວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ມຫາປຸຣິໂສ ນາລນ຺ທໍ, ຈຸນ຺ໂທ ເຈລຎ຺ຈ ພາຫິໂຍ;

ອຸຕ຺ຕິໂຍ ອຣິໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ເສທກໍ ຊນປເທນ ຈາຕິ.

໓. ສີລຏ຺ຐິຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ສີລສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ຠທ຺ໂທ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ຍານິມານິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ກິມຕ຺ຖິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ [ອຸມ຺ມຄ຺ໂຄ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ຍານິມານິ ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ກິມຕ຺ຖິຍານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຍານິມານິ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ຍາວເທວ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍານິມານິ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ, ອິມານິ ກຸສລານິ ສີລານິ ຍາວເທວ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວນາຍ ວຸຕ຺ຕານິ ຠຄວຕາ’’ຕິ. ປຐມໍ.

໒. ຈິຣຏ຺ຐິຕິສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໘. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ? ໂກ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ? ໂກ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ປຣິຫານສຸຕ຺ຕໍ

໓໘໙. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອານນ຺ໂທ ອາຍສ຺ມາ ຈ ຠທ຺ໂທ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຠທ຺ໂທ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ? ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ! ຠທ຺ທໂກ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ, ຠທ຺ທກໍ ປຏິຠານໍ, ກລ຺ຍາຓີ ປຣິປຸຈ຺ຉາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ ຠທ຺ທ, ປຸຈ຺ຉສິ – ‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ? ໂກ ປນາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕີ’’’ຕິ? ‘‘ເອວມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕິ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມປຣິຫານໍ ໂຫຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘມ຺ມອປຣິຫານໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຸທ຺ຘສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ …ເປ… ຈິຕ຺ເຕ …ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຎ຺ຎຕຣພ຺ຣາຫ຺ມຓສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ? ໂກ ປນ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເຫຕຸ, ໂກ ປຈ຺ຈໂຍ ເຍນ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ?

‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຈ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຠິກ຺ຂຸ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ອພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ນ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ຕຖາຄເຕ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຈິຣຏ຺ຐິຕິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ໂຠ ໂຄຕມ…ເປ… ອຸປາສກໍ ມໍ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຘາເຣຕຸ ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປເທສສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໒. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອາຍສ຺ມາ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ສາເກເຕ ວິຫຣນ຺ຕິ ກຓ຺ຑກີວເນ [ກຓ຺ຏກີວເນ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)]. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ຈ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຏິສລ຺ລານາ ວຸຏ຺ຐິຕາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອນິຣຸທ຺ໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມຕາ ອນຸຣຸທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິໍສຸ. ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ເສໂຂ, ເສໂຂ’ຕິ [ເສກ຺ໂຂ ເສກ຺ໂຂຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ເສໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ປເທສໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ເສໂຂ ໂຫຕິ’’.

໗. ສມຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໓. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘‘ອເສໂຂ, ອເສໂຂ’ຕິ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ວຸຈ຺ຈຕິ. ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອເສໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ສມຕ຺ຕໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ອເສໂຂ ໂຫຕິ’’.

໘. ໂລກສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໔. ຕໍເຍວ ນິທານໍ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອນຸຣຸທ຺ຘໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕເມສໍ, ອາວຸໂສ ອນຸຣຸທ຺ຘ, ຘມ຺ມານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ [ມຫາຠິຎ຺ຎາຕໍ (ປີ.)] ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’.

‘‘ກຕເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ? ອິຘາຫໍ, ອາວຸໂສ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ອິເມສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ມຫາຠິຎ຺ຎຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ອິເມສຎ຺ຈ ປນາຫໍ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ພຫຸລີກຕຕ຺ຕາ ສຫສ຺ສໍ ໂລກໍ ອຠິຊານາມີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສິຣິວຑ຺ຒສຸຕ຺ຕໍ

໓໙໕. ເອກໍ ສມຍໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ສິຣິວຑ຺ໂຒ [ສິຣີວຑ຺ໂຒ (ກ.)] ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ອຖ ໂຂ ສິຣິວຑ຺ໂຒ ຄຫປຕິ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຸຣິສໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຕ຺ວໍ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທ – ‘ສິຣິວຑ຺ໂຒ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ. ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕີ’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຫິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ເຍນາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ສິຣິວຑ຺ໂຒ, ຠນ຺ເຕ, ຄຫປຕິ ອາພາຘິໂກ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ, ໂສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຕິ. ເອວຎ຺ຈ ວເທຕິ – ‘ສາຘຸ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເຍນ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມຕຸ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’’ຕິ. ອຘິວາເສສິ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ.

ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເຍນ ສິຣິວຑ຺ຒສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ນິເວສນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ນິສຊ຺ຊ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສິຣິວຑ຺ຒໍ ຄຫປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ຂມນີຍໍ ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ; ປຏິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ອຠິກ຺ກໂມ’’ຕິ? ‘‘ນ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຂມນີຍໍ ນ ຍາປນີຍໍ. ພາຬ຺ຫາ ເມ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ; ອຠິກ຺ກໂມສານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂນ ປຏິກ຺ກໂມ’’ຕິ.

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ຄຫປຕິ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ – ‘ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣິສ຺ສາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສ’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ເຍເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ ເທສິຕາ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ຘມ຺ມາ [ສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕ ຣຕນຘມ຺ມາ (ສີ.)] ມຍິ, ອຫຎ຺ຈ ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອຫຎ຺ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ; ເວທນາສຸ…ເປ… ຈິຕ຺ເຕ…ເປ… ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີ ວິຫຣາມິ ອາຕາປີ ສມ຺ປຊາໂນ ສຕິມາ, ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສໍ. ຍານິ ຈິມານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ເທສິຕານິ, ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕສໍ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕນິ ອປ຺ປຫີນໍ ສມນຸປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ ເຕ, ຄຫປຕິ, ສຸລທ຺ຘໍ ເຕ, ຄຫປຕິ! ອນາຄາມິຜລໍ ຕຍາ, ຄຫປຕິ, ພ຺ຍາກຕ’’ນ຺ຕິ. ນວມໍ.