໕. ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໑. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມາ ນິພ຺ເພຊນີຍາ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ອປກ຺ກມ຺ມ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ປຖວິຍໍ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ມງ຺ກຸຠູໂຕ ປຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ອໂຘມຸໂຂ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຠາໂນ ກຏ຺ເຐນ ຠູມິໍ ວິລິຂນ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເຍນ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິໍສຸ –

‘‘ເກນາສິ ທຸມ຺ມໂນ ຕາຕ, ປຸຣິສໍ ກໍ ນຸ ໂສຈສິ;

ມຍໍ ຕໍ ຣາຄປາເສນ, ອາຣຎ຺ຎມິວ ກຸຎ຺ຊຣໍ;

ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອານຍິສ຺ສາມ, ວສໂຄ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ອຣຫໍ ສຸຄໂຕ ໂລເກ, ນ ຣາເຄນ ສຸວານໂຍ;

ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂສຈາມຫໍ ຠຸສ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນ ມນສາກາສິ, ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອວໍ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອຸຈ຺ຈາວຈາ ໂຂ ປຸຣິສານໍ ອຘິປ຺ປາຍາ. ຍໍນູນ ມຍໍ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ກຸມາຣິວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ກຸມາຣິວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ນ ມນສາກາສິ, ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອວໍ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອຸຈ຺ຈາວຈາ ໂຂ ປຸຣິສານໍ ອຘິປ຺ປາຍາ. ຍໍນູນ ມຍໍ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ອວິຊາຕວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ອວິຊາຕວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ນ ມນສາກາສິ, ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ຍໍນູນ ມຍໍ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ສກິໍ ວິຊາຕວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍາມາຕິ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ສກິໍ ວິຊາຕວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ນ ມນສາກາສິ, ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ຍໍນູນ ມຍໍ ເອກສຕໍ ເອກສຕໍ ທຸວິຊາຕວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍາມາຕິ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ທຸວິຊາຕວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ…ເປ… ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ມຊ຺ຌິມິຕ຺ຖິວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍາມາຕິ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ມຊ຺ຌິມິຕ຺ຖິວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ມຫິຕ຺ຖິວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິເນຍ຺ຍາມາຕິ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ…ເປ… ມຫິຕ຺ຖິວຓ຺ຓສຕໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ…ເປ… ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເອກມນ຺ຕໍ ອປກ຺ກມ຺ມ ເອຕທໂວຈຸໍ – ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ໂນ ປິຕາ ອໂວຈ –

‘‘ອຣຫໍ ສຸຄໂຕ ໂລເກ, ນ ຣາເຄນ ສຸວານໂຍ;

ມາຣເຘຍ຺ຍໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ໂສຈາມຫໍ ຠຸສ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຍຎ຺ຫິ ມຍໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ອວີຕຣາຄໍ ອິມິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ອຸປກ຺ກເມຍ຺ຍາມ ຫທຍໍ ວາສ຺ສ ຜເລຍ຺ຍ, ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ວາ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຸມ຺ມາທໍ ວາ ປາປຸເຓຍ຺ຍ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປໍ ວາ. ເສຍ຺ຍຖາ ວາ ປນ ນໂຬ ຫຣິໂຕ ລຸໂຕ ອຸສ຺ສຸສ຺ສຕິ ວິສຸສ຺ສຕິ ມິລາຍຕິ; ເອວເມວ ອຸສ຺ສຸສ຺ເສຍ຺ຍ ວິສຸສ຺ເສຍ຺ຍ ມິລາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ມາຣຘີຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ໂສກາວຕິຓ຺ໂຓ ນຸ ວນມ຺ຫິ ຌາຍສິ,

ວິຕ຺ຕໍ ນຸ ຊີໂນ ອຸທ ປຕ຺ຖຍາໂນ;

ອາຄຸໍ ນຸ ຄາມສ຺ມິມກາສິ ກິຎ຺ຈິ,

ກສ຺ມາ ຊເນນ ນ ກໂຣສິ ສກ຺ຂິໍ;

ສກ຺ຂີ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເກນຈິ ເຕ’’ຕິ.

‘‘ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໍ,

ເຊຕ຺ວານ ເສນໍ ປິຍສາຕຣູປໍ;

ເອໂກຫໍ [ເອກາຫໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ. ກ.)] ຌາຍໍ ສຸຂມນຸໂພຘິໍ,

ຕສ຺ມາ ຊເນນ ນ ກໂຣມິ ສກ຺ຂິໍ;

ສກ຺ຂີ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ເກນຈິ ເມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຣຕິ [ອຣຕິ ຈ (ກ.)] ມາຣຘີຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກຖໍ ວິຫາຣີພຫຸໂລຘ ຠິກ຺ຂຸ,

ປຎ຺ໂຈຆຕິຓ຺ໂຓ ອຕຣີຘ ຉຏ຺ຐໍ;

ກຖໍ ຌາຍິໍ [ກຖໍ ຌາຍໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ກຖຊ຺ຌາຍໍ (ກ.)] ພຫຸລໍ ກາມສຎ຺ຎາ,

ປຣິພາຫິຣາ ໂຫນ຺ຕິ ອລທ຺ຘ ໂຍ ຕ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ,

ອສງ຺ຂຣາໂນ ສຕິມາ ອໂນໂກ;

ອຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມໍ ອວິຕກ຺ກຌາຍີ,

ນ ກຸປ຺ປຕິ ນ ສຣຕິ ນ ຖິໂນ [ນ ກຸປ຺ປຕີ ນສ຺ສຣຕີ ນ ຖີໂນ (ສີ.)].

‘‘ເອວໍວິຫາຣີພຫຸໂລຘ ຠິກ຺ຂຸ,

ປຎ຺ໂຈຆຕິຓ຺ໂຓ ອຕຣີຘ ຉຏ຺ຐໍ;

ເອວໍ ຌາຍິໍ ພຫຸລໍ ກາມສຎ຺ຎາ,

ປຣິພາຫິຣາ ໂຫນ຺ຕິ ອລທ຺ຘ ໂຍ ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຣຄາ [ຣຄາຈ (ກ.)] ມາຣຘີຕາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອຈ຺ເຉຊ຺ຊ ຕຓ຺ຫໍ ຄຓສງ຺ຆຈາຣີ,

ອທ຺ຘາ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ [ຕຣິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ.)] ພຫູ ຈ ສທ຺ຘາ;

ພຫຸໍ ວຕາຍໍ ຊນຕໍ ອໂນໂກ,

ອຈ຺ເຉຊ຺ຊ ເນສ຺ສຕິ ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ປາຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ນຍນ຺ຕິ ເວ ມຫາວີຣາ, ສທ຺ຘມ຺ເມນ ຕຖາຄຕາ;

ຘມ຺ເມນ ນຍມານານໍ, ກາ ອຸສູຍາ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕິ ຈ ຣຄາ ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ເຍນ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອທ຺ທສາ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ອຣຕິຎ຺ຈ ຣຄຎ຺ຈ ມາຣຘີຕໂຣ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ. ທິສ຺ວານ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ພາລາ ກຸມຸທນາເຬຫິ, ປພ຺ພຕໍ ອຠິມຕ຺ຖຖ [ອຠິມນ຺ຖຖ (ສີ.)];

ຄິຣິໍ ນເຂນ ຂນຖ, ອໂຍ ທນ຺ເຕຫິ ຂາທຖ.

‘‘ເສລໍວ ສິຣສູຫຈ຺ຈ [ສິຣສິ ອູຫຈ຺ຈ (ສີ.), ສິຣສິ ໂອຫຈ຺ຈ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)], ປາຕາເລ ຄາຘເມສຖ;

ຂາຓຸໍວ ອຸຣສາສຊ຺ຊ, ນິພ຺ພິຊ຺ຊາເປຖ ໂຄຕມາ’’ຕິ.

‘‘ທທ຺ທລ຺ລມານາ ອາຄຎ຺ຉຸໍ, ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕີ ຣຄາ;

ຕາ ຕຕ຺ຖ ປນຸທີ ສຕ຺ຖາ, ຕູລໍ ຠຏ຺ຐໍວ ມາລຸໂຕ’’ຕິ.

ຕຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ສມ຺ພຫຸລາ ສມິທ຺ຘິ ຈ, ໂຄຘິກໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ;

ຘີຕຣໍ ເທສິຕໍ ພຸທ຺ຘ, ເສຏ຺ເຐນ ອິມໍ ມາຣປຎ຺ຈກນ຺ຕິ.

ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ.