໔. ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໗. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອຖ ໂຂ ຠຄວໂຕ ຣໂຫຄຕສ຺ສ ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສ ເອວໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ – ‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ວຕມ຺ຫິ ຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ. ສາຘຸ ມຸຕ຺ໂຕ ວຕມ຺ຫິ ຕາຍ ອນຕ຺ຖສໍຫິຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ. ສາຘຸ ວຕມ຺ຫິ ມຸຕ຺ໂຕ ໂພຘິໍ ສມຊ຺ຌຄ’’ນ຺ຕິ [ສາຘຸ ຐິໂຕ ສໂຕ ໂພຘິໍ ສມຊ຺ເຌຄນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.), ສາຘຸ ວຕມ຺ຫິ ສຕ຺ໂຕ ໂພຘິສມຊ຺ຌຄູຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ເຈຕສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຕໂປກມ຺ມາ ອປກ຺ກມ຺ມ, ເຍນ ນ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ມາຓວາ;

ອສຸທ຺ໂຘ ມຎ຺ຎສິ ສຸທ຺ໂຘ, ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາ ອປຣທ຺ໂຘ’’ [ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄມປຣທ຺ໂຘ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອນຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ຎຕ຺ວາ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອມຣໍ ຕປໍ [ອປຣໍ ຕປໍ (ກ.)];

ສພ຺ພໍ ນຕ຺ຖາວຫໍ ໂຫຕິ, ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍວ ຘມ຺ມນິ [ວມ຺ມນິ (ສີ.), ຘມ຺ມນິໍ (ປີ.), ຊມ຺ມນິໍ (ກ.) ເອຕ຺ຖາຍໍ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ສກ຺ກເຕ ຘນ຺ວນໍ-ສທ຺ເທນ ສທິໂສ ມຣຸວາຈໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍຖາ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາຕິປທໍ].

‘‘ສີລໍ ສມາຘິ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ, ມຄ຺ຄໍ ໂພຘາຍ ຠາວຍໍ;

ປຕ຺ໂຕສ຺ມິ ປຣມໍ ສຸທ຺ຘິໍ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ, ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໒. ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໘. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເທໂວ ຈ ເອກເມກໍ ຜຸສາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ມຫນ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫາອຣິຏ຺ຐໂກ ມຓິ, ເອວມສ຺ສ ສີສໍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ສຸທ຺ຘໍ ຣູປິຍໍ, ເອວມສ຺ສ ທນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫຕີ ນງ຺ຄລີສາ [ນງ຺ຄລສີສາ (ປີ. ກ.)], ເອວມສ຺ສ ໂສຓ຺ໂຑ ໂຫຕິ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສໍສຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸຠາສຸຠໍ;

ອລໍ ເຕ ເຕນ ປາປິມ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໓. ສຸຠສຸຕ຺ຕໍ

໑໓໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເທໂວ ຈ ເອກເມກໍ ຜຸສາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ, ຠຄວໂຕ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ, ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ອຸຈ຺ຈາວຈາ ວຓ຺ຓນິຠາ ອຸປທໍເສຕິ, ສຸຠາ ເຈວ ອສຸຠາ ຈ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສໍສຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸຠາສຸຠໍ;

ອລໍ ເຕ ເຕນ ປາປິມ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກ.

‘‘ເຍ ຈ ກາເຍນ ວາຈາຍ, ມນສາ ຈ ສຸສໍວຸຕາ;

ນ ເຕ ມາຣວສານຸຄາ, ນ ເຕ ມາຣສ຺ສ ພທ຺ຘຄູ’’ [ພທ຺ຘຠູ (ກ.), ປຈ຺ຈຄູ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໔. ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໐. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິມຸຕ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ອນຸຕ຺ຕຣາ ວິມຸຕ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກຕາ. ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາ ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ອນຸປາປຸຓາຖ, ອນຸຕ຺ຕຣໍ ວິມຸຕ຺ຕິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຖາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ພທ຺ໂຘສິ ມາຣປາເສນ, ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ;

ມາຣພນ຺ຘນພທ຺ໂຘສິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ.

‘‘ມຸຕ຺ຕາຫໍ [ມຸຕ຺ໂຕຫໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມາຣປາເສນ, ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ;

ມາຣພນ຺ຘນມຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໕. ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໑. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣຕິ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ມຸຕ຺ຕາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພປາເສຫິ ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ. ຕຸມ຺ເຫປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຸຕ຺ຕາ ສພ຺ພປາເສຫິ ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ. ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກໍ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ. ມາ ເອເກນ ທ຺ເວ ອຄມິຕ຺ຖ. ເທເສຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ອາທິກລ຺ຍາຓໍ ມຊ຺ເຌກລ຺ຍາຓໍ ປຣິໂຍສານກລ຺ຍາຓໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ປກາເສຖ. ສນ຺ຕິ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ, ອສ຺ສວນຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣ. ອຫມ຺ປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຍນ ອຸຣຸເວລາ ເສນານິຄໂມ ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມິ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ພທ຺ໂຘສິ ສພ຺ພປາເສຫິ, ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ;

ມຫາພນ຺ຘນພທ຺ໂຘສິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ.

‘‘ມຸຕ຺ຕາຫໍ ສພ຺ພປາເສຫິ, ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາ;

ມຫາພນ຺ຘນມຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໖. ສປ຺ປສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເທໂວ ຈ ເອກເມກໍ ຜຸສາຍຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ມຫນ຺ຕໍ ສປ຺ປຣາຊວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫຕີ ເອກຣຸກ຺ຂິກາ ນາວາ, ເອວມສ຺ສ ກາໂຍ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫນ຺ຕໍ ໂສຓ຺ຑິກາກິຬຎ຺ຊໍ, ເອວມສ຺ສ ຜໂຓ ໂຫຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ມຫຕີ ໂກສລິກາ ກໍສປາຕິ, ເອວມສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຠວນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເທເວ ຄຬຄຬາຍນ຺ເຕ ວິຊ຺ຊຸລ຺ລຕາ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ, ເອວມສ຺ສ ມຸຂໂຕ ຊິວ຺ຫາ ນິຈ຺ຉຣຕິ. ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣິຍາ ຘມມານາຍ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ, ເອວມສ຺ສ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສານໍ ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ໂຍ ສຸຎ຺ຎເຄຫານິ ເສວຕິ,

ເສຍ຺ໂຍ ໂສ ມຸນິ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໂຕ;

ໂວສ຺ສຊ຺ຊ ຈເຣຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ ໂສ,

ປຕິຣູປຎ຺ຫິ ຕຖາວິຘສ຺ສ ຕໍ.

‘‘ຈຣກາ ພຫູ ເຠຣວາ ພຫູ,

ອໂຖ ຑໍສສຣີສປາ [ຑໍສ ສິຣິໍສປາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ພຫູ;

ໂລມມ຺ປິ ນ ຕຕ຺ຖ ອິຎ຺ຊເຍ,

ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ມຫາມຸນິ.

‘‘ນຠໍ ຜເລຍ຺ຍ ປຖວີ ຈເລຍ຺ຍ,

ສພ຺ເພປິ ປາຓາ ອຸທ ສນ຺ຕເສຍ຺ຍຸໍ;

ສລ຺ລມ຺ປິ ເຈ ອຸຣສິ ປກປ຺ປເຍຍ຺ຍຸໍ,

ອຸປຘີສຸ ຕາຓໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໗. ສຸປຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໓. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພຫຸເທວຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິ ກຣິຕ຺ວາ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກິໍ ໂສປ຺ປສິ ກິໍ ນຸ ໂສປ຺ປສິ,

ກິມິທໍ ໂສປ຺ປສິ ທຸພ຺ຠໂຄ [ທຸພ຺ຠໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ທຸພ຺ຠໂຍ (ປີ.)] ວິຍ;

ສຸຎ຺ຎມຄາຣນ຺ຕິ ໂສປ຺ປສິ,

ກິມິທໍ ໂສປ຺ປສິ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕ’’ຕິ.

‘‘ຍສ຺ສ ຊາລິນີ ວິສຕ຺ຕິກາ,

ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ເນຕເວ;

ສພ຺ພູປຘິປຣິກ຺ຂຍາ ພຸທ຺ໂຘ,

ໂສປ຺ປຕິ ກິໍ ຕເວຕ຺ຖ ມາຣາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໘. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໔. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ນນ຺ທຕິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຸຕ຺ຕິມາ, ໂຄມາ ໂຄຠິ ຕເຖວ ນນ຺ທຕິ;

ອຸປຘີຫິ ນຣສ຺ສ ນນ຺ທນາ, ນ ຫິ ໂສ ນນ຺ທຕິ ໂຍ ນິຣູປຘີ’’ຕິ.

‘‘ໂສຈຕິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປຸຕ຺ຕິມາ, ໂຄມາ ໂຄຠິ ຕເຖວ ໂສຈຕິ;

ອຸປຘີຫິ ນຣສ຺ສ ໂສຈນາ, ນ ຫິ ໂສ ໂສຈຕິ ໂຍ ນິຣູປຘີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໙. ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໕. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. ‘‘ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈສ຺ໂສສຸໍ. ຠຄວາ ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອປ຺ປມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸ. ຄມນີໂຍ ສມ຺ປຣາໂຍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ. ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ທີຆມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ນ ນໍ ຫີເຬ ສຸໂປຣິໂສ;

ຈເຣຍ຺ຍ ຂີຣມຕ຺ໂຕວ, ນຕ຺ຖິ ມຈ຺ຈຸສ຺ສ ອາຄໂມ’’ຕິ.

‘‘ອປ຺ປມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ຫີເຬຍ຺ຍ ນໍ ສຸໂປຣິໂສ;

ຈເຣຍ຺ຍາທິຕ຺ຕສີໂສວ, ນຕ຺ຖິ ມຈ຺ຈຸສ຺ສ ນາຄໂມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ…ເປ… ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໑໐. ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໖. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ເວຬຸວເນ ກລນ຺ທກນິວາເປ. ຕຕ຺ຣ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ເອຕທໂວຈ –

‘‘ອປ຺ປມິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນຸສ຺ສານໍ ອາຍຸ. ຄມນີໂຍ ສມ຺ປຣາໂຍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ, ຈຣິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ນຕ຺ຖິ ຊາຕສ຺ສ ອມຣຓໍ. ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຣໍ ຊີວຕິ, ໂສ ວສ຺ສສຕໍ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ນາຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ, ຊີວິຕໍ ນູປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ອາຍຸ ອນຸປຣິຍາຍຕິ, ມຈ຺ຈານໍ ເນມີວ ຣຖກຸພ຺ພຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ, ຊີວິຕໍ ອຸປຣຸຊ຺ຌຕິ;

ອາຍຸ ຂີຍຕິ ມຈ຺ຈານໍ, ກຸນ຺ນທີນໍວ ໂອທກ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຕໂປກມ຺ມຎ຺ຈ ນາໂຄ ຈ, ສຸຠໍ ປາເສນ ເຕ ທຸເວ;

ສປ຺ໂປ ສຸປຕິ ນນ຺ທນໍ, ອາຍຸນາ ອປເຣ ທຸເວຕິ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປາສາຓສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໗. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ຄິຊ຺ຌກູເຏ ປພ຺ພເຕ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເທໂວ ຈ ເອກເມກໍ ຜຸສາຍຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ຠຄວໂຕ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອວິທູເຣ ມຫນ຺ເຕ ປາສາເຓ ປທາເລສິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສເຈປິ ເກວລໍ ສພ຺ພໍ, ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ຈເລສ຺ສສິ [ຄເຬຍ຺ຍສິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.), ຈເລຍ຺ຍາສິ (ກ.)];

ເນວ ສມ຺ມາວິມຸຕ຺ຕານໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ອຕ຺ຖິ ອິຎ຺ຊິຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໒. ກິນ຺ນຸສີຫສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໘. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກິນ຺ນຸ ສີໂຫວ ນທສິ, ປຣິສາຍໍ ວິສາຣໂທ;

ປຏິມລ຺ໂລ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຖິ, ວິຊິຕາວີ ນຸ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ.

‘‘ນທນ຺ຕິ ເວ ມຫາວີຣາ, ປຣິສາສຸ ວິສາຣທາ;

ຕຖາຄຕາ ພລປ຺ປຕ຺ຕາ, ຕິຓ຺ຓາ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໓. ສກລິກສຸຕ຺ຕໍ

໑໔໙. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣຕິ ມທ຺ທກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ມິຄທາເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ ໂຫຕິ, ຠຸສາ ສຸທໍ ຠຄວໂຕ ເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສາຣີຣິກາ ທຸກ຺ຂາ ຕິພ຺ພາ ຂຣາ ກຏຸກາ ອສາຕາ ອມນາປາ. ຕາ ສຸທໍ ຠຄວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຘິວາເສຕິ ອວິຫຎ຺ຎມາໂນ. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ມນ຺ທິຍາ ນຸ ໂຂ ເສສິ ອຸທາຫຸ ກາເວຍ຺ຍມຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖາ ນຸ ເຕ ສມ຺ປຈຸຣາ ນ ສນ຺ຕິ;

ເອໂກ ວິວິຕ຺ເຕ ສຍນາສນມ຺ຫິ,

ນິທ຺ທາມຸໂຂ ກິມິທໍ ໂສປ຺ປເສ ວາ’’ຕິ.

‘‘ນ ມນ຺ທິຍາ ສຍາມິ ນາປິ ກາເວຍ຺ຍມຕ຺ໂຕ,

ອຕ຺ຖໍ ສເມຈ຺ຈາຫມເປຕໂສໂກ;

ເອໂກ ວິວິຕ຺ເຕ ສຍນາສນມ຺ຫິ,

ສຍາມຫໍ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີ.

‘‘ເຍສມ຺ປິ ສລ຺ລໍ ອຸຣສິ ປວິຏ຺ຐໍ,

ມຸຫຸໍ ມຸຫຸໍ ຫທຍໍ ເວຘມານໍ;

ເຕປີຘ ໂສປ຺ປໍ ລຠເຣ ສສລ຺ລາ,

ຕສ຺ມາ ອຫໍ ນ ສຸເປ ວີຕສລ຺ໂລ.

‘‘ຊຄ຺ຄໍ ນ ສງ຺ເກ ນປິ ເຠມິ ໂສຕ຺ຕຸໍ,

ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ ນານຸຕປນ຺ຕິ ມາມໍ;

ຫານິໍ ນ ປສ຺ສາມິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກ,

ຕສ຺ມາ ສຸເປ ສພ຺ພຠູຕານຸກມ຺ປີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໔. ປຕິຣູປສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໐. ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ໂກສເລສຸ ວິຫຣຕິ ເອກສາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫຕິຍາ ຄິຫິປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເນຕໍ ຕວ ປຕິຣູປໍ, ຍທຎ຺ຎມນຸສາສສິ;

ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘສຸ, ມາ ສຊ຺ຊິຕ຺ໂຖ ຕທາຈຣ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຫິຕານຸກມ຺ປີ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍທຎ຺ຎມນຸສາສຕິ;

ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໕. ມານສສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໑. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ ປາໂສ, ຍ຺ວາຍໍ ຈຣຕິ ມານໂສ;

ເຕນ ຕໍ ພາຘຍິສ຺ສາມິ, ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີ’’ຕິ.

‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ;

ເອຕ຺ຖ ເມ ວິຄໂຕ ຉນ຺ໂທ, ນິຫໂຕ ຕ຺ວມສິ ອນ຺ຕກາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຠຄວາ, ຊານາຕິ ມໍ ສຸຄໂຕ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໖. ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕໍ

໑໕໒. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸປາທາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ [ສມາທາເປຕິ (?)] ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ [ອຏ຺ຐິກຕ຺ວາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)] ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ [ສພ຺ພເຈຕໂສ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.), ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ (ກ.)] ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາຣສ຺ສ ປາປິມໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ໂຂ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸປາທາຍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມິຍາ ກຖາຍ ສນ຺ທສ຺ເສຕິ ສມາທເປຕິ ສມຸຕ຺ເຕເຊຕິ ສມ຺ປຫໍເສຕິ. ເຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາ ມນສິ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ເຍນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເຕນຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍໍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ.