໕. ຠິກ຺ຂຸນີສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ອາຬວິກາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໒. ເອວໍ ເມ ສຸຕໍ – ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ. ອຖ ໂຂ ອາຬວິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ວິເວກຕ຺ຖິນີ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ອາຬວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ວິເວກມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເຍນ ອາຬວິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຬວິກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ນຕ຺ຖິ ນິສ຺ສຣຓໍ ໂລເກ, ກິໍ ວິເວເກນ ກາຫສິ;

ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ ກາມຣຕິໂຍ, ມາຫຸ ປຈ຺ຉານຸຕາປິນີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອາຬວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອາຬວິກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ວິເວກມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອາຬວິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ອຕ຺ຖິ ນິສ຺ສຣຓໍ ໂລເກ, ປຎ຺ຎາຍ ເມ ສຸຜຸສ຺ສິຕໍ [ສຸຜສ຺ສິຕໍ (ສີ. ປີ.)];

ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸ ປາປິມ, ນ ຕ຺ວໍ ຊານາສິ ຕໍ ປທໍ.

‘‘ສຕ຺ຕິສູລູປມາ ກາມາ, ຂນ຺ຘາສໍ ອຘິກຸຏ຺ຏນາ;

ຍໍ ຕ຺ວໍ ກາມຣຕິໍ ພ຺ຣູສິ, ອຣຕິ ມຍ຺ຫ ສາ ອຫູ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ອາຬວິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໒. ໂສມາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໓. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ໂສມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ອນ຺ຘວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ໂສມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເຍນ ໂສມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ຍໍ ຕໍ ອິສີຫິ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຐານໍ ທຸຣຠິສມ຺ຠວໍ;

ນ ຕໍ ທ຺ວງ຺ຄຸລປຎ຺ຎາຍ, ສກ຺ກາ ປປ຺ໂປຕຸມິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ໂສມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ໂສມາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ໂສມາ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ອິຕ຺ຖິຠາໂວ ກິໍ ກຍິຣາ, ຈິຕ຺ຕມ຺ຫິ ສຸສມາຫິເຕ;

ຎາຓມ຺ຫິ ວຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຍສ຺ສ ນູນ ສິຍາ ເອວໍ, ອິຕ຺ຖາຫໍ ປຸຣິໂສຕິ ວາ;

ກິຎ຺ຈິ ວາ ປນ ອຎ຺ຎສ຺ມິ [ອສ຺ມີຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ຕໍ ມາໂຣ ວຕ຺ຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ໂສມາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໓. ກິສາໂຄຕມີສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໔. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ກິສາໂຄຕມີ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ທິວາວິຫາຣາຍ. ອນ຺ຘວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ກິສາໂຄຕມິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເຍນ ກິສາໂຄຕມີ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ກິສາໂຄຕມິໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ມຕປຸຕ຺ຕາວ, ເອກມາສິ ຣຸທມ຺ມຸຂີ;

ວນມຊ຺ຌຄຕາ ເອກາ, ປຸຣິສໍ ນຸ ຄເວສສີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ກິສາໂຄຕມິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ກິສາໂຄຕມິຍາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ກິສາໂຄຕມີ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ມຕປຸຕ຺ຕາມ຺ຫິ, ປຸຣິສາ ເອຕທນ຺ຕິກາ;

ນ ໂສຈາມິ ນ ໂຣທາມິ, ນ ຕໍ ຠາຍາມິ ອາວຸໂສ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຫຕາ ນນ຺ທີ, ຕໂມກ຺ຂນ຺ໂຘ ປທາລິໂຕ;

ເຊຕ຺ວານ ມຈ຺ຈຸໂນ [ເຊຕ຺ວາ ນມຸຈິໂນ (ສີ.)] ເສນໍ, ວິຫຣາມິ ອນາສວາ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ກິສາໂຄຕມີ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໔. ວິຊຍາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໕. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ວິຊຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ວິຊຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເຍນ ວິຊຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວິຊຍໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ທຫຣາ ຕ຺ວໍ ຣູປວຕີ, ອຫຎ຺ຈ ທຫໂຣ ສຸສຸ;

ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກນ ຕຸຣິເຍນ, ເອຫຍ຺ເຍຠິຣມາມເສ’’ຕິ [ເອຫິ ອຍ຺ເຍ ຣມາມເສຕິ (ສີ.)].

ອຖ ໂຂ ວິຊຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ວິຊຍາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວິຊຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ;

ນິຍ຺ຍາຕຍາມິ ຕຸຍ຺ເຫວ, ມາຣ ນາຫໍ ເຕນຕ຺ຖິກາ.

‘‘ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ, ຠິນ຺ທເນນ ປຠງ຺ຄຸນາ;

ອຏ຺ຏີຍາມິ ຫຣາຍາມິ, ກາມຕຓ຺ຫາ ສມູຫຕາ.

‘‘ເຍ ຈ ຣູປູປຄາ ສຕ຺ຕາ, ເຍ ຈ ອຣູປຏ຺ຐາຍິໂນ [ອາຣຸປ຺ປຏ຺ຐາຍິໂນ (ສີ. ປີ.)];

ຍາ ຈ ສນ຺ຕາ ສມາປຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຫໂຕ ຕໂມ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ວິຊຍາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໕. ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໖. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຸປຸປ຺ຜິຕສາລຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເຍນ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ສຸປຸປ຺ຜິຕຄ຺ຄໍ ອຸປຄມ຺ມ ຠິກ຺ຂຸນິ,

ເອກາ ຕຸວໍ ຕິຏ຺ຐສິ ສາລມູເລ;

ນ ຈຕ຺ຖິ ເຕ ທຸຕິຍາ ວຓ຺ຓຘາຕຸ,

ພາເລ ນ ຕ຺ວໍ ຠາຍສິ ຘຸຕ຺ຕການ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ສຕໍ ສຫສ຺ສານິປິ ຘຸຕ຺ຕການໍ,

ອິຘາຄຕາ ຕາທິສກາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ;

ໂລມໍ ນ ອິຎ຺ຊາມິ ນ ສນ຺ຕສາມິ,

ນ ມາຣ ຠາຍາມິ ຕເມກິກາປິ.

‘‘ເອສາ ອນ຺ຕຣຘາຍາມິ, ກຸຈ຺ຉິໍ ວາ ປວິສາມິ ເຕ;

ປຂຸມນ຺ຕຣິກາຍມ຺ປິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິໍ ມໍ ນ ທກ຺ຂສິ.

‘‘ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ວສີຠູຕາມ຺ຫິ, ອິທ຺ຘິປາທາ ສຸຠາວິຕາ;

ສພ຺ພພນ຺ຘນມຸຕ຺ຕາມ຺ຫິ, ນ ຕໍ ຠາຍາມິ ອາວຸໂສ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໖. ຈາລາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໗. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈາລໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸນິ, ນ ໂຣເຈສີ’’ຕິ? ‘‘ຊາຕິໍ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ນ ໂຣເຈມີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ນຸ ຊາຕິໍ ນ ໂຣເຈສິ, ຊາໂຕ ກາມານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ;

ໂກ ນຸ ຕໍ ອິທມາທປຍິ, ຊາຕິໍ ມາ ໂຣຈ [ມາ ໂຣເຈສິ (ສີ. ປີ.)] ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ.

‘‘ຊາຕສ຺ສ ມຣຓໍ ໂຫຕິ, ຊາໂຕ ທຸກ຺ຂານິ ຜຸສ຺ສຕິ [ປສ຺ສຕິ (ສີ. ປີ.)];

ພນ຺ຘໍ ວຘໍ ປຣິກ຺ເລສໍ, ຕສ຺ມາ ຊາຕິໍ ນ ໂຣຈເຍ.

‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມມເທເສສິ, ຊາຕິຍາ ສມຕິກ຺ກມໍ;

ສພ຺ພທຸກ຺ຂປ຺ປຫານາຍ, ໂສ ມໍ ສຈ຺ເຈ ນິເວສຍິ.

‘‘ເຍ ຈ ຣູປູປຄາ ສຕ຺ຕາ, ເຍ ຈ ອຣູປຏ຺ຐາຍິໂນ;

ນິໂຣຘໍ ອປ຺ປຊານນ຺ຕາ, ອາຄນ຺ຕາໂຣ ປຸນພ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໗. ອຸປຈາລາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໘. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ອຸປຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ອຸປຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຸປຈາລໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກຕ຺ຖ ນຸ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸນິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ກຕ຺ຖຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາມາ’’ຕິ.

‘‘ຕາວຕິໍສາ ຈ ຍາມາ ຈ, ຕຸສິຕາ ຈາປິ ເທວຕາ;

ນິມ຺ມານຣຕິໂນ ເທວາ, ເຍ ເທວາ ວສວຕ຺ຕິໂນ;

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິເຘຫິ, ຣຕິໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠສ຺ສສີ’’ຕິ.

‘‘ຕາວຕິໍສາ ຈ ຍາມາ ຈ, ຕຸສິຕາ ຈາປິ ເທວຕາ;

ນິມ຺ມານຣຕິໂນ ເທວາ, ເຍ ເທວາ ວສວຕ຺ຕິໂນ;

ກາມພນ຺ຘນພທ຺ຘາ ເຕ, ເອນ຺ຕິ ມາຣວສໍ ປຸນ.

‘‘ສພ຺ໂພ ອາທີປິໂຕ [ສພ຺ໂພວ ອາທິຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ໂລໂກ, ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ປຘູປິໂຕ;

ສພ຺ໂພ ປຊ຺ຊລິໂຕ [ປຊ຺ຊລິໂຕ (ສພ຺ພຕ຺ຖ)] ໂລໂກ, ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ປກມ຺ປິໂຕ.

‘‘ອກມ຺ປິຕໍ ອປຊ຺ຊລິຕໍ [ອຈລິຕໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ກໍ. ປີ.)], ອປຸຖຸຊ຺ຊນເສວິຕໍ;

ອຄຕິ ຍຕ຺ຖ ມາຣສ຺ສ, ຕຕ຺ຖ ເມ ນິຣໂຕ ມໂນ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ອຸປຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໘. ສີສຸປຈາລາສຸຕ຺ຕໍ

໑໖໙. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ສີສຸປຈາລາ [ສີສູປຈາລາ (ສີ.)] ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ …ເປ… ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເຍນ ສີສຸປຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສີສຸປຈາລໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸນິ, ປາສຓ຺ຑໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຂ຺ວາຫໍ, ອາວຸໂສ, ກສ຺ສຈິ ປາສຓ຺ຑໍ ໂຣເຈມີ’’ຕິ.

‘‘ກໍ ນຸ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຸຓ຺ຑາສິ, ສມຓີ ວິຍ ທິສ຺ສສິ;

ນ ຈ ໂຣເຈສິ ປາສຓ຺ຑໍ, ກິມິວ ຈຣສິ ໂມມູຫາ’’ຕິ.

‘‘ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປາສຓ຺ຑາ, ທິຏ຺ຐີສຸ ປສີທນ຺ຕິ ເຕ;

ນ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈມິ, ເຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາ.

‘‘ອຕ຺ຖິ ສກ຺ຍກຸເລ ຊາໂຕ, ພຸທ຺ໂຘ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ;

ສພ຺ພາຠິຠູ ມາຣນຸໂທ, ສພ຺ພຕ຺ຖມປຣາຊິໂຕ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖ ມຸຕ຺ໂຕ ອສິໂຕ, ສພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ;

ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ວິມຸຕ຺ໂຕ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ;

ໂສ ມຍ຺ຫໍ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຕສ຺ສ ໂຣເຈມິ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ສີສຸປຈາລາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໙. ເສລາສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໐. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ເສລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ…ເປ… ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ເສລາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ…ເປ… ເສລໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເກນິທໍ ປກຕໍ ພິມ຺ພໍ, ກ຺ວນຸ [ກ຺ວນ຺ນຸ (ສີ. ປີ.), ກ຺ວຈິ (ສ຺ຍາ. ກໍ. ກ.)] ພິມ຺ພສ຺ສ ກາຣໂກ;

ກ຺ວນຸ ພິມ຺ພໍ ສມຸປ຺ປນ຺ນໍ, ກ຺ວນຸ ພິມ຺ພໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ເສລາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ເສລາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ເສລາ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ນຍິທໍ ອຕ຺ຕກຕໍ [ນຍິທໍ ປກຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ພິມ຺ພໍ, ນຍິທໍ ປຣກຕໍ [ນຍິທໍ ປກຕໍ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)] ອຆໍ;

ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕໍ, ເຫຕຸຠງ຺ຄາ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ຍຖາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພີຊໍ, ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ວິຣູຫຕິ;

ປຖວີຣສຎ຺ຈາຄມ຺ມ, ສິເນຫຎ຺ຈ ຕທູຠຍໍ.

‘‘ເອວໍ ຂນ຺ຘາ ຈ ຘາຕຸໂຍ, ຉ ຈ ອາຍຕນາ ອິເມ;

ເຫຕຸໍ ປຏິຈ຺ຈ ສມ຺ຠູຕາ, ເຫຕຸຠງ຺ຄາ ນິຣຸຊ຺ຌເຣ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ເສລາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

໑໐. ວຊິຣາສຸຕ຺ຕໍ

໑໗໑. ສາວຕ຺ຖິນິທານໍ. ອຖ ໂຂ ວຊິຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ ທິວາວິຫາຣາຍ. ອນ຺ຘວນໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທິ. ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ວຊິຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ເຍນ ວຊິຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ເຕນຸປສງ຺ກມິ; ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຊິຣໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ເກນາຍໍ ປກໂຕ ສຕ຺ໂຕ, ກຸວໍ ສຕ຺ຕສ຺ສ ກາຣໂກ;

ກຸວໍ ສຕ຺ໂຕ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກຸວໍ ສຕ຺ໂຕ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ວຊິຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ໂກ ນຸ ຂ຺ວາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ອມນຸສ຺ໂສ ວາ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ? ອຖ ໂຂ ວຊິຣາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ມາໂຣ ໂຂ ອຍໍ ປາປິມາ ມມ ຠຍໍ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ໂລມຫໍສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາໂມ ສມາຘິມ຺ຫາ ຈາເວຕຸກາໂມ ຄາຖໍ ຠາສຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂຂ ວຊິຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ ‘‘ມາໂຣ ອຍໍ ປາປິມາ’’ ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາ, ມາຣໍ ປາປິມນ຺ຕໍ ຄາຖາຫິ ປຈ຺ຈຠາສິ –

‘‘ກິໍ ນຸ ສຕ຺ໂຕຕິ ປຈ຺ເຈສິ, ມາຣ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ນຸ ເຕ;

ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣປຸຎ຺ໂຊຍໍ, ນຍິຘ ສຕ຺ຕຸປລພ຺ຠຕິ.

‘‘ຍຖາ ຫິ ອງ຺ຄສມ຺ຠາຣາ, ໂຫຕິ ສທ຺ໂທ ຣໂຖ ອິຕິ;

ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ, ໂຫຕິ ສຕ຺ໂຕຕິ ສມ຺ມຸຕິ [ສມ຺ມຕິ (ສ຺ຍາ. ກໍ.)].

‘‘ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ ສມ຺ໂຠຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ເວຕິ ຈ;

ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ທຸກ຺ຂາ ສມ຺ໂຠຕິ, ນາຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂາ ນິຣຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ຊານາຕິ ມໍ ວຊິຣາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍີຕິ.

ຠິກ຺ຂຸນີສໍຍຸຕ຺ຕໍ ສມຕ຺ຕໍ.