໑. ອິທ຺ຘິກມ຺ມວິປາກປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’ຕິ. ປຸນ ຈ ກິຣ ໂສ ລຄຸເຬຫິ ປຣິໂປຖິໂຕ ຠິນ຺ນສີໂສ ສຎ຺ຈຸຓ຺ຓິຕຏ຺ຐິມໍສຘມນິຉິນ຺ນປຣິຄຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ [ຘມນິມຊ຺ຊປຣິກຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.), ຘມ຺ມນິມິຎ຺ຊປຣິຄຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ.)]. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອິທ຺ຘິຍາ ໂກຏິໍ ຄໂຕ, ເຕນ ຫິ ລຄຸເຬຫິ ໂປຖິໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ລຄຸເຬຫິ ປຣິໂປຖິໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ເຕນ ຫິ ອິທ຺ຘິຍາ ໂກຏິໍ ຄໂຕຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ກິໍ ນ ສມຕ຺ໂຖ ອິທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຆາຕໍ ອປນຍິຕຸໍ, ສເທວກສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ປຏິສຣຓໍ ຠວິຕຸໍ ອຣໂຫຕິ? ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ລຄຸຬຫໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕຎ຺ຈ ປນ ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິທ຺ຘິມໂຕ ອິທ຺ຘິວິສໂຍປິ ກມ຺ມວິປາໂກປິ ທ຺ເວ ອຈິນ຺ຕິຍາ, ອຈິນ຺ຕິເຍນ ອຈິນ຺ຕິຍໍ ອປນຍິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ເກຈິ ຜລກາມາ ກປິຕ຺ເຖນ ກປິຕ຺ຖໍ ໂປເຖນ຺ຕິ, ອມ຺ເພນ ອມ຺ພໍ ໂປເຖນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຈິນ຺ຕິເຍນ ອຈິນ຺ຕິຍໍ ໂປຖຍິຕ຺ວາ ອປເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຈິນ຺ຕິຍານມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ຣາຊາໂນ ໂຫນ຺ຕິ ສມຊຈ຺ຈາ, ສມຊຈ຺ຈານມ຺ປິ ເຕສໍ ເອໂກ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວເສສາ ກິຣິຍາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ນ ຕສ຺ສ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ຠຄິນີ ວາ ຠາຕໂຣ ວາ ສຂີ ວາ ສຫາຍກາ ວາ [ຠຄິນິຠາຕໂຣ ວາ ສຂິສຫາຍກາ ວາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຕາຍນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກິໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ອປຣາຘິກຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວເສສາ ກິຣິຍາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ທວຑາເຫ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ຆຏສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ອຄ຺ຄິ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກິໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ພລວຕາ ເຕຊສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວເສສາ ກິຣິຍາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ລຄຸເຬຫິ ໂປຖິຍມານສ຺ສ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ນາໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອິທ຺ຘິກມ຺ມວິປາກປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.