໔. ເມຓ຺ຑກປຎ຺ໂຫ
໑. ອິທ຺ຘິພລວຄ຺ໂຄ
໑. ກຕາຘິກາຣສຜລປຎ຺ໂຫ
໑. ອຖ ໂຂ ມິລິນ຺ໂທ ຣາຊາ ກຕາວກາໂສ ນິປຈ຺ຈ ຄຣຸໂນ ປາເທ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິເມ ຕິຕ຺ຖິຍາ ເອວໍ ຠຓນ຺ຕິ [ວຎ຺ໂຈ ຠວຕິ ອຜໂລ (ສີ. ປີ. ກ.)] ‘ຍທິ ພຸທ຺ໂຘ ປູຊໍ ສາທິຍຕິ, ນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂລເກນ ອນ຺ໂຕຠວິໂກ ໂລກສ຺ມິໍ ໂລກສາຘາຣໂຓ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ຍທິ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂລເກນ ນິສ຺ສໂຏ ສພ຺ພຠເວຫິ, ຕສ຺ສ ປູຊາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ຕິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ເອໂສ ປຎ຺ໂຫ, ເນໂສ ວິສໂຍ ອປ຺ປຕ຺ຕມານສານໍ, ມຫນ຺ຕານໍ ເຍເວໂສ ວິສໂຍ, ຠິນ຺ເທຕໍ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ ເອກໍເສ ຐປຍ, ຕເວໂສ ປຎ຺ໂຫ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອນາຄຕານໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ເທຫິ ປຣວາທນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ.
ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ, ນ ຈ ຠຄວາ ປູຊໍ ສາທິຍຕິ, ໂພຘິມູເລ ເຍວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສາທິຍນາ ປຫີນາ, ກິໍ ປນ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –
‘‘‘ປູຊິຍນ຺ຕາ [ປູຊິຕາ (ສ຺ຍາ.)] ອສມສມາ, ສເທວມານຸເສຫິ ເຕ;
ນ ສາທິຍນ຺ຕິ ສກ຺ກາຣໍ, ພຸທ຺ຘານໍ ເອສ ຘມ຺ມຕາ’’’ຕິ.
ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ປິຕຸໂນ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ປິຕາ ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ, ນ ເຈຕໍ ກາຣຓໍ ປຣວາທານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ, ປສາທປ຺ປກາສນໍ ນາເມຕໍ, ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ສມ຺ມາ ພ຺ຣູຫິ ສກວາທສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາປນາຍ ທິຏ຺ຐິຊາລວິນິເວຐນາຍາ’’ຕິ.
ເຖໂຣ ອາຫ ‘‘ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ, ນ ຈ ຠຄວາ ປູຊໍ ສາທິຍຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເທວມນຸສ຺ສາ ຘາຕຸຣຕນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຎາຓຣຕນາຣມ຺ມເຓນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ເສວນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສາທິຍຕິ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຊລມາໂນປິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານໍ ນ ສາທິຍຕິ, ກິໍ ປນ ນິພ຺ພຸໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ ອເຈຕໂນ ສາທິຍຕິ? ‘‘ຕສ຺ມິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ອຸປຣເຕ ອຸປສນ຺ເຕ ໂລເກ ອຄ຺ຄິ ສຸຎ຺ໂຎ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ກຏ຺ຐໍ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ອຸປາທານໍ, ເຍ ເກຈິ ມນຸສ຺ສາ ອຄ຺ຄິກາມາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ກຏ຺ຐໍ ມນ຺ຖຍິຕ຺ວາ [ມທ຺ທິຕ຺ວາ (ກ.)] ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕິ ‘ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຊ຺ຊລິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ທສສຫສ຺ສິຍາ [ທສສຫສ຺ສິມ຺ຫິ (ສີ. ປີ. ກ.)] ໂລກຘາຕຸຍາ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ປຊ຺ຊລິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຸໂຕ, ເອວເມວ ຠຄວາ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນິພ຺ພຸໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຕິຓກຏ຺ຐຸປາທານໍ ນ ສາທິຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ໂລກຫິຕສ຺ສ ສາທິຍນາ ປຫີນາ ອຸປສນ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ນິພ຺ພຸເຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ອນຸປາທາເນ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ກຏ຺ຐໍ ມນ຺ຖຍິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ອຄ຺ຄິນາ ອຄ຺ຄິກຣຓີຍານິ ກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸຣຕນໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຎາຓຣຕນາຣມ຺ມເຓນ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ເສວນ຺ຕາ ຕິສ຺ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາວາໂຕ ວາຍິຕ຺ວາ ອຸປຣເມຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣໂຕ ວາໂຕ ສາທິຍຕິ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປຣຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ວາ ມນສິກາໂຣ ວາ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນາຍ’’. ‘‘ກິໍ ກາຣຓໍ’’? ‘‘ອເຈຕນາ ສາ ວາໂຍຘາຕູ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣຕສ຺ສ ວາຕສ຺ສ ວາໂຕຕິ ສມຎ຺ຎາ ອປຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕາລວຓ຺ຏວິຘູປນານິ ວາຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາ, ເຍ ເກຈິ ມນຸສ຺ສາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ, ເຕ ຕາລວຓ຺ເຏນ ວາ ວິຘູປເນນ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມພລວີຣິເຍນ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣນ ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ວາເຕນ ອຸຓ຺ຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ ປຣິຬາຫໍ ວູປສເມນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ຠວຕິ ‘ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາວາໂຕ ວາຍິ, ເອວເມວ ຠຄວາ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ສີຕລມຘຸຣສນ຺ຕສຸຂຸມເມຕ຺ຕາວາເຕນ ອຸປວາຍິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິມຫາວາໂຕ ວາຍິຕ຺ວາ ອຸປຣໂຕ, ເອວເມວ ຠຄວາ ສີຕລມຘຸຣສນ຺ຕສຸຂຸມເມຕ຺ຕາວາເຕນ ອຸປວາຍິຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຣໂຕ ວາໂຕ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໍ ນ ສາທິຍຕິ, ເອວເມວ ໂລກຫິຕສ຺ສ ສາທິຍນາ ປຫີນາ ອຸປສນ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ, ເອວເມວ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕິວິຘຄ຺ຄິສນ຺ຕາປປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ. ຍຖາ ຕາລວຓ຺ຏວິຘູປນານິ ວາຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘາຕຸ ຈ ຎາຓຣຕນຎ຺ຈ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ປຏິລາຠາຍ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ອຸຓ຺ຫາຠິຕຕ຺ຕາ ປຣິຬາຫປຣິປີຬິຕາ ຕາລວຓ຺ເຏນ ວາ ວິຘູປເນນ ວາ ວາຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ ປຣິຬາຫໍ ວູປສເມນ຺ຕິ, ເອວເມວ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸຎ຺ຈ ຎາຓຣຕນຎ຺ຈ ປູເຊຕ຺ວາ ກຸສລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ກຸສເລນ ຕິວິຘຄ຺ຄິສນ຺ຕາປປຣິຬາຫໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ ວູປສເມນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ປຣວາທານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ເຠຣິໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ໂຍ ໂສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ປຸຣິເສນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ, ໂສ ສທ຺ໂທ ອນ຺ຕຣຘາເຍຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ໂທ ສາທິຍຕິ ປຸນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ໂສ ສທ຺ໂທ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ປຸນ ອຸປ຺ປາທາຍ ອາໂຠໂຄ ວາ ມນສິກາໂຣ ວາ, ສກິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ເຠຣິສທ຺ເທ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ໂສ ເຠຣິສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ເຠຣີ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ ສທ຺ທສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ, ອຖ ປຸຣິໂສ ປຈ຺ຈເຍ ສຕິ ອຕ຺ຕເຊນ ວາຍາເມນ ເຠຣິໍ ອໂກເຏຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນປຣິຠາວິຕໍ ຘາຕຸຣຕນຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ອນຸສິຏ຺ຐຎ຺ຈ [ອນຸສຕ຺ຖິຎ຺ຈ (ສີ. ປີ.)] ສຕ຺ຖາຣໍ ຐປຍິຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ນ ຈ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕິລາໂຠ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຠວທຸກ຺ຂປຏິປີຬິຕາ ສຕ຺ຕາ ຘາຕຸຣຕນຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ອນຸສິຏ຺ຐຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍໍ ກຣິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິກາມາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.
‘‘ທິຏ຺ຐຎ຺ເຈຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ. ກຖິຕຎ຺ຈ ຠຓິຕຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕຎ຺ຈ ‘ສິຍາ ໂຂ ປນານນ຺ທ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວມສ຺ສ ອຕີຕສຕ຺ຖຸກໍ ປາວຈນໍ ນຕ຺ຖິ ໂນ ສຕ຺ຖາຕິ, ນ ໂຂ ປເນຕໍ, ອານນ຺ທ, ເອວໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ໂຍ ໂວ, ອານນ຺ທ, ມຍາ ຘມ຺ໂມ ຈ ວິນໂຍ ຈ ເທສິໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’ຕິ. ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລຕິ, ຕໍ ເຕສໍ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ ອຠູຕໍ ວິຕຖໍ ອລິກໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິປຣີຕໍ ທຸກ຺ຂທາຍກໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ ອປາຍຄມນີຍນ຺ຕິ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ສາທິຍຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ມຫາປຖວີ ‘ສພ຺ພພີຊານິ ມຍິ ສໍວິຣຸຫນ຺ຕູ’’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ຕານິ, ມຫາຣາຊ, ພີຊານິ ອສາທິຍນ຺ຕິຍາ ມຫາປຖວິຍາ ສໍວິຣຸຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມູລຊຏາປຕິຏ຺ຐິຕາ ຂນ຺ຘສາຣສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ປຸປ຺ຜຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອສາທິຍນ຺ຕີປິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວີ ເຕສໍ ພີຊານໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ເທຕິ ວິຣຸຫນາຍ, ຕານິ ພີຊານິ ຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕນ ປຈ຺ຈເຍນ ສໍວິຣຸຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມູລຊຏາປຕິຏ຺ຐິຕາ ຂນ຺ຘສາຣສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ປຸປ຺ຜຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ສເກ ວາເທ ນຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ຫຕາ ວິຣຸທ຺ຘາ, ສເຈ ເຕ ຠຓນ຺ຕິ ‘ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ອຜໂລ’ ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ສາທິຍຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຕານິ ພີຊານິ ປຖວິໍ ນິສ຺ສາຍ ສໍວິຣຸຫິຕ຺ວາ ທຬ຺ຫມູລຊຏາປຕິຏ຺ຐິຕາ ຂນ຺ຘສາຣສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ປຸປ຺ຜຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ເທວມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸຎ຺ຈ ຎາຓຣຕນຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ທຬ຺ຫກຸສລມູລປຕິຏ຺ຐິຕາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສາຣສີລສາຂາປຣິວິຕ຺ຖິຓ຺ຓາ ວິມຸຕ຺ຕິປຸປ຺ຜສາມຎ຺ຎຜລຘຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ສາທິຍນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເມ ໂອຏ຺ຐາ ໂຄຓາ ຄທ຺ຣຠາ ອຊາ ປສູ ມນຸສ຺ສາ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ກິມິກຸລານໍ ສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ກິມໂຍ ເຕສໍ ອສາທິຍນ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ສມ຺ຠວິຕ຺ວາ ພຫຸປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປາປສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍ ອສາທິຍນ຺ຕານໍ ເຍວ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ກິມໂຍ ສມ຺ຠວິຕ຺ວາ ພຫຸປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕາ ເວປຸລ຺ລຕໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຘາຕຸສ຺ສ ຈ ຎາຓາຣມ຺ມຓສ຺ສ ຈ ພລວຕາຍ ຕຖາຄເຕ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ສາທິຍນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ອິເມ ອຏ຺ຐນວຸຕິ ໂຣຄາ ກາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕູ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂຣຄາ ອສາທິຍນ຺ຕານໍ ກາເຍ ນິປຕນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຸພ຺ເພ ກເຕນ, ຠນ຺ເຕ, ທຸຈ຺ຈຣິເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພ ກຕໍ ອກຸສລໍ ອິຘ ເວທນີຍໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພ ກຕມ຺ປິ ອິຘ ກຕມ຺ປິ ກຸສລາກຸສລໍ ກມ຺ມໍ ອວຎ຺ຌໍ ຠວຕິ ສຜລນ຺ຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.
‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ນນ຺ທໂກ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ເຖຣໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາສາທຍິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ, ໂລເກ ປາກໂຏ ເອໂສ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສາທິຍິ ນນ຺ທກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ມຫາປຖວິຄິລນ’’ນ຺ຕິ [ປວຕ຺ຕມາເນປິ (ສ຺ຍາ.)]. ‘‘ອຸພ຺ພຕ຺ຕິຍນ຺ເຕປິ, ຠນ຺ເຕ, ສເທວເກ ໂລເກ ປຕມາເນປິ ຉມາຍໍ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ວິກິຣນ຺ເຕປິ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາເຊ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນ ປຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ສາທິເຍຍ຺ຍ. ຕໍ ກິສ຺ສ ເຫຕຸ? ເຍນ ເຫຕຸນາ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ ວາ ທຸສ຺ເສຍ຺ຍ ວາ, ໂສ ເຫຕຸ ເຖຣສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມູຫໂຕ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ເຫຕຸໂນ ສມຸຄ຺ຆາຕິຕຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຊີວິຕຫາຣເກປິ ໂກປໍ ນ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນນ຺ທກສ຺ສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ປຖວິຄິລນໍ ນ ສາທິຍິ, ກິສ຺ສ ປນ ນນ຺ທໂກ ຍກ຺ໂຂ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ອກຸສລສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍ ນນ຺ທໂກ ຍກ຺ໂຂ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສາປິ ກໂຕ ອປຣາໂຘ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ. ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລສ຺ສປິ ກມ຺ມສ຺ສ ພລວຕາຍ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ. ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລຕິ.
‘‘ກຕິ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ, ເຍ ເອຕຣຫິ ມຫາປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐາ, ອຕ຺ຖິ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສວຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິງ຺ຆ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ສາເວຫີ’’ຕິ? ‘‘ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ, ຠນ຺ເຕ, ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ຈ ສກ຺ໂກ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ເຖໂຣ, ນນ຺ທໂກ ຈ ຍກ຺ໂຂ, ນນ຺ໂທ ຈ ມາຓວໂກຕິ. ສຸຕເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ຊນາ ມຫາປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອປຣທ຺ຘາ’’ຕິ? ‘‘ຠຄວຕິ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ສາວເກສຸ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ວາ ສາວກາ ວາ ສາທິຍິໍສຸ ອິເມສໍ ມຫາປຖວິປວິສນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ອສາທິຍນ຺ຕສ຺ເສວ ກໂຕ ອຘິກາໂຣ ອວຎ຺ໂຌ ຠວຕິ ສຜໂລ’’ຕິ. ‘‘ສຸວິຎ຺ຎາປິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕານີກໂຕ, ຄຸຍ຺ຫໍ ວິທໍສິຕໍ, ຄຓ຺ຐິ ຠິນ຺ໂນ, ຄຫນໍ ອຄຫນໍ ກຕໍ, ນຏ຺ຐາ ປຣວາທາ, ຠຄ຺ຄາ ກຸທິຏ຺ຐີ, ນິປ຺ປຠາ ຊາຕາ ກຸຕິຕ຺ຖິຍາ, ຕ຺ວໍ ຄຓີວຣປວຣມາສຊ຺ຊາ’’ຕິ.
ກຕາຘິກາຣສຜລປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.
໒. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປຎ຺ໂຫ
໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ນ ຈ ຠຄວໂຕ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ, ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ໂຘ ອສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ. ຍທິ ຕສ຺ສ ປຣິເຍສນາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ວາຫສຕໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວີຫີນໍ ອຑ຺ຒຈູຬຎ຺ຈ ວາຫາ ວີຫິສຕ຺ຕມ຺ພຓານິ ທ຺ເວ ຈ ຕຸມ຺ພາ ເອກຈ຺ຉຣາກ຺ຂເຓ ປວຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕກາ ວີຫີ ລກ຺ຂໍ ຐປີຍມານາ [ຐປີຍມາເນ (ສີ. ປີ.)] ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ?
‘‘ຕຕ຺ຣິເມ ສຕ຺ຕວິຘາ ຈິຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສຣາຄາ ສໂທສາ ສໂມຫາ ສກິເລສາ ອຠາວິຕກາຍາ ອຠາວິຕສີລາ ອຠາວິຕຈິຕ຺ຕາ ອຠາວິຕປຎ຺ຎາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວໍສນາຬສ຺ສ ວິຕຕສ຺ສ ວິສາລສ຺ສ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓສ຺ສ ສໍສິພ຺ພິຕວິສິພ຺ພິຕສ຺ສ ສາຂາຊຏາຊຏິຕສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຍນ຺ຕສ຺ສ ຄຣຸກໍ ໂຫຕິ ອາຄມນໍ ທນ຺ຘໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສໍສິພ຺ພິຕວິສິພ຺ພິຕຕ຺ຕາ ສາຂານໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ສຣາຄາ ສໂທສາ ສໂມຫາ ສກິເລສາ ອຠາວິຕກາຍາ ອຠາວິຕສີລາ ອຠາວິຕຈິຕ຺ຕາ ອຠາວິຕປຎ຺ຎາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສໍສິພ຺ພິຕວິສິພ຺ພິຕຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອິທໍ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ໂສຕາປນ຺ນາ ປິຫິຕາປາຍາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຕສຕ຺ຖຸສາສນາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ອຸປຣິຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວໍສນາຬສ຺ສ ຕິປພ຺ພຄຓ຺ຐິປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຣິ ສາຂາຊຏາຊຏິຕສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຍນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ຕິປພ຺ພໍ ຕາວ ລຫຸກໍ ເອຕິ, ຕໂຕ ອຸປຣິ ຖທ຺ຘໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເຫຏ຺ຐາ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ສາຂາຊຏາຊຏິຕຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ໂສຕາປນ຺ນາ ປິຫິຕາປາຍາ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຕສຕ຺ຖຸສາສນາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຕີສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ຕຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສກທາຄາມິໂນ, ເຍສໍ ຣາຄໂທສໂມຫາ ຕນຸຠູຕາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວໍສນາຬສ຺ສ ປຎ຺ຈປພ຺ພຄຓ຺ຐິປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຣິ ສາຂາຊຏາຊຏິຕສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຍນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ປຎ຺ຈປພ຺ພໍ ຕາວ ລຫຸກໍ ເອຕິ, ຕໂຕ ອຸປຣິ ຖທ຺ຘໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເຫຏ຺ຐາ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ສາຂາຊຏາຊຏິຕຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ສກທາຄາມິໂນ, ເຍສໍ ຣາຄໂທສໂມຫາ ຕນຸຠູຕາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອນາຄາມິໂນ, ເຍສໍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ປຫີນານິ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທສສຸ ຐາເນສຸ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ທສສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວໍສນາຬສ຺ສ ທສປພ຺ພຄຓ຺ຐິປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຣິ ສາຂາຊຏາຊຏິຕສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຍນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ທສປພ຺ພໍ ຕາວ ລຫຸກໍ ເອຕິ, ຕໂຕ ອຸປຣິ ຖທ຺ຘໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ເຫຏ຺ຐາ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ສາຂາຊຏາຊຏິຕຕ຺ຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ອນາຄາມິໂນ, ເຍສໍ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສຎ຺ໂຎຊນານິ ປຫີນານິ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ທສສຸ ຐາເນສຸ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຣິຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ທສສຸ ຐາເນສຸ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸປຣິ ກິເລສານໍ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ໂຘຕມລາ ວນ຺ຕກິເລສາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສຎ຺ໂຎຊນາ ປຕ຺ຕປຏິສມ຺ຠິທາ ສາວກຠູມີສຸ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາວກວິສເຍ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສາວກວິສເຍ, ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘວິສເຍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວໍສນາຬສ຺ສ ສພ຺ພປພ຺ພຄຓ຺ຐິປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ອາກຑ຺ຒິຍນ຺ຕສ຺ສ ລຫຸກໍ ໂຫຕິ ອາຄມນໍ ອທນ຺ຘໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສພ຺ພປພ຺ພຄຓ຺ຐິປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຄຫນຕ຺ຕາ ວໍສສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ຂີຓາສວາ ໂຘຕມລາ ວນ຺ຕກິເລສາ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ ກຕກຣຓີຍາ ໂອຫິຕຠາຣາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສຎ຺ໂຎຊນາ ປຕ຺ຕປຏິສມ຺ຠິທາ ສາວກຠູມີສຸ ປຣິສຸທ຺ຘາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສາວກວິສເຍ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສາວກວິສເຍ, ອປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘວິສເຍ, ອິທໍ ປຎ຺ຈມໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ສຍມ຺ຠຸໂນ ອນາຈຣິຍກາ ເອກຈາຣິໂນ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ປາ ສກວິສເຍ ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຈິຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສກວິສເຍ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສກວິສເຍ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘວິສຍສ຺ສ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສກວິສຍໍ ປຣິຕ຺ຕໍ ນທິໍ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ ທິວາປິ ຍທິຈ຺ຉກ ອຈ຺ຉມ຺ຠິໂຕ ໂອຕເຣຍ຺ຍ, ອຖ ປຣໂຕ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ວິຕ຺ຖຕໍ ອຄາຘມປາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠາເຍຍ຺ຍ, ທນ຺ຘາເຍຍ຺ຍ ນ ວິສເຫຍ຺ຍ ໂອຕຣິຕຸໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຕິຓ຺ຓຕ຺ຕາ [ຈິຓ຺ຓຕ຺ຕາ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ສກວິສຍສ຺ສ, ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ຈ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ສຍມ຺ຠຸໂນ ອນາຈຣິຍກາ ເອກຈາຣິໂນ ຂຄ຺ຄວິສາຓກປ຺ປາ ສກວິສເຍ ປຣິສຸທ຺ຘວິມລຈິຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສກວິສເຍ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘຠູມີສຸ ຄຣຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ທນ຺ຘໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ສກວິສເຍ ມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘວິສຍສ຺ສ, ອິທໍ ຉຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຠຕ຺ຕມາປຊ຺ຊຕິ – ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ທສພລຘຣາ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣທາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ອນນ຺ຕຊິນາ ອນາວຣຓຎາຓາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນາຣາຈສ຺ສ ສຸໂຘຕສ຺ສ ວິມລສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຐິສ຺ສ ສຸຂຸມຘາຣສ຺ສ ອຊິມ຺ຫສ຺ສ ອວງ຺ກສ຺ສ ອກຸຏິລສ຺ສ ທຬ຺ຫຈາປສມາຣູຬ຺ຫສ຺ສ ໂຂມສຸຂຸເມ ວາ ກປ຺ປາສສຸຂຸເມ ວາ ກມ຺ພລສຸຂຸເມ ວາ ພລວນິປາຕິຕສ຺ສ ທນ຺ຘາຍິຕຕ຺ຕໍ ວາ ລຄ຺ຄນໍ ວາ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’? ‘‘ສຸຂຸມຕ຺ຕາ ວຕ຺ຖານໍ ສຸໂຘຕຕ຺ຕາ ນາຣາຈສ຺ສ ນິປາຕສ຺ສ ຈ ພລວຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ທສພລຘຣາ ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣທາ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ອນນ຺ຕຊິນາ ອນາວຣຓຎາຓາ, ເຕສໍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ລຫຸກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ລຫຸກໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຣິສຸທ຺ຘຕ຺ຕາ, ອິທໍ ສຕ຺ຕມໍ ຈິຕ຺ຕໍ.
‘‘ຕຕ຺ຣ, ມຫາຣາຊ, ຍທິທໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຉນ຺ນມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕານໍ ຄຓນໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍນ ຄຸເຓນ ປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ຈ ລຫຸກຎ຺ຈ. ຍສ຺ມາ ຈ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ຈ ລຫຸກຎ຺ຈ, ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ຍມກປາຏິຫີຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍມກປາຏິຫີເຣ, ມຫາຣາຊ, ຎາຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອວໍ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ສກ຺ກາ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ, ເຕປິ, ມຫາຣາຊ, ປາຏິຫີຣາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປາທາຍ ຄຓນມ຺ປິ ສງ຺ຂມ຺ປິ ກລມ຺ປິ ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປນ຺ຕິ, ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ທຸຕິເຍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຍ຺ຍ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຍ຺ຍ, ມຸຂຄຕໍ ໂຠຊນໍ ຄິເລຍ຺ຍ, ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ວາ ນິມີເລຍ຺ຍ, ນິມີເລຕ຺ວາ ວາ ອຸມ຺ມີເລຍ຺ຍ, ສມິຎ຺ຊິຕໍ ວາ ພາຫໍ ປສາເຣຍ຺ຍ, ປສາຣິຕໍ ວາ ພາຫໍ ສມິຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ຈິຣຕຣໍ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊ, ລຫຸຕຣໍ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ, ລຫຸຕຣໍ ອາວຊ຺ຊນໍ, ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕິ, ອາວຊ຺ຊນວິກລມຕ຺ຕເກນ ນ ຕາວຕາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ.
‘‘ອາວຊ຺ຊນມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຣິເຍສນາຍ ກາຕພ຺ພໍ, ອິງ຺ຆ ມໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣເຓນ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ອຑ຺ຒສ຺ສ ມຫທ຺ຘນສ຺ສ ມຫາໂຠຄສ຺ສ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕສ຺ສ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓສ຺ສ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎສ຺ສ ສາລິວີຫິຍວຕຓ຺ຑຸລຕິລມຸຄ຺ຄມາສປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓສປ຺ປິເຕລນວນີຕຂີຣທຘິມຘຸຄຸຬຜາຓິຕາ ຈ ຂໂຬປິກຸມ຺ຠິປີຐຣໂກຏ຺ຐຠາຊນຄຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ສ ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ປາຫຸນໂກ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຠຕ຺ຕາຣໂຫ ຠຕ຺ຕາຠິກງ຺ຂີ, ຕສ຺ສ ຈ ເຄເຫ ຍໍ ຣນ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ, ຕໍ ປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ ຠເວຍ຺ຍ, ກຸມ຺ຠິໂຕ ຕຓ຺ຑຸເລ ນີຫຣິຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ຣນ຺ເຘຍ຺ຍ, ອປິ ຈ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຕາວຕເກນ ໂຠຊນເວກລ຺ລມຕ຺ຕເກນ ອຘໂນ ນາມ ກປໂຓ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ຆເຣປິ, ຠນ຺ເຕ, ອກາເລ ໂຠຊນເວກລ຺ລໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ປນ ຄຫປຕິກສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນວິກລມຕ຺ຕກໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ໂຂ ອສ຺ສ ຜລິໂຕ ໂອຓຕວິນໂຕ ປິຓ຺ຑິຠາຣຠຣິໂຕ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕໍ ຜລໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຣຸກ຺ໂຂ ຕາວຕເກນ ປຕິຕຜລເວກລ຺ລມຕ຺ຕເກນ ອຜໂລ ນາມ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປຕນປຏິພທ຺ຘານິ ຕານິ ຣຸກ຺ຂຜລານິ, ປຕິເຕ ຍທິຈ຺ຉກໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ຘໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕີ’’ຕິ.
‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕີ’’ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ຍທາ ຈກ຺ກຣຕນໍ ສຣຕິ ‘ອຸເປຕຸ ເມ ຈກ຺ກຣຕນ’ນ຺ຕິ, ສຣິເຕ ຈກ຺ກຣຕນໍ ອຸເປຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຊານາຕີ’’ຕິ. ‘‘ທຬ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ, ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມ ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ.
ພຸທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.
໓. ເທວທຕ຺ຕປພ຺ພຊ຺ຊປຎ຺ໂຫ
໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເທວທຕ຺ໂຕ ເກນ ປພ຺ພາຊິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຉ ຍິເມ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາ ຠທ຺ທິໂຍ ຈ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ຈ ອານນ຺ໂທ ຈ ຠຄຸ ຈ ກິມິໂລ [ກິມ຺ພິໂລ (ສີ. ປີ.) ມ. ນິ. ໒.໑໖໖ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ອຸປາລິກປ຺ປໂກ ສຕ຺ຕໂມ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສຕ຺ຖຣິ ສກ຺ຍກຸລານນ຺ທຊນເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ເຕ ຠຄວາ ປພ຺ພາເຊສີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ເຕນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ເຕນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສງ຺ໂຆ ຠິນ຺ໂນ, ນ ຄິຫີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ນ ຠິກ຺ຂຸນີ, ນ ສິກ຺ຂມານາ, ນ ສາມເຓໂຣ, ນ ສາມເຓຣີ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ປກຕຕ຺ໂຕ ສມານສໍວາສໂກ ສມານສີມາຍໍ ຐິໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ. ສງ຺ຆເຠທໂກ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຄ຺ຄໂລ ກິໍ ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີ’’ຕິ? ‘‘ກປ຺ປຏ຺ຐິຕິກໍ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມໍ ຜຸສຕີ’’ຕິ.
‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ໂຘ ຊານາຕິ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຊານາຕິ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ໂຘ ຊານາຕິ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ໂຘ ກາຣຸຓິໂກ ອນຸກມ຺ປໂກ ຫິເຕສີ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຫິຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ຫິຕມຸປທຫຕີຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ, ເຕນ ຫິ ພຸທ຺ໂຘ ອສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ, ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ວິຊເຏຫິ ເອຕໍ ມຫາຊຏໍ, ຠິນ຺ທ ປຣາປວາທໍ, ອນາຄເຕ ອທ຺ຘາເນ ຕຍາ ສທິສາ ພຸທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ທຸລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ຕວ ພລໍ ປກາເສຫີ’’ຕິ.
‘‘ກາຣຸຓິໂກ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຈ, ກາຣຸຎ຺ເຎນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາປາຍິກໍ ກມ຺ມໍ [ອປຣາປຣິຍກມ຺ມໍ (ສີ. ສ຺ຍາ. ປີ.)] ອາຍູຫິຕ຺ວາ ອເນການິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍນ ນິຣຍໍ ວິນິປາເຕນ ວິນິປາຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ, ຕໍ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາເຓນ ຊານິຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ອປຣິຍນ຺ຕກຕໍ ກມ຺ມໍ ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕກຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸຣິມໍ ອຸປາທາຍ ປຣິຍນ຺ຕກຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປພ຺ພຊິໂຕປິ ອຍໍ ໂມຆປຸຣິໂສ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍເມວ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫິສ຺ສຕີຕິ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສີ’’ຕິ.
‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ໂຘ ວຘິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕິ, ປປາເຕ ປາເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ເທຕິ, ມາເຣຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ປຣິເຍສຕິ, ຍໍ ໂສ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສຸຂໍ ອຸປທຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ວເຘຕິປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕວເສນ, ປາເຕຕິປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕວເສນ, ມາເຣຕິປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕວເສນ, ວຘິຕ຺ວາປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ, ປາເຕຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ, ມາເຣຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ວຘິຕ຺ວາປິ ປາຕຍິຕ຺ວາປິ ປຸຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ວເຘຕິປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕວເສນ, ປາເຕຕິປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕວເສນ, ມາເຣຕິປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕວເສນ, ວຘິຕ຺ວາປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ, ປາເຕຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ, ມາເຣຕ຺ວາປິ ສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ, ເຍນ ເຍນ ໂຍເຄນ ສຕ຺ຕານໍ ຄຸຓວຸຑ຺ຒິ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕນ ໂຍເຄນ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຫິຕເມວ ອຸປທຫຕິ. ສເຈ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ໂຕ ນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ຄິຫິຠູໂຕ ສມາໂນ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກໍ ພຫຸໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອເນການິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍນ ນິຣຍໍ ວິນິປາເຕນ ວິນິປາຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພຫຸໍ ທຸກ຺ຂໍ ເວທຍິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຠຄວາ ຊານມາໂນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ, ‘ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຍນ຺ຕກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ຄຣຸກໍ ທຸກ຺ຂໍ ລຫຸກໍ ອກາສິ.
‘‘ຍຖາ ວາ, ມຫາຣາຊ, ຘນຍສສິຣິຎາຕິພເລນ ພລວາ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິໍ ວາ ມິຕ຺ຕໍ ວາ ຣຎ຺ຎາ ຄຣຸກໍ ທຓ຺ຑໍ ຘາເຣນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ພຫຸວິສ຺ສຕ຺ຖຠາເວນ ສມຕ຺ຖຕາຍ ຄຣຸກໍ ທຓ຺ຑໍ ລຫຸກໍ ອກາສິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ພຫູນິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ທຸກ຺ຂໍ ເວທຍມານໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິພລສມຕ຺ຖຠາເວນ ຄຣຸກໍ ທຸກ຺ຂໍ ລຫຸກໍ ອກາສິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກຸສໂລ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ຄຣຸກໍ ໂຣຄໍ ພລໂວສຘພເລນ ລຫຸກໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພຫູນິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ທຸກ຺ຂໍ ເວທຍມານໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ຠຄວາ ໂຣຄຎ຺ຎຸຕາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ຎພໂລ ປຕ຺ຖທ຺ຘຘມ຺ໂມສຘພເລນ ຄຣຸກໍ ທຸກ຺ຂໍ ລຫຸກໍ ອກາສິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ພຫຸເວທນີຍໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ອປ຺ປເວທນີຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ກິຎ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ອນ຺ຕມໂສ ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ. ‘‘ອິມມ຺ປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຈຣໍ ອາຄຸຈາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ, ‘ອຍໍ ໂຂ, ເທວ, ໂຈໂຣ ອາຄຸຈາຣີ, ອິມສ຺ສ ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ທຓ຺ຑໍ ປເຓຫີ’ຕິ. ຕເມນໍ ຣາຊາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ອິມໍ ໂຈຣໍ ພຫິນຄຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາຆາຕເນ ສີສໍ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ, ‘ເອວໍ ເທວາ’ຕິ ໂຂ ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິສ຺ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ພຫິນຄຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາຆາຕນໍ ນເຍຍ຺ຍຸໍ. ຕເມນໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘວໂຣ ລທ຺ຘຍສຘນໂຠໂຄ ອາເທຍ຺ຍວຈໂນ ພລວິຈ຺ຉິຕກາຣີ, ໂສ ຕສ຺ສ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ເຕ ປຸຣິເສ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ອລໍ, ໂຠ, ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ສ ສີສຈ຺ເຉທເນນ, ເຕນ ຫິ ໂຠ ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂຖ, ອຫເມຕສ຺ສ ກາຣຓາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ປຏິວຈນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ພລວໂຕ ວຈເນນ ຕສ຺ສ ໂຈຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ. ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ເອວໍ ກາຣີ ຕສ຺ສ ໂຈຣສ຺ສ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ຊີວິຕທາຍໂກ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ໂຈຣສ຺ສ, ຊີວິເຕ ທິນ຺ເນ ກິໍ ຕສ຺ສ ອກຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ຍາ ປນ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທເນ ເວທນາ, ໂສ ຕາຍ ເວທນາຍ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກເຕນ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ໂຈໂຣ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ເວທຍຕິ, ຊີວິຕທາຍໂກ ປນ ປຸຣິໂສ ນ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ ‘ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ປຣິຍນ຺ຕກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ປຣິຍນ຺ຕກຕຎ຺ຈ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ, ເທວທຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊ, ມຣຓກາເລ –
‘‘‘ອິເມຫິ ອຏ຺ຐີຫິ ຕມຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ, ເທວາຕິເທວໍ ນຣທມ຺ມສາຣຖິໍ;
ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸໍ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ, ປາເຓຫິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ອຸເປມີ’ຕິ.
‘‘ປາຓຸເປຕໍ ສຣຓມຄມາສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກເຕ ກປ຺ເປ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິ, ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິສ຺ສໂຣ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ເອວໍ ກາຣີ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈກາຣີ ອສ຺ສາ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພທໂທ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ປາເປສ຺ສຕິ, ກິໍ ຕຖາຄເຕນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອກຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ທຸກ຺ຂເວທນໍ ເວທຍຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຠຄວາ ຕໂຕນິທານໍ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕນາ ກເຕນ, ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈຕິ, ທຸກ຺ຂປຣິຍນ຺ຕກາຣໂກ ສຕ຺ຖາ ນ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິມມ຺ປິ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກຸສໂລ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫສນ຺ນິປາຕອຸຕຸປຣິຓາມວິສມປຣິຫາຣໂອປກ຺ກມິໂກປກ຺ກນ຺ຕໍ ປູຕິກຸຓປທຸຄ຺ຄນ຺ຘາຠິສຎ຺ຉນ຺ນໍ ອນ຺ໂຕສລ຺ລໍ ສຸສິຣຄຕໍ ປຸພ຺ພຣຸຫິຣສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ວຓໍ ວູປສເມນ຺ໂຕ ວຓມຸຂໍ ກກ຺ຂຬຕິຂິຓຂາຣກຏຸເກນ ເຠສຊ຺ເຊນ ອນຸລິມ຺ປຕິ ປຣິປຈ຺ຈນາຍ, ປຣິປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມຸທຸຠາວມຸປຄຕໍ ສຕ຺ເຖນ ວິກນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຑຫຕິ ສລາກາຍ, ທຑ຺ເຒ ຂາຣລວຓໍ ເທຕິ, ເຠສຊ຺ເຊນ ອນຸລິມ຺ປຕິ ວຓຣຸຫນາຍ ພ຺ຍາຘິຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິຠາວມນຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ອຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ເຠສຊ຺ເຊນ ອນຸລິມ຺ປຕິ, ສຕ຺ເຖນ ວິກນ຺ເຕຕິ, ຑຫຕິ ສລາກາຍ, ຂາຣລວຓໍ ເທຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ໂສຕ຺ຖິກາໂມ ຕານິ ກິຣິຍານິ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ຍາ ປນສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊກິຣິຍາກຣເຓນ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທຸກ຺ຂເວທນາ, ຕໂຕນິທານໍ ໂສ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ຫິຕຈິຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຕ຺ຖິກາໂມ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ຕານິ ກິຣິຍານິ ກໂຣຕິ, ກິໍ ໂສ ຕໂຕນິທານໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສຄ຺ຄຄາມີ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຸຎ຺ເຎນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ ທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ.
‘‘ອປຣມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກາຣຓໍ ສຸໂຓຫິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ກຓ຺ຏເກນ ວິທ຺ໂຘ ອສ຺ສ, ອຖຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ຕສ຺ສ ຫິຕກາໂມ ໂສຕ຺ຖິກາໂມ ຕິຓ຺ເຫນ ກຓ຺ຏເກນວາ ສຕ຺ຖມຸເຂນ ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ໂລຫິເຕນ ຕໍ ກຓ຺ຏກໍ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອຫິຕກາໂມ ຕໍ ກຓ຺ຏກໍ ນີຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຫິຕກາໂມ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ໂສຕ຺ຖິກາໂມ ຕໍ ກຓ຺ຏກໍ ນີຫຣຕິ. ສເຈ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ກຓ຺ຏກໍ ນ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ມຣຓໍ ວາ ໂສ ເຕນ ປາປຸເຓຍ຺ຍ ມຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ເທວທຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ ທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ. ສເຈ ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠວປຣມ຺ປຣາຍ ນິຣເຍ ປຈ຺ເຈຍ຺ຍາ’’ຕິ.
‘‘ອນຸໂສຕຄາມິໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເທວທຕ຺ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ປຏິໂສຕໍ ປາເປສິ, ວິປນ຺ຖປຏິປນ຺ນໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ປນ຺ເຖ ປຏິປາເທສິ, ປປາເຕ ປຕິຕສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐໍ ອທາສິ, ວິສມຄຕໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ສມໍ ອາໂຣເປສິ, ອິເມ ຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຫຕູ ອິມານິ ຈ ກາຣຓານິ ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎນ ສນ຺ທສ຺ເສຕຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມຕາ’’ຕິ.
ເທວທຕ຺ຕປພ຺ພຊ຺ຊປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.
໔. ປຖວິຈລນປຎ຺ໂຫ
໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ – ‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ [ອຏ຺ຐິເມ ອານນ຺ທ (ອ. ນິ. ໘.໗໐)], ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍາ’ຕິ. ອເສສວຈນໍ ອິທໍ, ນິສ຺ເສສວຈນໍ ອິທໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍວຈນໍ ອິທໍ, ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ນວໂມ ເຫຕຸ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຎ຺ໂຎ ນວໂມ ເຫຕຸ ຠເວຍ຺ຍ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍ, ຕມ຺ປິ ເຫຕຸໍ ຠຄວາ ກເຖຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນຕ຺ຖຎ຺ໂຎ ນວໂມ ເຫຕຸ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍ, ຕສ຺ມາ ອນາຈິກ຺ຂິໂຕ ຠຄວຕາ, ອຍຎ຺ຈ ນວໂມ ເຫຕຸ ທິສ຺ສຕິ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍ, ຍໍ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຏ຺ເຐວ ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍ, ເຕນ ຫິ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ເຕນ ຫິ ອຏ຺ເຐວ ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍາຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ ທຸນ຺ນິເວຐິໂຍ ອນ຺ຘກຣໂຓ ເຈວ ຄມ຺ຠີໂຣ ຈ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເນໂສ ອຎ຺ເຎນ ອິຕ຺ຕຣປຎ຺ເຎນ ສກ຺ກາ ວິສຊ຺ເຊຕຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມຕາ’’ຕິ.
‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ – ‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຫຕູ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ຈຍາ ມຫໂຕ ຠູມິຈາລສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຍາ’ຕິ. ຍໍ ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອກາລິກໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອຄຓິຕໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ຕໂຍ ເຍວ ເມຆາ ຄຓີຍນ຺ຕິ ວສ຺ສິໂກ ເຫມນ຺ຕິໂກ ປາວຸສໂກຕິ. ຍທິ ເຕ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເມໂຆ ປວສ຺ສຕິ, ນ ໂສ ເມໂຆ ຄຓີຍຕິ ສມ຺ມເຕຫິ ເມເຆຫິ, ອກາລເມໂຆຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ອກາລິກໍ ເອຕໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຄຓີຍຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ຕາ ປພ຺ພຕາ ປຎ຺ຈ ນທິສຕານິ ສນ຺ທນ຺ຕິ, ເຕສໍ, ມຫາຣາຊ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ນທິສຕານໍ ທເສວ ນທິໂຍ ນທິຄຓນາຍ ຄຓີຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ຄງ຺ຄາ ຍມຸນາ ອຈິຣວຕີ ສຣຠູ ມຫີ ສິນ຺ຘຸ ສຣສ຺ສຕີ ເວຕ຺ຣວຕີ ວີຕໍສາ ຈນ຺ທຠາຄາຕິ, ອວເສສາ ນທິໂຍ ນທິຄຓນາຍ ອຄຓິຕາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ນ ຕາ ນທິໂຍ ຘຸວສລິລາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ອກາລິກໍ ເອຕໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຄຓີຍຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ສຕມ຺ປິ ທ຺ວິສຕມ຺ປິ ຕິສຕມ຺ປິ ອມຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຉ ເຍວ ຊນາ ອມຈ຺ຈຄຓນາຍ ຄຓີຍນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ເສນາປຕິ ປຸໂຣຫິໂຕ ອກ຺ຂທສ຺ໂສ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຉຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂກ ຂຄ຺ຄຄ຺ຄາຫໂກ. ເອເຕ ເຍວ ອມຈ຺ຈຄຓນາຍ ຄຓີຍນ຺ຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຣາຊຄຸເຓຫິ, ອວເສສາ ອຄຓິຕາ, ສພ຺ເພ ອມຈ຺ຈາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕເຣນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ຍໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ, ອກາລິກໍ ເອຕໍ ກທາຈຸປ຺ປຕ຺ຕິກໍ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ຄຓີຍຕິ ອຏ຺ຐຫິ ເຫຕູຫິ.
‘‘ສຸຍ຺ຍຕິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອຕຣຫິ ຊິນສາສເນ ກຕາຘິກາຣານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂເວທນີຍກມ຺ມໍ, ກິຕ຺ຕິ ຈ ເຍສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາ ເທວມນຸສ຺ເສສູ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ ເອຕຣຫິ ຊິນສາສເນ ກຕາຘິກາຣານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂເວທນີຍກມ຺ມໍ, ກິຕ຺ຕິ ຈ ເຍສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສຕ຺ຕ ຊນາຕິ’’. ‘‘ເກ ຈ ເຕ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ສຸມໂນ ຈ, ຠນ຺ເຕ, ມາລາກາໂຣ, ເອກສາຏໂກ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ປຸຓ຺ໂຓ ຈ ຠຕໂກ, ມລ຺ລິກາ ຈ ເທວີ, ໂຄປາລມາຕາ ຈ ເທວີ, ສຸປ຺ປິຍາ ຈ ອຸປາສິກາ, ປຸຓ຺ຓາ ຈ ທາສີຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂເວທນີຍາ ສຕ຺ຕາ, ກິຕ຺ຕິ ຈ ອິເມສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາ ເທວມນຸສ຺ເສສູ’’ຕິ.
‘‘ອປເຣປິ ສຸຍ຺ຍນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ ອຕີເຕ ມານຸສເກເນວ ສຣີຣເທເຫນ ຕິທສຠວນໍ ຄຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເກ ຈ ເຕ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ຄຸຕ຺ຕິໂລ ຈ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ, ສາຘີໂນ ຈ ຣາຊາ, ນິມິ ຈ ຣາຊາ, ມນ຺ຘາຕາ ຈ ຣາຊາຕິ ອິເມ ຈຕຸໂຣ ຊນາ ສຸຍ຺ຍນ຺ຕິ, ເຕເນວ ມານຸສເກນ ສຣີຣເທເຫນ ຕິທສຠວນໍ ຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຸຈິຣມ຺ປິ ກຕໍ ສຸຍ຺ຍຕິ ສຸກຕທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ? ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ອຕີເຕ ວາ ອທ຺ຘາເນ ວຕ຺ຕມາເນ ວາ ອທ຺ຘາເນ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທາເນ ທີຍມາເນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ, ມຫາຣາຊ, ອາຄໂມ ອຘິຄໂມ ປຣິຍຕ຺ຕິ ສວນໍ ສິກ຺ຂາພລໍ ສຸສ຺ສູສາ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ອາຈຣິຍຸປາສນໍ, ມຍາປິ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທາເນ ທີຍມາເນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ’ຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ຣາຊວສຠສ຺ສ ທານວຣໍ. ຠຄວໂຕ ຈ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສປສ຺ສ, ຠຄວໂຕ ຈ ສກ຺ຍມຸນິໂນຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘານໍ ອນ຺ຕເຣ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ຕຕ຺ຖປິ ເມ ສວນໍ ນຕ຺ຖິ ‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ທາເນ ທີຍມາເນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ’ຕິ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຕາວຕເກນ ວີຣິເຍນ ຕາວຕເກນ ປຣກ຺ກເມນ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປຕິ, ຄຸຓຠາຣຠຣິຕາ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພໂສເຈຍ຺ຍກິຣິຍຄຸຓຠາຣຠຣິຕາ ຘາເຣຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕີ ມຫາປຖວີ ຈລຕິ ກມ຺ປຕິ ປເວຘຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສກຏສ຺ສ ອຕິຠາຣຠຣິຕສ຺ສ ນາຠິໂຍ ຈ ເນມິໂຍ ຈ ຜລນ຺ຕິ ອກ຺ໂຂ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພໂສເຈຍ຺ຍກິຣິຍຄຸຓຠາຣຠຣິຕາ ມຫາປຖວີ ຘາເຣຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕີ ຈລຕິ ກມ຺ປຕິ ປເວຘຕິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຄຄນໍ ອນິລຊລເວຄສຎ຺ຉາທິຕໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຊລຠາຣຠຣິຕໍ ອຕິວາເຕນ ຜຸຏິຕຕ຺ຕາ ນທຕິ ຣວຕິ ຄຬຄຬາຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ຣຎ຺ໂຎ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ທານພລວິປຸລອຸສ຺ສນ຺ນຠາຣຠຣິຕາ ຘາເຣຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕີ ຈລຕິ ກມ຺ປຕິ ປເວຘຕິ. ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຣາຄວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂທສວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ໂມຫວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ມານວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ທິຏ຺ຐິວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ກິເລສວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ວິຕກ຺ກວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ນ ອຣຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຖ ໂຂ ທານວເສນ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຕິ ‘ກິນ຺ຕິ ອນາຄຕາ ຍາຈກາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ, ອາຄຕາ ຈ ຍາຈກາ ຍຖາກາມໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມນາ ຠເວຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ທານໍ ປຕິ ມານສໍ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ. ຣຎ຺ໂຎ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ທສສຸ ຐາເນສຸ ມານສໍ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ ທເມ ສເມ ຂນ຺ຕິຍໍ ສໍວເຣ ຍເມ ນິຍເມ ອກ຺ໂກເຘ ອວິຫິໍສາຍໍ ສຈ຺ເຈ ໂສເຈຍ຺ເຍ. ຣຎ຺ໂຎ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ກາເມສນາ ປຫີນາ, ຠເວສນາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘາ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາຍ ເຍວ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ, ຣຎ຺ໂຎ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕຣກ຺ຂາ [ປຣຣກ຺ຂາຍ (ສີ. ປີ.)] ປຫີນາ, ສພ຺ພສຕ຺ຕຣກ຺ຂາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ ‘ກິນ຺ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ສມຄ຺ຄາ ອສ຺ສຸ ອໂຣຄາ ສຘນາ ທີຆາຍຸກາ’ຕິ ພຫຸລໍ ເຍວ ມານສໍ ປວຕ຺ຕຕິ. ທທມາໂນ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ຕໍ ທານໍ ນ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ຘນເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ປຏິທານເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ອຸປລາປນເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ອາຍຸເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ວຓ຺ຓເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ສຸຂເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ພລເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ຍສເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ປຸຕ຺ຕເຫຕຸ ເທຕິ, ນ ຘີຕຸເຫຕຸ ເທຕິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓເຫຕຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓຣຕນສ຺ສ ກາຣຓາ ເອວຣູເປ ອຕຸລວິປຸລານຸຕ຺ຕເຣ ທານວເຣ ອທາສິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຈ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –
‘‘‘ຊາລິໍ ກຓ຺ຫາຊິນໍ ຘີຕໍ, ມທ຺ທິເທວິໍ ປຕິພ຺ພຕໍ;
ຈຊມາໂນ ນ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ໂພຘິຍາ ເຍວ ກາຣຓາ’ຕິ.
‘‘ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊາ ອກ຺ໂກເຘນ ໂກຘໍ ຊິນາຕິ, ອສາຘຸໍ ສາຘຸນາ ຊິນາຕິ, ກທຣິຍໍ ທາເນນ ຊິນາຕິ, ອລິກວາທິນໍ ສຈ຺ເຈນ ຊິນາຕິ, ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ກຸສເລນ ຊິນາຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ທທມານສ຺ສ ຘມ຺ມານຸຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສີສກສ຺ສ [ຘມ຺ມາສີສກສ຺ສ (ກ.)] ທານນິສ຺ສນ຺ທພລວ [ທານນິສ຺ສນ຺ທພລ (ສີ. ປີ.)] ວີຣິຍວິປຸລວິປ຺ຜາເຣນ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາວາຕາ ສຎ຺ຈລນ຺ຕິ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ສກິໍ ສກິໍ ອາກຸລາກຸລາ ວາຍນ຺ຕິ ໂອນມນ຺ຕິ ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ ວິນມນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນປຕ຺ຕປາທປາ [ສີນ຺ນປ຺ປຕ຺ຕປາທປາ (ສີ.)] ປປຕນ຺ຕິ, ຄຸມ຺ພໍ ຄຸມ຺ພໍ ວລາຫກາ ຄຄເນ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ, ຣໂຊສຎ຺ຈິຕາ ວາຕາ ທາຣຸຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄຄນໍ ອຸປ຺ປີຬິຕາ ວາຕາ ວາຍນ຺ຕິ, ສຫສາ ຘມຘມາຍນ຺ຕິ, ມຫາຠີໂມ ສທ຺ໂທ ນິຈ຺ຉຣຕິ, ເຕສຸ ວາເຕສຸ ກຸປິເຕສຸ ອຸທກໍ ສຓິກໍ ສຓິກໍ ຈລຕິ, ອຸທເກ ຈລິເຕ ຂຸພ຺ຠນ຺ຕິ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ, ຍມກຍມກາ ອູມິໂຍ ຊາຍນ຺ຕິ, ຊລຈຣາ ສຕ຺ຕາ ຕສນ຺ຕິ, ຊລວີຈິ ຍຸຄນທ຺ໂຘ ວຕ຺ຕຕິ, ວີຈິນາໂທ ປວຕ຺ຕຕິ, ໂຆຣາ ພຸພ຺ພຸຬາ [ປຸພ຺ພຸຬາ (ກ.)] ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຜຓມາລາ ຠວນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕຣຕິ ມຫາສມຸທ຺ໂທ, ທິສາວິທິສໍ ຘາວຕິ ອຸທກໍ, ອຸທ຺ຘໍໂສຕປຏິໂສຕມຸຂາ ສນ຺ທນ຺ຕິ ສລິລຘາຣາ, ຕສນ຺ຕິ ອສຸຣາ ຄຣຸຬາ ນາຄາ ຍກ຺ຂາ, ອຸພ຺ພິຊ຺ຊນ຺ຕິ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ, ສາຄໂຣ ວິປຣິວຕ຺ຕຕີ’ຕິ, ຄມນປຖເມສນ຺ຕິ ຠີຕຈິຕ຺ຕາ, ຂຸຠິເຕ ລຸຬິເຕ ຊລຘາເຣ ປກມ຺ປຕິ ມຫາປຖວີ ສນຄາ ສສາຄຣາ, ປຣິວຕ຺ຕຕິ ສິເນຣຸຄິຣິ ກູຏເສລສິຂໂຣ ວິນມມາໂນ ໂຫຕິ, ວິມນາ ໂຫນ຺ຕິ ອຫິນກຸລພິຬາຣໂກຏ຺ຐຸກສູກຣມິຄປກ຺ຂິໂນ, ຣຸທນ຺ຕິ ຍກ຺ຂາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ, ຫສນ຺ຕິ ຍກ຺ຂາ ມເຫສກ຺ຂາ ກມ຺ປມານາຍ ມຫາປຖວິຍາ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິ ມຫາປຣິໂຍເຄ ອຸທ຺ຘນຄເຕ ອຸທກສມ຺ປຸຓ຺ເຓ ອາກິຓ຺ຓຕຓ຺ຑຸເລ ເຫຏ຺ຐໂຕ ອຄ຺ຄິ ຊລມາໂນ ປຐມໍ ຕາວ ປຣິໂຍຄໍ ສນ຺ຕາເປຕິ, ປຣິໂຍໂຄ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ອຸທກໍ ສນ຺ຕາເປຕິ, ອຸທກໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ຕຓ຺ຑຸລໍ ສນ຺ຕາເປຕິ, ຕຓ຺ຑຸລໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊຕິ ນິມຸຊ຺ຊຕິ, ພຸພ຺ພຸຬກຊາຕໍ ໂຫຕິ, ເຜຓມາລາ ອຸຕ຺ຕຣຕິ; ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເວສ຺ສນ຺ຕໂຣ ຣາຊາ ຍໍ ໂລເກ ທຸຈ຺ຈຊໍ, ຕໍ ຈຊິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ທຸຈ຺ຈຊໍ ຈຊນ຺ຕສ຺ສ ທານສ຺ສ ສຠາວນິສ຺ສນ຺ເທນ ເຫຏ຺ຐາ ມຫາວາຕາ ຘາເຣຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕາ ປຣິກຸປ຺ປິໍສຸ [ປຣິກມ຺ປິໍສຸ (ກ.)], ມຫາວາເຕສຸ ປຣິກຸປິເຕສຸ [ປຣິຂຸພ຺ຠິເຕສຸ (ສ຺ຍາ.)] ອຸທກໍ ກມ຺ປິ, ອຸທເກ ກມ຺ປິເຕ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ, ອິຕິ ຕທາ ມຫາວາຕາ ຈ ອຸທກຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ຈາຕິ ອິເມ ຕໂຍ ເອກມນາ ວິຍ ອເຫສຸໍ ມຫາທານນິສ຺ສນ຺ເທນ ວິປຸລພລວີຣິເຍນ ນຕ຺ເຖທິໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ທານານຸຠາໂວ, ຍຖາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາທານານຸຠາໂວ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ພຫຸວິຘາ ມຓໂຍ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ອິນ຺ທນີໂລ ມຫານີໂລ ໂຊຕິຣໂສ ເວຬຸຣິໂຍ ອຸມ຺ມາປຸປ຺ໂຜ ສິຣີສປຸປ຺ໂຜ ມໂນຫໂຣ ສູຣິຍກນ຺ໂຕ ຈນ຺ທກນ຺ໂຕ ວຊິໂຣ ຂຊ຺ໂຊປນໂກ ຜຸສ຺ສຣາໂຄ ໂລຫິຕງ຺ໂຄ ມສາຣຄລ຺ໂລຕິ, ເອເຕ ສພ຺ເພ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິມຓິ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິມຓິ, ມຫາຣາຊ, ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ໂອຠາເສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມຫິຍາ ທານໍ ວິຊ຺ຊຕິ ອປິ ອສທິສທານໍ ປຣມໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ມຫາທານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ມຫາທາເນ ທີຍມາເນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິຕາ’’ຕິ.
‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ຘານໍ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ພຸທ຺ຘານໍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ອສໂມ ໂລເກນ ເອວໍຂນ຺ຕິ ເອວໍຈິຕ຺ໂຕ ເອວໍອຘິມຸຕ຺ຕິ ເອວໍອຘິປ຺ປາໂຍ, ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຣກ຺ກໂມ ທກ຺ຂາປິໂຕ, ປາຣມີ ຈ ຊິນານໍ ຠິຍ຺ໂຍ ໂອຠາສິຕາ, ຈຣິຍໍ ຈຣໂຕປິ ຕາວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສເທວເກ ໂລເກ ເສຏ຺ຐຠາໂວ ອນຸທສ຺ສິໂຕ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຖມິຕໍ ຊິນສາສນໍ, ໂຊຕິຕາ ຊິນປາຣມີ, ຉິນ຺ໂນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາທຄຓ຺ຐິ, ຠິນ຺ໂນ ປຣາປວາທກຸມ຺ໂຠ [ຄຸມ຺ໂພ ຕຍາ ວິທ຺ຘໍສິໂຕ (ສ຺ຍາ.)], ປຎ຺ໂຫ ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕານີກໂຕ, ຄຫນໍ ອຄຫນໍ ກຕໍ, ສມ຺ມາ ລທ຺ຘໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ນິພ຺ພາຫນໍ [ນິພ຺ພາຍນໍ (ກ.)], ເອວເມຕໍ ຄຓິວຣປວຣ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມາ’’ຕິ.
ປຖວິຈລນປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.
໕. ສິວິຣາຊຈກ຺ຂຸທານປຎ຺ໂຫ
໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ຠຓຖ ‘ສິວິຣາເຊນ ຍາຈກສ຺ສ ຈກ຺ຂູນິ ທິນ຺ນານິ, ອນ຺ຘສ຺ສ ສໂຕ ປຸນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປນ຺ນານີ’ຕິ, ເອຕມ຺ປິ ວຈນໍ ສກສຏໍ ສນິຄ຺ຄຫໍ ສໂທສໍ ‘ເຫຕຸສມຸຄ຺ຆາເຕ ອເຫຕຸສ຺ມິໍ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ’ຕິ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ, ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສິວິຣາເຊນ ຍາຈກສ຺ສ ຈກ຺ຂູນິ ທິນ຺ນານິ, ເຕນ ຫິ ‘ປຸນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປນ຺ນານີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ; ຍທິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ເຕນ ຫິ ‘ສິວິຣາເຊນ ຍາຈກສ຺ສ ຈກ຺ຂູນິ ທິນ຺ນານີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຄຓ຺ຐິໂຕປິ ຄຓ຺ຐິຕໂຣ ເວຐໂຕປິ ເວຐຕໂຣ ຄຫນໂຕປິ ຄຫນຕໂຣ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທມຠິຊເນຫິ ນິພ຺ພາຫນາຍ ປຣວາທານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ.
‘‘ທິນ຺ນານິ, ມຫາຣາຊ, ສິວິຣາເຊນ ຍາຈກສ຺ສ ຈກ຺ຂູນິ, ຕຕ຺ຖ ມາ ວິມຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຫິ, ປຸນ ທິພ຺ພານິ ຈ ຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ຕຕ຺ຖາປິ ມາ ວິມຕິໍ ຊເນຫີ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຫຕຸສມຸຄ຺ຆາເຕ ອເຫຕຸສ຺ມິໍ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ເຫຕຸສມຸຄ຺ຆາເຕ ອເຫຕຸສ຺ມິໍ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິງ຺ຆ ຕາວ ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ?
‘‘ກິໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສຈ຺ຈໍ ນາມ, ເຍນ ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສຈ຺ຈໍ ນາມ, ສຈ຺ເຈນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຈ຺ຈວາທິໂນ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທວໍ ວສ຺ສາເປນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ວິສໍ ປຏິຫນນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວິວິຘໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຍຸຊ຺ຊຕິ ສເມຕິ ສິວິຣາຊສ຺ສ ສຈ຺ຈພເລນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂູນິ ອຸປ຺ປນ຺ນານີຕິ, ສຈ຺ຈພເລນ, ມຫາຣາຊ, ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ສຈ຺ຈໍ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຠວຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈມນຸຄາຍນ຺ຕິ ‘ມຫາເມໂຆ ປວສ຺ສຕູ’ຕິ, ເຕສໍ ສຫ ສຈ຺ຈມນຸຄີເຕນ ມຫາເມໂຆ ປວສ຺ສຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ອາກາເສ ວສ຺ສເຫຕຸ ສນ຺ນິຈິໂຕ ‘ເຍນ ເຫຕຸນາ ມຫາເມໂຆ ປວສ຺ສຕີ’’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໍ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ຠວຕິ ມຫໂຕ ເມຆສ຺ສ ປວສ຺ສນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ປກຕິເຫຕຸ, ສຈ຺ຈໍ ເຍເວຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຠວຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈມນຸຄາຍນ຺ຕິ ‘ຊລິຕປຊ຺ຊລິຕມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຏິນິວຕ຺ຕຕູ’ຕິ, ເຕສໍ ສຫ ສຈ຺ຈມນຸຄີເຕນ ຊລິຕປຊ຺ຊລິຕມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຂເຓນ ປຏິນິວຕ຺ຕຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ມິໍ ຊລິຕປຊ຺ຊລິເຕ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ເຫຕຸ ສນ຺ນິຈິໂຕ ‘ເຍນ ເຫຕຸນາ ຊລິຕປຊ຺ຊລິຕມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຂເຓນ ປຏິນິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໍ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ ຕສ຺ສ ຊລິຕປຊ຺ຊລິຕສ຺ສ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ຂເຓນ ປຏິນິວຕ຺ຕນາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ຕສ຺ສ ປກຕິເຫຕຸ, ສຈ຺ຈໍ ເຍເວຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຠວຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ສຈ຺ຈມນຸຄາຍນ຺ຕິ ‘ວິສໍ ຫລາຫລໍ ອຄທໍ ຠວຕູ’ຕິ. ເຕສໍ ສຫ ສຈ຺ຈມນຸຄີເຕນ ວິສໍ ຫລາຫລໍ ຂເຓນ ອຄທໍ ຠວຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖິ ຕສ຺ມິໍ ຫລາຫລວິເສ ເຫຕຸ ສນ຺ນິຈິໂຕ ‘ເຍນ ເຫຕຸນາ ວິສໍ ຫລາຫລໍ ຂເຓນ ອຄທໍ ຠວຕີ’’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ສຈ຺ຈໍ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸ ຠວຕິ ວິສສ຺ສ ຫລາຫລສ຺ສ ຂເຓນ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວິນາ ປກຕິເຫຕຸໍ ສຈ຺ຈໍ ເຍເວຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ຠວຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິ.
‘‘ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ປຏິເວຘາຍ ນຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸ, ສຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ. ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຈີນວິສເຍ ຈີນຣາຊາ, ໂສ ມຫາສມຸທ຺ເທ ກີຬິຕຸກາໂມ [ພລິໍ ກາຕຸກາໂມ (ສີ. ປີ.)] ຈຕຸມາເສ ຈຕຸມາເສ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ສຫ ຣເຖນ ອນ຺ໂຕມຫາສມຸທ຺ເທ ໂຍຊນໍ ປວິສຕິ, ຕສ຺ສ ຣຖສີສສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ມຫາວາຣິກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຏິກ຺ກມຕິ, ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຸນ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ສເທວມນຸສ຺ເສນປິ ໂລເກນ ປກຕິກາຍພເລນ ສກ຺ກາ ປຏິກ຺ກມາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຕິປຣິຕ຺ຕເກປິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຬາເກ ອຸທກໍ ນ ສກ຺ກາ ສເທວມນຸສ຺ເສນປິ ໂລເກນ ປກຕິກາຍພເລນ ປຏິກ຺ກມາເປຕຸໍ, ກິໍ ປນ ມຫາສມຸທ຺ເທ ອຸທກ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິມິນາປິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ສຈ຺ຈພລໍ ຎາຕພ຺ພໍ ‘ນຕ຺ຖິ ຕໍ ຐານໍ, ຍໍ ສຈ຺ເຈນ ນ ປຕ຺ຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ.
‘‘ນຄເຣ, ມຫາຣາຊ, ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ອໂສໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ສເນຄມຊານປທອມຈ຺ຈຠຏພລມຫາມຕ຺ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ [ຄງ຺ຄານທິໍ (ສີ.)] ນວສລິລສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ສມຕິຕ຺ຖິກໍ ສມ຺ຠຣິຕໍ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕາຍາມໍ ໂຍຊນປຸຖຸລໍ ສນ຺ທມານໍ ທິສ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ເອວມາຫ ‘ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ, ຠເຓ, ສມຕ຺ໂຖ, ໂຍ ອິມໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທາເປຕຸ’ນ຺ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ອາຫໍສຸ ‘ທຸກ຺ກຣໍ ເທວາ’ຕິ.
‘‘ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຄງ຺ຄາກູເລ ຐິຕາ ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ຄຓິກາ ອສ຺ໂສສິ ຣຎ຺ຎາ ກິຣ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທາເປຕຸ’ນ຺ຕິ, ສາ ເອວມາຫ ‘ອຫຎ຺ຫິ ນຄເຣ ປາຏລິປຸຕ຺ເຕ ຄຓິກາ ຣູປູປຊີວິນີ ອນ຺ຕິມຊີວິກາ, ມມ ຕາວ ຣາຊາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ປສ຺ສຕູ’ຕິ. ອຖ ສາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ, ສຫ ຕສ຺ສາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ຂເຓນ ສາ ມຫາຄງ຺ຄາ ຄຬຄຬາຍນ຺ຕີ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທິຕ຺ຖ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ.
‘‘ອຖ ຣາຊາ ຄງ຺ຄາຍ ອາວຏ຺ຏອູມິເວຄຊນິຕໍ ຫລາຫລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິມ຺ຫິໂຕ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຊາໂຕ ອມຈ຺ເຈ ເອວມາຫ ‘ກິສ຺ສາຍໍ, ຠເຓ, ມຫາຄງ຺ຄາ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທຕີ’ຕິ? ‘ພນ຺ຘຸມຕີ, ມຫາຣາຊ, ຄຓິກາ ຕວ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ, ຕສ຺ສາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ມຫາຄງ຺ຄາ ອຸທ຺ຘໍມຸຂາ ສນ຺ທຕີ’ຕິ.
‘‘ອຖ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ຣາຊາ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓິກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ເຊ, ຕຍາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອຍໍ ຄງ຺ຄາ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທາປິຕາ’ຕິ? ‘ອາມ ເທວາ’ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ ‘ກິໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ພລໍ ອຕ຺ຖິ, ໂກ ວາ ເຕ ວຈນໍ ອາທິຍຕິ ອນຸມ຺ມຕ຺ໂຕ, ເກນ ຕ຺ວໍ ພເລນ ອິມໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທາເປສີ’ຕິ? ສາ ອາຫ ‘ສຈ຺ຈພເລນາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອິມໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທາເປສິ’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ ‘ກິໍ ເຕ ສຈ຺ຈພລໍ ອຕ຺ຖິ ໂຈຣິຍາ ຘຸຕ຺ຕິຍາ ອສຕິຍາ ຉິນ຺ນິກາຍ ປາປິຍາ ຠິນ຺ນສີລາຍ [ປາປິກາຍ ຠິນ຺ນສີມາຍ (ສີ.)] ຫິຣິອຕິກ຺ກນ຺ຕິກາຍ ອນ຺ຘຊນປໂລຠິກາຍາ’ຕິ. ‘ສຈ຺ຈໍ, ມຫາຣາຊ, ຕາທິສິກາ ອຫໍ, ຕາທິສິກາຍປິ ເມ, ມຫາຣາຊ, ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ອຕ຺ຖິ, ຍາຍາຫໍ ອິຈ຺ຉມານາ ສເທວກມ຺ປິ ໂລກໍ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ ‘ກຕມາ ປນ ສາ ໂຫຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ, ອິງ຺ຆ ມໍ ສາເວຫີ’ຕິ. ‘ໂຍ ເມ, ມຫາຣາຊ, ຘນໍ ເທຕິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ, ເຕສໍ ສມກໍ ເຍວ ອຸປຏ຺ຐຫາມິ, ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ‘‘ສຸທ຺ໂທ’’ຕິ ອຕິມຎ຺ຎນາ [ອຕິມຎ຺ຎມາໂນ (ກ.)] ນຕ຺ຖິ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ຘນສ຺ສາມິກໍ ປຣິຈຣາມິ, ເອສາ ເມ ເທວ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ, ຍາຍາຫໍ ອິມໍ ມຫາຄງ຺ຄໍ ປຏິໂສຕໍ ສນ຺ທາເປສິ’ນ຺ຕິ.
‘‘ອິຕິປິ, ມຫາຣາຊ, ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖໍ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ. ທິນ຺ນານິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ສິວິຣາເຊນ ຍາຈກສ຺ສ ຈກ຺ຂູນິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂູນິ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ, ຕຎ຺ຈ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ. ຍໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ມໍສຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ນຏ຺ເຐ ອເຫຕຸສ຺ມິໍ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປ຺ປາໂທ’ຕິ. ຕໍ ຠາວນາມຍໍ ຈກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ປຎ຺ໂຫ, ສຸນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ ນິຄ຺ຄໂຫ, ສຸມທ຺ທິຕາ ປຣວາທາ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.
ສິວິຣາຊຈກ຺ຂຸທານປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.
໖. ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ໂຫ
໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ [ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໐໘)] ໂຫຕິ, ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ, ອເສສວຈນເມຕໍ, ນິສ຺ເສສວຈນເມຕໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ, ອຣຫສ຺ສວຈນເມຕໍ, ສເທວມນຸສ຺ສານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຓິຕໍ, ອຍຎ຺ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ທິສ຺ສຕິ, ທຸກູເລນ ຕາປເສນ ປາຣິກາຍ ຕາປສິຍາ ອຸຕຸນິກາເລ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິ ປຣາມຏ຺ຐາ, ຕສ຺ສ ເຕນ ນາຠິປຣາມສເນນ ສາມກຸມາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ມາຕງ຺ເຄນາປິ ອິສິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຎ຺ຎາຍ ອຸຕຸນິກາເລ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິ ປຣາມຏ຺ຐາ, ຕສ຺ສ ເຕນ ນາຠິປຣາມສເນນ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ນາມ ມາຓວໂກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ. ເຕນ ຫິ ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ຈ ມາຓວໂກ ອຸໂຠປິ ເຕ ນາຠິປຣາມສເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ຈ ມາຓວໂກ ນາຠິປຣາມສເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕມ຺ປິ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸຄມ຺ຠີໂຣ ສຸນິປຸໂຓ ວິສໂຍ ພຸທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຉິນ຺ທ ວິມຕິປຖໍ, ຘາເຣຫິ ຎາຓວຣປ຺ປຊ຺ໂຊຕ’’ນ຺ຕິ.
‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຕິຓ຺ຓໍ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອິຘ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ສນ຺ນິປຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາຕາ ຈ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຈ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສນ຺ນິປາຕາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’ຕິ. ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍ ຈ ມາຓວໂກ ນາຠິປຣາມສເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຍນ ກາຣເຓນ ປຎ຺ໂຫ ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ.
‘‘ສຸຕປຸພ຺ພໍ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ສໍກິຈ຺ໂຈ ຈ ກຸມາໂຣ ອິສິສິງ຺ໂຄ ຈ ຕາປໂສ ເຖໂຣ ຈ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ‘ອິມິນາ ນາມ ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ, ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາ ເຕສໍ ຊາຕິ, ທ຺ເວ ມິຄເຘນຸໂຍ ຕາວ ອຸຕຸນິກາເລ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕາປສານໍ ປສ຺ສາວຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສສມ຺ຠວໍ ປສ຺ສາວໍ ປິວິໍສຸ, ເຕນ ປສ຺ສາວສມ຺ຠເວນ ສໍກິຈ຺ໂຈ ຈ ກຸມາໂຣ ອິສິສິງ຺ໂຄ ຈ ຕາປໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຖຣສ຺ສ ອຸທາຍິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ອງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ ກາສາເວ ມຸຈ຺ຈິ. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸທາຍິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ເອຕທໂວຈ ‘ຄຈ຺ຉ ຠຄິນິ, ອຸທກໍ ອາຫຣ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຫຣຍ຺ຍ ອຫເມວ ໂຘວິສ຺ສາມີ’ຕິ. ຕໂຕ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸຕຸນິສມເຍ ຕໍ ສມ຺ຠວໍ ເອກເທສໍ ມຸເຂນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ເອກເທສໍ ອງ຺ຄຊາເຕ ປກ຺ຂິປິ, ເຕນ ເຖໂຣ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ເອຕໍ ຊໂນ ອາຫາ’’ຕິ.
‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທຫສິ ຕໍ ວຈນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ, ພລວໍ ຕຕ຺ຖ ມຍໍ ກາຣຓໍ ອຸປລຠາມ, ເຍນ ມຍໍ ກາຣເຓນ ສທ຺ທຫາມ ‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຸປຣິກມ຺ມກເຕ, ຠນ຺ເຕ, ກລເລ ພີຊໍ ນິປຕິຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ສໍວິຣຸຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຸຕຸນີ ສມານາ ສຓ຺ຐິເຕ ກລເລ ຣຸຫິເຣ ປຈ຺ຉິນ຺ນເວເຄ ຐິຕາຍ ຘາຕຸຍາ ຕໍ ສມ຺ຠວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ກລເລ ປກ຺ຂິປິ, ເຕນ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠ ສຓ຺ຐາສິ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ປຈ຺ເຈມ ເຕສໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ, ໂຍນິປ຺ປເວເສນ ຄພ຺ໂຠ ສມ຺ຠວຕີຕິ. ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສິ ປນ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ເຖຣສ຺ສ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ປຈ຺ຈາຄໂຕສິ ມມ ວິສຍໍ, ເອກວິເຘນປິ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິໍ ກຖຍນ຺ໂຕ ມມານຸພລໍ ຠວິສ຺ສສິ, ອຖ ຍາ ປນ ຕາ ທ຺ເວ ມິຄເຘນຸໂຍ ປສ຺ສາວໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ຕາສໍ ຕ຺ວໍ ສທ຺ທຫສິ ຄພ຺ຠສ຺ສາວກ຺ກມນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຕ຺ຕໍ ປີຕໍ ຂາຍິຕໍ ເລຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ກລລໍ ໂອສຣຕິ, ຐານຄຕໍ ວຸຑ຺ຒິມາປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍາ ກາຈິ ສຣິຕາ ນາມ, ສພ຺ພາ ຕາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ໂອສຣນ຺ຕິ, ຐານຄຕາ ວຸຑ຺ຒິມາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຸຕ຺ຕໍ ປີຕໍ ຂາຍິຕໍ ເລຫິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ກລລໍ ໂອສຣຕິ, ຐານຄຕໍ ວຸຑ຺ຒິມາປຊ຺ຊຕິ, ເຕນາຫໍ ກາຣເຓນ ສທ຺ທຫາມິ ມຸຂຄເຕນປິ ຄພ຺ຠສ຺ສ ອວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ອຸປຄໂຕສິ ມມ ວິສຍໍ, ມຸຂປາເນນປິ ທ຺ວຍສນ຺ນິປາໂຕ ຠວຕິ. ສໍກິຈ຺ຈສ຺ສ ຈ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາຣສ຺ສ ອິສິສິງ຺ຄສ຺ສ ຈ ຕາປສສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຈ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກມນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສນ຺ນິປາໂຕ ໂອສຣຕີ’’ຕິ.
‘‘ສາໂມປິ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ມຓ຺ຑພ຺ໂຍປິ ມາຓວໂກ ຕີສຸ ສນ຺ນິປາເຕສຸ ອນ຺ໂຕຄຘາ, ເອກຣສາ ເຍວ ປຸຣິເມນ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ວກ຺ຂາມິ. ທຸກູໂລ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຕາປໂສ ປາຣິກາ ຈ ຕາປສີ ອຸໂຠປິ ເຕ ອຣຎ຺ຎວາສາ ອເຫສຸໍ ປວິເວກາຘິມຸຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖຄເວສກາ, ຕປເຕເຊນ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ສນ຺ຕາເປສຸໍ. ເຕສໍ ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ສາຍໍ ປາຕໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ເຕສໍ ຄຣຸກຕເມຕ຺ຕຕາຍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ອນາຄຕມທ຺ຘາເນ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ຈກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕຣຘານໍ, ທິສ຺ວາ ເຕ ເອວມາຫ ‘ເອກໍ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ວຈນໍ ກໂຣຖ, ສາຘຸ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ຊເນຍ຺ຍາຖ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ອາລມ຺ພໂນ ຈາ’ຕິ. ‘ອລໍ, ໂກສິຍ, ມາ ເອວໍ ຠຓີ’ຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ອນຸກມ຺ປໂກ ອຕ຺ຖກາໂມ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ເຕ ເອວມາຫ ‘ເອກໍ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ວຈນໍ ກໂຣຖ, ສາຘຸ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ຊເນຍ຺ຍາຖ, ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ ອາລມ຺ພໂນ ຈາ’ຕິ. ຕຕິຍມ຺ປິ ເຕ ອາຫໍສຸ ‘ອລໍ, ໂກສິຍ, ມາ ຕ຺ວໍ ໂຂ ອມ຺ເຫ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊຫິ, ກທາຍໍ ກາໂຍ ນ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຠິຊ຺ຊຕຸ ອຍໍ ກາໂຍ ເຠທນຘມ຺ໂມ, ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິຍາປິ ຘຣຓິຍາ ປຕນ຺ເຕປິ ເສລສິຂເຣ ຜລນ຺ເຕປິ ອາກາເສ ປຕນ຺ເຕປິ ຈນ຺ທິມສູຣິເຍ ເນວ ມຍໍ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ມິສ຺ສຍິສ຺ສາມ, ມາ ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ມຸຂຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉ, ອຸປຄຕສ຺ສ ເຕ ເອໂສ ວິສ຺ສາໂສ, ອນຕ຺ຖຈໂຣ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ເຎ’ຕິ.
ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເຕສໍ ມນໍ ອລຠມາໂນ ຄຣຸກໂຕ ປຎ຺ຊລິໂກ ປຸນ ຍາຈິ ‘ຍທິ ເມ ວຈນໍ ນ ອຸສ຺ສຫຖ ກາຕຸໍ, ຍທາ ຕາປສີ ອຸຕຸນີ ໂຫຕິ ປຸປ຺ຜວຕີ, ຕທາ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິໍ ປຣາມເສຍ຺ຍາສິ, ເຕນ ສາ ຄພ຺ຠໍ ລຈ຺ຉຕິ, ສນ຺ນິປາໂຕ ເຍເວສ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິຍາ’ຕິ. ‘ສກ຺ໂກມຫໍ, ໂກສິຍ, ຕໍ ວຈນໍ ກາຕຸໍ, ນ ຕາວຕເກນ ອມ຺ຫາກໍ ຕໂປ ຠິຊ຺ຊຕິ, ໂຫຕູ’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕາຍ ຈ ປນ ເວລາຍ ເທວຠວເນ ອຕ຺ຖິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູໂລ ຂີຓາຍຸໂກ ອາຍຸກ຺ຂຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຍທິຈ຺ຉກໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອປິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິກຸເລປິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘ເອຫິ ໂຂ, ມາຣິສ, ສຸປຠາໂຕ ເຕ ທິວໂສ, ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ອຸປຄຕາ, ຍມຫໍ ເຕ ອຸປຏ຺ຐານມາຄມິໍ, ຣມຓີເຍ ເຕ ໂອກາເສ ວາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຕິຣູເປ ກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຸນ຺ທເຣຫິ ມາຕາປິຕູຫິ ວຑ຺ເຒຕພ຺ໂພ, ເອຫິ ເມ ວຈນໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ຍາຈິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ…ເປ… ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິ ສິຣສິ ປຎ຺ຊລິກໂຕ.
ຕໂຕ ໂສ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘ກຕມໍ ຕໍ, ມາຣິສ, ກຸລໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອຠິກ຺ຂຓໍ ກິຕ຺ຕຍສິ ປຸນປ຺ປຸນ’ນ຺ຕິ. ‘ທຸກູໂລ ຈ ຕາປໂສ ປາຣິກາ ຈ ຕາປສີ’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ ‘ສາຘຸ, ມາຣິສ, ໂຍ ຕວ ຉນ຺ໂທ, ໂສ ໂຫຕຸ, ອາກງ຺ຂມາໂນ ອຫໍ, ມາຣິສ, ປຕ຺ຖິເຕ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍໍ, ກິມ຺ຫິ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາມິ ອຓ຺ຑເຊ ວາ ຊລາພຸເຊ ວາ ສໍເສທເຊ ວາ ໂອປປາຕິເກ ວາ’ຕິ? ‘ຊລາພຸຊາຍ, ມາຣິສ, ໂຍນິຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາຫີ’ຕິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທິວສໍ ວິຄເຓຕ຺ວາ ທຸກູລສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ ‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ທິວເສ ຕາປສີ ອຸຕຸນີ ຠວິສ຺ສຕິ ປຸປ຺ຜວຕີ, ຕທາ ຕ຺ວໍ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ນາຠິໍ ປຣາມເສຍ຺ຍາສີ’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ, ມຫາຣາຊ, ທິວເສ ຕາປສີ ຈ ອຸຕຸນີ ປຸປ຺ຜວຕີ ອໂຫສິ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຕຕ຺ຖູປໂຄ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິໂຕ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ຈ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ຖງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ຕາປສິຍາ ນາຠິໍ ປຣາມສິ, ອິຕິ ເຕ ຕໂຍ ສນ຺ນິປາຕາ ອເຫສຸໍ, ນາຠິປຣາມສເນນ ຕາປສິຍາ ຣາໂຄ ອຸທປາທິ, ໂສ ປນສ຺ສາ ຣາໂຄ ນາຠິປຣາມສນໍ ປຏິຈ຺ຈ ມາ ຕ຺ວໍ ສນ຺ນິປາຕໍ ອຊ຺ຌາຈາຣເມວ ມຎ຺ຎິ, ອູຫສນມ຺ປິ [ຫສນມ຺ປິ (ກ.)] ສນ຺ນິປາໂຕ, ອຸລ຺ລປນມ຺ປິ ສນ຺ນິປາໂຕ, ອຸປນິຊ຺ຌາຍນມ຺ປິ ສນ຺ນິປາໂຕ, ປຸພ຺ພຠາຄຠາວໂຕ ຣາຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ອາມສເນນ ສນ຺ນິປາໂຕ ຊາຍຕິ, ສນ຺ນິປາຕາ ໂອກ຺ກມນໍ ໂຫຕີຕິ.
‘‘ອນຊ຺ຌາຈາເຣປິ, ມຫາຣາຊ, ປຣາມສເນນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິ ຊລມາໂນ ອປຣາມສໂນປິ ອຸປຄຕສ຺ສ ສີຕໍ ພ຺ຍປຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອນຊ຺ຌາຈາເຣປິ ປຣາມສເນນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.
‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ, ມຫາຣາຊ, ວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ ກມ຺ມວເສນ ໂຍນິວເສນ ກຸລວເສນ ອາຍາຈນວເສນ, ອປິ ຈ ສພ຺ເພເປເຕ ສຕ຺ຕາ ກມ຺ມສມ຺ຠວາ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ.
‘‘ກຖໍ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ວາ ເທເວສຸ ວາ ອຓ຺ຑຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ຊລາພຸຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສໍເສທຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ໂອປປາຕິກາຍ ວາ ໂຍນິຍາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ ມຫາໂຠໂຄ ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊໂຕ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣໂຓ ປຫູຕຘນຘຎ຺ໂຎ ປຫູຕຎາຕິປກ຺ໂຂ ທາສິໍ ວາ ທາສໍ ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ວາ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ຊນປທໍ ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມນສາ ອຠິປຕ຺ຖິຕໍ, ຍທິຈ຺ຉກໍ ທ຺ວິຄຸຓຕິຄຸຓມ຺ປິ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ກິຓາຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ ສຕ຺ຕາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ວາ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ວາ ເທເວສຸ ວາ ອຓ຺ຑຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ຊລາພຸຊາຍ ວາ ໂຍນິຍາ ສໍເສທຊຍ ວາ ໂຍນິຍາ ໂອປປາຕິກາຍ ວາ ໂຍນິຍາ. ເອວໍ ກມ຺ມວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖໍ ໂຍນິວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸກ຺ກຸຏານໍ, ມຫາຣາຊ, ວາເຕນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ພລາການໍ ເມຆສທ຺ເທນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ສພ຺ເພປິ ເທວາ ອຄພ຺ຠເສຍ຺ຍກາ ສຕ຺ຕາ ເຍວ, ເຕສໍ ນານາວຓ຺ເຓນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ນານາວຓ຺ເຓນ ມຫິຍາ ຈຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຸຣໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຈ຺ຉໂຕ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ເກຈິ ນຄ຺ຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠຓ຺ຑູ ໂຫນ຺ຕິ ເສຕປຏຘຣາ, ເກຈິ ໂມຬິພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠຓ຺ຑູ ກາສາວວສນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ກາສາວວສນາ ໂມຬິພທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຊຏິໂນ ວາກຈີຣຘຣາ [ວາກຈີຣາ (ກ.)] ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຈມ຺ມວສນາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຣສ຺ມິໂຍ ນິວາເສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພເປເຕ ມນຸສ຺ສາ ນານາວຓ຺ເຓນ ມຫິຍາ ຈຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕາ ເຍວ ເຕ ສພ຺ເພ, ເຕສໍ ນານາວຓ຺ເຓນ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອວໍ ໂຍນິວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖໍ ກຸລວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ກຸລໍ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸລານິ ອຓ຺ຑຊໍ ຊລາພຸຊໍ ສໍເສທຊໍ ໂອປປາຕິກໍ. ຍທິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຓ຺ຑເຊ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຓ຺ຑໂຊ ໂຫຕິ…ເປ… ຊລາພຸເຊ ກຸເລ…ເປ… ສໍເສທເຊ ກຸເລ…ເປ… ໂອປປາຕິເກ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ເຕສຸ ກຸເລສຸ ຕາທິສາ ເຍວ ສຕ຺ຕາ ສມ຺ຠວນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວຕິ ເນຣຸປພ຺ພຕໍ ເຍ ເກຈິ ມິຄປກ຺ຂິໂນ ອຸເປນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ສກວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຓ຺ຑຊໍ ໂຍນິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາວວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ອຓ຺ຑໂຊ ໂຫຕິ…ເປ… ຊລາພຸຊໍ…ເປ… ສໍເສທຊໍ…ເປ… ໂອປປາຕິກໍ ໂຍນິໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາວວຓ຺ຓໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ໂອປປາຕິໂກ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກຸລວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.
‘‘ກຖໍ ອາຍາຈນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ກຸລໍ ໂຫຕິ ອປຸຕ຺ຕກໍ ພຫຸສາປເຕຍ຺ຍໍ ສທ຺ຘໍ ປສນ຺ນໍ ສີລວນ຺ຕໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ຕປນິສ຺ສິຕໍ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູໂລ ຈວນຘມ຺ໂມ ໂຫຕິ. ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຍາຈຕິ ‘ປຓິເຘຫິ, ມາຣິສ, ອສຸກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິ’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອາຍາຈນເຫຕຸ ຕໍ ກຸລໍ ປຓິເຘຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ປຸຎ຺ຎກາມາ ສມຓໍ ມໂນຠາວນີຍໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຸປເນນ຺ຕິ, ອຍໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ສຸຂາວໂຫ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ຕໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸລໍ ອຸປເນຕິ. ເອວໍ ອາຍາຈນວເສນ ສຕ຺ຕານໍ ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕິ.
‘‘ສາໂມ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຍາຈິໂຕ ປາຣິກາຍ ຕາປສິຍາ ກຸຈ຺ຉິໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕ. ສາໂມ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ກຕປຸຎ຺ໂຎ, ມາຕາປິຕໂຣ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ, ອາຍາຈໂກ ສກ຺ໂກ, ຕິຓ຺ຓໍ ເຈໂຕປຓິຘິຍາ ສາໂມ ກຸມາໂຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ນຍກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ສຸກຏ຺ເຐ ອນູປເຂຕ຺ເຕ ພີຊໍ ໂຣເປຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ວິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ວຸຑ຺ຒິຍາ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນິຣຸປຆາຕໍ ພີຊໍ ຂິປ຺ປໍ ສໍວິຣຸເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສາໂມ ກຸມາໂຣ ມຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕຣາເຍຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ເຈໂຕປຓິຘິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.
‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຸຕປຸພ຺ພໍ ຕຍາ ອິສີນໍ ມໂນປໂທເສນ ອິທ຺ໂຘ ຜີໂຕ ມຫາຊນປໂທ ສຊໂນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຍ຺ຍຕິ. ມຫິຍາ ທຓ຺ຑກາຣຎ຺ຎໍ [ທຓ຺ຑກີຣຎ຺ຎໍ (ມ. ນິ. ໒.໖໕)] ມຊ຺ຌາຣຎ຺ຎໍ ກາລິງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ ມາຕງ຺ຄາຣຎ຺ຎໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຣຎ຺ຎຠູຕໍ, ສພ຺ເພເປເຕ ຊນປທາ ອິສີນໍ ມໂນປໂທເສນ ຂຍໍ ຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ມໂນປໂທເສນ ສຸສມິທ຺ຘາ ຊນປທາ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ມໂນປສາເທນ ກິຎ຺ຈິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສາໂມ ກຸມາໂຣ ຕິຓ຺ຓໍ ພລວນ຺ຕານໍ ເຈໂຕປສາເທນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອິສິນິມ຺ມິໂຕ ເທວນິມ຺ມິໂຕ ປຸຎ຺ຎນິມ຺ມິໂຕຕິ. ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຘາເຣຫິ.
‘‘ຕໂຍເມ, ມຫາຣາຊ, ເທວປຸຕ຺ຕາ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຍາຈິຕາ ກຸລໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ກຕເມ ຕໂຍ? ສາໂມ ກຸມາໂຣ ມຫາປນາໂທ ກຸສຣາຊາ, ຕໂຍເປເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຸນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິ, ສຸກຖິຕໍ ກາຣຓໍ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອາໂລໂກ ກໂຕ, ຊຏາ ວິຊຏິຕາ, ນິຈ຺ຉຸທ຺ຘາ ປຣວາທາ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.
ຄພ຺ຠາວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.
໗. ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕຣຘານປຎ຺ໂຫ
໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ [ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ (ສີ.) ປສ຺ສ ອ. ນິ. ໘.໕໑] ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ສຸຠທ຺ເທນ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ເຐນ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ [ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ, ອເສສວຈນເມຕໍ, ນິສ຺ເສສວຈນເມຕໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍວຈນເມຕໍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຄຫນໂຕປິ ຄຫນຕໂຣ ພລວໂຕປິ ພລວຕໂຣ ຄຓ຺ຐິໂຕປິ ຄຓ຺ຐິຕໂຣ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ຎາຓພລວິປ຺ຜາຣໍ ທສ຺ເສຫິ ມກໂຣ ວິຍ ສາຄຣພ຺ຠນ຺ຕຣຄໂຕ’’ຕິ.
‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ຈ ສຸຠທ຺ທສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ຠຓິຕໍ ‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ວຈນໍ ນານຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ນານາພ຺ຍຎ຺ຊນຎ຺ຈ, ອຍໍ ສາສນປຣິຈ຺ເຉໂທ, ອຍໍ ປຏິປຕ຺ຕິ ປຣິທີປນາຕິ ທູຣໍ ວິວຊ຺ຊິຕາ ເຕ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ນຠໍ ປຖວິໂຕ ທູຣໍ ວິວຊ຺ຊິຕໍ, ນິຣຍໍ ສຄ຺ຄໂຕ ທູຣໍ ວິວຊ຺ຊິຕໍ, ກຸສລໍ ອກຸສລໂຕ ທູຣໍ ວິວຊ຺ຊິຕໍ, ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ທູຣໍ ວິວຊ຺ຊິຕໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ທູຣໍ ວິວຊ຺ຊິຕາ.
‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ມາ ເຕ ປຸຈ຺ຉາ ໂມຆາ ອສ຺ສ [ອສ຺ສຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)], ຣສໂຕ ເຕ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ກຖຍິສ຺ສາມິ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ ຍໍ ຠຄວາ ອາຫ, ຕໍ ຂຍໍ ປຣິທີປຍນ຺ໂຕ ເສສກໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິ, ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ, ອານນ຺ທ, ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຸໍ. ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘານໍ ວາ ວເທຕິ ອຠິສມຍໍ ວາ ປຏິກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ນຏ຺ຐໍ, ມຫາຣາຊ, ປຣິກິຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ ເສສກໍ ປຣິທີປຍນ຺ໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ນຏ຺ຐາຍິໂກ ສພ຺ພເສສກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊນສ຺ສ ປຣິທີເປຍ຺ຍ ‘ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ຠຓ຺ຑໍ ນຏ຺ຐໍ, ອິທໍ ເສສກ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ນຏ຺ຐໍ ປຣິທີປຍນ຺ໂຕ ເສສກໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ກເຖສິ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ປຎ຺ເຈວ ທານິ, ອານນ຺ທ, ວສ຺ສສຕານິ ສທ຺ຘມ຺ໂມ ຐສ຺ສຕີ’ຕິ, ສາສນປຣິຈ຺ເຉໂທ ເອໂສ.
‘‘ຍໍ ປນ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ສຸຠທ຺ທສ຺ສ ປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ສມເຓ ປຣິກິຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ ອາຫ ‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິປຣິທີປນາ ເອສາ, ຕ຺ວໍ ປນ ຕໍ ປຣິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ປຣິທີປນຎ຺ຈ ເອກຣສໍ ກໂຣສິ. ຍທິ ປນ ເຕ ຉນ຺ໂທ, ເອກຣສໍ ກຕ຺ວາ ກຖຍິສ຺ສາມິ, ສາຘຸກໍ ສຸໂຓຫິ ມນສິກໂຣຫິ ອວິກ຺ຂິຕ຺ຕມານໂສ [ອວິຈລມານໂສ (ສີ.) ອວິມານໂສ (ປີ. ກ.)].
‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ຕຬາໂກ ຠເວຍ຺ຍ ນວສລິລສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ສມ຺ມຸຂມຸຕ຺ຕຣິຍມາໂນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ປຣິວຏຸມກໂຕ, ອປຣິຍາທິຓ຺ເຓ ເຍວ ຕສ຺ມິໍ ຕຬາເກ ອຸທກູປຣິ ມຫາເມໂຆ ອປຣາປຣໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ໂຘ ອຠິວສ຺ເສຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ມິໍ ຕຬາເກ ອຸທກໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ເມຆສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຕາຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊິນສາສນວຣສທ຺ຘມ຺ມຕຬາໂກ ອາຈາຣສີລຄຸຓວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິວິມລນວສລິລສມ຺ປຸຓ຺ໂຓ ອຸຕ຺ຕຣິຍມາໂນ ຠວຄ຺ຄມຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຍທິ ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ອາຈາຣສີລຄຸຓວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິເມຆວສ຺ສໍ ອປຣາປຣໍ ອນຸປ຺ປພນ຺ຘາເປຍ຺ຍຸໍ ອຠິວສ຺ສາເປຍ຺ຍຸໍ. ເອວມິທໍ ຊິນສາສນວຣສທ຺ຘມ຺ມຕຬາໂກ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ ໂລໂກ ອສຸຎ຺ໂຎ ຠເວຍ຺ຍ, ອິມມຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ.
‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫຕິ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ຊລມາເນ ອປຣາປຣໍ ສຸກ຺ຂຕິຓກຏ຺ຐໂຄມຍານິ ອຸປສໍຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ໂສ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ຊເລຍ຺ຍ, ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ປຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ທສສຫສ຺ສິຍາ [ທສສຫສ຺ສິມ຺ຫິ (ພຫູສຸ)] ໂລກຘາຕຸຍາ ຊິນສາສນວຣມ຺ປິ ອາຈາຣສີລຄຸຓວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຊລຕິ ປຠາສຕິ. ຍທິ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕທຸຕ຺ຕຣິໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈຫິ ປຘານິຍງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ສຕຕມປ຺ປມຕ຺ຕາ ປທເຫຍ຺ຍຸໍ, ຕີສຸ ສິກ຺ຂາສຸ ຉນ຺ທຊາຕາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ, ຈາຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ສມຕ຺ຕໍ ປຣິປູເຣຍ຺ຍຸໍ, ເອວມິທໍ ຊິນສາສນວຣໍ ຠິຍ຺ໂຍ ຠິຍ຺ໂຍ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ.
‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສິນິທ຺ຘສມສຸມຊ຺ຊິຕສປ຺ປຠາສວິມລາທາສໍ [ສປ຺ປຠໍ ສຸວິມລາທາສໍ (ສີ.)] ສຓ຺ຫສຸຂຸມເຄຣຸກຈຸຓ຺ເຓນ ອປຣາປຣໍ ມຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ມິໍ ອາທາເສ ມລກທ຺ທມຣໂຊຊລ຺ລໍ ຊາເຍຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິມລຕຣໍ ເຍວ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຊິນສາສນວຣໍ ປກຕິນິມ຺ມລໍ ພ຺ຍປຄຕກິເລສມລຣໂຊຊລ຺ລໍ, ຍທິ ຕໍ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ອາຈາຣສີລຄຸຓວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິສລ຺ເລຂຘຸຕຄຸເຓນ ຊິນສາສນວຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ [ສລ຺ລິກ຺ເຂຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ປີ.)], ເອວມິທໍ ຊິນສາສນວຣໍ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ຈ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຠຄວຕາ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ ‘ອິເມ ຈ, ສຸຠທ຺ທ, ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມາ ວິຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອສຸຎ຺ໂຎ ໂລໂກ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາ’ຕິ. ປຏິປຕ຺ຕິມູລກໍ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ປຏິປຕ຺ຕິກາຣຓໍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ.
‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕຣຘານ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕມໍ ຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕີຓິມານິ, ມຫາຣາຊ, ສາສນນ຺ຕຣຘານານິ. ກຕມານິ ຕີຓິ? ອຘິຄມນ຺ຕຣຘານໍ ປຏິປຕ຺ຕນ຺ຕຣຘານໍ ລິງ຺ຄນ຺ຕຣຘານໍ, ອຘິຄເມ, ມຫາຣາຊ, ອນ຺ຕຣຫິເຕ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນສ຺ສາປິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣຫິຕາຍ ສິກ຺ຂາປທປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ລິງ຺ຄໍເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ລິງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣຫິເຕ ປເວຓຸປຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ອິມານິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕີຓິ ອນ຺ຕຣຘານານີ’’ຕິ.
‘‘ສຸວິຎ຺ຎາປິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ, ຄມ຺ຠີໂຣ ອຸຕ຺ຕານີກໂຕ, ຄຓ຺ຐິ ຠິນ຺ໂນ, ນຏ຺ຐາ ປຣວາທາ ຠຄ຺ຄາ ນິປ຺ປຠາ ກຕາ, ຕ຺ວໍ ຄຓິວຣວສຠມາສຊ຺ຊາຕິ.
ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕຣຘານປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.
໘. ອກຸສລຈ຺ເຉທນປຎ຺ໂຫ
໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຸທາຫຸ ສາວເສເສ ອກຸສເລ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພໍ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຠຄວໂຕ ເສເສກໍ ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ.
‘‘ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊຄເຫ ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ [ສກ຺ຂລິກາຍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] ຂໂຕ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກາເຍ ອຠິສນ຺ເນ ຊີວເກນ ວິເຣໂກ ກາຣິໂຕ, ວາຕາພາເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ເຖເຣນ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ປຣິຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ.
‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ເຕນ ຫິ ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ຈ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ, ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ຈ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເຕນ ຫິ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພໍ ອກຸສລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ວິນາ ກມ຺ເມນ ເວທຍິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເວທຍິຕໍ ກມ຺ມມູລກໍ, ຕໍ ກມ຺ເມເນວ ເວທຍຕິ, ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ [ນິພ຺ພາຍິຕພ຺ໂພຕິ (ກ.)].
‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເວທຍິຕໍ ກມ຺ມມູລກໍ. ອຏ຺ຐຫິ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓຫິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຍຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖູ ສຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທິຍນ຺ຕິ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ? ວາຕສມຸຏ຺ຐານານິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານານິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ສນ຺ນິປາຕິການິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ອຸຕຸປຣິຓາມຊານິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ວິສມປຣິຫາຣຊານິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ໂອປກ຺ກມິການິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ…ເປ… ກມ຺ມວິປາກຊານິປິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖູ ສຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ເຕ ປຸຄ຺ຄລາ ‘ສຕ຺ເຕ ກມ຺ມໍ ວິພາຘຕີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອິເມ ປຸຄ຺ຄລາ ສຕ຺ຕກາຣຓໍ ປຏິພາຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕໍ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍຎ຺ຈ ວາຕິກໍ ຍຎ຺ຈ ປິຕ຺ຕິກໍ ຍຎ຺ຈ ເສມ຺ຫິກໍ ຍຎ຺ຈ ສນ຺ນິປາຕິກໍ ຍຎ຺ຈ ອຸຕຸປຣິຓາມຊໍ ຍຎ຺ຈ ວິສມປຣິຫາຣຊໍ ຍຎ຺ຈ ໂອປກ຺ກມິກໍ, ສພ຺ເພເຕ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ ເຍວ, ກມ຺ເມເນວ ເຕ ສພ຺ເພ ສມ຺ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.
‘‘ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ເຕປິ ສພ຺ເພ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາວ ອາພາຘາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ, ນ ເຕສໍ ໂກຏ຺ຐາສໂຕ ລກ຺ຂຓານິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ວາໂຕ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກຸປ຺ປມາໂນ ທສວິເຘນ ກຸປ຺ປຕິ ສີເຕນ ອຸຓ຺ເຫນ ຊິຆຈ຺ຉາຍ ວິປາສາຍ ອຕິຠຸຕ຺ເຕນ ຐາເນນ ປຘາເນນ ອາຘາວເນນ ອຸປກ຺ກເມນ ກມ຺ມວິປາເກນ. ຕຕ຺ຣ ເຍ ເຕ ນວ ວິຘາ, ນ ເຕ ອຕີເຕ, ນ ອນາຄເຕ, ວຕ຺ຕມານເກ ຠເວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ‘ກມ຺ມສມ຺ຠວາ ສພ຺ພາ ເວທນາ’ຕິ. ປິຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸປ຺ປມານໍ ຕິວິເຘນ ກຸປ຺ປຕິ ສີເຕນ ອຸຓ຺ເຫນ ວິສມໂຠຊເນນ. ເສມ຺ຫໍ, ມຫາຣາຊ, ກຸປ຺ປມານໍ ຕິວິເຘນ ກຸປ຺ປຕິ ສີເຕນ ອຸຓ຺ເຫນ ອນ຺ນປາເນນ. ໂຍ ຈ, ມຫາຣາຊ, ວາໂຕ ຍຎ຺ຈ ປິຕ຺ຕໍ ຍຎ຺ຈ ເສມ຺ຫໍ, ເຕຫິ ເຕຫິ ໂກເປຫິ ກຸປ຺ປິຕ຺ວາ ມິສ຺ສີ ຫຸຕ຺ວາ ສກໍ ສກໍ ເວທນໍ ອາກຑ຺ຒຕິ. ອຸຕຸປຣິຓາມຊາ, ມຫາຣາຊ, ເວທນາ ອຸຕຸປຣິຍາເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິສມປຣິຫາຣຊາ ເວທນາ ວິສມປຣິຫາເຣນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂອປກ຺ກມິກາ, ມຫາຣາຊ, ເວທນາ ອຕ຺ຖິ ກິຣິຍາ, ອຕ຺ຖິ ກມ຺ມວິປາກາ, ກມ຺ມວິປາກຊາ ເວທນາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ກມ຺ເມນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອປ຺ປໍ ກມ຺ມວິປາກຊໍ, ພຫຸຕຣໍ ອວເສສໍ. ຕຕ຺ຖ ພາລາ ‘ສພ຺ພໍ ກມ຺ມວິປາກຊໍ ເຍວາ’ຕິ ອຕິຘາວນ຺ຕິ. ຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ສກ຺ກາ ວິນາ ພຸທ຺ຘຎາເຓນ ວວຕ຺ຖານໍ ກາຕຸໍ.
‘‘ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ, ຕໍ ເວທຍິຕໍ ເນວ ວາຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ນ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ນ ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານໍ, ນ ສນ຺ນິປາຕິກໍ, ນ ອຸຕຸປຣິຓາມຊໍ, ນ ວິສມປຣິຫາຣຊໍ, ນ ກມ຺ມວິປາກຊໍ, ໂອປກ຺ກມິກໍ ເຍວ. ເທວທຕ຺ໂຕ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ພຫູນິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສານິ ຕຖາຄເຕ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ, ໂສ ເຕນ ອາຆາເຕນ ມຫຕິໍ ຄຣຸໍ ສິລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ມຕ຺ຖເກ ປາເຕສ຺ສາມີ’ຕິ ມຸຎ຺ຈິ, ອຖຎ຺ເຎ ທ຺ເວ ເສລາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສິລໍ ຕຖາຄຕໍ ອສມ຺ປຕ຺ຕໍ ເຍວ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ, ຕາສໍ ປຫາເຣນ ປປຏິກາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕ຺ວາ ຣຸຫິຣໍ [ນິປຕິຕ຺ວາ ຣຸຘິຣໍ (ສ຺ຍາ.)] ອຸປ຺ປາເທສິ, ກມ຺ມວິປາກໂຕ ວາ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ເອສາ ເວທນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ກິຣິຍໂຕ ວາ, ຕຕຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖຎ຺ຎາ ເວທນາ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ເຂຕ຺ຕທຸຏ຺ຐຕາຍ ວາ ພີຊໍ ນ ສມ຺ຠວຕິ ພີຊທຸຏ຺ຐຕາຍ ວາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມວິປາກໂຕ ວາ ຠຄວໂຕ ເອສາ ເວທນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ກິຣິຍໂຕ ວາ, ຕຕຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖຎ຺ຎາ ເວທນາ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຏ຺ຐທຸຏ຺ຐຕາຍ ວາ ໂຠຊນໍ ວິສມໍ ປຣິຓມຕິ ອາຫາຣທຸຏ຺ຐຕາຍ ວາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກມ຺ມວິປາກໂຕ ວາ ຠຄວໂຕ ເອສາ ເວທນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ກິຣິຍໂຕ ວາ, ຕຕຸທ຺ຘໍ ນຕ຺ຖຎ຺ຎາ ເວທນາ. ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ຠຄວໂຕ ກມ຺ມວິປາກຊາ ເວທນາ, ນຕ຺ຖິ ວິສມປຣິຫາຣຊາ ເວທນາ, ອວເສເສຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ຠຄວໂຕ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕາຍ ຈ ປນ ເວທນາຍ ນ ສກ຺ກາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ.
‘‘ນິປຕນ຺ຕິ, ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ມິໍ ຈາຕຸມຫາຠູຕິເກ [ຈາຕຸມ຺ມຫາຠູຕິເກ (ສີ.)] ກາເຍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາ ສຸຠາສຸຠເວທນາ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ອາກາເສ ຂິຕ຺ໂຕ ເລຑ຺ຑຸ ມຫາປຖວິຍາ ນິປຕຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ເລຑ຺ຑຸ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ມຫາປຖວິຍາ ນິປຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ເຫຕຸ ມຫາປຖວິຍາ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ມຫາປຖວີ ກຸສລາກຸສລວິປາກໍ ປຏິສໍເວເທຍ຺ຍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ, ຠນ຺ເຕ, ອກມ຺ມເກນ ເຫຕຸນາ ໂສ ເລຑ຺ຑຸ ມຫາປຖວິຍໍ ນິປຕຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ, ເອວໍ ຕຖາຄໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ເລຑ຺ຑຸ ປຸພ຺ເພ ອກເຕນ ມຫາປຖວິຍໍ ນິປຕຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ອກເຕນ ສາ ສກລິກາປາເທ ນິປຕິຕາ.
‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ມຫາປຖວິໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ຈ ຂຓນ຺ຕິ ຈ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ມນຸສ຺ສາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ມຫາປຖວິໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ ຈ ຂຓນ຺ຕິ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍາ ສາ ສກລິກາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ນິປຕິຕາ, ນ ສາ ສກລິກາ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ນິປຕິຕາ. ໂຍປິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສປິ ອາພາໂຘ ນ ປຸພ຺ເພ ກເຕນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສນ຺ນິປາຕິເກເນວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ເຍ ເກຈິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ກາຍິກາ ອາພາຘາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ນ ເຕ ກມ຺ມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຉນ຺ນໍ ເອເຕສໍ ສມຸຏ຺ຐານານໍ ອຎ຺ຎຕຣໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.
‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວຣລຎ຺ຉເກ ໂມຬິຍສີວເກ [ໂມລິຍສິວເກ (ສ຺ຍາ. ກ.) ສໍ. ນິ. ໔.໒໖໙ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ] ເວຍ຺ຍາກຣເຓ –
‘‘‘ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິປິ ໂຂ, ສີວກ, ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສາມມ຺ປິ ໂຂ ເອຕໍ, ສີວກ, ເວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິປິ ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂລກສ຺ສປິ ໂຂ ເອຕໍ, ສີວກ, ສຈ຺ຈສມ຺ມຕໍ, ຍຖາ ປິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິປິ ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສີວກ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ກຕເຫຕູ’’ຕິ. ຍຎ຺ຈ ສາມໍ ຎາຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕິຘາວນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂລເກ ສຈ຺ຈສມ຺ມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕິຘາວນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມິຈ຺ຉາຕິ ວທາມິ.
‘‘‘ເສມ຺ຫສມຸຏ຺ຐານານິປິ ໂຂ, ສີວກ, ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ວາຕສມຸຏ຺ຐານານິປິ ໂຂ, ສີວກ…ເປ… ສນ຺ນິປາຕິການິປິ ໂຂ, ສີວກ…ເປ… ອຸຕຸປຣິຓາມຊານິປິ ໂຂ, ສີວກ…ເປ… ວິສມປຣິຫາຣຊານິປິ ໂຂ, ສີວກ…ເປ… ໂອປກ຺ກມິການິປິ ໂຂ, ສີວກ…ເປ… ກມ຺ມວິປາກຊານິປິ ໂຂ, ສີວກ, ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສາມມ຺ປິ ໂຂ ເອຕໍ, ສີວກ, ເວທິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ກມ຺ມວິປາກຊານິປິ ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂລກສ຺ສປິ ໂຂ ເອຕໍ, ສີວກ, ສຈ຺ຈສມ຺ມຕໍ, ຍຖາ ກມ຺ມວິປາກຊານິປິ ອິເຘກຈ຺ຈານິ ເວທຍິຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ, ສີວກ, ເຍ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວໍວາທິໂນ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂນ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈາຍໍ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິສໍເວເທຕິ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ກຕເຫຕູ’’ຕິ. ຍຎ຺ຈ ສາມໍ ຎາຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕິຘາວນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂລເກ ສຈ຺ຈສມ຺ມຕໍ, ຕຎ຺ຈ ອຕິຘາວນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມິຈ຺ຉາຕິ ວທາມີ’’’ຕິ.
‘‘ອິຕິປິ, ມຫາຣາຊ, ນ ສພ຺ພາ ເວທນາ ກມ຺ມວິປາກຊາ, ສພ຺ພໍ, ມຫາຣາຊ, ອກຸສລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມຕໍ ຘາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.
ອກຸສລຈ຺ເຉທນປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.
໙. ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍປຎ຺ໂຫ
໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິຍາ ເຍວ ມູເລ ປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ’ຕິ, ອິທຎ຺ຈ ເຕມາສໍ ປຏິສລ຺ລານໍ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິຍາ ເຍວ ມູເລ ປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ, ເຕນ ຫິ ‘ເຕມາສໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ເຕມາສໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ, ເຕນ ຫິ ‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ, ຕຖາຄຕສ຺ສ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິຍາ ເຍວ ມູເລ ປຣິນິຏ຺ຐິຕ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ນຕ຺ຖິ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ປຏິສລ຺ລານໍ, ສກຣຓີຍສ຺ເສວ ປຏິສລ຺ລານໍ ຍຖາ ນາມ ພ຺ຍາຘິຕສ຺ເສວ ເຠສຊ຺ເຊນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ອພ຺ຍາຘິຕສ຺ສ ກິໍ ເຠສຊ຺ເຊນ. ຉາຕສ຺ເສວ ໂຠຊເນນ ກຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ອຉາຕສ຺ສ ກິໍ ໂຠຊເນນ. ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນຕ຺ຖິ ກຕກຣຓີຍສ຺ສ ປຏິສລ຺ລານໍ, ສກຣຓີຍສ຺ເສວ ປຏິສລ຺ລານໍ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.
‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ, ມຫາຣາຊ, ກຣຓີຍໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ໂພຘິຍາ ເຍວ ມູເລ ປຣິນິຏ຺ຐິຕໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍ, ຠຄວາ ຈ ເຕມາສໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ, ປຏິສລ຺ລານໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸຄຸຓໍ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕໍ ເຕ ສຸກຕຄຸຓມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘວໂຣ ປຏິລທ຺ຘໂຠໂຄ ຕໍ ສຸກຕຄຸຓມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐານໍ ເອຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕໍ ເຕ ສຸກຕຄຸຓມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ.
‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອາຕຸໂຣ ທຸກ຺ຂິໂຕ ພາຬ຺ຫຄິລາໂນ ຠິສກ຺ກມຸປເສວິຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິມນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸກຕຄຸຓມນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ຠິສກ຺ກມຸປເສວຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕໍ ເຕ ສຸກຕຄຸຓມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ.
‘‘ອຏ຺ຐວີສຕິ ໂຂ ປນິເມ, ມຫາຣາຊ, ປຏິສລ຺ລານຄຸຓາ, ເຍ ຄຸເຓ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ [ສມນຸປສ຺ສນ຺ຕາ (ສີ. ປີ.)] ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐວີສຕິ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ປຏິສລ຺ລານໍ ປຏິສລ຺ລີຍມານໍ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ, ອາຍຸໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ພລໍ ເທຕິ, ວຊ຺ຊໍ ປິທຫຕິ, ອຍສມປເນຕິ, ຍສມຸປເນຕິ, ອຣຕິໍ ວິໂນເທຕິ, ຣຕິມຸປທຫຕິ, ຠຍມປເນຕິ, ເວສາຣຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ໂກສຊ຺ຊມປເນຕິ, ວີຣິຍມຠິຊເນຕິ, ຣາຄມປເນຕິ, ໂທສມປເນຕິ, ໂມຫມປເນຕິ, ມານໍ ນິຫນ຺ຕິ, ວິຕກ຺ກໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ, ມານສໍ ສ຺ເນຫຍຕິ [ໂສຠຍຕິ (ສີ.)], ຫາສໍ ຊເນຕິ, ຄຣຸກໍ ກໂຣຕິ, ລາຠມຸປ຺ປາທຍຕິ, ນມສ຺ສິຍໍ ກໂຣຕິ, ປີຕິໍ ປາເປຕິ, ປາໂມຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ສງ຺ຂາຣານໍ ສຠາວໍ ທສ຺ສຍຕິ, ຠວປ຺ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕິ, ສພ຺ພສາມຎ຺ຎໍ ເທຕິ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຏ຺ຐວີສຕິ ປຏິສລ຺ລານຄຸຓາ, ເຍ ຄຸເຓ ສມນຸສ຺ສຣນ຺ຕາ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ.
‘‘ອປິ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕາ ສນ຺ຕໍ ສຸຂໍ ສມາປຕ຺ຕິຣຕິໍ ອນຸຠວິຕຸກາມາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ ປຣິໂຍສິຕສງ຺ກປ຺ປາ. ຈຕູຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓຫິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ. ກຕເມຫິ ຈຕູຫິ? ວິຫາຣຜາສຸຕາຍປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ, ອນວຊ຺ຊຄຸຓພຫຸລຕາຍປິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ, ອເສສອຣິຍວີຖິໂຕປິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ, ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ຖຸຕໂຖມິຕວຓ຺ຓິຕປສຕ຺ຖໂຕປິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ. ອິເມຫິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ. ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕິ ນ ສກຣຓີຍຕາຍ, ນ ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈຍາຍ, ອຖ ໂຂ ຄຸຓວິເສສທສ຺ສາວິຕາຍ ຕຖາຄຕາ ປຏິສລ຺ລານໍ ເສວນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.
ອຸຕ຺ຕຣິກຣຓີຍປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.
໑໐. ອິທ຺ຘິພລທສ຺ສນປຎ຺ໂຫ
໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ອິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຕຖາຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ…ເປ… ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ເຕມາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ອິໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຕຖາຄໂຕ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ…ເປ… ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕານໍ ອຏ຺ຐາເນ ຄຊ຺ຊິຕໍ. ອໂມຆວຈນາ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ຕຖວຈນາ ອທ຺ເວຊ຺ຌວຈນາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຄມ຺ຠີໂຣ ສຸນິປຸໂຓ ທຸນ຺ນິຊ຺ຌາປໂຍ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຠິນ຺ເທຕໍ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ, ເອກໍເສ ຐປຍ, ຠິນ຺ທ ປຣວາທ’’ນ຺ຕິ.
‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ…ເປ… ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’ຕິ, ເຕມາສປຣິຈ຺ເຉໂທ ຈ ຠຓິໂຕ, ໂສ ຈ ປນ ກປ຺ໂປ ອາຍຸກປ຺ໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ກິຕ຺ຕຍມາໂນ ເອວມາຫ, ອິທ຺ຘິພລໍ ປນ ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ປຣິກິຕ຺ຕຍມາໂນ ເອວມາຫ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ…ເປ… ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ຠເວຍ຺ຍ ສີຆຄຕິ ອນິລຊໂວ, ຕສ຺ສ ຣາຊາ ຊວພລໍ ປຣິກິຕ຺ຕຍນ຺ໂຕ ສເນຄມຊານປທຠຏພລພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກອມຈ຺ຈຊນມຊ຺ເຌ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ ເມ, ໂຠ, ອຍໍ ຫຍວໂຣ ສາຄຣຊລປຣິຍນ຺ຕໍ ມຫິໍ ອນຸວິຈຣິຕ຺ວາ ຂເຓນ ອິຘາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ, ນ ຈ ຕໍ ຊວຄຕິໍ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ວິຊ຺ຊຕິ ຈ ໂສ ຊໂວ ຕສ຺ສ, ສມຕ຺ໂຖ ຈ ໂສ ຂເຓນ ສາຄຣຊລປຣິຍນ຺ຕໍ ມຫິໍ ອນຸວິຈຣິຕຸໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພລໍ ປຣິກິຕ຺ຕຍມາໂນ ເອວມາຫ, ຕມ຺ປິ ເຕວິຊ຺ຊານໍ ຉຬຠິຎ຺ຎານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ວິມລຂີຓາສວານໍ ເທວມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຓິຕໍ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາທາ ຠາວິຕາ ພຫຸລີກຕາ ຍານີກຕາ ວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຸຏ຺ຐິຕາ ປຣິຈິຕາ ສຸສມາຣທ຺ຘາ, ໂສ ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ຕຖາຄໂຕ ກປ຺ປໍ ວາ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ’ຕິ. ວິຊ຺ຊຕິ ຈ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອິທ຺ຘິພລໍ ຠຄວໂຕ, ສມຕ຺ໂຖ ຈ ຠຄວາ ອິທ຺ຘິພເລນ ກປ຺ປໍ ວາ ຐາຕຸໍ ກປ຺ປາວເສສໍ ວາ, ນ ຈ ຠຄວາ ຕໍ ອິທ຺ຘິພລໍ ຕສ຺ສໍ ປຣິສາຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ອນຕ຺ຖິໂກ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສພ຺ພຠເວຫິ, ຄຣຫິຕາ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພຠວາ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຄູໂຖ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ເອວເມວ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຠວໍ ນ ວຓ຺ເຓມິ ອນ຺ຕມໂສ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປີ’ຕິ ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສພ຺ພຠວຄຕິໂຍນິໂຍ ຄູຖສມໍ ທິສ຺ວາ ອິທ຺ຘິພລໍ ນິສ຺ສາຍ ຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາຄໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ອິທ຺ຘິພລໍ ປຣິກິຕ຺ຕຍມາໂນ ເອວຣູປໍ ພຸທ຺ຘສີຫນາທມຠິນທີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.
ອິທ຺ຘິພລທສ຺ສນປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.
ອິທ຺ຘິພລວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.
ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ທສ ປຎ຺ຫາ.
໒. ອເຠຊ຺ຊວຄ຺ໂຄ
໑. ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກປຎ຺ໂຫ
໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ອຸທາຫຸ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ, ຍໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນາເປຕິ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕ ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ ເຕນ ຫິ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ ນິປຸໂຓ ຄມ຺ຠີໂຣ ສຸຄມ຺ຠີໂຣ ທຸນ຺ນິຊ຺ຌາປໂຍ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເຕ ຎາຓພລວິປ຺ຜາຣໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ.
‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອຠິຎ຺ຎາຍາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ ໂນ ອນຠິຎ຺ຎາຍາ’ຕິ, ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາປິ ເອວໍ ຠຓິຕໍ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ, ຕໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ ວີມໍສມາໂນ ອາຫ ‘ອຸກ຺ກເລສ຺ສນ຺ຕິ [ອຸກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ (ສີ.), ອຸສ຺ສກ຺ກິສ຺ສນ຺ຕິ (ສ຺ຍາ.)] ນຸ ໂຂ ມມ ສາວກາ ມຍາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາປີຍມານາ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ອຸທາຫຸ ອາທິຍິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ.
‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ປຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ອຍໍ ໂຂ, ຕາຕາ, ມຫາຊນປໂທ ສພ຺ພທິສາສຸ ສາຄຣປຣິຍນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ກໂຣ, ຕາຕາ, ຕາວຕເກນ ພເລນ ຘາເຣຕຸໍ, ເອຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຕາຕາ, ມມຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເທເສ ປຊຫຖາ’ຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາຣາ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ຫຕ຺ຖຄເຕ ຊນປເທ ສພ຺ເພ ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ເທເສ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ, ຣາຊໂຕ [ຣາຊາໂນ (ສີ. ປີ.)], ຠນ຺ເຕ, ລຸທ຺ຘຕຣາ [ລທ຺ຘຕຣາ (ກ.)] ກຸມາຣາ ຣຊ຺ຊໂລເຠນ ຕທຸຕ຺ຕຣິໍ ທິຄຸຓຕິຄຸຓໍ ຊນປທໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ [ປຣິກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ປີ.)], ກິໍ ປນ ເຕ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຊນປທໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ ວີມໍສມາໂນ ເອວມາຫ ‘ອາກງ຺ຂມາໂນ, ອານນ຺ທ, ສງ຺ໂຆ ມມຈ຺ຈເຍນ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ ສມູຫນຕູ’ຕິ. ທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມໂລເຠນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ທິຍຑ຺ຒສິກ຺ຂາປທສຕໍ ໂຄເປຍ຺ຍຸໍ, ກິໍ ປນ ປກຕິປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ?
‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ຠຄວາ ອາຫ ‘ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີ’ຕິ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຊໂນ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ວິມຕິຊາໂຕ ອຘິກໂຕ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂທ. ກຕມານິ ຕານິ ຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ກຕມານິ ອນຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານີຕິ? ທຸກ຺ກຏໍ, ມຫາຣາຊ, ຂຸທ຺ທກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອນຸຂຸທ຺ທກໍ ສິກ຺ຂາປທໍ, ອິມານິ ທ຺ເວ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທການິ ສິກ຺ຂາປທານິ, ປຸພ຺ພເກຫິປິ, ມຫາຣາຊ, ມຫາເຖເຣຫິ ເອຕ຺ຖ ວິມຕິ ອຸປ຺ປາທິຕາ, ເຕຫິປິ ເອກຊ຺ຌໍ ນ ກໂຕ ຘມ຺ມສຓ຺ຐິຕິປຣິຍາເຍ ຠຄວຕາ ເອໂສ ປຎ຺ໂຫ ອຸປທິຏ຺ໂຐຕິ. ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຊິນຣຫສ຺ສໍ ອຊ຺ເຊຕຣຫິ ໂລເກ ວິວຏໍ ປາກຏໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ.
ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທກປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.