໔. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓວຄ຺ໂຄ

໑. ອິທ຺ຘິກມ຺ມວິປາກປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’ຕິ. ປຸນ ຈ ກິຣ ໂສ ລຄຸເຬຫິ ປຣິໂປຖິໂຕ ຠິນ຺ນສີໂສ ສຎ຺ຈຸຓ຺ຓິຕຏ຺ຐິມໍສຘມນິຉິນ຺ນປຣິຄຕ຺ໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ [ຘມນິມຊ຺ຊປຣິກຕ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.), ຘມ຺ມນິມິຎ຺ຊປຣິຄຕ຺ໂຕ (ສ຺ຍາ.)]. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອິທ຺ຘິຍາ ໂກຏິໍ ຄໂຕ, ເຕນ ຫິ ລຄຸເຬຫິ ໂປຖິໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ລຄຸເຬຫິ ປຣິໂປຖິໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ເຕນ ຫິ ອິທ຺ຘິຍາ ໂກຏິໍ ຄໂຕຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ກິໍ ນ ສມຕ຺ໂຖ ອິທ຺ຘິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຆາຕໍ ອປນຍິຕຸໍ, ສເທວກສ຺ສປິ ໂລກສ຺ສ ປຏິສຣຓໍ ຠວິຕຸໍ ອຣໂຫຕິ? ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ’ຕິ. ອາຍສ຺ມາ ຈ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ລຄຸຬຫໂຕ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕຎ຺ຈ ປນ ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິເຕນາ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິທ຺ຘິມໂຕ ອິທ຺ຘິວິສໂຍປິ ກມ຺ມວິປາໂກປິ ທ຺ເວ ອຈິນ຺ຕິຍາ, ອຈິນ຺ຕິເຍນ ອຈິນ຺ຕິຍໍ ອປນຍິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ເກຈິ ຜລກາມາ ກປິຕ຺ເຖນ ກປິຕ຺ຖໍ ໂປເຖນ຺ຕິ, ອມ຺ເພນ ອມ຺ພໍ ໂປເຖນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຈິນ຺ຕິເຍນ ອຈິນ຺ຕິຍໍ ໂປຖຍິຕ຺ວາ ອປເນຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຈິນ຺ຕິຍານມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ຣາຊາໂນ ໂຫນ຺ຕິ ສມຊຈ຺ຈາ, ສມຊຈ຺ຈານມ຺ປິ ເຕສໍ ເອໂກ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວເສສາ ກິຣິຍາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ປກຣເຓ ອປຣຊ຺ຌຕິ, ນ ຕສ຺ສ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ຠຄິນີ ວາ ຠາຕໂຣ ວາ ສຂີ ວາ ສຫາຍກາ ວາ [ຠຄິນິຠາຕໂຣ ວາ ສຂິສຫາຍກາ ວາ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຕາຍນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ຣາຊາ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກິໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ອປຣາຘິກຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວເສສາ ກິຣິຍາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ທວຑາເຫ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ຆຏສຫສ຺ສມ຺ປິ ອຸທກໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ, ອຖ ໂຂ ອຄ຺ຄິ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ກິໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ພລວຕາ ເຕຊສ຺ສ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ອຈິນ຺ຕິຍານໍ ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ອຘິມຕ຺ຕໍ ພລວຕຣໍ, ກມ຺ມວິປາກໍ ເຍວ ສພ຺ເພ ອຠິຠວິຍ ອາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕິ, ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ອວເສສາ ກິຣິຍາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ກມ຺ມາຘິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ລຄຸເຬຫິ ໂປຖິຍມານສ຺ສ ອິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ນາໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອິທ຺ຘິກມ຺ມວິປາກປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ຘມ຺ມວິນຍປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນໂຍ ວິວໂຏ ວິໂຣຈຕິ ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ’ຕິ. ປຸນ ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ເກວລຎ຺ຈ ວິນຍປິຏກໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຊິນສາສເນ ຍຸຕ຺ຕໍ ວາ ປຕ຺ຕໍ ວາ ສມຍໍ ລເຠຖ, ວິນຍປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ວິວຏາ ໂສເຠຍ຺ຍ. ເກນ ກາຣເຓນ? ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາ ສໍຍໂມ ນິຍໂມ ສີລຄຸຓອາຈາຣປຓ຺ຓຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖຣໂສ ຘມ຺ມຣໂສ ວິມຸຕ຺ຕິຣໂສ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນໂຍ ວິວໂຏ ວິໂຣຈຕິ ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ເກວລຎ຺ຈ ວິນຍປິຏກໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ເກວລຎ຺ຈ ວິນຍປິຏກໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ເຕນ ຫິ ‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນໂຍ ວິວໂຏ ວິໂຣຈຕິ ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມວິນໂຍ ວິວໂຏ ວິໂຣຈຕິ ໂນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ’ຕິ. ປຸນ ຈ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ເກວລຎ຺ຈ ວິນຍປິຏກໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ນ ສພ຺ເພສໍ, ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິຕໍ.

‘‘ຕິວິເຘນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ, ປຸພ຺ພການໍ ຕຖາຄຕານໍ ວໍສວເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ, ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປິຫິໂຕ, ຠິກ຺ຂຸຠູມິຍາ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປິຫິໂຕ.

‘‘ກຖໍ ປຸພ຺ພການໍ ຕຖາຄຕານໍ ວໍສວເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ, ເອໂສ ວໍໂສ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພສໍ ປຸພ຺ພການໍ ຕຖາຄຕານໍ ຍທິທໍ ຠິກ຺ຂຸມຊ຺ເຌ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ອວເສສານໍ ປິຫິໂຕ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ຂຕ຺ຕິຍມາຍາ ຂຕ຺ຕິເຍສຸ ເຍວ ຈຣຕິ, ເອວເມຕໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ໂລກສ຺ສ ປເວຓີ ອວເສສານໍ ປິຫິຕາ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອໂສ ວໍໂສ ສພ຺ເພສໍ ປຸພ຺ພການໍ ຕຖາຄຕານໍ ຍທິທໍ ຠິກ຺ຂຸມຊ຺ເຌ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ອວເສສານໍ ປິຫິໂຕ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ຄຓາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ມລ຺ລາ ອໂຕຓາ ປພ຺ພຕາ ຘມ຺ມຄິຣິຍາ ພ຺ຣຫ຺ມຄິຣິຍາ ນຏກາ ນຈ຺ຈກາ ລງ຺ຆກາ ປິສາຈາ ມຓິຠທ຺ທາ ປຸຓ຺ຓພທ຺ຘາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ສິຣິເທວຕາ ກາລິເທວຕາ, ສິວາ ວສຸເທວາ ຆນິກາ ອສິປາສາ ຠທ຺ທິປຸຕ຺ຕາຕິ, ເຕສໍ ເຕສໍ ຣຫສ຺ສໍ ເຕສຸ ເຕສຸ ຄເຓສຸ ເຍວ ຈຣຕິ, ອວເສສານໍ ປິຫິຕໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອໂສ ວໍໂສ ສພ຺ເພສໍ ປຸພ຺ພການໍ ຕຖາຄຕານໍ ຍທິທໍ ຠິກ຺ຂຸມຊ຺ເຌ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ອວເສສານໍ ປິຫິໂຕ. ເອວໍ ປຸພ຺ພການໍ ຕຖາຄຕານໍ ວໍສວເສນ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ.

‘‘ກຖໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ? ຘມ຺ໂມ, ມຫາຣາຊ, ຄຣຸໂກ ຠາຣິໂຍ, ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມຕ຺ຕກາຣີ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຣມ຺ປຣາສມ຺ມຕ຺ຕກາຣິຕາຍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຣມ຺ປຣາສມ຺ມຕ຺ຕກາຣິຕາຍ ປາປຸຓາຕິ, ມາ ຈາຍໍ ສາຣຘມ຺ໂມ ວຣຘມ຺ໂມ ອສມ຺ມຕ຺ຕກາຣີນໍ ຫຕ຺ຖຄໂຕ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ອວຎ຺ຎາໂຕ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ຠວຕຸ, ມາ ຈາຍໍ ສາຣຘມ຺ໂມ ວຣຘມ຺ໂມ ທຸຊ຺ຊນຄໂຕ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ອວຎ຺ຎາໂຕ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ຠວຕູຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສາຣວຣປວຣອຠິຊາຕຊາຕິມນ຺ຕຣຕ຺ຕໂລຫິຕຈນ຺ທນໍ ນາມ ສວຣປຸຣມນຸຄຕໍ ໂອຎ຺ຎາຕໍ ອວຎ຺ຎາຕໍ ຫີຬິຕໍ ຂີຬິຕໍ ຄຣຫິຕໍ ຠວຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມາ ຈາຍໍ ສາຣຘມ຺ໂມ ວຣຘມ຺ໂມ ປຣມ຺ປຣາອສມ຺ມຕ຺ຕກາຣີນໍ ຫຕ຺ຖຄໂຕ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ອວຎ຺ຎາໂຕ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ຠວຕຸ, ມາ ຈາຍໍ ສາຣຘມ຺ໂມ ວຣຘມ຺ໂມ ທຸຊ຺ຊນຄໂຕ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ອວຎ຺ຎາໂຕ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ຠວຕູຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ.

‘‘ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸຠູມິຍາ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ, ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ອຕຸລິໂຍ ອປ຺ປມາໂຓ ອນຄ຺ຆິໂຍ, ນ ສກ຺ກາ ເກນຈິ ອຄ຺ຆາເປຕຸໍ ຕຸເລຕຸໍ ປຣິເມຕຸໍ, ມາຍໍ ເອວຣູເປ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ຐິໂຕ ໂລເກນ ສມສໂມ ຠວຕູຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ເຍວ ອນ຺ຕເຣ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ຈຣຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂລເກ ວຣປວຣຠຓ຺ຑໍ ວຕ຺ຖໍ ວາ ອຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ຄຊຕຸຣງ຺ຄຣຖສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາອິຕ຺ຖິຣຕນາທີນິ ວາ ວິຊິຕກມ຺ມສູຣາ ວາ [ນິຊ຺ຊິຕກມ຺ມສູຣາ ວາ (ສີ. ປີ.)] ສພ຺ເພ ເຕ ຣາຊານມຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍາວຕາ ໂລເກ [ໂລເກ ສິກ຺ຂາ (ສີ. ປີ.)] ສຸຄຕາຄມປຣິຍຕ຺ຕິອາຈາຣສໍຍມສີລສໍວຣຄຸຓາ, ສພ຺ເພ ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຸປຄຕາ ຠວນ຺ຕິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸຠູມິຍາ ຄຣຸກຕ຺ຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທໂສ ສີມໍ ກຕ຺ວາ ປິຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປິຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຘມ຺ມວິນຍປຏິຈ຺ຉນ຺ນາປຏິຈ຺ຉນ຺ນປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ມຸສາວາທຄຣຸລຫຸຠາວປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທສນາວຕ຺ຖຸກ’ນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂກ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ, ກິໍ ກາຣຓໍ, ຍຎ຺ເຈເກນ ມຸສາວາເທນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ, ຍຎ຺ເຈເກນ ມຸສາວາເທນ ສເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທສນາວຕ຺ຖຸກ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທສນາວຕ຺ຖຸກ’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ປາຣາຊິໂກ ໂຫຕີ’ຕິ. ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທ ລຫຸກໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ເອກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເທສນາວຕ຺ຖຸກ’ນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ຖຸວເສນ ຄຣຸກລຫຸກໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ມຫາຣາຊ, ອິຘ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ປຣສ຺ສ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ທຓ຺ຑໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ຍທິ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອາຫ ‘ນກ຺ຂມາມີ’ຕິ, ຕສ຺ສ ມຍໍ ອກ຺ຂມມາເນ ກຫາປຓໍ ຫຣາເປມາ’’ຕິ ‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂສ ເຍວ ປຸຣິໂສ ຕວ ປາຓິນາ ປຫາຣໍ ທເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປນ ໂກ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ? ‘‘ຫຕ຺ຖມ຺ປິສ຺ສ, ຠນ຺ເຕ, ເຉທາເປຍ຺ຍາມ, ປາທມ຺ປິ ເຉທາເປຍ຺ຍາມ, ຍາວ ສີສໍ ກຬີຣຈ຺ເຉຊ຺ຊໍ ເຉທາເປຍ຺ຍາມ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ເຄຫໍ ວິລຸມ຺ປາເປຍ຺ຍາມ, ອຸຠໂຕປກ຺ເຂ [ອຸຠໂຕປສ຺ເສ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຍາວ ສຕ຺ຕມໍ ກຸລໍ ສມຸຄ຺ຆາຕາເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປເນຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ວິເສໂສ, ກິໍ ກາຣຓໍ, ຍໍ ເອກສ຺ສ ປາຓິປ຺ປຫາເຣ ສຸຂຸໂມ ກຫາປໂຓ ທຓ຺ໂຑ, ຍໍ ຕວ ປາຓິປ຺ປຫາເຣ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉຊ຺ຊໍ ປາທຈ຺ເຉຊ຺ຊໍ ຍາວ ກຬີຣຈ຺ເຉຊ຺ຊໍ ສພ຺ພເຄຫາທານໍ ອຸຠໂຕປກ຺ເຂ ຍາວ ສຕ຺ຕມກຸລາ ສມຸຄ຺ຆາໂຕ’’ຕິ? ‘‘ມນຸສ຺ສນ຺ຕເຣນ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປຊານມຸສາວາໂທ ວຕ຺ຖຸວເສນ ຄຣຸກລຫຸໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ມຸສາວາທຄຣຸລຫຸຠາວປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ໂພຘິສຕ຺ຕຘມ຺ມຕາປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມຕາຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ‘ປຸພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ມາຕາປິຕໂຣ ນິຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ໂພຘິ ນິຍຕາ ໂຫຕິ, ອຄ຺ຄສາວກາ ນິຍຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ປຸຕ຺ໂຕ ນິຍໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຏ຺ຐາໂກ ນິຍໂຕ ໂຫຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຕຸສິເຕ ກາເຍ ຐິໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກຕິ, ກາລໍ ວິໂລເກຕິ, ທີປໍ ວິໂລເກຕິ, ເທສໍ ວິໂລເກຕິ, ກຸລໍ ວິໂລເກຕິ, ຊເນຕ຺ຕິໍ ວິໂລເກຕິ, ອາຍຸໍ ວິໂລເກຕິ, ມາສໍ ວິໂລເກຕິ, ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ວິໂລເກຕີ’ຕິ. ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ພຸຊ຺ຌນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ນ ສກ຺ກາ ນິເມສນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາຄເມຕຸໍ, ອນຕິກ຺ກມນີຍໍ ປຣິປກ຺ກມານສໍ. ກສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາລໍ ວິໂລເກຫິ ‘ກມ຺ຫິ ກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ອປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ພຸຊ຺ຌນໍ ນຕ຺ຖິ, ປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ນ ສກ຺ກາ ນິເມສນ຺ຕຣມ຺ປິ ອາຄເມຕຸໍ, ກສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸລໍ ວິໂລເກຕິ ‘ກຸມ຺ຫິ ກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊາມີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ນິຍຕາ, ເຕນ ຫິ ‘ກຸລໍ ວິໂລເກຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ກຸລໍ ວິໂລເກຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ປຸພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ນິຍຕາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ນິຍຕາ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ, ກຸລຎ຺ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິໂລເກຕິ. ກິນ຺ຕິ ປນ ກຸລໍ ວິໂລເກຕິ ‘ເຍ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ, ເຕ ຂຕ຺ຕິຍາ ອຸທາຫຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’ຕິ. ເອວໍ ກຸລໍ ວິໂລເກຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພວ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ກຕເມສໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ? ວາຓິຊສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພວ ວິກ຺ກຍຠຓ຺ຑໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ໂສຓ຺ຑາຍ ອນາຄໂຕ ມຄ຺ໂຄ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ສາກຏິກສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ອນາຄຕໍ ຕິຕ຺ຖໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ນິຍາມກສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ອນາຄຕໍ ຕີຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນາວາ ເປເສຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ຠິສກ຺ກສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ອາຍຸໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຕຸໂຣ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ຖິຣາຖິຣຠາວໍ ຊານິຕ຺ວາ ອຠິຣຸຫິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ປຸພ຺ເພວ ອນາຄຕໍ ກາລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ປຸພ຺ເພວ ກຸລໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ ‘ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລໍ ວາ’ຕິ. ອິເມສໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ປຸພ຺ເພວ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕຘມ຺ມຕາປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ອຕ຺ຕນິປາຕນປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປາເຕຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຄວາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິໂນ ມຣຓສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓໍ ສມຕິກ຺ກມຕິ, ຕໍ ປຣມາຍ ປສໍສາຍ ປສໍສຕີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປາເຕຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິໂນ ມຣຓສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິໂນ ມຣຓສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປາເຕຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປາເຕຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠຄວຕາ ສາວການໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍາມາເນນ ຈ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ພ຺ຍາຘິໂນ ມຣຓສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ຠຄວາ ກາຣເຓນ ປຏິກ຺ຂິປິ ສມາທເປສິ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປເນຕ຺ຖ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ຠຄວາ ກາຣເຓນ ປຏິກ຺ຂິປິ ສມາທເປສິ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ສີລວາ, ມຫາຣາຊ, ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ ອຄທສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສວິສວິນາສເນ, ໂອສຘສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສພ຺ຍາຘິວູປສເມ, ອຸທກສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສຣໂຊຊລ຺ລາປຫຣເຓ, ມຓິຣຕນສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິທາເນ, ນາວາສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ຈຕຸໂຣຆປາຣຄມເນ, ສຕ຺ຖວາຫສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິກນ຺ຕາຣຕາຣເຓ, ວາຕສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ຕິວິຘຄ຺ຄິສນ຺ຕາປນິພ຺ພາປເນ, ມຫາເມຆສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ມານສປຣິປູຣເຓ, ອາຈຣິຍສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ກຸສລສິກ຺ຂາປເນ, ສຸເທສກສໂມ ສຕ຺ຕານໍ ເຂມປຖມາຈິກ຺ຂເຓ. ເອວຣູໂປ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸຄຸໂຓ ອເນກຄຸໂຓ ອປ຺ປມາຓຄຸໂຓ ຄຸຓຣາສິ ຄຸຓປຸຎ຺ໂຊ ສຕ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒິກໂຣ ສີລວາ ‘ມາ ວິນສ຺ສີ’ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ຠຄວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ ‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕານໍ ປາເຕຕພ຺ພໍ, ໂຍ ປາເຕຍ຺ຍ, ຍຖາຘມ຺ໂມ ກາເຣຕພ຺ໂພ’ຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ກຸມາຣກສ຺ສເປນ ວິຈິຕ຺ຣກຖິເກນ ປາຍາສິຣາຊຎ຺ຎສ຺ສ ປຣໂລກໍ ທີປຍມາເນນ ‘ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ ຣາຊຎ຺ຎ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ຈິຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕຖາ ພຫຸໍ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ຕິ, ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຈ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ ພຫຸຊນສຸຂາຍ ໂລການຸກມ຺ປາຍ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ເທວມນຸສ຺ສານ’ນ຺ຕິ.

‘‘ເກນ ປນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ສມາທເປສິ? ຊາຕິປິ, ມຫາຣາຊ, ທຸກ຺ຂາ, ຊຣາປິ ທຸກ຺ຂາ, ພ຺ຍາຘິປິ ທຸກ຺ໂຂ, ມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂສໂກປິ ທຸກ຺ໂຂ, ປຣິເທໂວປິ ທຸກ຺ໂຂ, ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂທມນສ຺ສມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອຸປາຍາໂສປິ ທຸກ຺ໂຂ, ອປ຺ປິເຍຫິ ສມ຺ປໂຍໂຄປິ ທຸກ຺ໂຂ, ປິເຍຫິ ວິປ຺ປໂຍໂຄປິ ທຸກ຺ໂຂ, ມາຕຸມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປິຕຸມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຠາຕຸມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຠຄິນິມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປຸຕ຺ຕມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ທາຣມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ທາສມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ [ອິທໍ ວາກ຺ຍໍ ສີ. ປີ. ໂປຕ຺ຖເກສຸ ນຕ຺ຖິ], ຎາຕິມຣຓມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຎາຕິພ຺ຍສນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂຣຄພ຺ຍສນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂຠຄພ຺ຍສນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ສີລພ຺ຍສນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຣາຊຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂຈຣຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ເວຣິຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອຄ຺ຄິຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອຸທກຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອູມິຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອາວຏ຺ຏຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ກຸມ຺ຠີລຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ສຸສຸກາຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປຣານຸວາທຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ທຓ຺ຑຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸຄ຺ຄຕິຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປຣິສາສາຣຊ຺ຊຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອາຊີວກຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ມຣຓຠຍມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ເວຕ຺ເຕຫິ ຕາຬນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ກສາຫິ ຕາຬນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອທ຺ຘທຓ຺ຑເກຫິ ຕາຬນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປາທຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ກຓ຺ຓຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ນາສຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ກຓ຺ຓນາສຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ພິລງ຺ຄຖາລິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ສງ຺ຂມຸຓ຺ຑິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຣາຫຸມຸຂມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ໂຊຕິມາລິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຫຕ຺ຖປຊ຺ໂຊຕິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຣກວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຈີຣກວາສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ເອເຓຍ຺ຍກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ພຬິສມໍສິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ກຫາປຓິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຂາຣາປຕຈ຺ຉິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປລິຆປຣິວຕ຺ຕິກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ປລາລປີຐກມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຕຕ຺ເຕນ ເຕເລນ ໂອສິຎ຺ຈນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ສຸນເຂຫິ ຂາທາປນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ຊີວສູລາໂຣປນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ອສິນາ ສີສຈ຺ເຉທນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ, ເອວຣູປານິ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸວິຘານິ ອເນກວິຘານິ ທຸກ຺ຂານິ ສໍສາຣຄໂຕ ອນຸຠວຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພເຕ ອຠິວຸຏ຺ຐໍ ອຸທກໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ປາສາຓ ສກ຺ຂຣ ຂຣ ມຣຸມ຺ພ ອາວຏ຺ຏ ຄຄ຺ຄລກ ອູມິກວງ຺ກຈທິກ ອາວຣຓນີວຣຓມູລກສາຂາສຸ ປຣິໂຍຕ຺ຖຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອວຣູປານິ ພຫຸວິຘານິ ອເນກວິຘານິ ທຸກ຺ຂານິ ສໍສາຣຄໂຕ ອນຸຠວຕິ. ປວຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ທຸກ຺ຂໍ, ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສຸຂໍ. ອປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ປວຕ຺ຕສ຺ສ [ປວຕ຺ເຕ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຈ ຠຍໍ ທີປຍມາໂນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓສມຕິກ຺ກມາຍ ສມາທເປສິ, ອິທເມຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ສມາທເປສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ປຎ຺ໂຫ, ສຸກຖິຕໍ ກາຣຓໍ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອຕ຺ຕນິປາຕນປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ເມຕ຺ຕາຠາວນານິສໍສປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ອາເສວິຕາຍ ຠາວິຕາຍ ພຫຸລີກຕາຍ ຍານີກຕາຍ ວຕ຺ຖຸກຕາຍ ອນຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິຈິຕາຍ ສຸສມາຣທ຺ຘາຍ ເອກາທສານິສໍສາ ປາຏິກງ຺ຂາ. ກຕເມ ເອກາທສ? ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ສຸຂໍ ປຏິພຸຊ຺ຌຕິ, ນ ປາປກໍ ສຸປິນໍ ປສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ໂຫຕິ, ເທວຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ນາສ຺ສ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ [ສຕ຺ຖໍ ກມຕິ (ສ຺ຍາ.) ອ. ນິ. ໑໑.໑໕ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ຕຸວຏໍ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕິ, ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕິ, ອສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ກາລໍ ກໂຣຕິ, ອຸຕ຺ຕຣິໍ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ສາໂມ ກຸມາໂຣ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ມິຄສງ຺ເຆນ ປຣິວຸໂຕ ປວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປີຬິຍກ຺ເຂນ ຣຎ຺ຎາ ວິທ຺ໂຘ ວິສປີເຕນ ສລ຺ເລນ ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປຕິໂຕ’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ເມຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘‘ສາໂມ ກຸມາໂຣ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ມິຄສງ຺ເຆນ ປຣິວຸໂຕ ປວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປີຬິຍກ຺ເຂນ ຣຎ຺ຎາ ວິທ຺ໂຘ ວິສປີເຕນ ສລ຺ເລນ ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປຕິໂຕ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ສາໂມ ກຸມາໂຣ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ມິຄສງ຺ເຆນ ປຣິວຸໂຕ ປວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປີຬິຍກ຺ເຂນ ຣຎ຺ຎາ ວິທ຺ໂຘ ວິສປີເຕນ ສລ຺ເລນ ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປຕິໂຕ, ເຕນ ຫິ ‘ເມຕ຺ຕາຍ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕີ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ສຸນິປຸໂຓ ປຣິສຓ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ, ອປິ ສຸນິປຸຓານໍ ມນຸຊານໍ ຄຕ຺ເຕ ເສທໍ ໂມເຈຍ຺ຍ, ໂສ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ວິຊເຏຫິ ຕໍ ມຫາຊຏາຊຏິຕໍ, ອນາຄຕານໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ເທຫິ ນິພ຺ພາຫນາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ເມຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂເວ…ເປ... ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕີ’ຕິ. ສາໂມ ຈ ກຸມາໂຣ ເມຕ຺ຕາວິຫາຣີ ມິຄສງ຺ເຆນ ປຣິວຸໂຕ ປວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປີຬິຍກ຺ເຂນ ຣຎ຺ຎາ ວິທ຺ໂຘ ວິສປີເຕນ ສລ຺ເລນ ຕຕ຺ເຖວ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ປຕິໂຕ, ຕຕ຺ຖ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ກຕມໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ? ເນເຕ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ, ສາໂມ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ຆຏໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຍ ປມຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ມຫາຣາຊ, ຂເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ. ຕສ຺ສ ເຍ ເກຈິ ອຫິຕກາມາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ. ເນເຕ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສງ຺ຄາມສູໂຣ ອເຠຊ຺ຊກວຈຊາລິກໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ສງ຺ຄາມໍ ໂອຕເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ສຣາ ຂິຕ຺ຕາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕິ ວິກິຣນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ, ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ຄຸໂຓ ສງ຺ຄາມສູຣສ຺ສ, ອເຠຊ຺ຊກວຈຊາລິກາເຍໂສ ຄຸໂຓ, ຍສ຺ສ ສຣາ ຂິຕ຺ຕາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕິ ວິກິຣນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນເຕ ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ມຫາຣາຊ, ຂເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ. ຕສ຺ສ ເຍ ເກຈິ ອຫິຕກາມາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເນເຕ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ. ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ທິພ຺ພໍ ອນ຺ຕຣຘານໍ ມູລໍ ຫຕ຺ເຖ ກເຣຍ຺ຍ, ຍາວ ຕໍ ມູລໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປກຕິມນຸສ຺ໂສ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປສ຺ສຕິ. ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ຄຸໂຓ ປຸຣິສສ຺ສ, ມູລສ຺ເສໂສ ຄຸໂຓ ອນ຺ຕຣຘານສ຺ສ, ຍໍ ໂສ ປກຕິມນຸສ຺ສານໍ ຈກ຺ຂຸປເຖ ນ ທິສ຺ສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນເຕ ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ມຫາຣາຊ, ຂເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ. ຕສ຺ສ ເຍ ເກຈິ ອຫິຕກາມາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ມິໍ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ. ເນເຕ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ. ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສໍ ສຸກຕໍ ມຫາເລຓມນຸປ຺ປວິຏ຺ຐໍ ມຫຕິມຫາເມໂຆ ອຠິວສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ເຕມຍິຕຸໍ, ເນໂສ, ມຫາຣາຊ, ຄຸໂຓ ປຸຣິສສ຺ສ, ມຫາເລຓສ຺ເສໂສ ຄຸໂຓ, ຍໍ ມຫາເມໂຆ ອຠິວສ຺ສມາໂນ ນ ຕໍ ເຕເມຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເນເຕ ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ.

‘‘ຍສ຺ມິໍ, ມຫາຣາຊ, ຂເຓ ປຸຄ຺ຄໂລ ເມຕ຺ຕໍ ສມາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຄ຺ຄິ ວາ ວິສໍ ວາ ສຕ຺ຖໍ ວາ ກມຕິ. ຕສ຺ສ ເຍ ເກຈິ ອຫິຕກາມາ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຕສ຺ສ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ອຫິຕໍ ກາຕຸໍ ເນເຕ, ມຫາຣາຊ, ຄຸຓາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາເຍເຕ ຄຸຓາ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສພ຺ພປາປນິວາຣຓາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ’’ຕິ. ‘‘ສພ຺ພກຸສລຄຸຓາວຫາ, ມຫາຣາຊ, ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ຫິຕານມ຺ປິ ອຫິຕານມ຺ປິ, ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓພທ຺ຘາ, ສພ຺ເພສໍ ມຫານິສໍສາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ສໍວິຠຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ເມຕ຺ຕາຠາວນານິສໍສປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ກຸສລາກຸສລສມວິສມປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ ‘ກຸສລກາຣິສ຺ສປິ ອກຸສລກາຣິສ຺ສປິ ວິປາໂກ ສມສໂມ, ອຸທາຫຸ ໂກຈິ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖີ’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ກຸສລສ຺ສ ຈ ອກຸສລສ຺ສ ຈ ວິເສໂສ, ກຸສລໍ, ມຫາຣາຊ, ສຸຂວິປາກໍ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກໍ, ອກຸສລໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໍ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິກ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ເອກນ຺ຕກຓ຺ໂຫ, ເອກນ຺ຕກຓ຺ເຫຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກນ຺ຕສຸກ຺ໂກ, ເອກນ຺ຕສຸກ຺ເກຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ’ຕິ. ປຸນ ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠເວ ຠເວ ຍເສນ ຈ ປກ຺ເຂນ ຈ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສມສໂມ ໂຫຕິ, ກທາຈິ ອຘິກຕໂຣ ວາ. ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ນຄເຣ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິຕປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຉວກຈຓ຺ຑາໂລ ອໂຫສິ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ, ວິຊ຺ຊໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ອກາເລ ອມ຺ພຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ເອຕ຺ຖ ຕາວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໂຕ ຊາຕິຍາ ນິຫີໂນ ຍເສນ ຈ ນິຫີໂນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ອໂຫສິ ມຫາ ມຫີປຕິ ສພ຺ພກາມສມງ຺ຄີ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສູປໂຠໂຄ ອໂຫສິ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ສພ຺ພລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ສ ຈາຣຸຄຕິວິລາສໍ ອສຫມາໂນ ຣາຊາ ວຘມິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ເອວມໂວຈ ‘ອສິກ຺ຂິໂຕ ເຕ, ອາຈຣິຍ, ຫຕ຺ຖິນາໂຄ, ຕສ຺ສ ອາກາສຄມນໍ ນາມ ກາຣຓໍ ກໂຣຫີ’ຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໂຕ ຊາຕິຍາ ນິຫີໂນ ລາມໂກ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ປວເນ ນຏ຺ຐາຍິໂກ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາປຖວີ ນາມ ມກ຺ກໂຏ ອໂຫສິ, ເອຕ຺ຖປິ ຕາວ ທິສ຺ສຕິ ວິເສໂສ ມນຸສ຺ສສ຺ສ ຈ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ຈ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໂຕ ຊາຕິຍາ ນິຫີໂນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ໂສຓຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ເນສາໂທ ພລວາ ພລວຕໂຣ ນາຄພໂລ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາມ ນາຄຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂສ ລຸທ຺ທໂກ ຕໍ ຫຕ຺ຖິນາຄໍ ຆາເຕສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕວ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ວນຈຣໂກ ອນິເກຕວາສີ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກຸໂຓ ອໂຫສິ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ມນ຺ຕຊ຺ຌາຍີ, ຕທາປິ ໂສ ວນຈຣໂກ ຕໍ ສກຸຓໍ ຆາເຕສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕວ ຊາຕິຍາ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ກລາພຸ ນາມ ກາສິຣາຊາ [ກາສິກຣາຊາ (ກ.)] ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕາປໂສ ອໂຫສິ ຂນ຺ຕິວາທີ. ຕທາ ໂສ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ກຸທ຺ໂຘ ຫຕ຺ຖປາເທ ວໍສກຬີເຣ ວິຍ ເຉທາເປສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ອຘິກຕໂຣ ຊາຕິຍາ ຈ ຍເສນ ຈ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ວນຈໂຣ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນນ຺ທິໂຍ ນາມ ວານຣິນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຕທາປິ ໂສ ວນຈໂຣ ຕໍ ວານຣິນ຺ທໍ ຆາເຕສິ ສທ຺ຘິໍ ມາຕຣາ ກນິຏ຺ຐຠາຕິເກນ ຈ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ອຘິກຕໂຣ ຊາຕິຍາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ອເຈລໂກ ກາຣມ຺ຠິໂຍ ນາມ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑຣໂກ ນາມ ນາຄຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ອຘິກຕໂຣ ຊາຕິຍາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ປວເນ ຊຏິລໂກ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຈ຺ຉໂກ ນາມ ມຫາສູກໂຣ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ຊາຕິຍາ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຈຕີສຸ ສູຣປຣິຈໂຣ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ ອຸປຣິ ປຸຣິສມຕ຺ເຕ ຄຄເນ ເວຫາສງ຺ຄໂມ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປິໂລ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ອຘິກຕໂຣ ຊາຕິຍາ ຈ ຍເສນ ຈ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ສາໂມ ນາມ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຸຣຸ ນາມ ມິຄຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ຊາຕິຍາ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ອໂຫສິ ລຸທ຺ທໂກ ປວນຈໂຣ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ອໂຫສິ, ໂສ ລຸທ຺ທໂກ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖິນາຄສ຺ສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທນ຺ເຕ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຣິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ໂຍນິຍາ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາໂລ ອໂຫສິ ຂຕ຺ຕິຍຘມ຺ໂມ, ໂສ ຍາວຕາ ຊມ຺ພຸທີເປ ປເທສຣາຊາໂນ ເຕ ສພ຺ເພ ອນຸຍຸຕ຺ເຕ ອກາສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິຘຸໂຣ ນາມ ປຓ຺ຑິໂຕ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ຍເສນ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ລຏຸກິກາຍ ສກຸຓິກາຍ ປຸຕ຺ຕເກ ຆາເຕສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ອໂຫສິ ຍູຖປຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕາວ ອຸໂຠປິ ເຕ ສມສມາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ຍກ຺ໂຂ ອໂຫສິ ອຘມ຺ໂມ ນາມ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍກ຺ໂຂ ອໂຫສິ ຘມ຺ໂມ ນາມ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ອຸໂຠປິ ສມສມາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ນາວິໂກ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກຸລສຕານໍ ອິສ຺ສໂຣ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ນາວິໂກ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກຸລສຕານໍ ອິສ຺ສໂຣ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ອຸໂຠປິ ສມສມາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາໂຫ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສກຏສຕານໍ ອິສ຺ສໂຣ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສຕ຺ຖວາໂຫ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສກຏສຕານໍ ອິສ຺ສໂຣ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ອຸໂຠປິ ສມສມາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ສາໂຂ ນາມ ມິຄຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ນາມ ມິຄຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ອຸໂຠປິ ສມສມາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ສາໂຂ ນາມ ເສນາປຕິ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ນິຄ຺ໂຣໂຘ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ອຸໂຠປິ ສມສມາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ຂຓ຺ຑຫາໂລ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊກຸມາໂຣ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂສ ຂຓ຺ຑຫາໂລ ເຍວ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປທຸໂມ ນາມ ກຸມາໂຣ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂສ ຣາຊາ ສກປຸຕ຺ຕໍ ໂຈຣປປາເຕ ຂິປາເປສິ, ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ປິຕາວ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຘິກຕໂຣ ໂຫຕິ ວິສິຏ຺ໂຐຕິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ອຘິກຕໂຣ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ຍທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຫາປຕາໂປ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມປາໂລ ນາມ ກຸມາໂຣ ອໂຫສິ, ຕທາ ໂສ ຣາຊາ ສກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ສີສຎ຺ຈ ເຉທາເປສິ, ຕຕ຺ຖປິ ຕາວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເຍວ ອຸຕ຺ຕໂຣ ອຘິກຕໂຣ.

ອຊ຺ເຊຕຣຫິ ອຸໂຠປິ ສກ຺ຍກຸເລ ຊາຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂລກນາຍໂກ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ເທວາຕິເທວສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາລຍໍ ອກາສິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຍໍ ມຍາ ຠຓິຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຖໍ ອຸທາຫຸ ວິຕຖ’’ນ຺ຕິ?

‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ພຫຸວິຘໍ ກາຣຓໍ ໂອສາເຣສິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ, ໂນ ອຎ຺ຎຖາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຓ຺ໂຫປິ ສຸກ຺ໂກປິ ສມສມຄຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ ສມສມວິປາກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ກຸສລມ຺ປິ ອກຸສລມ຺ປິ ສມສມວິປາກໍ ໂຫຕິ, ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຊເນຫິ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ, ໂພຘິສຕ຺ເຕເນວ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ. ໂຍ ຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ປຏິວິຣຸທ຺ໂຘ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຠເວ ປຈ຺ຈຕິ ຜລໍ ເທຕິ. ເທວທຕ຺ໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ອິສ຺ສຣິເຍ ຐິໂຕ ຊນປເທສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ເທຕິ, ເສຕຸໍ ສຠໍ ປຸຎ຺ຎສາລໍ ກາເຣຕິ, ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພການໍ ນາຖານາຖານໍ ຍຖາປຓິຫິຕໍ ທານໍ ເທຕິ. ຕສ຺ສ ໂສ ວິປາເກນ ຠເວ ຠເວ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຏິລຠຕິ. ກສ຺ເສຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ ວິນາ ທາເນນ ທເມນ ສໍຍເມນ ອຸໂປສຖກມ຺ເມນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວິສ຺ສຕີຕິ?

‘‘ຍໍ ປນ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ເອວໍ ວເທສິ ‘ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈ ເອກໂຕ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕີ’ຕິ, ໂສ ນ ຊາຕິສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ, ນ ຊາຕິສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ, ນ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ, ກທາຈິ ກຣຫຈິ ພຫູນໍ ອໂຫຣຕ຺ຕານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ. ຍໍ ປເນຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກາຓກຈ຺ຉໂປປມໍ ອຸປທສ຺ສິຕໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປ຺ປຏິລາຠາຍ, ຕຖູປມໍ, ມຫາຣາຊ, ອິເມສໍ ສມາຄມໍ ຘາເຣຫິ.

‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເທວທຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ, ເຖໂຣປິ, ມຫາຣາຊ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອເນເກສຸ ຊາຕິສຕສຫສ຺ເສສຸ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ອໂຫສິ, ມຫາປິຕາ ອໂຫສິ, ຈູຬປິຕາ ອໂຫສິ, ຠາຕາ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ມິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ.

‘‘ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ອເນເກສຸ ຊາຕິສຕສຫສ຺ເສສຸ ເຖຣສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ອໂຫສິ, ມຫາປິຕາ ອໂຫສິ, ຈູຬປິຕາ ອໂຫສິ, ຠາຕາ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ອໂຫສິ, ມິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພປິ, ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ ສໍສາຣໂສຕມນຸຄຕາ ສໍສາຣໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕາ ອປ຺ປິເຍຫິປິ ປິເຍຫິປິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ ສຸຈິອສຸຈິກລ຺ຍາຓປາປເກນ ສມາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ ສໍສາຣໂສຕມນຸຄຕາ ສໍສາຣໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕາ ອປ຺ປິເຍຫິປິ ປິເຍຫິປິ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເທວທຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຍກ຺ໂຂ ສມາໂນ ອຕ຺ຕນາ ອຘມ຺ໂມ ປເຣ ອຘມ຺ເມ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ມຫານິຣເຍ ປຈ຺ຈິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ຍກ຺ໂຂ ສມາໂນ ອຕ຺ຕນາ ຘມ຺ໂມ ປເຣ ຘມ຺ເມ ນິໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ສຄ຺ເຄ ໂມທິ ສພ຺ພກາມສມງ຺ຄີ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຠເວ ພຸທ຺ຘໍ ອນາສາທນີຍມາສາທຍິຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄຎ຺ຈ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ, ຕຖາຄໂຕ ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສພ຺ພຘມ຺ເມ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ກຸສລາກຸສລສມວິສມປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ອມຣາເທວີປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ສເຈ ລເຠຖ ຂຓໍ ວາ ຣໂຫ ວາ, ນິມນ຺ຕກໍ [ນິວາຕກໍ (ກຸຓາລຊາຕເກ)] ວາປິ ລເຠຖ ຕາທິສໍ;

ສພ຺ພາວ [ສພ຺ພາປິ (ສີ. ປີ.)] ອິຕ຺ຖີ ກຍິຣຸໍ [ກເຣຍ຺ຍຸໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ນຸ ປາປໍ, ອຎ຺ຎໍ ອລທ຺ຘາ ປີຐສປ຺ປິນາ ສທ຺ຘິ’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈ ກຖີຍຕິ ‘ມໂຫສຘສ຺ສ ຠຣິຍາ ອມຣາ ນາມ ອິຕ຺ຖີ ຄາມເກ ຐປິຕາ ປວຸຕ຺ຖປຕິກາ ຣໂຫ ນິສິນ຺ນາ ວິວິຕ຺ຕາ ຣາຊປ຺ປຏິສມໍ ສາມິກໍ ກຣິຕ຺ວາ ສຫສ຺ເສນ ນິມນ຺ຕີຍມານາ ປາປໍ ນາກາສີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສເຈ…ເປ… ສທ຺ຘິ’ນ຺ຕິ ເຕນ ຫິ ‘ມໂຫສຘສ຺ສ ຠຣິຍາ…ເປ… ນາກາສີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ມໂຫສຘສ຺ສ ຠຣິຍາ…ເປ… ນາກາສິ, ເຕນ ຫິ ‘ສເຈ…ເປ… ສທ຺ຘິ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ສເຈ…ເປ… ສທ຺ຘິ’ນ຺ຕິ. ກຖີຍຕິ ຈ ‘ມໂຫສຘສ຺ສ ຠຣິຍາ …ເປ… ນາກາສີ’ຕິ. ກເຣຍ຺ຍ ສາ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ສຫສ຺ສໍ ລຠມານາ ຕາທິເສນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປາປກມ຺ມໍ, ນ ສາ ກເຣຍ຺ຍ ສເຈ ຂຓໍ ວາ ຣໂຫ ວາ ນິມນ຺ຕກໍ ວາປິ ຕາທິສໍ ລເຠຍ຺ຍ, ວິຈິນນ຺ຕີ ສາ, ມຫາຣາຊ, ອມຣາ ອິຕ຺ຖີ ນ ອທ຺ທສ ຂຓໍ ວາ ຣໂຫ ວາ ນິມນ຺ຕກໍ ວາປິ ຕາທິສໍ.

‘‘ອິຘ ໂລເກ ຄຣຫຠຍາ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ປຣໂລເກ ນິຣຍຠຍາ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ກຏຸກວິປາກໍ ປາປນ຺ຕິ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ປິຍໍ ອມຸຎ຺ຈິຕຸກາມາ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ສາມິກສ຺ສ ຄຣຸກຕາຍ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍນ຺ຕີ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ອນຣິຍໍ ຄຣຫນ຺ຕີ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ, ກິຣິຍໍ ອຠິນ຺ທິຕຸກາມາ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ. ເອວຣູເປຫິ ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ ຂຓໍ ນ ປສ຺ສິ.

‘‘ຣໂຫປິ ສາ ໂລເກ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປາປໍ ນາກາສິ. ສເຈ ສາ ມນຸສ຺ເສຫິ ຣໂຫ ລເຠຍ຺ຍ, ອຖ ອມນຸສ຺ເສຫິ ຣໂຫ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ສເຈ ອມນຸສ຺ເສຫິ ຣໂຫ ລເຠຍ຺ຍ, ອຖ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູຫິ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ຣໂຫ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ສເຈ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູຫິ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ຣໂຫ ລເຠຍ຺ຍ, ອຖ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູນີຫິ ເທວຕາຫິ ຣໂຫ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ສເຈ ປຣຈິຕ຺ຕວິທູນີຫິ ເທວຕາຫິ ຣໂຫ ລເຠຍ຺ຍ, ອຕ຺ຕນາວ ປາເປຫິ ຣໂຫ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ສເຈ ອຕ຺ຕນາວ ປາເປຫິ ຣໂຫ ລເຠຍ຺ຍ, ອຖ ອຘມ຺ເມນ ຣໂຫ ນ ລເຠຍ຺ຍ. ເອວຣູເປຫິ ພຫຸວິເຘຫິ ກາຣເຓຫິ ຣໂຫ ອລຠິຕ຺ວາ ປາປໍ ນາກາສິ.

‘‘ນິມນ຺ຕກມ຺ປິ ສາ ໂລເກ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຕາທິສໍ ອລຠນ຺ຕີ ປາປໍ ນາກາສິ. ມໂຫສໂຘ, ມຫາຣາຊ, ປຓ຺ຑິໂຕ ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຕເມຫິ ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ? ມໂຫສໂຘ, ມຫາຣາຊ, ສູໂຣ ຫິຣິມາ ໂອຕ຺ຕປ຺ປີ ສປກ຺ໂຂ ມິຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຂໂມ ສີລວາ ສຈ຺ຈວາທີ ໂສເຈຍ຺ຍສມ຺ປນ຺ໂນ ອກ຺ໂກຘໂນ ອນຕິມານີ ອນຸສູຍໂກ ວີຣິຍວາ ອາຍູຫໂກ ສງ຺ຄາຫໂກ ສໍວິຠາຄີ ສຂິໂລ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ສຓ຺ໂຫ ອສໂຐ ອມາຍາວີ ອຕິພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ກິຕ຺ຕິມາ ວິຊ຺ຊາສມ຺ປນ຺ໂນ ຫິເຕສີ ອຸປນິສ຺ສິຕານໍ ປຕ຺ຖິໂຕ ສພ຺ພຊນສ຺ສ ຘນວາ ຍສວາ. ມໂຫສໂຘ, ມຫາຣາຊ, ປຓ຺ຑິໂຕ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສາ ອຎ຺ຎໍ ຕາທິສໍ ນິມນ຺ຕກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປາປໍ ນາກາສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອມຣາເທວີປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ອຣຫນ຺ຕອຠາຍນປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ວິຄຕຠຍສນ຺ຕາສາ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ. ປຸນ ຈ ນຄເຣ ຣາຊຄເຫ ຘນປາລກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ຠຄວຕິ ໂອປຕນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຂີຓາສວສຕານິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຊິນວຣໍ ປກ຺ກນ຺ຕານິ ທິສາວິທິສໍ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອານນ຺ທໍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ຠຍາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ ສເກນ ກມ຺ເມນາຕິ ທສພລໍ ປາເຕຕຸກາມາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອຸທາຫຸ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຕຸລໍ ວິປຸລມສມໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ປກ຺ກນ຺ຕາ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ວິຄຕຠຍສນ຺ຕາສາ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ນຄເຣ…ເປ… ອານນ຺ທ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ນຄເຣ ຣາຊຄເຫ ຘນປາລກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ຠຄວຕິ ໂອປຕນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຂີຓາສວສຕານິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຊິນວຣໍ ປກ຺ກນ຺ຕານິ ທິສາວິທິສໍ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອານນ຺ທໍ, ເຕນ ຫິ ‘ວິຄຕຠຍສນ຺ຕາສາ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ວິຄຕຠຍສນ຺ຕາສາ ອຣຫນ຺ໂຕ’ຕິ, ນຄເຣ ຣາຊຄເຫ ຘນປາລກໍ ຫຕ຺ຖິໍ ຠຄວຕິ ໂອປຕນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຂີຓາສວສຕານິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຊິນວຣໍ ປກ຺ກນ຺ຕານິ ທິສາວິທິສໍ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອານນ຺ທໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ນ ຠຍາ, ນາປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປາເຕຕຸກາມຕາຍ.

‘‘ເຍນ ປນ, ມຫາຣາຊ, ເຫຕຸນາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຠາເຍຍ຺ຍຸໍ ວາ ຕາເສຍ຺ຍຸໍ ວາ, ໂສ ເຫຕຸ ອຣຫນ຺ຕານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ໂນ, ຕສ຺ມາ ວິຄຕຠຍສນ຺ຕາສາ ອຣຫນ຺ໂຕ, ຠາຍຕິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ຂຓນ຺ເຕປິ ຠິນ຺ທນ຺ເຕປິ ຘາເຣນ຺ເຕປິ ສມຸທ຺ທປພ຺ພຕຄິຣິສິຂເຣຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ມຫາປຖວິຍາ ໂສ ເຫຕຸ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ມຫາປຖວີ ຠາເຍຍ຺ຍ ວາ ຕາເສຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ໂສ ເຫຕຸ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຠາເຍຍ຺ຍຸໍ ວາ ຕາເສຍ຺ຍຸໍ ວາ.

‘‘ຠາຍຕິ ນຸ, ມຫາຣາຊ, ຄິຣິສິຂຣໍ ຉິນ຺ທນ຺ເຕ ວາ ຠິນ຺ທນ຺ເຕ ວາ ປຕນ຺ເຕ ວາ ອຄ຺ຄິນາ ທຫນ຺ເຕ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ຄິຣິສິຂຣສ຺ສ ໂສ ເຫຕຸ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ຄິຣິສິຂຣໍ ຠາເຍຍ຺ຍ ວາ ຕາເສຍ຺ຍ ວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ໂສ ເຫຕຸ, ເຍນ ເຫຕຸນາ ອຣຫນ຺ໂຕ ຠາເຍຍ຺ຍຸໍ ວາ ຕາເສຍ຺ຍຸໍ ວາ.

‘‘ຍທິປິ, ມຫາຣາຊ, ໂລກຘາຕຸສຕສຫສ຺ເສສຸ ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕນິກາຍປຣິຍາປນ຺ນາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ສຕ຺ຕິຫຕ຺ຖາ ເອກໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ຕາເສຍ຺ຍຸໍ, ນ ຠເວຍ຺ຍ ອຣຫໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ອຏ຺ຐານມນວກາສຕາຍ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເຕສໍ ຂີຓາສວານໍ ເອວໍ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ ‘ອຊ຺ຊ ນຣວຣປວເຣ ຊິນວຣວສເຠ ນຄຣວຣມນຸປ຺ປວິຏ຺ເຐ ວີຖິຍາ ຘນປາລໂກ ຫຕ຺ຖີ ອາປຕິສ຺ສຕິ, ອສໍສຍມຕິເທວເທວໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ນ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສຕິ, ຍທິ ມຍໍ ສພ຺ເພປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມ, ອານນ຺ທສ຺ສ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ເຫວ ຈ ຕຖາຄຕໍ ສມຸປຄມິສ຺ສຕິ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ, ຫນ຺ທ ມຍໍ ອປຄຈ຺ຉາມ, ເອວມິທໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ກິເລສພນ຺ຘນໂມກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕິ, ອານນ຺ທສ຺ສ ຈ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ທິສາວິທິສໍ ປກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຸວິຠຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ, ເອວເມຕໍ ນຕ຺ຖິ ອຣຫນ຺ຕານໍ ຠຍໍ ວາ ສນ຺ຕາໂສ ວາ, ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ອຣຫນ຺ໂຕ ປກ຺ກນ຺ຕາ ທິສາວິທິສ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫນ຺ຕອຠາຍນປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ພຸທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓຖ ‘ຕຖາຄເຕນ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປ຺ປມຸເຂ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປຓາມິເຕ ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ຈ ສກ຺ຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ພີຊູປມຎ຺ຈ ວຈ຺ຉຕຣຸຓູປມຎ຺ຈ ອຸປທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສາເທສຸໍ ຂມາເປສຸໍ ນິຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອກໍສູ’ຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຎ຺ຎາຕາ ຕາ ອຸປມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຍາຫິ ຕຖາຄໂຕ ອຸປມາຫິ ໂອຣໂຕ ຂມິໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ ນິຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຄໂຕ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕາ ອຸປມາ ອຎ຺ຎາຕາ, ເຕນ ຫິ ພຸທ຺ໂຘ ອສພ຺ພຎ຺ຎູ, ຍທິ ຎາຕາ, ເຕນ ຫິ ໂອກສ຺ສ ປສຍ຺ຫ ວີມໍສາເປກ຺ໂຂ ປຓາເມສິ, ເຕນ ຫິ ຕສ຺ສ ອກາຣຸຎ຺ຎຕາ ສມ຺ຠວຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ, ຕາຫິ ຈ ອຸປມາຫິ ຠຄວາ ປສນ຺ໂນ ໂອຣໂຕ ຂມິໂຕ ອຸປສນ຺ໂຕ ນິຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຄໂຕ. ຘມ຺ມສ຺ສາມີ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕເຫວ ເຕ ໂອປມ຺ເມຫິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣາເຘສຸໍ ໂຕເສສຸໍ ປສາເທສຸໍ, ເຕສຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ປສນ຺ໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕເກເນວ ຘເນນ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕິ ໂຕເສຕິ ປສາເທຕິ, ຕຎ຺ຈ ສາມິໂກ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ຈ ສກ຺ຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕເຫວ ໂອປມ຺ເມຫິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣາເຘສຸໍ ໂຕເສສຸໍ ປສາເທສຸໍ, ເຕສຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ປສນ຺ໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກປ຺ປໂກ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕເກເນວ ສຸວຓ຺ຓຜຓເກນ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ປສາຘຍມາໂນ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕິ ໂຕເສຕິ ປສາເທຕິ, ຕສ຺ສ ຈ ຣາຊາ ປສນ຺ໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທຕິ, ຍຖິຈ຺ຉິຕມນຸປ຺ປເທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ຈ ສກ຺ຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕເຫວ ໂອປມ຺ເມຫິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣາເຘສຸໍ ໂຕເສສຸໍ ປສາເທສຸໍ, ເຕສຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ປສນ຺ໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອຸປຊ຺ຌາຍາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຸປນາເມນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາຣາເຘຕິ ໂຕເສຕິ ປສາເທຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ປສນ຺ໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຈາຕຸເມຍ຺ຍກາ ຈ ສກ຺ຍາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ຕຖາຄຕປ຺ປເວທິເຕເຫວ ໂອປມ຺ເມຫິ ຕຖາຄຕໍ ອາຣາເຘສຸໍ ໂຕເສສຸໍ ປສາເທສຸໍ, ເຕສຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ປສນ຺ໂນ ‘ສາຘູ’ຕິ ອພ຺ຠານຸໂມທິຕ຺ວາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີຕິ.

ພຸທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ທສ ປຎ຺ຫາ.