໕. ສນ຺ຖວວຄ຺ໂຄ

໑. ສນ຺ຖວປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ສນ຺ຖວໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ;

ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນ’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ສນ຺ຖວໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ. ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນ’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ສນ຺ຖວໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ. ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ສນ຺ຖວໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ. ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນ’ນ຺ຕິ. ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ’ຕິ. ຍໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ສນ຺ຖວໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ. ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນ’ນ຺ຕິ, ຕໍ ສຠາວວຈນໍ ອເສສວຈນໍ ນິສ຺ເສສວຈນໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍວຈນໍ ສມຓານຸຈ຺ຉວໍ ສມຓສາຣຸປ຺ປໍ ສມຓປ຺ປຕິຣູປໍ ສມຓາຣຫໍ ສມຓໂຄຈຣໍ ສມຓປ຺ປຏິປທາ ສມຓປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອາຣຎ຺ຎໂກ ມິໂຄ ອຣຎ຺ເຎ ປວເນ ຈຣມາໂນ ນິຣາລໂຍ ອນິເກໂຕ ຍຖິຈ຺ຉກໍ ສຍຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂຸນາ ‘ສນ຺ຖວໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ນິເກຕາ ຊາຍເຕ ຣໂຊ. ອນິເກຕມສນ຺ຖວໍ, ເອຕໍ ເວ ມຸນິທສ຺ສນ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ.

‘‘ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ’ຕິ, ຕໍ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ວິຫາຣທານໍ ນາມ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ວຓ຺ຓິຕໍ ອນຸມຕໍ ໂຖມິຕໍ ປສຕ຺ຖໍ, ຕໍ ເຕ ວິຫາຣທານໍ ທຕ຺ວາ ຊາຕິຊຣາມຣຓາ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອຍໍ ຕາວ ປຐໂມ ອານິສໍໂສ ວິຫາຣທາເນ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ ວິຫາເຣ ວິຊ຺ຊມາເນ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ພ຺ຍຕ຺ຕສງ຺ເກຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸລຠໍ ທສ຺ສນໍ ທສ຺ສນກາມານໍ, ອນິເກເຕ ທຸທ຺ທສ຺ສນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອານິສໍໂສ ວິຫາຣທາເນ. ອິເມ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ’ຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ເຕນ ອາລໂຍ ກຣຓີໂຍ ນິເກເຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ສນ຺ຖວປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ອຸທຣສໍຍຕປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຫໍ ໂຂ ປນຸທາຍິ, ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອຫໍ ໂຂ ປນຸທາຍິ, ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຖິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ອຫໍ ໂຂ ປນຸທາຍິ, ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຖິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ, ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ອຫໍ ໂຂ ປນຸທາຍິ, ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’ຕິ. ຍໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ, ຕໍ ສຠາວວຈນໍ ອເສສວຈນໍ ນິສ຺ເສສວຈນໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍວຈນໍ ຠູຕວຈນໍ ຕຈ຺ຉວຈນໍ ຍາຖາວວຈນໍ ອວິປຣີຕວຈນໍ ອິສິວຈນໍ ມຸນິວຈນໍ ຠຄວນ຺ຕວຈນໍ ອຣຫນ຺ຕວຈນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘວຈນໍ ຊິນວຈນໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸວຈນໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຈນໍ.

‘‘ອຸທເຣ ອສໍຍໂຕ, ມຫາຣາຊ, ປາຓມ຺ປິ ຫນຕິ, ອທິນ຺ນມ຺ປິ ອາທິຍຕິ, ປຣທາຣມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຸສາປິ ຠຓຕິ, ມຊ຺ຊມ຺ປິ ປິວຕິ, ມາຕຣມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ປິຕຣມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ອຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕິ, ສງ຺ຆມ຺ປິ ຠິນ຺ທຕິ, ທຸຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລຫິຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອຸທເຣ ອສໍຍໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍໍ ກມ຺ມໍ ອາຍູຫິ [ອາຍູຫຕິ (ກ.)]. ເອວຣູປານິ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎານິປິ ພຫຸວິຘານິ ກາຣຓານິ ທິສ຺ວາ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ.

‘‘ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມຍໍ ອຠິສເມຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ຈຕູສຸ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ອຏ຺ຐສຸ ສມາປຕ຺ຕີສຸ ຉສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ວສີຠາວໍ ປາປຸຓາຕິ, ເກວລຎ຺ຈ ສມຓຘມ຺ມໍ ປູເຣຕິ. ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ສຸກໂປຕໂກ ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍາວ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ສກ຺ກໍ ເທວານມິນ຺ທໍ ອຸປຏ຺ຐານມຸປເນສິ, ເອວຣູປານິ, ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎານິປິ ພຫຸວິຘານິ ກາຣຓານິ ທິສ຺ວາ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ອຸທເຣ ສໍຍໂຕ ສິຍາ’ຕິ.

‘‘ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຫໍ ໂຂ ປນຸທາຍິ ອປ຺ເປກທາ ອິມິນາ ປຕ຺ເຕນ ສມຕິຕ຺ຕິກມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຠິຍ຺ໂຍປິ ຠຸຎ຺ຊາມີ’ຕິ, ຕໍ ກຕກິຈ຺ເຈນ ນິຏ຺ຐິຕກິຣິເຍນ ສິທ຺ຘຕ຺ເຖນ ວຸສິຕໂວສາເນນ ນິຣາວຣເຓນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸນາ ສຍມ຺ຠຸນາ ຕຖາຄເຕນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸປາທາຍ ຠຓິຕໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ວນ຺ຕສ຺ສ ວິຣິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸວາສິຕສ຺ສ ອາຕຸຣສ຺ສ ສປ຺ປາຍກິຣິຍາ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສກິເລສສ຺ສ ອທິຏ຺ຐສຈ຺ຈສ຺ສ ອຸທເຣ ສໍຍໂມ ກຣຓີໂຍ ໂຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນສ຺ສ ສປ຺ປຠາສສ຺ສ ຊາຕິມນ຺ຕສ຺ສ ອຠິຊາຕິປຣິສຸທ຺ຘສ຺ສ ມຊ຺ຊນນິຆໍສນປຣິໂສຘເນນ ກຣຓີຍໍ ນ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປາຣມິໍ ຄຕສ຺ສ ກິຣິຍາກຣເຓສຸ ອາວຣຓໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອຸທຣສໍຍຕປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ພຸທ຺ຘອປ຺ປາພາຘປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອຫມສ຺ມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈໂຍໂຄ ສທາ ປຍຕປາຓິ ອນ຺ຕິມເທຫຘໂຣ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ຠຄວຕາ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອປ຺ປາພາຘານໍ ຍທິທໍ ພາກຸໂລ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ສຣີເຣ ພຫຸກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ທິສ຺ສຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕໂຣ, ເຕນ ຫິ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ…ເປ… ພາກຸໂລ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ເຖໂຣ ພາກຸໂລ ອປ຺ປາພາຘານໍ ອຄ຺ໂຄ, ເຕນ ຫິ ‘ອຫມສ຺ມິ…ເປ… ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອຫມສ຺ມິ…ເປ… ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ’ຕິ, ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ…ເປ… ພາກຸໂລ’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ພາຫິຣານໍ ອາຄມານໍ ອຘິຄມານໍ ປຣິຍຕ຺ຕີນໍ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ສາວກາ ຐານຈງ຺ກມິກາ, ເຕ ຐາເນນ ຈງ຺ກເມນ ທິວາຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມນ຺ຕິ, ຠຄວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຐາເນນ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ສຍເນນ ທິວາຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມຕິ, ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ຐານຈງ຺ກມິກາ, ເຕ ເຕນ ອງ຺ເຄນ ອຕິເຣກາ.

‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ສາວກາ ເອກາສນິກາ, ເຕ ຊີວິຕເຫຕຸປິ ທຸຕິຍໍ ໂຠຊນໍ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠຄວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ທຸຕິຍມ຺ປິ ຍາວ ຕຕິຍມ຺ປິ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂູ ເອກາສນິກາ, ເຕ ເຕນ ອງ຺ເຄນ ອຕິເຣກາ, ອເນກວິຘານິ, ມຫາຣາຊ, ຕານິ ກາຣຓານິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຕໍ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕານິ. ຠຄວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອນຸຕ຺ຕໂຣ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ທສຫິ ຈ ພເລຫິ ຈຕູຫິ ເວສາຣຊ຺ເຊຫິ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ຉຫິ ອສາຘາຣເຓຫິ ຎາເຓຫິ, ເກວເລ ຈ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ ‘ອຫມສ຺ມິ…ເປ… ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ’ຕິ.

‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ເສສຸ ເອໂກ ຊາຕິມາ ໂຫຕິ, ເອໂກ ຘນວາ, ເອໂກ ວິຊ຺ຊວາ, ເອໂກ ສິປ຺ປວາ, ເອໂກ ສູໂຣ, ເອໂກ ວິຈກ຺ຂໂຓ, ສພ຺ເພເປເຕ ອຠິຠວິຍ ຣາຊາ ເຍວ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐ.

‘‘ຍໍ ປນ ອາຍສ຺ມາ ພາກຸໂລ ອປ຺ປາພາໂຘ ອໂຫສິ, ຕໍ ອຠິນີຫາຣວເສນ, ໂສ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸທຣວາຕາພາເຘ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຈ ຠຄວໂຕ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຍາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານໍ ຕິຓປຸປ຺ຜກໂຣເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຍໍ ຕາປໂສ ສມາໂນ ນານາເຠສຊ຺ເຊຫິ ຕໍ ພ຺ຍາຘິໍ ອປເນຕ຺ວາ ອປ຺ປາພາຘຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຠຓິໂຕ ຈ ‘ເອຕທຄ຺ຄໍ…ເປ… ພາກຸໂລ’ຕິ.

‘‘ຠຄວໂຕ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຍາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອາທິຍນ຺ເຕປິ ອນາທິຍນ຺ເຕປິ ນຕ຺ຖິ ຠຄວຕາ ສທິໂສ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ມຫາຣາຊ ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍວຣລຎ຺ຉເກ –

‘‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ ທ຺ວິປທາ ວາ ຈຕຸປ຺ປທາ ວາ ພຫຸປ຺ປທາ ວາ ຣູປິໂນ ວາ ອຣູປິໂນ ວາ ສຎ຺ຎິໂນ ວາ ອສຎ຺ຎິໂນ ວາ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎິໂນ ວາ, ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ. ‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘອປ຺ປາພາຘປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ອທ຺ທສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓໍ ອຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕ’ນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ, ເຕນ ຫິ ‘ອທ຺ທສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓໍ ອຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ອທ຺ທສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓໍ ອຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕ’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ. ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ອທ຺ທສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓໍ ອຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕ’ນ຺ຕິ, ຕໍ ທ຺ວຍມ຺ປິ ສຠາວວຈນເມວ, ປຸພ຺ພການໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ອສຕິ ອນຸສາສເກ ມຄ຺ໂຄ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ຕໍ [ໂສ ຕໍ (ສີ. ປີ. ກ.)] ຕຖາຄໂຕ ມຄ຺ຄໍ ລຸຄ຺ຄໍ ປລຸຄ຺ຄໍ ຄູຬ຺ຫໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອສຎ຺ຈຣຓໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ [ສມ຺ມສມາໂນ (ສີ. ປີ.)] ອທ຺ທສ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕໍ, ຕໍກາຣຓາ ອາຫ ‘ອທ຺ທສໍ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣາຓໍ ມຄ຺ຄໍ ປຸຣາຓໍ ອຎ຺ຊສໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ ອນຸຍາຕ’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຸພ຺ພການໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕານໍ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ອສຕິ ອນຸສາສເກ ລຸຄ຺ຄໍ ປລຸຄ຺ຄໍ ຄູຬ຺ຫໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອສຎ຺ຈຣຓໍ ມຄ຺ຄໍ ຍໍ ທານິ ຕຖາຄໂຕ ສຎ຺ຈຣຓໍ ອກາສິ, ຕໍກາຣຓາ ອາຫ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ.

‘‘ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ອນ຺ຕຣຘາເນນ ມຓິຣຕນໍ ຄິຣິສິຂນ຺ຕເຣ ນິລີຍຕິ, ອປຣສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ມຓິຣຕນໍ ຕສ຺ສ ປກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ປາກຕິກໍ ເຍວ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ, ເຕນ ປນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ’’ນ຺ຕິ [ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)]. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປາກຕິກໍ ປຸພ຺ພເກຫິ ຕຖາຄເຕຫິ ອນຸຈິຓ຺ຓໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ສິວໍ ມຄ຺ຄໍ ອສຕິ ອນຸສາສເກ ລຸຄ຺ຄໍ ປລຸຄ຺ຄໍ ຄູຬ຺ຫໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອສຎ຺ຈຣຓໍ ຠຄວາ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ສຎ຺ຈຣຓໍ ອກາສິ, ຕໍກາຣຓາ ອາຫ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສນ຺ຕໍ ເຍວ ປຸຕ຺ຕໍ ໂຍນິຍາ ຊນຍິຕ຺ວາ ມາຕາ ‘ຊນິກາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສນ຺ຕໍ ເຍວ ມຄ຺ຄໍ ລຸຄ຺ຄໍ ປລຸຄ຺ຄໍ ຄູຬ຺ຫໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອສຎ຺ຈຣຓໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ສຎ຺ຈຣຓໍ ອກາສິ, ຕໍກາຣຓາ ອາຫ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ນຏ຺ຐໍ ປສ຺ສຕິ, ‘ເຕນ ຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ’ນ຺ຕິ ຊໂນ ໂວຫຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສນ຺ຕໍ ເຍວ ມຄ຺ຄໍ ລຸຄ຺ຄໍ ປລຸຄ຺ຄໍ ຄູຬ຺ຫໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອສຎ຺ຈຣຓໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ສຎ຺ຈຣຓໍ ອກາສິ, ຕໍກາຣຓາ ອາຫ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ວນໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຠູມິໍ ນີຫຣຕິ, ‘ຕສ຺ສ ສາ ຠູມີ’ຕິ ຊໂນ ໂວຫຣຕິ, ນ ເຈສາ ຠູມິ ເຕນ ປວຕ຺ຕິຕາ, ຕໍ ຠູມິໍ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ຠູມິສາມິໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສນ຺ຕໍ ເຍວ ມຄ຺ຄໍ ລຸຄ຺ຄໍ ປລຸຄ຺ຄໍ ຄູຬ຺ຫໍ ປິຫິຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ອສຎ຺ຈຣຓໍ ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ສຎ຺ຈຣຓໍ ອກາສິ, ຕໍກາຣຓາ ອາຫ ‘ຕຖາຄໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາເທຕາ’’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ມຄ຺ຄຸປ຺ປາທນປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ພຸທ຺ຘອວິເຫຐກປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ປຸພ຺ເພ ວາຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐກຊາຕິໂກ ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ໂລມສກສ຺ສໂປ ນາມ ອິສິ ສມາໂນ ອເນກສເຕ ປາເຓ ຆາຕຍິຕ຺ວາ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ປຸພ຺ເພ ວາຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐກຊາຕິໂກ ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ໂລມສກສ຺ສເປນ ອິສິນາ ອເນກສເຕ ປາເຓ ຆາຕຍິຕ຺ວາ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ‘ໂລມສກສ຺ສເປນ ອິສິນາ ອເນກສເຕ ປາເຓ ຆາຕຍິຕ຺ວາ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕໍ’, ເຕນ ຫິ ‘ປຸພ຺ເພ ວາຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐກຊາຕິໂກ ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ປຸພ຺ເພ ວາຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ສຕ຺ຕານໍ ອວິເຫຐກຊາຕິໂກ ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ, ‘ໂລມສກສ຺ສເປນ ອິສິນາ ອເນກສເຕ ປາເຓ ຆາຕຍິຕ຺ວາ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕໍ’, ຕຎ຺ຈ ປນ ຣາຄວເສນ ວິສຎ຺ຎິນາ, ໂນ ສເຈຕເນນາ’’ຕິ.

‘‘ອຏ຺ຐິເມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຸຄ຺ຄລາ ປາຓໍ ຫນນ຺ຕິ. ກຕເມ ອຏ຺ຐ? ຣຕ຺ໂຕ ຣາຄວເສນ ປາຓໍ ຫນຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສວເສນ ປາຓໍ ຫນຕິ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມຫວເສນ ປາຓໍ ຫນຕິ, ມານີ ມານວເສນ ປາຓໍ ຫນຕິ, ລຸທ຺ໂຘ ໂລຠວເສນ ປາຓໍ ຫນຕິ, ອກິຎ຺ຈໂນ ຊີວິກຕ຺ຖາຍ ປາຓໍ ຫນຕິ, ພາໂລ ຫສ຺ສວເສນ [ອຎ຺ຎາຓວເສນ (ກ. ສີ.)] ປາຓໍ ຫນຕິ, ຣາຊາ ວິນຍນວເສນ ປາຓໍ ຫນຕິ. ອິເມ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ປາຓໍ ຫນນ຺ຕິ. ປາກຕິກໍ ເຍວ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ປາກຕິກໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກຕໍ, ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກຕິຠາເວນ ໂອນເມຍ຺ຍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕຸໍ, ນ ຍິມໍ ຄາຖໍ ຠເຓຍ຺ຍ –

‘‘‘ສສມຸທ຺ທປຣິຍາຍໍ, ມຫິໍ ສາຄຣກຸຓ຺ຑລໍ;

ນ ອິຈ຺ເຉ ສຫ ນິນ຺ທາຍ, ເອວໍ ເສຍ຺ຫ [ສຍ຺ຫ (ສີ. ປີ.)] ວິຊານຫີ’ຕິ.

‘‘ເອວໍວາທີ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຫ ທສ຺ສເນນ ຈນ຺ທວຕິຍາ ຣາຊກຎ຺ຎາຍ ວິສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຣຕ຺ໂຕ ວິສຎ຺ຎິຠູໂຕ ອາກຸລາກຸໂລ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ເຕນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠນ຺ຕລຸຬິຕຈິຕ຺ເຕນ ມຫຕິມຫາປສຸຆາຕຄລຣຸຫິຣສຎ຺ຈຍໍ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຊລິຕມ຺ປິ ຊາຕເວທໍ ອກ຺ກມຕິ, ກຸປິຕມ຺ປິ ອາສີວິສໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຕ຺ຕມ຺ປິ ຫຕ຺ຖິໍ ອຸເປຕິ, ສມຸທ຺ທມ຺ປິ ອຕີຣທສ຺ສິໍ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ, ຈນ຺ທນິກມ຺ປິ ໂອຬິຄລ຺ລມ຺ປິ ໂອມທ຺ທຕິ, ກຓ຺ຏກາຘານມ຺ປິ ອຠິຣຸຫຕິ, ປປາເຕປິ ປຕຕິ, ອສຸຈິມ຺ປິ ຠກ຺ເຂຕິ, ນຄ຺ໂຄປິ ຣຖິຍາ ຈຣຕິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ພຫຸວິຘໍ ອກິຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຫ ທສ຺ສເນນ ຈນ຺ທວຕິຍາ ຣາຊກຎ຺ຎາຍ ວິສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຣຕ຺ໂຕ ວິສຎ຺ຎິຠູໂຕ ອາກຸລາກຸໂລ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ, ເຕນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠນ຺ຕລຸຬິຕຈິຕ຺ເຕນ ມຫຕິມຫາປສຸຆາຕຄລຣຸຫິຣສຎ຺ຈຍໍ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິ.

‘‘ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ, ມຫາຣາຊ, ກຕໍ ປາປໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມປິ ນ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຣາເຍ ວິປາເກນປິ ໂນ ຕຖາ. ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວຊ຺ຌມາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ທຓ຺ຑໍ ຘາເຣຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ທຓ຺ໂຑ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ມຍໍ ໂປຖາເປຕ຺ວາ ນີຫຣາເປມ, ເອໂສວ ຕສ຺ສ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ. ‘‘ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ອປຣາເຘ ທຓ຺ໂຑປິ ນ ຠວຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສ ກເຕປິ ນ ໂທໂສ ຠວຕິ ສເຕກິຈ຺ໂຉ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂລມສກສ຺ສໂປ ອິສິ ສຫ ທສ຺ສເນນ ຈນ຺ທວຕິຍາ ຣາຊກຎ຺ຎາຍ ວິສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຣຕ຺ໂຕ ວິສຎ຺ຎິຠູໂຕ ວິສຏປຍາໂຕ ອາກຸລາກຸໂລ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ, ເຕນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠນ຺ຕລຸຬິຕຈິຕ຺ເຕນ ມຫຕິມຫາປສຸຆາຕຄລຣຸຫິຣສຎ຺ຈຍໍ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ມຫາຍຎ຺ຎໍ ຍຊິ. ຍທາ ຈ ປນ ປກຕິຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສຕິ, ຕທາ ປຸນເທວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘອວິເຫຐກປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ຉທ຺ທນ຺ຕໂຊຕິປາລາຣພ຺ຠປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ –

‘‘‘ວຘິສ຺ສເມຕນ຺ຕິ ປຣາມສນ຺ໂຕ, ກາສາວມທ຺ທກ຺ຂິ ຘຊໍ ອິສີນໍ;

ທຸກ຺ເຂນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສຸທປາທິ ສຎ຺ຎາ, ອຣຫທ຺ຘໂຊ ສພ຺ຠິ ອວຊ຺ຌຣູໂປ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ໂຊຕິປາລມາຓໂວ ສມາໂນ ກສ຺ສປໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ມຸຓ຺ຑກວາເທນ ສມຓກວາເທນ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ໂກສິ ປຣິຠາສີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ສມາໂນ ກາສາວໍ ອຠິປູຊຍິ, ເຕນ ຫິ ‘ໂຊຕິປາເລນ ມາຓເວນ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຸຓ຺ຑກວາເທນ ສມຓກວາເທນ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ປຣິຠາສິໂຕ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ໂຊຕິປາເລນ ມາຓເວນ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຸຓ຺ຑກວາເທນ ສມຓກວາເທນ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ປຣິຠາສິໂຕ, ເຕນ ຫິ ‘ຉທ຺ທນ຺ເຕນ ນາຄຣາເຊນ ກາສາວໍ ປູຊິຕ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ກກ຺ຂຬຂຣກຏຸກເວທນໍ ເວທຍມາເນນ ລຸທ຺ທເກນ ນິວຕ຺ຖໍ ກາສາວໍ ປູຊິຕໍ, ກິໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ສມາໂນ ປຣິປກ຺ກຎາໂຓ ປຣິປກ຺ກາຍ ໂພຘິຍາ ກສ຺ສປໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ທສພລໍ ໂລກນາຍກໍ ອຸທິໂຕທິຕໍ ຊລິຕພ຺ຍາໂມຠາສໍ ປວຣຸຕ຺ຕມໍ ປວຣຣຸຈິຣກາສິກກາສາວມຠິປາຣຸຕໍ ທິສ຺ວາ ນ ປູຊຍິ? ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ ‘ວຘິສ຺ສເມຕນ຺ຕິ…ເປ… ອວຊ຺ຌຣູໂປ’ຕິ. ໂຊຕິປາເລນ ຈ ມາຓເວນ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມຸຓ຺ຑກວາເທນ ສມຓກວາເທນ ອສພ຺ຠາຫິ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ອກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ປຣິຠາສິໂຕ, ຕຎ຺ຈ ປນ ຊາຕິວເສນ ກຸລວເສນ. ໂຊຕິປາໂລ, ມຫາຣາຊ, ມາຓໂວ ອສ຺ສທ຺ເຘ ອປ຺ປສນ຺ເນ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຠຄິນິຠາຕໂຣ ທາສິທາສເຈຏກປຣິວາຣກມນຸສ຺ສາ ພ຺ຣຫ຺ມເທວຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸກາ, ເຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວ ອຸຕ຺ຕມາ ປວຣາ’ຕິ ອວເສເສ ປພ຺ພຊິເຕ ຄຣຫນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ຆຏິກາເຣນ ກຸມ຺ຠກາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ທສ຺ສນາຍ ປກ຺ໂກສິໂຕ ເອວມາຫ ‘ກິໍ ປນ ເຕນ ມຸຓ຺ຑເກນ ສມຓເກນ ທິຏ຺ເຐນາ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອມຕໍ ວິສມາສຊ຺ຊ ຕິຕ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ຍຖາ ຈ ສີໂຕທກໍ ອຄ຺ຄິມາສຊ຺ຊ ອຸຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ອສ຺ສທ຺ເຘ ອປ຺ປສນ຺ເນ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ, ໂສ ກຸລວເສນ ອນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ [ໂສ ກຸລຊາຕິວເສນ ອນ຺ໂຘ ຠວິຕ຺ວາ (ສ຺ຍາ.)] ຕຖາຄຕໍ ອກ຺ໂກສິ ປຣິຠາສິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຊລິຕປຊ຺ຊລິໂຕ ມຫາອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ສປ຺ປຠາໂສ ອຸທກມາສຊ຺ຊ ອຸປຫຕປ຺ປຠາເຕໂຊ ສີຕໂລ ກາຬໂກ ຠວຕິ ປຣິປກ຺ກນິຄ຺ຄຸຓ຺ຑິຜລສທິໂສ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຊຕິປາໂລ ມາຓໂວ ປຸຎ຺ຎວາ ສທ຺ໂຘ ຎາຓວິປຸລສປ຺ປຠາໂສ ອສ຺ສທ຺ເຘ ອປ຺ປສນ຺ເນ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ, ໂສ ກຸລວເສນ ອນ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອກ຺ໂກສິ ປຣິຠາສິ, ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ພຸທ຺ຘຄຸຓມຎ຺ຎາຍ ເຈຏກຠູໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ, ຊິນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຉທ຺ທນ຺ຕໂຊຕິປາລາຣພ຺ຠປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ຆຏິກາຣປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຆຏິກາຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ອາເວສນໍ ສພ຺ພໍ ເຕມາສໍ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ ອຏ຺ຐາສິ, ນ ເທໂວຕິວສ຺ສີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ກສ຺ສປສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ [ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໙)] ກຸຏິ ໂອວສ຺ສຕີ’ຕິ. ກິສ຺ສ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ເອວມຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລສ຺ສ [ເອວຣູປສ຺ສ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລສ຺ສ (ກ.)] ກຸຏິ ໂອວສ຺ສຕິ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ນາມ ໂສ ອານຸຠາໂວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຆຏິກາຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ອາເວສນໍ ອໂນວສ຺ສໍ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ ອໂຫສິ, ເຕນ ຫິ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ກຸຏິ ໂອວສ຺ສຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກຸຏິ ໂອວສ຺ສຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຆຏິກາຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ອາເວສນໍ ອໂນວສ຺ສກໍ ອໂຫສິ ອາກາສຈ຺ຉທນ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຆຏິກາຣສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ອາເວສນໍ ສພ຺ພໍ ເຕມາສໍ ອາກາສຈ຺ຉທນໍ ອຏ຺ຐາສິ, ນ ເທໂວຕິວສ຺ສີ’ຕິ. ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ກສ຺ສປສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກຸຏິ ໂອວສ຺ສຕີ’ຕິ. ຆຏິກາໂຣ, ມຫາຣາຊ, ກຸມ຺ຠກາໂຣ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູໂລ ອນ຺ເຘ ຊິຓ຺ເຓ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕິ, ຕສ຺ສ ອສມ຺ມຸຂາ ອນາປຸຈ຺ຉາເຍວສ຺ສ ຆເຣ ຕິຓໍ ຫຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ກຸຏິໍ ຉາເທສຸໍ, ໂສ ເຕນ ຕິຓຫຣເຓນ ອກມ຺ປິຕໍ ອສຎ຺ຈລິຕໍ ສຸສຓ຺ຐິຕໍ ວິປຸລມສມໍ ປີຕິໍ ປຏິລຠຕິ, ຠິຍ຺ໂຍ ໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ ອຕຸລໍ ອຸປ຺ປາເທສິ ‘ອໂຫ ວຕ ເມ ຠຄວາ ໂລກຸຕ຺ຕໂມ ສຸວິສ຺ສຕ຺ໂຖ’ຕິ, ເຕນ ຕສ຺ສ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິໂກ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຕາວຕເກນ ວິກາເຣນ ຈລຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສິເນຣຸ ຄິຣິຣາຊາ ອເນກສຕສຫສ຺ສວາຕສມ຺ປຫາເຣນປິ ນ ກມ຺ປຕິ ນ ຈລຕິ, ມໂຫທຘິ ວຣປ຺ປວຣສາຄໂຣ ອເນກສຕນຫຸຕມຫາຄງ຺ຄາສຕສຫສ຺ເສຫິປິ ນ ປູຣຕິ ນ ວິກາຣມາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ນ ຕາວຕເກນ ວິກາເຣນ ຈລຕິ.

‘‘ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ກຸຏິ ໂອວສ຺ສຕິ, ຕໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ. ທ຺ເວເມ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ຖວເສ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ຕຖາຄຕາ ສຍໍ ນິມ຺ມິຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ນປ຺ປຏິເສວນ຺ຕິ, ‘ອຍໍ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ສຕ຺ຖາ’ຕິ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈຍໍ ທຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ສາ ສພ຺ພທຸຄ຺ຄຕິໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີຕິ, ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕິໍ ປຣິເຍສນ຺ຕີຕິ ‘ມາ ອຎ຺ເຎ ອຸປວເທຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ. ອິເມ ທ຺ເວ ອຕ຺ຖວເສ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ຕຖາຄຕາ ສຍໍ ນິມ຺ມິຕໍ ປຈ຺ຈຍໍ ນປ຺ປຏິເສວນ຺ຕິ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ສກ຺ໂກ ວາ ຕໍ ກຸຏິໍ ອໂນວສ຺ສໍ ກເຣຍ຺ຍ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ສຍໍ ວາ, ສາວຊ຺ຊໍ ຠເວຍ຺ຍ ຕໍ ເຍວ ກຣຓໍ [ກາຣຓໍ (ສີ. ປີ.)] ສໂທສໍ ສນິຄ຺ຄຫໍ, ອິເມ ວິຠູຕໍ [ວິຠູສໍ (ສີ. ປີ.)] ກຕ຺ວາ ໂລກໍ ສມ຺ໂມເຫນ຺ຕິ ອຘິກຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກຣຓໍ ວຊ຺ຊນີຍໍ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕາ ວຕ຺ຖຸໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ຕາຍ ອວຕ຺ຖຸຍາຈນາຍ ອປຣິຠາສິຍາ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຆຏິກາຣປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣາຊວາທປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ອຫມສ຺ມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈໂຍໂຄ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຫມສ຺ມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈໂຍໂຄ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອຫມສ຺ມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈໂຍໂຄ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ຫິ ຠເວຍ຺ຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ, ນຕ຺ຖິ ເອກາຍ ຊາຕິຍາ ທ຺ເວ ວຓ຺ຓາ ນາມ, ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອຫມສ຺ມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍາຈໂຍໂຄ’ຕິ, ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາ’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ຣາຊາ ຈ ໂຫຕີ’’ຕິ.

‘‘ກິໍ ປນ ຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ຣາຊາ ຈ ໂຫຕິ’’? ‘‘ສພ຺ເພ, ມຫາຣາຊ, ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ພາຫິຕາ ປຫີນາ ອປຄຕາ ພ຺ຍປຄຕາ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນາ ຂີຓາ ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸຕາ ອຸປສນ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ສໍສຍມເນກໍສໍ ວິມຕິປຖໍ ວີຕິວຕ຺ໂຕ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ສໍສຍມເນກໍສໍ ວິມຕິປຖໍ ວີຕິວຕ຺ໂຕ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ສພ຺ພຠວຄຕິໂຍນິນິສ຺ສໂຏ ມລຣຊຄຕວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ອສຫາໂຍ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຠວຄຕິໂຍນິນິສ຺ສໂຏ ມລຣຊຄຕວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ອສຫາໂຍ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ອຄ຺ຄເສຏ຺ຐວຣປວຣທິພ຺ພວິຫາຣພຫຸໂລ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ອຄ຺ຄເສຏ຺ຐວຣປວຣທິພ຺ພວິຫາຣພຫຸໂລ, ເຕນາປິ ກປຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ອຊ຺ຌຍນ ອຊ຺ຌາປນ ທານປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓ ທມ ສໍຍມນິຍມປຸພ຺ພມນຸສິຏ຺ຐິ ປເວຓິ ວໍສ ຘຣໂຓ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ອຊ຺ຌຍນ ອຊ຺ຌາປນ ທານປ຺ປຏິຄ຺ຄຫຓ ທມ ສໍຍມ ນິຍມ ປຸພ຺ພຊິນາຈິຓ຺ຓ ອນຸສິຏ຺ຐິ ປເວຓິ ວໍສ ຘຣໂຓ ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ພ຺ຣຫາສຸຂວິຫາຣຊ຺ຌານຌາຍີ; ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣຫາສຸຂວິຫາຣຊ຺ຌານຌາຍີ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນາມ ສພ຺ພຠວາຠວຄຕີສຸ ອຠິຊາຕິວຕ຺ຕິຕມນຸຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຠວາຠວຄຕີສຸ ອຠິຊາຕິວຕ຺ຕິຕມນຸຈຣິຕໍ ຊານາຕິ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ເນຕໍ ນາມໍ ມາຕຣາ ກຕໍ, ນ ປິຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠາຕຣາ ກຕໍ, ນ ຠຄິນິຍາ ກຕໍ, ນ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ເຈຫິ ກຕໍ, ນ ຎາຕິສາໂລຫິເຕຫິ ກຕໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ກຕໍ, ນ ເທວຕາຫິ ກຕໍ, ວິໂມກ຺ຂນ຺ຕິກເມຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຠຄວນ຺ຕານໍ ນາມໍ ໂພຘິຍາ ເຍວ ມູເລ ມາຣເສນໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ ພາເຫຕ຺ວາ ສຫ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓສ຺ສ ປຏິລາຠາ ປຏິລທ຺ຘປາຕຸຠູຕສມຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕ ສຈ຺ຉິກາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຍທິທໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’’ຕິ.

‘‘ເກນ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ໂຍ ໂກຈິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ ໂລກມນຸສາສຕິ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ, ສເທວກໍ ໂລກໍ ສມາຣກໍ ສພ຺ຣຫ຺ມກໍ ສສ຺ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຊໍ ສເທວມນຸສ຺ສໍ ອນຸສາສຕິ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’ຕິ.

‘‘ຣາຊາ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຊນມນຸສ຺ເສ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ນນ຺ທຍນ຺ໂຕ ຎາຕິສງ຺ຆໍ, ໂສຈຍນ຺ໂຕ ອມິຕ຺ຕສງ຺ຆໍ, ມຫຕິມຫາຍສສິຣິຫຣໍ ຖິຣສາຣທຓ຺ຑໍ ອນູນສຕສລາກາລງ຺ກຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ ປຓ຺ຑຣວິມລເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ໂສຈຍນ຺ໂຕ ມາຣເສນໍ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນໍ, ນນ຺ທຍນ຺ໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ເນ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ມຫຕິມຫາຍສສິຣິຫຣໍ ຂນ຺ຕິຖິຣສາຣທຓ຺ຑໍ ຎາຓວຣສຕສລາກາລງ຺ກຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕິ ອຄ຺ຄວຣວິມຸຕ຺ຕິປຓ຺ຑຣວິມລເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’ຕິ.

‘‘ຣາຊາ ນາມ ອຸປຄຕສມ຺ປຕ຺ຕຊນານໍ ພຫູນມຠິວນ຺ທນີໂຍ ຠວຕິ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຄຕສມ຺ປຕ຺ຕເທວມນຸສ຺ສານໍ ພຫູນມຠິວນ຺ທນີໂຍ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’ຕິ.

‘‘ຣາຊາ ນາມ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຣາຘກສ຺ສ ປສີທິຕ຺ວາ ວຣິຕໍ ວຣໍ ທຕ຺ວາ ກາເມນ ຕປ຺ປຍຕິ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກາເຍນ ວາຈາຍ ມນສາ ອາຣາຘກສ຺ສ ປສີທິຕ຺ວາ ວຣິຕໍ ວຣມນຸຕ຺ຕຣໍ ສພ຺ພທຸກ຺ຂປຣິມຸຕ຺ຕິໍ ທຕ຺ວາ ອເສສກາມວເຣນ ຈ ຕປ຺ປຍຕິ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’ຕິ.

‘‘ຣາຊາ ນາມ ອາຓໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕໍ ວິຄຣຫຕິ ຌາເປຕິ [ຊາເປຕິ (ສີ. ປີ.)] ຘໍເສຕິ, ຠຄວໂຕປິ, ມຫາຣາຊ, ສາສນວເຣ ອາຓໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ອລຊ຺ຊີ ມງ຺ກຸຠາເວນ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ຫີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ຠວິຕ຺ວາ ວຊ຺ຊຕິ ຊິນສາສນວຣມ຺ຫາ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’ຕິ.

‘‘ຣາຊາ ນາມ ປຸພ຺ພການໍ ຘມ຺ມິການໍ ຣາຊູນໍ ປເວຓິມນຸສິຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ມາຘມ຺ມມນຸທີປຍິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາຣຍມາໂນ ປິຫຍິໂຕ ປິໂຍ ປຕ຺ຖິໂຕ ຠວຕິ ຊນມນຸສ຺ສານໍ, ຈິຣໍ ຣາຊກຸລວໍສໍ ຐປຍຕິ ຘມ຺ມຄຸຓພເລນ, ຠຄວາປິ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ພການໍ ສຍມ຺ຠູນໍ ປເວຓິມນຸສິຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ມາຘມ຺ມມນຸທີປຍິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ໂລກມນຸສາສມາໂນ ປິຫຍິໂຕ ປິໂຍ ປຕ຺ຖິໂຕ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈິຣໍ ສາສນໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ຘມ຺ມຄຸຓພເລນ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຣາຊາ’ຕິ. ເອວມເນກວິຘໍ, ມຫາຣາຊ, ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ຕຖາຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ຠເວຍ຺ຍ ຣາຊາປິ ຠເວຍ຺ຍ, ສຸນິປຸໂຓ ຠິກ຺ຂຸ ກປ຺ປມ຺ປິ ໂນ ນໍ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍ, ກິໍ ອຕິພຫຸໍ ຠຓິເຕນ, ສໍຂິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓຣາຊວາທປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ຄາຖາຠິຄີຕໂຠຊນກຖາປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍໍ [ອໂຠຊນີຍໍ (ກ.) ສຸ. ນິ. ໘໑ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ], ສມ຺ປສ຺ສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເນສ ຘມ຺ມາ;

ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ຘມ຺ເມ ສຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວຸຕ຺ຕິເຣສາ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈ ຠຄວາ ປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ພິກຖໍ ປຐມໍ ຕາວ ທານກຖໍ ກເຖຕິ, ປຈ຺ຉາ ສີລກຖໍ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສພ຺ພໂລກິສ຺ສຣສ຺ສ ຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ສາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍຊິຕໍ ທານໍ ສາວກາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຠຄວາ ທານກຖໍ ປຐມໍ ກເຖຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ທານກຖໍ ປຐມໍ ກເຖຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ກິໍ ກາຣຓໍ? ໂຍ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ຄິຫີນໍ ປິຓ຺ຑປາຕທານສ຺ສ ວິປາກໍ ກເຖຕິ, ຕສ຺ສ ເຕ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອປຣາປຣໍ ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ເຍ ຕໍ ທານໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ເຕ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ນິປຸໂຓ ຄມ຺ຠີໂຣ ຕປານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍໍ, ສມ຺ປສ຺ສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເນສ ຘມ຺ໂມ. ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ຘມ຺ເມ ສຕີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ວຸຕ຺ຕິເຣສາ’ຕິ, ກເຖຕິ ຈ ຠຄວາ ປຐມໍ ທານກຖໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ກິຣິຍໍ ສພ຺ເພສໍ ຕຖາຄຕານໍ ປຐມໍ ທານກຖາຍ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຣມາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີເລ ນິໂຍເຊນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ຕຣຸຓທາຣການໍ ປຐມໍ ຕາວ ກີຬາຠຓ຺ຑການິ ເທນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ວງ຺ກກໍ ຆຏິກໍ ຈິງ຺ຄຸລກໍ ປຕ຺ຕາຬ຺ຫກໍ ຣຖກໍ ຘນຸກໍ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ສເກ ສເກ ກມ຺ເມ ນິໂຍເຊນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຐມໍ ທານກຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຣມາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີເລ ນິໂຍເຊຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຠິສກ຺ໂກ ນາມ ອາຕຸຣານໍ ປຐມໍ ຕາວ ຈຕູຫປຎ຺ຈາຫໍ ເຕລໍ ປາເຍຕິ ພລກຣຓາຍ ສິເນຫນາຍ, ປຈ຺ຉາ ວິເຣເຈຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຐມໍ ຕາວ ທານກຖາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຠິຣມາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ສີເລ ນິໂຍເຊຕິ. ທາຍການໍ, ມຫາຣາຊ, ທານປຕີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ ມທ຺ທວໍ ສິນິທ຺ຘໍ, ເຕນ ເຕ ທານເສຕຸສງ຺ກເມນ ທານນາວາຍ ສໍສາຣສາຄຣປາຣມນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ປຐມໍ ກມ຺ມຠູມິມນຸສາສຕິ, ນ ຈ ເກນຈິ [ເຕນ (ສີ. ປີ.)] ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິມາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’ນ຺ຕິ ຍໍ ວເທສິ, ກຕິ ປນ ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ເວມາ, ມຫາຣາຊ, ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ອຕ຺ຖິ ອນວຊ຺ຊາ. ອຕ຺ຖິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ອຕ຺ຖິ ອນວຊ຺ຊາ.

‘‘ກຕມາ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ກຸລານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂນກາເສ ຐິໂຕ ຐານໍ ຠຎ຺ຊຕິ, ອຍໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ. ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ກຸລານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂນກາເສ ຐິໂຕ ຄລໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ໂມຣເປກ຺ຂິຕໍ ເປກ຺ຂຕິ ‘ເອວໍ ອິເມ ປສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ, ເຕນ ຈ ເຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ. ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຫນຸກາຍ ວາ ຠມຸກາຍ ວາ ອງ຺ຄຸຏ຺ເຐນ ວາ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ອຍມ຺ປິ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ກຕມາ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊາ? ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ກຸລານິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສໂຕ ສມາຫິໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຐາເນປິ ອຏ຺ຐາເນປິ ຍຖານຸສິຏ຺ຐິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ທາຕຸກາເມສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອທາຕຸກາເມສຸ ປກ຺ກມຕິ. ອຍໍ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ວຓ຺ຓິໂຕ ໂຫຕິ ຖຸໂຕ ປສຕ຺ໂຖ ສລ຺ເລຂິຕາຈາໂຣ, ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ເທວາຕິເທເວນ –

‘ນ ເວ ຍາຈນ຺ຕິ ສປ຺ປຎ຺ຎາ, ຘີໂຣ ຈ ເວທິຕຸມຣຫຕິ [ອຣິຍາ ຄຣຫນ຺ຕິ ຍາຈນໍ (ສີ. ປີ.)];

ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຣິຍາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ເອສາ ອຣິຍານ ຍາຈນາ’ຕິ.

‘‘ກຕມາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂຸ ວາຈາຍ ພຫຸວິຘໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕເສນາສນຄິລານປ຺ປຈ຺ຈຍເຠສຊ຺ຊປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອຍໍ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ປເຣສໍ ສາເວນ຺ໂຕ ເອວໍ ຠຓຕິ ‘ອິມິນາ ເມ ອຕ຺ໂຖ’ຕິ, ຕາຍ ຈ ວາຈາຍ ປເຣສໍ ສາວິຕາຍ ຕສ຺ສ ລາໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ວຈີວິປ຺ຜາເຣນ ປຣິສາຍ ສາເວຕິ ‘ເອວຎ຺ຈ ເອວຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ທາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ເຕ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິກິຕ຺ຕິຕໍ ອຠິຫຣນ຺ຕິ, ອຍມ຺ປິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ເຖໂຣປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຄິລາໂນ ສມາໂນ ເຖເຣນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຸຈ຺ຉີຍມາໂນ ວາຈໍ ຠິນ຺ທິ, ຕສ຺ສ ເຕນ ວຈີເຠເທນ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘ວຈີເຠເທນ ເມ ອິມໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ມາ ເມ ອາຊີໂວ ຠິຊ຺ຊີ’ຕິ ອາຊີວເຠທຠຍາ ຕໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປຊຫິ ນ ອຸປຊີວິ. ເອວມ຺ປິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ສາວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ໂອຎ຺ຎາໂຕ ໂຫຕິ ຫີຬິໂຕ ຂີຬິໂຕ ຄຣຫິໂຕ ປຣິຠູໂຕ ອຈິຕ຺ຕີກໂຕ, ຠິນ຺ນາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ກຕມາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊາ? ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ຠິກ຺ຂຸ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ ຎາຕິປວາຣິເຕສຸ ກຸເລສຸ, ອຍໍ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ອນວຊ຺ຊາ, ຕາຍ ຈ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອຣິຍາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຣິຍານໍ ສມເຍ ວຓ຺ຓິໂຕ ໂຫຕິ ໂຖມິໂຕ ປສຕ຺ໂຖ, ປຣິສຸທ຺ຘາຊີໂວຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸມໂຕ ຕຖາຄເຕຫິ ອຣຫນ຺ເຕຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘຫິ.

‘‘ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປຊຫິ [ປຊຫຕິ (ກ.)], ຕໍ ອາເວຐນວິນິເວຐນກຑ຺ຒນນິຄ຺ຄຫປ຺ປຏິກມ຺ເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ ນ ອຸປຊີວີ’’ຕິ.

‘‘ສພ຺ພກາລໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕ ຠຸຎ຺ຊມາເນ ເທວຕາ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ປຕ຺ເຕ ອາກິຣນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ‘ສູກຣມທ຺ທເວ ຈ ມຘຸປາຍາເສ ຈາ’ຕິ ທ຺ວີສຸ ເຍວ ປິຓ຺ຑປາເຕສຸ ອາກິຣິໍສູ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພກາລໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄເຕ ຠຸຎ຺ຊມາເນ ເທວຕາ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຕິຏ຺ຐິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏຸທ຺ຘເຏ ອາໂລເປ ອາກິຣນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ສູປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຕິຏ຺ຐິຕ຺ວາ ກພເຬ ກພເຬ ສູປໍ ອາກິຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພກາລໍ ຕຖາຄເຕ ຠຸຎ຺ຊມາເນ ເທວຕາ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຕິຏ຺ຐິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຏຸທ຺ຘເຏ ອາໂລເປ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ອາກິຣນ຺ຕິ. ເວຣຎ຺ຊາຍມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຸກ຺ຂຍວປຸລເກ [ສຸກ຺ຂຍວມູລເກ (ກ.)] ຠຸຎ຺ຊມານສ຺ສ ເທວຕາ ທິພ຺ເພນ ໂອເຊນ ເຕມຍິຕ຺ວາ ເຕມຍິຕ຺ວາ ອຸປສໍຫຣິໍສຸ, ເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກາໂຍ ອຸປຈິໂຕ ອໂຫສີ’’ຕິ. ‘‘ລາຠາ ວຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ, ຍາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປ຺ປຏິຊຄ຺ຄເນ ສຕຕໍ ສມິຕໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ນາ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຄາຖາຠິຄີຕໂຠຊນກຖາປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຕຖາຄເຕນ ຈຕູຫິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປຣິປາຈິຕໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓາຍາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິສ຺ສາໂສ ວາ ອິສ຺ສາສນ຺ເຕວາສີ ວາ ພຫຸເກ ທິວເສ ສງ຺ຄາມຕ຺ຖາຍ ອຸປາສນໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມຫາຍຸທ຺ເຘ ໂອສກ຺ເກຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຈຕູຫິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປຣິປາເຈຕ຺ວາ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂອສກ຺ກິຕໍ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ມລ຺ໂລ ວາ ມລ຺ລນ຺ເຕວາສີ ວາ ພຫຸເກ ທິວເສ ນິພ຺ພຸທ຺ຘໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມລ຺ລຍຸທ຺ເຘ ໂອສກ຺ເກຍ຺ຍ, ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຈຕູຫິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປຣິປາເຈຕ຺ວາ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂອສກ຺ກິຕໍ.

‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຠຍາ ໂອສກ຺ກິຕໍ, ອຸທາຫຸ ອປາກຏຕາຍ ໂອສກ຺ກິຕໍ, ອຸທາຫຸ ທຸພ຺ພລຕາຍ ໂອສກ຺ກິຕໍ, ອຸທາຫຸ ອສພ຺ພຎ຺ຎຸຕາຍ ໂອສກ຺ກິຕໍ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ, ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫິ ກງ຺ຂາວິຕຣຓາຍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຈຕູຫິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປຣິປາຈິຕໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓາຍ, ເຕນ ຫິ ‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ເຕນ ຫິ ‘ຕຖາຄເຕນ ຈຕູຫິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຕິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ປຣິປາຈິຕໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓາຍາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸນ຺ນິພ຺ເພໂຐ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ປຣິປາຈິຕຎ຺ຈ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄເຕນ ຈຕູຫິ ຈ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍຫິ ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ເສນ ຈ ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ມຫໂຕ ຊນກາຍສ຺ສ ສມຸທ຺ຘຣຓາຍ, ປຕ຺ຕສພ຺ພຎ຺ຎຸຕສ຺ສ ຈ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ. ຕຎ຺ຈ ປນ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣນິປຸຓທຸທ຺ທສທຸຣນຸໂພຘສຸຂຸມທຸປ຺ປຏິເວຘຕໍ ສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອາລຍາຣາມຕໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ທຬ຺ຫສຸຄ຺ຄຫິຕຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ສຕ຺ຕານໍ ປຏິເວຘຈິນ຺ຕນມານສໍ ເຍເວຕໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ອເນກພ຺ຍາຘິປຣິປີຬິຕໍ ນຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ຈິນ຺ຕຍຕິ ‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປກ຺ກເມນ ກຕເມນ ວາ ເຠສຊ຺ເຊນ ອິມສ຺ສ ພ຺ຍາຘິ ວູປສເມຍ຺ຍາ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສພ຺ພກິເລສພ຺ຍາຘິປຣິປີຬິຕໍ ຊນໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ຄມ຺ຠີຣນິປຸຓທຸທ຺ທສທຸຣນຸໂພຘສຸຂຸມທຸປ຺ປຏິເວຘຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ສຕ຺ຕານໍ ປຏິເວຘຈິນ຺ຕນມານສໍ ເຍເວຕໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສ ໂທວາຣິກອນີກຏ຺ຐປາຣິສຊ຺ຊເນຄມຠຏພລ [ພລຕ຺ຖ (ສີ. ປີ.)] ອມຈ຺ຈຣາຊຎ຺ຎຣາຊູປຊີວິເນ ຊເນ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕມຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ສງ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣນິປຸຓທຸທ຺ທສທຸຣນຸໂພຘສຸຂຸມທຸປ຺ປຏິເວຘຕໍ ສຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອາລຍາຣາມຕໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ ທຬ຺ຫສຸຄ຺ຄຫິຕຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’ຕິ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ, ໂນ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ສຕ຺ຕານໍ ປຏິເວຘຈິນ຺ຕນມານສໍ ເຍເວຕໍ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພສໍ ຕຖາຄຕານໍ ຘມ຺ມຕາ ເອສາ, ຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິຕາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປນ ກິໍ ກາຣຓໍ? ເຍ ເຕນ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສາ ຕາປສປຣິພ຺ພາຊກາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ສພ຺ເພເຕ ພ຺ຣຫ຺ມເທວຕາ ໂຫນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸກາ ພ຺ຣຫ຺ມປຣາຍຓາ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ພລວໂຕ ຍສວໂຕ ຎາຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕສ຺ສ ໂອນມເນນ ສເທວໂກ ໂລໂກ ໂອນມິສ຺ສຕິ ໂອກປ຺ເປສ຺ສຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີຕິ ອິມິນາ ຈ, ມຫາຣາຊ, ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິຕາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ຍສ຺ສ ໂອນມຕິ ອປຈິຕິໍ ກໂຣຕິ, ພລວຕຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂອນມເນນ ອວເສສາ ຊນຕາ ໂອນມຕິ ອປຈິຕິໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣຫ຺ເມ ໂອນມິເຕ ຕຖາຄຕານໍ ສເທວໂກ ໂລໂກ ໂອນມິສ຺ສຕິ, ປູຊິຕປູຊໂກ ມຫາຣາຊ, ໂລໂກ, ຕສ຺ມາ ໂສ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສພ຺ເພສໍ ຕຖາຄຕານໍ ອາຍາຈຕິ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ເຕນ ຈ ກາຣເຓນ ຕຖາຄຕາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ອາຍາຈິຕາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ປຎ຺ໂຫ, ອຕິຠທ຺ຣກໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຘມ຺ມເທສນາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

໑໑. ອາຈຣິຍານາຈຣິຍປຎ຺ໂຫ

໑໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ [ມຫາວ. ໑໑].

‘‘ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາຈຣິໂຍ ເມ ສມາໂນ ອນ຺ເຕວາສິໍ ມໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ຐເປສິ, ອຸຬາຣາຍ ຈ ມໍ ປູຊາຍ ປູເຊສີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາຈຣິໂຍ ເມ ສມາໂນ ອນ຺ເຕວາສິໍ ມໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ຐເປສີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາຈຣິໂຍ ເມ ສມາໂນ ອນ຺ເຕວາສິໍ ມໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ຐເປສີ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄເຕນ ‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ, ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ອິຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາຈຣິໂຍ ເມ ສມາໂນ ອນ຺ເຕວາສິໍ ມໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕນາ ສມສມໍ ຐເປສິ, ອຸຬາຣາຍ ຈ ມໍ ປູຊາຍ ປູເຊສີ’ຕິ.

‘‘ຕຎ຺ຈ ປນ ວຈນໍ ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ສໂຕ ອາຈຣິຍຠາວໍ ສນ຺ຘາຍ ຠາສິຕໍ.

‘ປຎ຺ຈິເມ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ອາຈຣິຍາ, ເຍຫິ ອນຸສິຏ຺ໂຐ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ທິວສໍ ວີຕິນາເມສິ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ເຍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຊາຕມຕ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ລກ຺ຂຓານິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເສຍ຺ຍຖີທໍ, ຣາໂມ ຘໂຊ ລກ຺ຂໂຓ ມນ຺ຕີ ຍຎ຺ໂຎ ສຸຍາໂມ ສຸໂຠໂຊ ສຸທຕ຺ໂຕຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິໍ ປເວທຍິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂາກມ຺ມໍ ອກໍສຸ, ເຕ ຈ ປຐມໍ ອາຈຣິຍາ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ຣາຊາ ຍໍ ເຕນ ສມເຍນ ອຠິຊາຕໍ ອຸທິຈ຺ຈຊາຕິມນ຺ຕໍ ປທກໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຉຬງ຺ຄວນ຺ຕໍ ສພ຺ພມິຕ຺ຕໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ໂສວຓ຺ເຓນ ຠິງ຺ຄາເຣນ [ຠິງ຺ກາເຣນ (ສີ. ປີ.)] ອຸທກໍ ໂອໂຓເຊຕ຺ວາ ‘ອິມໍ ກຸມາຣໍ ສິກ຺ຂາເປຫີ’ຕິ ອທາສິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ ອາຈຣິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຍາ ສາ ເທວຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສໍເວເຊສີ, ຍສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສໍວິຄ຺ໂຄ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຂເຓ ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອາຈຣິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຬາໂຣ ກາລາໂມ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ອຍໍ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ອາຈຣິໂຍ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸທໂກ ຣາມປຸຕ຺ໂຕ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ປຣິກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິ [ອາຈິກ຺ຂຕິ (ກ.)], ອຍໍ ປຎ຺ຈໂມ ອາຈຣິໂຍ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ປຸພ຺ເພວ ສມ຺ໂພຘາ ອນຠິສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ປຎ຺ຈ ອາຈຣິຍາ. ເຕ ຈ ປນ ອາຈຣິຍາ ໂລກິເຍ ຘມ຺ເມ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຘມ຺ເມ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓປ຺ປຏິເວຘາຍ ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ອນຸສາສໂກ, ສຍມ຺ຠູ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອນາຈຣິຍໂກ, ຕສ຺ມາ ກາຣຓາ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສທິໂສ ເມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ສເທວກສ຺ມິໍ ໂລກສ຺ມິໍ, ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອາຈຣິຍານາຈຣິຍປຎ຺ໂຫ ເອກາທສໂມ.

ສນ຺ຖວວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ເອກາທສ ປຎ຺ໂຫ.

ເມຓ຺ຑກປຎ຺ໂຫ ນິຏ຺ຐິໂຕ.