໑. ເສຏ຺ຐຘມ຺ມປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ‘ອຸປາສໂກ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອຸປາສໂກ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ‘ອຸປາສໂກ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ’, ເຕນ ຫິ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາ’ຕິ, ‘ອຸປາສໂກ ຈ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ’. ຕຕ຺ຖ ປນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ກຕມໍ ຕໍ ກາຣຓໍ?

‘‘ວີສຕິ ໂຂ ປນິເມ, ມຫາຣາຊ, ສມຓສ຺ສ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ, ເຍຫິ ສມໂຓ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານສມານນປູຊນາຣໂຫ ໂຫຕິ. ກຕເມ ວີສຕິ ສມຓສ຺ສ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ? ເສຏ຺ໂຐ [ເສຏ຺ຐຠູມິສໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ເສຏ຺ໂຐ ຍໂມ (ປີ.)] ຘມ຺ມາຣາໂມ, ອຄ຺ໂຄ ນິຍໂມ, ຈາໂຣ ວິຫາໂຣ ສໍຍໂມ ສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິ ໂສຣຈ຺ຈໍ ເອກຕ຺ຕຈຣິຍາ ເອກຕ຺ຕາຠິຣຕິ ປຏິສລ຺ລານໍ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ວີຣິຍໍ ອປ຺ປມາໂທ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ [ສິກ຺ຂາປຘານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ສຸກ຺ກາວທານໍ (ກ.)] ອຸທ຺ເທໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ສີລາທິອຠິຣຕິ ນິຣາລຍຕາ ສິກ຺ຂາປທປາຣິປູຣິຕາ, ກາສາວຘາຣຓໍ, ຠຓ຺ຑຸຠາໂວ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວີສຕິ ສມຓສ຺ສ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ. ເອເຕ ຄຸເຓ ຠິກ຺ຂຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນູນຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ອຣຫນ຺ຕຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ເສຏ຺ຐໍ ຠູມນ຺ຕຣໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອຣຫຕ຺ຕາສນ຺ນຄໂຕຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ຂີຓາສເວຫິ ໂສ ສາມຎ຺ຎໍ ອຸປຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ເມ ໂສ ສມໂຍ’ຕິ [ຕໍ ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (?)] ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ອຄ຺ຄປຣິສໍ ໂສ ອຸປຄໂຕ, ນາຫໍ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄໂຕ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ລຠຕິ ໂສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ໂສຕຸໍ, ນາຫໍ ຕໍ ລຠາມິ ໂສຕຸ’ນ຺ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ໂສ ອຎ຺ເຎ ປພ຺ພາເຊຕິ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ຊິນສາສນໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຫເມຕໍ ນ ລຠາມິ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ອປ຺ປມາເຓສຸ ໂສ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມຕ຺ຕກາຣີ, ນາຫໍ ເຕສຸ ວຕ຺ຕາມີ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ອຸປຄໂຕ ໂສ ສມຓລິງ຺ຄໍ, ພຸທ຺ຘາຘິປ຺ປາເຍ ຐິໂຕ, ເຕນາຫໍ ລິງ຺ເຄນ ທູຣມປຄໂຕ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉໂລໂມ ໂສ ອນຎ຺ຊິຕອມຓ຺ຑິໂຕ ອນຸລິຕ຺ຕສີລຄນ຺ໂຘ, ອຫໍ ປນ ມຓ຺ຑນວິຠູສນາຠິຣໂຕ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ‘ເຍ ເຕ ວີສຕິ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ, ສພ຺ເພເປເຕ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ເຍວ ເຕ ຘມ຺ເມ ຘາເຣຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ໂສ ເມ ອາຄໂມ ສິກ຺ຂາປນຎ຺ຈ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊກຸມາໂຣ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິຊ຺ຊໍ ອຘີຍຕິ, ຂຕ຺ຕິຍຘມ຺ມໍ ສິກ຺ຂຕິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ‘ສິກ຺ຂາປໂກ ເມ ອຍ’ນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂາປໂກ ວໍສຘໂຣ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອິມິນາເປຕໍ ປຣິຍາເຍນ ຊານາຫິ ຠິກ຺ຂຸຠູມິຍາ ມຫນ຺ຕຕໍ ອສມວິປຸລຠາວໍ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ທ຺ເວວ ຕສ຺ສ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ ວາ, ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຈລາ ຫິ ສາ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ມຫຕີ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາ, ຍທິທໍ ຠິກ຺ຂຸຠູມີ’’ຕິ. ‘‘ຎາຓຄໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ພລວຕາ ອຕິພຸທ຺ຘິນາ ຕຍາ, ນ ຍິມໍ ປຎ຺ຫໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ໂຎ ເອວໍ ວິນິເວເຐຕຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມຕາ’’ຕິ.

ເສຏ຺ຐຘມ຺ມປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.