໓. ປຓາມິຕວຄ຺ໂຄ

໑. ເສຏ຺ຐຘມ຺ມປຎ຺ໂຫ

໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ‘ອຸປາສໂກ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕີ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອຸປາສໂກ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕີ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ‘ອຸປາສໂກ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ’, ເຕນ ຫິ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຘມ຺ໂມ ຫິ, ວາເສຏ຺ຐ, ເສຏ຺ໂຐ ຊເນຕສ຺ມິໍ ທິຏ຺ເຐ ເຈວ ຘມ຺ເມ ອຠິສມ຺ປຣາເຍ ຈາ’ຕິ, ‘ອຸປາສໂກ ຈ ຄິຫີ ໂສຕາປນ຺ໂນ ປິຫິຕາປາໂຍ ທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ’. ຕຕ຺ຖ ປນ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຖິ. ກຕມໍ ຕໍ ກາຣຓໍ?

‘‘ວີສຕິ ໂຂ ປນິເມ, ມຫາຣາຊ, ສມຓສ຺ສ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ, ເຍຫິ ສມໂຓ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານສມານນປູຊນາຣໂຫ ໂຫຕິ. ກຕເມ ວີສຕິ ສມຓສ຺ສ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ? ເສຏ຺ໂຐ [ເສຏ຺ຐຠູມິສໂຍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ເສຏ຺ໂຐ ຍໂມ (ປີ.)] ຘມ຺ມາຣາໂມ, ອຄ຺ໂຄ ນິຍໂມ, ຈາໂຣ ວິຫາໂຣ ສໍຍໂມ ສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິ ໂສຣຈ຺ຈໍ ເອກຕ຺ຕຈຣິຍາ ເອກຕ຺ຕາຠິຣຕິ ປຏິສລ຺ລານໍ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ວີຣິຍໍ ອປ຺ປມາໂທ ສິກ຺ຂາສມາທານໍ [ສິກ຺ຂາປຘານໍ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ສຸກ຺ກາວທານໍ (ກ.)] ອຸທ຺ເທໂສ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ສີລາທິອຠິຣຕິ ນິຣາລຍຕາ ສິກ຺ຂາປທປາຣິປູຣິຕາ, ກາສາວຘາຣຓໍ, ຠຓ຺ຑຸຠາໂວ. ອິເມ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ວີສຕິ ສມຓສ຺ສ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ. ເອເຕ ຄຸເຓ ຠິກ຺ຂຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນູນຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓຕ຺ຕາ ສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອເສກ຺ຂຠູມິໍ ອຣຫນ຺ຕຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ເສຏ຺ຐໍ ຠູມນ຺ຕຣໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອຣຫຕ຺ຕາສນ຺ນຄໂຕຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ຂີຓາສເວຫິ ໂສ ສາມຎ຺ຎໍ ອຸປຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ເມ ໂສ ສມໂຍ’ຕິ [ຕໍ ສາມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (?)] ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ອຄ຺ຄປຣິສໍ ໂສ ອຸປຄໂຕ, ນາຫໍ ຕໍ ຐານໍ ອຸປຄໂຕ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ລຠຕິ ໂສ ປາຕິໂມກ຺ຂຸທ຺ເທສໍ ໂສຕຸໍ, ນາຫໍ ຕໍ ລຠາມິ ໂສຕຸ’ນ຺ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ໂສ ອຎ຺ເຎ ປພ຺ພາເຊຕິ ອຸປສມ຺ປາເທຕິ ຊິນສາສນໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຫເມຕໍ ນ ລຠາມິ ກາຕຸ’ນ຺ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ອປ຺ປມາເຓສຸ ໂສ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ສມຕ຺ຕກາຣີ, ນາຫໍ ເຕສຸ ວຕ຺ຕາມີ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ອຸປຄໂຕ ໂສ ສມຓລິງ຺ຄໍ, ພຸທ຺ຘາຘິປ຺ປາເຍ ຐິໂຕ, ເຕນາຫໍ ລິງ຺ເຄນ ທູຣມປຄໂຕ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘‘ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉໂລໂມ ໂສ ອນຎ຺ຊິຕອມຓ຺ຑິໂຕ ອນຸລິຕ຺ຕສີລຄນ຺ໂຘ, ອຫໍ ປນ ມຓ຺ຑນວິຠູສນາຠິຣໂຕ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ‘ເຍ ເຕ ວີສຕິ ສມຓກຣຓາ ຘມ຺ມາ ທ຺ເວ ຈ ລິງ຺ຄານິ, ສພ຺ເພເປເຕ ຘມ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ສໍວິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂສ ເຍວ ເຕ ຘມ຺ເມ ຘາເຣຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂາເປຕິ, ໂສ ເມ ອາຄໂມ ສິກ຺ຂາປນຎ຺ຈ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣາຊກຸມາໂຣ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິຊ຺ຊໍ ອຘີຍຕິ, ຂຕ຺ຕິຍຘມ຺ມໍ ສິກ຺ຂຕິ, ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອຠິວາເທຕິ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຕິ ‘ສິກ຺ຂາປໂກ ເມ ອຍ’ນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ‘ຠິກ຺ຂຸ ສິກ຺ຂາປໂກ ວໍສຘໂຣ’ຕິ ອຣຫຕິ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ອຠິວາເທຕຸໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຕຸໍ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອິມິນາເປຕໍ ປຣິຍາເຍນ ຊານາຫິ ຠິກ຺ຂຸຠູມິຍາ ມຫນ຺ຕຕໍ ອສມວິປຸລຠາວໍ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ອຸປາສໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ທ຺ເວວ ຕສ຺ສ ຄຕິໂຍ ຠວນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎາ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ທິວເສ ປຣິນິພ຺ພາເຍຍ຺ຍ ວາ, ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ວາ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອຈລາ ຫິ ສາ, ມຫາຣາຊ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ມຫຕີ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາ, ຍທິທໍ ຠິກ຺ຂຸຠູມີ’’ຕິ. ‘‘ຎາຓຄໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ພລວຕາ ອຕິພຸທ຺ຘິນາ ຕຍາ, ນ ຍິມໍ ປຎ຺ຫໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຎ຺ໂຎ ເອວໍ ວິນິເວເຐຕຸໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕວາທິເສນ ພຸທ຺ຘິມຕາ’’ຕິ.

ເສຏ຺ຐຘມ຺ມປຎ຺ໂຫ ປຐໂມ.

໒. ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕຜຣຓປຎ຺ໂຫ

໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຫິຕມປເນຕ຺ວາ ຫິຕມຸປທຫຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓຖ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປເມ ຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ຠຎ຺ຎມາເນ ‘ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕ’ນ຺ຕິ. ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ເທເສນ຺ເຕນ ຕຖາຄເຕນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຫິຕມປເນຕ຺ວາ ອຫິຕມຸປທຫິຕໍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຫິຕມປເນຕ຺ວາ ຫິຕມຸປທຫຕິ, ເຕນ ຫິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປເມ ຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປເມ ຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໍ, ເຕນ ຫິ ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຫິຕມປເນຕ຺ວາ ຫິຕມຸປທຫຕີຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຕຖາຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຫິຕມປເນຕ຺ວາ ຫິຕມຸປທຫຕິ, ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປເມ ຘມ຺ມປຣິຍາເຍ ຠຎ຺ຎມາເນ ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ກເຕນ, ເຕສໍ ເຍວ ອຕ຺ຕໂນ ກເຕນາ’’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມໍ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ນ ຠາເສຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ເຕສໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ, ນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນານໍ ເຕສໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມປຣິຍາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິຬາໂຫ ກາເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຕນ ເຕສໍ ປຣິຬາເຫນ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ກເຕນ ເຕສໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໍ, ຕຖາຄໂຕ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຘິກາໂຣ ເຕສໍ ນາສນາຍ, ຍຖາ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອຫິ ວມ຺ມິກໍ ປວິເສຍ຺ຍ, ອຖຎ຺ຎຕໂຣ ປໍສຸກາໂມ ປຸຣິໂສ ວມ຺ມິກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ຫເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ສ ປໍສຸຫຣເຓນ ວມ຺ມິກສ຺ສ ສຸສິຣໍ ປິທເຫຍ຺ຍ, ອຖ ຕຕ຺ເຖວ ໂສ ອສ຺ສາສໍ ອລຠມາໂນ ມເຣຍ຺ຍ, ນນຸ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ອຫິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ກເຕນ ມຣຓປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຘິກາໂຣ ເຕສໍ ນາສນາຍາ’’ຕິ.

‘‘ຕຖາຄໂຕ, ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ອນຸນຍປ຺ປຏິຆໍ ນ ກໂຣຕິ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ເມ ເທສີຍມາເນ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ປຕນ຺ຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິສສ຺ສ ອມ຺ພໍ ວາ ຊມ຺ພຸໍ ວາ ມຘຸກໍ ວາ ຈາລຍມານສ຺ສ ຍານິ ຕຕ຺ຖ ຜລານິ ສາຣານິ ທຬ຺ຫພນ຺ຘນານິ, ຕານິ ຕຕ຺ເຖວ ອຈ຺ຈຸຕານິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຍານິ ຕຕ຺ຖ ຜລານິ ປູຕິວຓ຺ຏມູລານິ ທຸພ຺ພລພນ຺ຘນານິ, ຕານິ ປຕນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ອນຸນຍປ຺ປຏິຆໍ ນ ກໂຣຕິ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ເມ ເທສີຍມາເນ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ປຕນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກສ຺ສໂກ ຘຎ຺ຎໍ ໂຣເປຕຸກາໂມ ເຂຕ຺ຕໍ ກສຕິ, ຕສ຺ສ ກສນ຺ຕສ຺ສ ອເນກສຕສຫສ຺ສານິ ຕິຓານິ ມຣນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຣິປກ຺ກມານເສ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘນ຺ໂຕ [ໂພເຘຕຸໍ (ສີ.)] ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເອວໍ ຘມ຺ເມ ເທສີຍມາເນ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ຕິຓານິ ວິຍ ມຣນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສາ ຣສເຫຕຸ ຍນ຺ເຕນ ອຸຈ຺ຉຸໍ ປີຬຍນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸຈ຺ຉຸໍ ປີຬຍມານານໍ ເຍ ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕມຸຂຄຕາ ກິມໂຍ, ເຕ ປີຬິຍນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຣິປກ຺ກມານເສ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຍນ຺ຕມຠິປີຬຍຕິ [ຘມ຺ມຍນ຺ຕມຕິປີຬຍຕິ (ກ.)], ເຍ ຕຕ຺ຖ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ກິມີ ວິຍ ມຣນ຺ຕີ’’ຕິ.

‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ປຕິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຈ຺ຉໂກ ຣຸກ຺ຂໍ ຕຈ຺ຉນ຺ໂຕ [ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ (ສີ. ປີ.] ອຸຊຸກໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ວຊ຺ຊນີຍໍ ອປເນຕ຺ວາ ຕຈ຺ຉໂກ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸຊຸກໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຣິສໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ນ ສກ຺ໂກຕິ ໂພຘເນຍ຺ເຍ [ອໂພຘນີເຍ (ສ຺ຍາ.)] ສຕ຺ເຕ ໂພເຘຕຸໍ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ເນ ປນ ສຕ຺ເຕ ອປເນຕ຺ວາ ໂພຘເນຍ຺ເຍ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘຕິ, ອຕ຺ຕກເຕນ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ ປຕນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ກທລີ ເວຬຸ ອສ຺ສຕຣີ ອຕ຺ຕເຊນ [ອຕ຺ຕເຊນ ຜເລນ (ສີ.)] ຫຎ຺ຎຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ອຕ຺ຕກເຕນ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຕນ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ໂຈຣາ ອຕ຺ຕກເຕນ ຈກ຺ຂຸປ຺ປາຏນໍ ສູລາໂຣປນໍ ສີສຈ຺ເຉທນໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເຕ ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ອຕ຺ຕກເຕນ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຕນ຺ຕິ [ຊິນສາສນາ ປຕນ຺ຕິ (ສີ. ປີ.)]. ເຍສໍ, ມຫາຣາຊ, ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ໂລຫິຕໍ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຕໍ, ເຕສໍ ຕໍ ເນວ ຠຄວໂຕ ກເຕນ, ນ ປເຣສໍ ກເຕນ, ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ເຍວ ກເຕນ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ສພ຺ພຊນສ຺ສ ອມຕໍ ທເທຍ຺ຍ, ເຕ ຕໍ ອມຕໍ ອສິຕ຺ວາ ອໂຣຄາ ທີຆາຍຸກາ ສພ຺ພີຕິໂຕ [ສພ຺ພີຕິຍາ (ສີ.)] ປຣິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍຸໍ, ອຖຎ຺ຎຕໂຣ ປຸຣິໂສ ທຸຣຸປຈາເຣນ ຕໍ ອສິຕ຺ວາ ມຣຓໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ອມຕທາຍໂກ ປຸຣິໂສ ຕໂຕນິທານໍ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອມຕໍ ຘມ຺ມທານໍ ເທຕິ, ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຠພ຺ພາ, ເຕ ຘມ຺ມາມເຕນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ, ເຕ ຘມ຺ມາມເຕນ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຕນ຺ຕິ. ໂຠຊນໍ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂຕິ, ຕເມກຈ຺ເຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສູຈິກາຍ ມຣນ຺ຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ໂຠຊນທາຍໂກ ປຸຣິໂສ ຕໂຕນິທານໍ ກິຎ຺ຈິ ອປຸຎ຺ຎໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ທສສຫສ຺ສິຍາ ໂລກຘາຕຸຍາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອມຕໍ ຘມ຺ມທານໍ ເທຕິ, ເຍ ເຕ ສຕ຺ຕາ ຠພ຺ພາ, ເຕ ຘມ຺ມາມເຕນ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ເຕ ສຕ຺ຕາ ອຠພ຺ພາ, ເຕ ຘມ຺ມາມເຕນ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ ປຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ສພ຺ພສຕ຺ຕຫິຕຜຣຓປຎ຺ໂຫ ທຸຕິໂຍ.

໓. ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫນິທສ຺ສນປຎ຺ໂຫ

໓. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຕຖາຄເຕນ –

‘‘‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘຸ [ຘ. ປ. ໓໖໑], ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ;

ມນສາ ສໍວໂຣ ສາຘຸ, ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣ’ຕິ.

‘‘ປຸນ ຈ ຕຖາຄໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສສິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘູ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສສີຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘູ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘູ’ຕິ, ເສລສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂກໂສຫິຕໍ ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ສິຕໍ. ຍສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄເຕ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ສ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ ຠຄວາ ອິທ຺ຘິຍາ ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ກາຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ໂສ ເຍວ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ໂກ ປເນຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສທ຺ທຫິສ຺ສຕິ, ຍໍ ປຣິສຄໂຕ ເອໂກ ເຍວ ຕໍ ຄຸຍ຺ຫໍ ປສ຺ສຕິ, ອວເສສາ ຕຕ຺ເຖວ ວສນ຺ຕາ ນ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ອິງ຺ຆ ເມ ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ອຸປທິສ, ກາຣເຓນ ມໍ ສຎ຺ຎາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ປນ ຕຍາ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ພ຺ຍາຘິໂຕ ປຸຣິໂສ ປຣິກິຓ຺ໂຓ ຎາຕິມິຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ ສາ, ມຫາຣາຊ, ປຣິສາ ປສ຺ສເຕຕໍ ເວທນໍ, ຍາຍ ໂສ ປຸຣິໂສ ເວທນາຍ ເວທຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕນາ ເຍວ ໂສ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິໂສ ເວທຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍສ຺ເສວ ຕຖາຄເຕ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ເສວ ຕຖາຄໂຕ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ກາຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ໂສ ເຍວ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກຎ຺ຈິເທວ ປຸຣິສໍ ຠູໂຕ ອາວິເສຍ຺ຍ, ອປິ ນຸ ໂຂ ສາ, ມຫາຣາຊ, ປຣິສາ ປສ຺ສຕິ ຕໍ ຠູຕາຄມນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ໂສ ເຍວ ອາຕຸໂຣ ຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຍສ຺ເສວ ຕຖາຄເຕ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕສ຺ເສວ ຕຖາຄໂຕ ໂພຘນຕ຺ຖາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ຕປ຺ປຏິຠາຄໍ ກາຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ໂສ ເຍວ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ກຕໍ, ຍໍ ເອກສ຺ສປິ ອທສ຺ສນີຍໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວາ ຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສສິ, ອິທ຺ຘິຍາ ປນ ຉາຍໍ ທສ຺ເສສີ’’ຕິ. ‘‘ຉາຍາຍປິ, ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐາຍ ທິຏ຺ຐໍ ເຍວ ໂຫຕິ ຄຸຍ຺ຫໍ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ນິຏ຺ຐໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ທຸກ຺ກຣຎ຺ຈາປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ກໂຣຕິ ໂພຘເນຍ຺ເຍ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘຕຸໍ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ກິຣິຍໍ ຫາເປຍ຺ຍ, ໂພຘເນຍ຺ຍາ ສຕ຺ຕາ ນ ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ໂຍຄຎ຺ຎູ ຕຖາຄໂຕ ໂພຘເນຍ຺ເຍ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ເຍນ ເຍນ ໂຍເຄນ ໂພຘເນຍ຺ຍາ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕນ ໂຍເຄນ ໂພຘເນຍ຺ເຍ ໂພເຘຕິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຠິສກ຺ໂກ ສລ຺ລກຕ຺ໂຕ ເຍນ ເຍນ ເຠສຊ຺ເຊນ ອາຕຸໂຣ ອໂຣໂຄ ໂຫຕິ, ເຕນ ເຕນ ເຠສຊ຺ເຊນ ອາຕຸຣໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ວມນີຍໍ ວເມຕິ, ວິເຣຈນີຍໍ ວິເຣເຈຕິ, ອນຸເລປນີຍໍ ອນຸລິມ຺ເປຕິ, ອນຸວາສນີຍໍ ອນຸວາເສຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ເຍນ ເຍນ ໂຍເຄນ ໂພຘເນຍ຺ຍາ ສຕ຺ຕາ ພຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕນ ໂຍເຄນ ໂພເຘຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອິຕ຺ຖີ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ຠິສກ຺ກສ຺ສ ອທສ຺ສນີຍໍ ຄຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ເສຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ໂພຘເນຍ຺ເຍ ສຕ຺ເຕ ໂພເຘຕຸໍ ອທສ຺ສນີຍໍ ຄຸຍ຺ຫໍ ອິທ຺ຘິຍາ ຉາຍໍ ທສ຺ເສສິ. ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອທສ຺ສນີໂຍ ນາມ ໂອກາໂສ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປາທາຍ. ຍທິ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ຠຄວໂຕ ຫທຍໍ ທິສ຺ວາ ພຸຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປິ ຠຄວາ ໂຍເຄນ ຫທຍໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍ, ໂຍຄຎ຺ຎູ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ເທສນາກຸສໂລ.

‘‘ນນຸ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ເຖຣສ຺ສ ນນ຺ທສ຺ສ ອຘິມຸຕ຺ຕິໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ເທວຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ເທວກຎ຺ຎາໂຍ ທສ຺ເສສິ ‘ອິມິນາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເຕນ ຈ ໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌິ. ອິຕິ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອເນກປຣິຍາເຍນ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ຫີເຬນ຺ໂຕ ຄຣຫນ຺ໂຕ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ໂພຘນເຫຕຸ ກກຸຏປາທິນິໂຍ ອຈ຺ຉຣາໂຍ ທສ຺ເສສິ. ເອວມ຺ປິ ຕຖາຄໂຕ ໂຍຄຎ຺ຎູ ເທສນາກຸສໂລ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ເຖຣສ຺ສ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຠາຕຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ ທຸມ຺ມນສ຺ສ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຂຸມໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ອທາສິ ‘ອິມິນາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’ຕິ, ໂສ ຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຕນ ກາຣເຓນ ຊິນສາສເນ ວສີຠາວໍ ປາປຸຓິ. ເອວມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ໂຍຄຎ຺ຎູ ເທສນາກຸສໂລ.

‘‘ປຸນ ຈປຣໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂມຆຣາຊສ຺ສ ຍາວ ຕຕິຍໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ນ ພ຺ຍາກາສິ ‘ເອວມິມສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາໂນ ອຸປສມິສ຺ສຕິ, ມານູປສມາ ອຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເຕນ ຈ ຕສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາໂນ ອຸປສມິ, ມານູປສມາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຉສຸ ອຠິຎ຺ຎາສຸ ວສີຠາວໍ ປາປຸຓິ. ເອວມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ໂຍຄຎ຺ຎູ ເທສນາກຸສໂລ’’ຕິ.

‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ສຸນິພ຺ເພຐິໂຕ ປຎ຺ໂຫ ພຫຸວິເຘຫິ ກາຣເຓຫິ, ຄຫນໍ ອຄຫນໍ ກຕໍ, ອນ຺ຘກາໂຣ ອາໂລໂກ ກໂຕ, ຄຓ຺ຐິ ຠິນ຺ໂນ, ຠຄ຺ຄາ ປຣວາທາ, ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ຕຍາ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ນິປ຺ປຏິຠານາ ຕິຕ຺ຖິຍາ, ຕ຺ວໍ ຄຓິວຣປວຣມາສຊ຺ຊາ’’ຕິ.

ວຕ຺ຖຄຸຍ຺ຫນິທສ຺ສນປຎ຺ໂຫ ຕຕິໂຍ.

໔. ຜຣຸສວາຈາຠາວປຎ຺ໂຫ

໔. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ‘ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ອາວຸໂສ ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຕຖາຄໂຕ ເຖຣສ຺ສ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣາເຘ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ໂຕ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ໂມຆປຸຣິສວາເທນ ສມຸທາຈຣິ, ເຕນ ຈ ໂສ ເຖໂຣ ໂມຆປຸຣິສວາເທນ ມງ຺ກຸຈິຕ຺ຕວເສນ ຣຸນ຺ຘິຕຕ຺ຕາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ນາສກ຺ຂິ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ເຕນ ຫິ ຕຖາຄເຕນ ເຖຣສ຺ສ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣາເຘ ໂມຆປຸຣິສວາເທນ ສມຸທາຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຠຄວຕາ ເຖຣສ຺ສ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣາເຘ ໂມຆປຸຣິສວາເທນ ສມຸທາຈິຓ຺ຓໍ, ເຕນ ຫິ ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ເຖເຣນ ສາຣິປຸຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ‘ປຣິສຸທ຺ຘວຈີສມາຈາໂຣ ອາວຸໂສ ຕຖາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ‘ມາ ເມ ອິທໍ ປໂຣ ອຎ຺ຎາສີ’ຕິ. ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອປຣາເຘ ປາຣາຊິກໍ ປຎ຺ຎເປນ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ໂມຆປຸຣິສວາເທນ ສມຸທາຈິຓ຺ຓໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ອທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕນ ອສາຣມ຺ເຠນ ຍາຖາວລກ຺ຂເຓນ. ກິຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ຍາຖາວລກ຺ຂຓໍ, ຍສ຺ສ, ມຫາຣາຊ, ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈຕຸສຈ຺ຈາຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສຕ຺ຕນໍ ໂມຆໍ ອຎ຺ຎໍ ກຍິຣມານໍ ອຎ຺ເຎນ ສມ຺ຠວຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ໂມຆປຸຣິໂສ’ຕິ. ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸທິນ຺ນສ຺ສ ກລນ຺ທປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕາວວຈເນນ ສມຸທາຈິຓ຺ຓໍ, ໂນ ອຠູຕວາເທນາ’’ຕິ.

‘‘ສຠາວມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຍ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ຠຓຕິ, ຕສ຺ສ ມຍໍ ກຫາປຓໍ ທຓ຺ຑໍ ຘາເຣມ, ອປຣາໂຘ ເຍວ ໂສ ວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ວິສຸໍ ໂວຫາຣໍ ອາຈຣນ຺ໂຕ ອກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສຸຕປຸພ຺ພໍ ຕຍາ ຂລິຕສ຺ສ ອຠິວາທນໍ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ວາ ສກ຺ກາຣໍ ວາ ອຸປາຍນານຸປ຺ປທານໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຂລິໂຕ, ໂສ ປຣິຠາສນາຣໂຫ ໂຫຕິ ຕຊ຺ຊນາຣໂຫ, ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄມ຺ປິສ຺ສ ຉິນ຺ທນ຺ຕິ ຫນນ຺ຕິປິ ພນ຺ຘນ຺ຕິປິ ຆາເຕນ຺ຕິປິ ຌາເປນ຺ຕິປີ’’ຕິ [ຊາເປນ຺ຕິປີຕິ (ສີ. ປີ.)]. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ກິຣິຍາ ເຍວ ກຕາ, ໂນ ອກິຣິຍາ’’ຕິ.

‘‘ກິຣິຍມ຺ປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຸຣຸມາເນນ ປຕິຣູເປນ ກາຕພ຺ພໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກນ, ສວເນນປິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສເທວໂກ ໂລໂກ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ ຫິຣິຍຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ທສ຺ສເນນ ຕຕຸຕ຺ຕຣິໍ ອຸປສງ຺ກມເນນ ປຍິຣຸປາສເນນາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕິກິຈ຺ຉໂກ ອຠິສນ຺ເນ ກາເຍ ກຸປິເຕ ໂທເສ ສິເນຫນີຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເທຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຕິຓ຺ຫານິ ເລຂນີຍານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ສພ຺ພກິເລສພ຺ຍາຘິວູປສມາຍ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ເທຕິ, ຜຣຸສາປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາຈາ ສຕ຺ເຕ ສິເນຫຍຕິ, ມຸທຸເກ ກໂຣຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸຓ຺ຫມ຺ປິ ອຸທກໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສິເນຫນີຍໍ ສິເນຫຍຕິ, ມຸທຸກໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຜຣຸສາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາຈາ ອຕ຺ຖວຕີ ໂຫຕິ ກຣຸຓາສຫຄຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປິຕຸວຈນໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຖວນ຺ຕໍ ໂຫຕິ ກຣຸຓາສຫຄຕໍ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຜຣຸສາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາຈາ ອຕ຺ຖວຕີ ໂຫຕິ ກຣຸຓາສຫຄຕາ. ຜຣຸສາປິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາຈາ ສຕ຺ຕານໍ ກິເລສປ຺ປຫານາ [ກິເລສປ຺ປຫານາຍ (ສີ.)] ໂຫຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘມ຺ປິ ໂຄມຸຕ຺ຕໍ ປີຕໍ ວິຣສມ຺ປິ ອຄທໍ ຂາຍິຕໍ ສຕ຺ຕານໍ ພ຺ຍາຘິໍ ຫນຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຜຣຸສາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາຈາ ອຕ຺ຖວຕີ ກຣຸຓາສຫຄຕາ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫນ຺ໂຕປິ ຕູລປຸຎ຺ໂຊ [ຕູລປິຈຸ (ສີ. ສ຺ຍາ.)] ປຣສ຺ສ ກາເຍ ນິປຕິຕ຺ວາ ຣຸຊໍ ນ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຜຣຸສາປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວາຈາ ນ ກສ຺ສຈິ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຸວິນິຈ຺ຉິໂຕ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ປຎ຺ໂຫ ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ, ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຜຣຸສວາຈາຠາວປຎ຺ໂຫ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.

໕. ຣຸກ຺ຂອເຈຕນາຠາວປຎ຺ໂຫ

໕. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຕຖາຄເຕນ –

‘‘‘ອເຈຕນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ອສ຺ສຸຓນ຺ຕໍ, ຊາໂນ ອຊານນ຺ຕມິມໍ ປລາສໍ;

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຘຸວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉສິ ກິສ຺ສ ເຫຕູ’ຕິ [ຊາ. ໑.໔.໒໕].

ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ –

‘‘‘ອິຕິ ຜນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂປິ, ຕາວເທ ອຊ຺ຌຠາສຖ;

ມຍ຺ຫມ຺ປິ ວຈນໍ ອຕ຺ຖິ, ຠາຣທ຺ວາຊ ສຸໂຓຫິ ເມ’ຕິ [ຊາ. ໑.໑໓.໒໐].

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຣຸກ຺ໂຂ ອເຈຕໂນ, ເຕນ ຫິ ຜນ຺ທເນນ ຣຸກ຺ເຂນ ຠາຣທ຺ວາເຊນ ສຫ ສລ຺ລປິຕນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຜນ຺ທເນນ ຣຸກ຺ເຂນ ຠາຣທ຺ວາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕໍ, ເຕນ ຫິ ຣຸກ຺ໂຂ ອເຈຕໂນຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ຣຸກ຺ໂຂ ອເຈຕໂນ’ຕິ, ຜນ຺ທເນນ ຈ ຣຸກ຺ເຂນ ຠາຣທ຺ວາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປິຕໍ, ຕຎ຺ຈ ປນ ວຈນໍ ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ຠຓິຕໍ. ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອເຈຕນສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສລ຺ລາໂປ ນາມ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕີຕິ ເຈສາ ໂລກປຓ຺ຓຕ຺ຕິ, ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສກຏໍ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິປູຣິຕໍ ຘຎ຺ຎສກຏນ຺ຕິ ຊໂນ ໂວຫຣຕິ, ນ ຈ ຕໍ ຘຎ຺ຎມຍໍ ສກຏໍ, ຣຸກ຺ຂມຍໍ ສກຏໍ, ຕສ຺ມິໍ ສກເຏ ຘຎ຺ຎສ຺ສ ປນ ອາກິຣິຕຕ຺ຕາ ຘຎ຺ຎສກຏນ຺ຕິ ຊໂນ ໂວຫຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ອເຈຕໂນ, ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ, ຕສ຺ສາ ເຍວ ຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕີຕິ ເຈສາ ໂລກປຓ຺ຓຕ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ທຘິໍ ມນ຺ຖຍມາໂນ ຕກ຺ກໍ ມນ຺ເຖມີຕິ ໂວຫຣຕິ, ນ ຕໍ ຕກ຺ກໍ, ຍໍ ໂສ ມນ຺ເຖຕິ, ທຘິໍ ເຍວ ໂສ ມນ຺ເຖນ຺ໂຕ ຕກ຺ກໍ ມນ຺ເຖມີຕິ ໂວຫຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ອເຈຕໂນ. ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ, ຕສ຺ສາເຍວ ຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕີຕິ ເຈສາ ໂລກປຓ຺ຓຕ຺ຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ອສນ຺ຕໍ ສາເຘຕຸກາໂມ ສນ຺ຕໍ ສາເຘມີຕິ ໂວຫຣຕິ, ອສິທ຺ຘໍ ສິທ຺ຘນ຺ຕິ ໂວຫຣຕິ, ເອວເມສາ ໂລກສມຎ຺ຎາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ອເຈຕໂນ. ຍາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ, ຕສ຺ສາເຍວ ຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ, ຣຸກ຺ໂຂ ສລ຺ລປຕີຕິ ເຈສາ ໂລກປຓ຺ຓຕ຺ຕິ, ຍາຍ, ມຫາຣາຊ, ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ຊໂນ ໂວຫຣຕິ, ຕຖາຄໂຕປິ ຕາເຍວ ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ສຕ຺ຕານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຣຸກ຺ຂອເຈຕນາຠາວປຎ຺ໂຫ ປຎ຺ຈໂມ.

໖. ປິຓ຺ຑປາຕມຫປ຺ຜລປຎ຺ໂຫ

໖. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ເຖເຣຫິ –

‘‘‘ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ກມ຺ມາຣສ຺ສາຕິ ເມ ສຸຕໍ;

ອາພາຘໍ ສມ຺ຜຸສີ ຘີໂຣ, ປພາຬ຺ຫໍ ມາຣຓນ຺ຕິກ’ນ຺ຕິ [ທີ. ນິ. ໒.໑໙໐].

‘‘ປຸນ ຈ ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ທ຺ເວເມ, ອານນ຺ທ, ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ຍຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຍຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ. ອິເມ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ, ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວໂຕ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ [ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ (ສີ.)] ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ປພາຬ຺ຫາ ຈ ເວທນາ ປວຕ຺ຕາ ມາຣຓນ຺ຕິກາ, ເຕນ ຫິ ‘ທ຺ເວເມ, ອານນ຺ທ, ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ທ຺ເວເມ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈ, ເຕນ ຫິ ຠຄວໂຕ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ [ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ (ສີ.)] ຂໂຣ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ປພາຬ຺ຫາ ຈ ເວທນາ ປວຕ຺ຕາ ມາຣຓນ຺ຕິກາຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ກິໍນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ວິສຄຕຕາຍ ມຫປ຺ຜໂລ, ໂຣຄຸປ຺ປາທກຕາຍ ມຫປ຺ຜໂລ, ອາຍຸວິນາສກຕາຍ ມຫປ຺ຜໂລ, ຠຄວໂຕ ຊີວິຕຫຣຓຕາຍ ມຫປ຺ຜໂລ? ຕຕ຺ຖ ເມ ກາຣຓໍ ພ຺ຣູຫິ ປຣວາທານໍ ນິຄ຺ຄຫາຍ, ເອຕ຺ຖາຍໍ ຊໂນ ສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ໂລຠວເສນ ອຕິພຫຸໍ ຂາຍິເຕນ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິກາຣເກຫິ ເຖເຣຫິ –

‘‘‘ຈຸນ຺ທສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ກມ຺ມາຣສ຺ສາຕິ ເມ ສຸຕໍ;

ອາພາຘໍ ສມ຺ຜຸສີ ຘີໂຣ, ປພາຬ຺ຫໍ ມາຣຓນ຺ຕິກ’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠຄວຕາ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ທ຺ເວເມ, ອານນ຺ທ, ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈ. ກຕເມ ທ຺ເວ? ຍຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິ, ຍຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ [ປຣິນິພ຺ພາຍິ (ສີ.)], ອິເມ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ, ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’ຕິ.

‘‘ໂສ ປນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ພຫຸຄຸໂຓ ອເນການິສໍໂສ. ເທວຕາ, ມຫາຣາຊ, ຫຏ຺ຐາ ປສນ຺ນມານສາ ‘ອຍໍ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຉິໂມ ປິຓ຺ຑປາໂຕ’ຕິ ທິພ຺ພໍ ໂອຊໍ ສູກຣມທ຺ທເວ ອາກິຣິໍສຸ. ຕຎ຺ຈ ປນ ສມ຺ມາປາກໍ ລຫຸປາກໍ [ພຫຸປາກໍ (ສີ.)] ມນຸຎ຺ຎໍ ພຫຸຣສໍ ຊຏ຺ຐຣຄ຺ຄິເຕຊສ຺ສ ຫິຕໍ. ນ, ມຫາຣາຊ, ຕໂຕນິທານໍ ຠຄວໂຕ ໂກຈິ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປກຕິທຸພ຺ພເລ ສຣີເຣ ຂີເຓ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຣໂຄ ຠິຍ຺ໂຍ ອຠິວຑ຺ຒິ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປກຕິຍາ ຊລມາໂນ ອຄ຺ຄິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸປາທາເນ ທິນ຺ເນ ຠິຍ຺ໂຍ ປຊ຺ຊລຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປກຕິທຸພ຺ພເລ ສຣີເຣ ຂີເຓ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຣໂຄ ຠິຍ຺ໂຍ ອຠິວຑ຺ຒິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ໂສໂຕ ປກຕິຍາ ສນ຺ທມາໂນ ອຠິວຸຏ຺ເຐ ມຫາເມເຆ ຠິຍ຺ໂຍ ມໂຫໂຆ ອຸທກວາຫໂກ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປກຕິທຸພ຺ພເລ ສຣີເຣ ຂີເຓ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຣໂຄ ຠິຍ຺ໂຍ ອຠິວຑ຺ຒິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປກຕິຍາ ອຠິສນ຺ນຘາຕຸ ກຸຈ຺ຉິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິເຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອາຍເມຍ຺ຍ [ອາມເຍຍ຺ຍ (ສີ.)], ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວໂຕ ປກຕິທຸພ຺ພເລ ສຣີເຣ ຂີເຓ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຣໂຄ ຠິຍ຺ໂຍ ອຠິວຑ຺ຒິ, ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ມິໍ ປິຓ຺ຑປາເຕ ໂທໂສ, ນ ຈ ຕສ຺ສ ສກ຺ກາ ໂທສໍ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເກນ ກາຣເຓນ ເຕ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ຘມ຺ມານຸມຊ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິວເສນ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຕເມສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸມຊ຺ຊນສມາປຕ຺ຕິວເສນ ເຕ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’ຕິ? ‘‘ນວນ຺ນໍ, ມຫາຣາຊ, ອນຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີນໍ ອນຸໂລມປ຺ປຏິໂລມສມາປຊ຺ຊນວເສນ ເຕ ທ຺ເວ ປິຓ຺ຑປາຕາ ສມສມຜລາ ສມວິປາກາ ອຕິວິຍ ອຎ຺ເຎຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ມຫປ຺ຜລຕຣາ ຈ ມຫານິສໍສຕຣາ ຈາ’’ຕິ.

‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທ຺ວີສຸ ເຍວ ທິວເສສຸ ອຘິມຕ຺ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ອນຸໂລມປ຺ປຏິໂລມໍ ສມາປຊ຺ຊີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ. ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘກ຺ເຂຕ຺ເຕ ອສທິສໍ ປຣມທານໍ, ຕມ຺ປິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ປິຓ຺ຑປາເຕຫິ ອຄຓິຕໍ. ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອພ຺ຠຸຕໍ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ. ຍາວ ມຫນ຺ຕາ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ນວານຸປຸພ຺ພວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິວເສນ ທານໍ ມຫປ຺ຜລຕຣໍ ໂຫຕິ ມຫານິສໍສຕຣຎ຺ຈ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ປິຓ຺ຑປາຕມຫປ຺ຜລປຎ຺ໂຫ ຉຏ຺ໂຐ.

໗. ພຸທ຺ຘປູຊນປຎ຺ໂຫ

໗. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຕຖາຄເຕນ ‘ອພ຺ຍາວຏາ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ໂຫຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊາຍາ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ –

‘‘‘ປູເຊຖ ນໍ ປູຊນິຍສ຺ສ ຘາຕຸໍ;

ເອວໍ ກິຣ ສຄ຺ຄມິໂຕ ຄມິສ຺ສຖາ’ຕິ.

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ອພ຺ຍາວຏາ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ໂຫຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊາຍາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ປູເຊຖ ນໍ ປູຊນິຍສ຺ສ ຘາຕຸໍ, ເອວໍ ກຣາ ສຄ຺ຄມິໂຕ ຄມິສ຺ສຖາ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘ປູເຊຖ ນໍ ປູຊນິຍສ຺ສ ຘາຕຸໍ, ເອວໍ ກຣາ ສຄ຺ຄມິໂຕ ຄມິສ຺ສຖາ’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອພ຺ຍາວຏາ ຕຸມ຺ເຫ ອານນ຺ທ, ໂຫຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊາຍາ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອພ຺ຍາວຏາ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ໂຫຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊາຍາ’ຕິ, ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ປູເຊຖ ນໍ ປູຊນິຍສ຺ສ ຘາຕຸໍ, ເອວໍ ກຣາ ສຄ຺ຄມິໂຕ ຄມິສ຺ສຖາ’ຕິ, ຕຎ຺ຈ ປນ ນ ສພ຺ເພສໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ເຍວ ອາຣພ຺ຠ ຠຓິຕໍ ‘ອພ຺ຍາວຏາ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ໂຫຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊາຍາ’ຕິ. ອກມ຺ມໍ ເຫຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ປູຊາ, ສມ຺ມສນໍ ສງ຺ຂາຣານໍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ສຕິປຏ຺ຐານານຸປສ຺ສນາ, ອາຣມ຺ມຓສາຣຄ຺ຄາໂຫ, ກິເລສຍຸທ຺ຘໍ, ສທຕ຺ຖມນຸຍຸຎ຺ຊນາ, ເອຕໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ກຣຓີຍໍ, ອວເສສານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປູຊາ ກຣຓີຍາ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ມຫິຍາ ຣາຊປຸຕ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖຘນຸຖຣຸເລຂມຸທ຺ທາສິກ຺ຂາຂຄ຺ຄມນ຺ຕສຸຕິ- ສມ຺ມຸຕິຍຸທ຺ຘຍຸຊ຺ຌາປນກິຣິຍາ ກຣຓີຍາ, ອວເສສານໍ ປຸຖຸເວສ຺ສສຸທ຺ທານໍ ກສິ ວຓິຊ຺ຊາ ໂຄຣກ຺ຂາ ກຣຓີຍາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອກມ຺ມໍ ເຫຕໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ປູຊາ, ສມ຺ມສນໍ ສງ຺ຂາຣານໍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ສຕິປຏ຺ຐານານຸປສ຺ສນາ, ອາຣມ຺ມຓສາຣຄ຺ຄາໂຫ, ກິເລສຍຸທ຺ຘໍ, ສທຕ຺ຖມນຸຍຸຎ຺ຊນາ, ເອຕໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ກຣຓີຍໍ, ອວເສສານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປູຊາ ກຣຓີຍາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓວການໍ ອິຣຸເວທໍ ຍຊຸເວທໍ ສາມເວທໍ ອຖພ຺ພຓເວທໍ ລກ຺ຂຓໍ ອິຕິຫາສໍ ປຸຣາຓໍ ນິຆຓ຺ຑຸ ເກຏຸຠໍ ອກ຺ຂຣປ຺ປເຠທໍ ປທໍ ເວຍ຺ຍາກຣຓໍ ຠາສມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາຕໍ ສຸປິນໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຉຬງ຺ຄໍ ຈນ຺ທຄ຺ຄາຫໍ ສູຣິຍຄ຺ຄາຫໍ ສຸກ຺ກຣາຫຸຈຣິຕໍ ອຸຬຸຄ຺ຄຫຍຸທ຺ຘໍ [ໂອຬຸຄ຺ຄຫຍຸທ຺ຘໍ (ກ.)] ເທວທຸນ຺ທຸຠິສ຺ສຣໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕິ ອຸກ຺ກາປາຕໍ ຠູມິກມ຺ມໍ [ຠູມິກມ຺ປໍ (ສີ. ປີ.)] ທິສາທາຫໍ ຠຸມ຺ມນ຺ຕລິກ຺ຂໍ ໂຊຕິສໍ ໂລກາຍຕິກໍ ສາຈກ຺ກໍ ມິຄຈກ຺ກໍ ອນ຺ຕຣຈກ຺ກໍ ມິສ຺ສກຸປ຺ປາທໍ ສກຸຓຣຸຕຣວິຕໍ [ສກຸຓຣຸຕໍ (ສີ.)] ສິກ຺ຂາ ກຣຓີຍາ, ອວເສສານໍ ປຸຖຸເວສ຺ສສຸທ຺ທານໍ ກສິ ວຓິຊ຺ຊາ ໂຄຣກ຺ຂາ ກຣຓີຍາ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອກມ຺ມໍ ເຫຕໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ຍທິທໍ ປູຊາ, ສມ຺ມສນໍ ສງ຺ຂາຣານໍ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ສຕິປຏ຺ຐານານຸປສ຺ສນາ, ອາຣມ຺ມຓສາຣຄ຺ຄາໂຫ, ກິເລສຍຸທ຺ຘໍ, ສທຕ຺ຖມນຸຍຸຎ຺ຊນາ, ເອຕໍ ຊິນປຸຕ຺ຕານໍ ກຣຓີຍໍ, ອວເສສານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປູຊາ ກຣຓີຍາ, ຕສ຺ມາ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ‘ມາ ອິເມ ອກມ຺ເມ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕຸ, ກມ຺ເມ ອິເມ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕູ’ຕິ ອາຫ ‘ອພ຺ຍາວຏາ ຕຸມ຺ເຫ, ອານນ຺ທ, ໂຫຖ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຣີຣປູຊາຍາ’ຕິ. ຍເທຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ນ ຠເຓຍ຺ຍ, ປຕ຺ຕຈີວຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຍາທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ພຸທ຺ຘປູຊໍ ເຍວ ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ພຸທ຺ຘປູຊນປຎ຺ໂຫ ສຕ຺ຕໂມ.

໘. ປາທສກລິກາຫຕປຎ຺ໂຫ

໘. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ ‘ຠຄວໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ອເຈຕນາ ມຫາປຖວີ ນິນ຺ນໍ ອຸນ຺ນມຕິ, ອຸນ຺ນຕໍ ໂອນມຕີ’ຕິ, ປຸນ ຈ ຠຓຖ ‘ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ’ຕິ. ຍາ ສາ ສກລິກາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ, ກິສ຺ສ ປນ ສາ ສກລິກາ ຠຄວໂຕ ປາທາ ນ ນິວຕ຺ຕາ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ອເຈຕນາ ມຫາປຖວີ ນິນ຺ນໍ ອຸນ຺ນມຕິ, ອຸນ຺ນຕໍ ໂອນມຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຠຄວໂຕ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ, ເຕນ ຫິ ‘ຠຄວໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ອເຈຕນາ ມຫາປຖວີ ນິນ຺ນໍ ອຸນ຺ນມຕິ ອຸນ຺ນຕໍ ໂອນມຕີ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ສຈ຺ຈໍ, ມຫາຣາຊ, ອຕ຺ເຖຕໍ ຠຄວໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ອຍໍ ອເຈຕນາ ມຫາປຖວີ ນິນ຺ນໍ ອຸນ຺ນມຕິ ອຸນ຺ນຕໍ ໂອນມຕິ, ຠຄວໂຕ ຈ ປາໂທ ສກລິກາຍ ຂໂຕ, ນ ຈ ປນ ສາ ສກລິກາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ປຕິຕາ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກເມນ ປຕິຕາ. ເທວທຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊ, ພຫູນິ ຊາຕິສຕສຫສ຺ສານິ ຠຄວຕິ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ, ໂສ ເຕນ ອາຆາເຕນ ‘ມຫນ຺ຕໍ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ ປາສາຓໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຣິ ປາເຕສ຺ສາມີ’ຕິ ມຸຎ຺ຈິ. ອຖ ທ຺ເວ ເສລາ ປຖວິໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຕໍ ປາສາຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ, ອຖ ເນສໍ ສມ຺ປຫາເຣນ ປາສາຓໂຕ ປປຏິກາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕນ຺ຕີ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ’’ຕິ.

‘‘ຍຖາ ຈ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ທ຺ເວ ເສລາ ປາສາຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ, ຕເຖວ ປປຏິກາປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ? ‘‘ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ອິເຘກຈ຺ຈໍ ປຄ຺ຆຣຕິ ປສວຕິ ນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ອຸທກໍ ປາຓິນາ ຄຫິຕໍ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ປຄ຺ຆຣຕິ ປສວຕິ ນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຂີຣໍ ຕກ຺ກໍ ມຘຸໍ ສປ຺ປິ ເຕສໍ ມຈ຺ຉຣສໍ ມໍສຣສໍ ປາຓິນາ ຄຫິຕໍ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ປຄ຺ຆຣຕິ ປສວຕິ ນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສລານໍ ສມ຺ປຫາເຣນ ປາສາຓໂຕ ປປຏິກາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕນ຺ຕີ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສຓ຺ຫສຸຂຸມອຓຸຣຊສມໍ ປຸຬິນໍ ມຸຏ຺ຐິນາ ຄຫິຕໍ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣິກາຫິ ປຄ຺ຆຣຕິ ປສວຕິ ນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສລານໍ ສມ຺ປຫາເຣນ ປາສາຓໂຕ ປປຏິກາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕນ຺ຕີ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ກພໂຬ ມຸເຂນ ຄຫິໂຕ ອິເຘກຈ຺ຈສ຺ສ ມຸຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຄ຺ຆຣຕິ ປສວຕິ ນ ຐານມຸປຄຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຕ຺ຖໍ ອຸປຄຕານໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ເສລານໍ ສມ຺ປຫາເຣນ ປາສາຓໂຕ ປປຏິກາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕນ຺ຕີ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ’’ຕິ.

‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເສເລຫິ ປາສາໂຓ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໂຕ, ອຖ ປປຏິກາຍປິ ອປຈິຕິ ກາຕພ຺ພາ ຍເຖວ ມຫາປຖວິຍາ’’ຕິ? ‘‘ທ຺ວາທສິເມ, ມຫາຣາຊ, ອປຈິຕິໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ກຕເມ ທ຺ວາທສ? ຣຕ຺ໂຕ ຣາຄວເສນ ອປຈິຕິໍ ນ ກໂຣຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສວເສນ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມຫວເສນ, ອຸນ຺ນໂຕ ມານວເສນ, ນິຄ຺ຄຸໂຓ ອວິເສສຕາຍ, ອຕິຖທ຺ໂຘ ອນິເສຘນຕາຍ, ຫີໂນ ຫີນສຠາວຕາຍ, ວຈນກໂຣ ອນິສ຺ສຣຕາຍ, ປາໂປ ກທຣິຍຕາຍ, ທຸກ຺ຂາປິໂຕ ປຏິທຸກ຺ຂາປນຕາຍ, ລຸທ຺ໂຘ ໂລຠາຠິຠູຕຕາຍ, ອາຍູຫິໂຕ ອຕ຺ຖສາຘນຕາຍ [ອຕ຺ຖສາຘເນນ (ສ຺ຍາ. ປີ. ກ.)] ອປຈິຕິໍ ນ ກໂຣຕິ. ອິເມ ໂຂ ມຫາຣາຊ ທ຺ວາທສ ອປຈິຕິໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ສາ ຈ ປນ ປປຏິກາ ປາສາຓສມ຺ປຫາເຣນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິມິຕ຺ຕກຕທິສາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕມານາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສຓ຺ຫສຸຂຸມອຓຸຣໂຊ ອນິລພລສມາຫໂຕ ອນິມິຕ຺ຕກຕທິໂສ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ອຠິກິຣຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສາ ປປຏິກາ ປາສາຓສມ຺ປຫາເຣນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິມິຕ຺ຕກຕທິສາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕມານາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ. ຍທິ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສາ ປປຏິກາ ປາສາຓໂຕ ວິສຸໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ເຕ ເສລາ ປາສາຓປປຏິກໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ. ເອສາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ປປຏິກາ ນ ຠູມຏ຺ຐາ ນ ອາກາສຏ຺ຐາ, ປາສາຓສມ຺ປຫາຣເວເຄນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິມິຕ຺ຕກຕທິສາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕມານາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ວາຕມຓ຺ຑລິກາຍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ປຸຣາຓປຓ຺ຓໍ ອນິມິຕ຺ຕກຕທິສໍ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕຕິ, ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອສາ ປປຏິກາ ປາສາຓສມ຺ປຫາຣເວເຄນ ອນິມິຕ຺ຕກຕທິສາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປຕມານາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ. ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ອກຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ກທຣິຍສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂານຸຠວນາຍ ປປຏິກາ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປຕິຕາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ປາທສກລິກາຫຕປຎ຺ໂຫ ອຏ຺ຐໂມ.

໙. ອຄ຺ຄຄ຺ຄສມຓປຎ຺ໂຫ

໙. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ –

‘‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕໍ, ຕໍ ເວ ນຣໍ ສມຓໍ ອາຫຸ ໂລເກ’ຕິ.

ຕຕ຺ຣິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ຂນ຺ຕິ ອປ຺ປາຫາຣຕາ ຣຕິວິປ຺ປຫານໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎໍ. ສພ຺ພານິ ປເນຕານິ ອປຣິກ຺ຂີຓາສວສ຺ສ ສກິເລສສ຺ເສວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ຈຕຸພ຺ຠິ ຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕໍ, ຕໍ ເວ ນຣໍ ສມຓໍ ອາຫຸ ໂລເກ’ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຈຕຸພ຺ຠິ ຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູໂຕ ສມໂຓ ໂຫຕິ, ເຕນ ຫິ ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ, ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ຈຕຸພ຺ຠິ ຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕໍ, ຕໍ ເວ ນຣໍ ສມຓໍ ອາຫຸ ໂລເກ’ຕິ. ຕທິທໍ, ມຫາຣາຊ, ວຈນໍ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຸຓວເສນ ຠຓິຕໍ ‘ຈຕຸພ຺ຠິ ຘມ຺ເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕໍ, ຕໍ ເວ ນຣໍ ສມຓໍ ອາຫຸ ໂລເກ’ຕິ, ອິທໍ ປນ ນິຣວເສສວຈນໍ ‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’ຕິ.

‘‘ອປິ ຈ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ກິເລສູປສມາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ສພ຺ເພ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ສມໂຓ ຂີຓາສໂວ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຍານິ ການິຈິ ຊລຊຖລຊປຸປ຺ຜານິ, ວສ຺ສິກໍ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ອວເສສານິ ຍານິ ການິຈິ ວິວິຘານິ ປຸປ຺ຜຊາຕານິ, ສພ຺ພານິ ຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ເຍວ, ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ປນ ວສ຺ສິກໍ ເຍວ ປຸປ຺ຜໍ ຊນສ຺ສ ປຕ຺ຖິຕໍ ປິຫຍິຕໍ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ກິເລສູປສມາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ສພ຺ເພ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ສມໂຓ ຂີຓາສໂວ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ.

‘‘ຍຖາ ວາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພຘຎ຺ຎານໍ ສາລິ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍາ ກາຈິ ອວເສສາ ວິວິຘາ ຘຎ຺ຎຊາຕິໂຍ, ຕາ ສພ຺ພາ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ໂຠຊນານິ ສຣີຣຍາປນາຍ, ສາລິ ເຍວ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເຍ ເກຈິ ກິເລສູປສມາຍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ສພ຺ເພ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ສມໂຓ ຂີຓາສໂວ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອຄ຺ຄຄ຺ຄສມຓປຎ຺ໂຫ ນວໂມ.

໑໐. ວຓ຺ຓຠຓນປຎ຺ໂຫ

໑໐. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ອານນ຺ໂທ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ, ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ປຸນ ຈ ຕຖາຄໂຕ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອານນ຺ທິໂຕ ສຸມໂນ ອຸປ຺ປິລາວິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສກຄຸຓໍ ປກິຕ຺ເຕສິ –

‘‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາຕິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ, ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍ’ນ຺ຕິ [ມ. ນິ. ໒.໓໙໙].

‘‘ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ອານນ຺ໂທ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ, ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອານນ຺ທິໂຕ ສຸມໂນ ອຸປ຺ປິລາວິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສກຄຸຓໍ ປກິຕ຺ເຕສີຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອານນ຺ທິໂຕ ສຸມໂນ ອຸປ຺ປິລາວິໂຕ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສກຄຸຓໍ ປກິຕ຺ເຕສິ, ເຕນ ຫິ ‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ອານນ຺ໂທ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ, ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ມມໍ ວາ, ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ອານນ຺ໂທ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ, ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ. ເສລສ຺ສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສກຄຸຓໍ ປກິຕ຺ຕິຕໍ –

‘‘‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາຕິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ຘມ຺ເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕມິ, ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍ’ນ຺ຕິ.

‘‘ປຐມໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ຘມ຺ມສ຺ສ ສຠາວສຣສລກ຺ຂຓໍ ສຠາວໍ ອວິຕຖໍ ຠູຕໍ ຕຈ຺ຉໍ ຕຖຕ຺ຖໍ ປຣິທີປຍມາເນນ ຠຓິຕໍ ‘ມມໍ ວາ ຠິກ຺ຂເວ, ປເຣ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ວຓ຺ຓໍ ຠາເສຍ຺ຍຸໍ, ຕຕ຺ຣ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນ ອານນ຺ໂທ, ນ ໂສມນສ຺ສໍ, ນ ເຈຕໂສ ອຸປ຺ປິລາວິຕຕ຺ຕໍ ກຣຓີຍ’ນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ຠຄວຕາ ເສລສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຖາຠຸຈ຺ເຈ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສກຄຸຓໍ ປກິຕ຺ຕິຕໍ ‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາຕິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ’ຕິ ຕໍ ນ ລາຠເຫຕຸ, ນ ຍສເຫຕຸ, ນ ອຕ຺ຕເຫຕຸ, ນ ປກ຺ຂເຫຕຸ, ນ ອນ຺ເຕວາສິກມ຺ຍຕາຍ, ອຖ ໂຂ ອນຸກມ຺ປາຍ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ຫິຕວເສນ ເອວໍ ອິມສ຺ສ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕິຓ຺ຓຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠິຍ຺ໂຍ ອຸຕ຺ຕຣິໍ ສກຄຸຓໍ ຠຓິຕໍ ‘ຣາຊາຫມສ຺ມິ ເສລາຕິ, ຘມ຺ມຣາຊາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ວຓ຺ຓຠຓນປຎ຺ໂຫ ທສໂມ.

໑໑. ອຫິໍສານິຄ຺ຄຫປຎ຺ໂຫ

໑໑. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອຫິໍສຍໍ ປຣໍ ໂລເກ, ປິໂຍ ໂຫຫິສິ ມາມໂກ’ຕິ. ປຸນ ຈ ຠຓິຕໍ ‘ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຫາຣຫໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ປຄ຺ຄຫາຣຫ’ນ຺ຕິ. ນິຄ຺ຄໂຫ ນາມ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉໂທ ປາທຈ຺ເຉໂທ ວໂຘ ພນ຺ຘນໍ ກາຣຓາ ມາຣຓໍ ສນ຺ຕຕິວິໂກປນໍ, ນ ເອຕໍ ວຈນໍ ຠຄວໂຕ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຠຄວາ ອຣຫຕິ ເອຕໍ ວຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ. ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠຄວຕາ ຠຓິຕໍ ‘ອຫິໍສຍໍ ປຣໍ ໂລເກ, ປິໂຍ ໂຫຫິສິ ມາມໂກ’’ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘‘ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຫາຣຫໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ປຄ຺ຄຫາຣຫ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ວຈນໍ, ຕໍ ມິຈ຺ຉາ. ຍທິ ຕຖາຄເຕນ ຠຓິຕໍ ‘‘ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຫາຣຫໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ປຄ຺ຄຫາຣຫ’’ນ຺ຕິ, ເຕນ ຫິ ‘‘ອຫິໍສຍໍ ປຣໍ ໂລເກ, ປິໂຍ ໂຫຫິສິ ມາມໂກ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ວຈນໍ ມິຈ຺ຉາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອຫິໍສຍໍ ປຣໍ ໂລເກ, ປິໂຍ ໂຫຫິສິ ມາມໂກ’ຕິ, ຠຓິຕຎ຺ຈ ‘ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຫາຣຫໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ປຄ຺ຄຫາຣຫ’ນ຺ຕິ. ‘ອຫິໍສຍໍ ປຣໍ ໂລເກ, ປິໂຍ ໂຫຫິສິ ມາມໂກ’ຕິ ສພ຺ເພສໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕານໍ ອນຸມຕໍ ເອຕໍ, ເອສາ ອນຸສິຏ຺ຐິ, ເອສາ ຘມ຺ມເທສນາ, ຘມ຺ໂມ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ອຫິໍສາລກ຺ຂໂຓ, ສຠາວວຈນໍ ເອຕໍ. ຍໍ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ອາຫ ‘ນິຄ຺ຄຓ຺ເຫ ນິຄ຺ຄຫາຣຫໍ, ປຄ຺ຄຓ຺ເຫ ປຄ຺ຄຫາຣຫ’ນ຺ຕິ, ຠາສາ ເອສາ, ອຸທ຺ຘຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ມິຈ຺ຉາປຏິປນ຺ໂນ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ສມ຺ມາປຏິປນ຺ໂນ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອນຣິໂຍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອຣິໂຍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ. ໂຈໂຣ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອໂຈໂຣ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ອິທານິ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຈາຄໂຕສິ ມມ ວິສຍໍ, ຍມຫໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອຸປຄໂຕ. ໂຈໂຣ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ກຖໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ໂຈໂຣ, ມຫາຣາຊ, ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ເອວໍ ນິຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ປຣິຠາສນີໂຍ ປຣິຠາສິຕພ຺ໂພ, ທຓ຺ຑນີໂຍ ທຓ຺ເຑຕພ຺ໂພ, ປພ຺ພາຊນີໂຍ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ພນ຺ຘນີໂຍ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ຆາຕນີໂຍ ຆາເຕຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ໂຈຣານໍ ຆາຕນໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕານໍ ອນຸມຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ສ ປນ ໂຈໂຣ ອນຸສາສນີໂຍ ອນຸມໂຕ ຕຖາຄຕານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ໂຍ ໂສ, ມຫາຣາຊ, ຆາຕີຍຕິ, ນ ໂສ ຕຖາຄຕານໍ ອນຸມຕິຍາ ຆາຕີຍຕິ, ສຍໍກເຕນ ໂສ ຆາຕີຍຕິ, ອປິ ຈ ຘມ຺ມານຸສິຏ຺ຐິຍາ ອນຸສາສີຍຕິ, ສກ຺ກາ ປນ, ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ປຸຣິສໍ ອກາຣກໍ ອນປຣາຘໍ ວີຖິຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆາຕຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ‘‘ອກາຣກຕ຺ຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນ ໂຈໂຣ ຕຖາຄຕານໍ ອນຸມຕິຍາ ຫຎ຺ຎຕິ, ສຍໍກເຕນ ໂສ ຫຎ຺ຎຕິ, ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸສາສໂກ ກິຎ຺ຈິ ໂທສໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄຕານໍ ອນຸສິຏ຺ຐິ ສມ຺ມານຸສິຏ຺ຐິ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ອຫິໍສານິຄ຺ຄຫປຎ຺ໂຫ ເອກາທສໂມ.

໑໒. ຠິກ຺ຂຸປຓາມິຕປຎ຺ໂຫ

໑໒. ‘‘ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ ຠຄວຕາ ‘ອກ຺ໂກຘໂນ ວິຄຕຂິໂລຫມສ຺ມີ’ຕິ, ປຸນ ຈ ຕຖາຄໂຕ ເຖເຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ ສປຣິເສ ປຓາເມສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ຕຖາຄໂຕ ກຸປິໂຕ ປຣິສໍ ປຓາເມສິ, ອຸທາຫຸ ຕຸຏ຺ໂຐ ປຓາເມສິ, ເອຕໍ ຕາວ ຊານາຫິ ອິມໍ ນາມາຕິ? ຍທິ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ກຸປິໂຕ ປຣິສໍ ປຓາເມສິ, ເຕນ ຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂກໂຘ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິໂຕ, ຍທິ ຕຸຏ຺ໂຐ ປຓາເມສິ, ເຕນ ຫິ ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອຊານນ຺ເຕນ ປຓາມິຕາ. ອຍມ຺ປິ ອຸຠໂຕ ໂກຏິໂກ ປຎ຺ໂຫ ຕວານຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ໂສ ຕຍາ ນິພ຺ພາຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ.

‘‘ຠາສິຕມ຺ເປຕໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວຕາ ‘ອກ຺ໂກຘໂນ ວິຄຕຂິໂລຫມສ຺ມີ’ຕິ, ປຓາມິຕາ ຈ ເຖຣາ ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ສປຣິສາ, ຕຎ຺ຈ ປນ ນ ໂກເປນ, ອິຘ, ມຫາຣາຊ, ໂກຈິເທວ ປຸຣິໂສ ມຫາປຖວິຍາ ມູເລ ວາ ຂາຓຸເກ ວາ ປາສາເຓ ວາ ກຐເລ ວາ ວິສເມ ວາ ຠູມິຠາເຄ ຂລິຕ຺ວາ ປຕຕິ, ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຫາປຖວີ ກຸປິຕາ ຕໍ ປາເຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ມຫາປຖວິຍາ ໂກໂປ ວາ ປສາໂທ ວາ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ມຫາປຖວີ, ສຍເມວ ໂສ ອລໂສ ຂລິຕ຺ວາ ປຕິໂຕຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕານໍ ໂກໂປ ວາ ປສາໂທ ວາ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ຕຖາຄຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຖ ໂຂ ສຍໍ ກເຕເນວ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາເຘນ ປຓາມິຕາ.

‘‘ອິຘ ປນ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ນ ມເຕນ ກຸຓເປນ ສໍວສຕິ, ຍໍ ໂຫຕິ ມຫາສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ກຸຓປໍ, ຕໍ ຂິປ຺ປເມວ ນິຈ຺ຉຸຠຕິ ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕິ. ອປິ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ກຸປິໂຕ ຕໍ ກຸຓປໍ ນິຈ຺ຉຸຠຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖິ ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ໂກໂປ ວາ ປສາໂທ ວາ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ມຫາສມຸທ຺ໂທ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ນຕ຺ຖິ ຕຖາຄຕານໍ ໂກໂປ ວາ ປສາໂທ ວາ, ອນຸນຍປ຺ປຏິຆວິປ຺ປມຸຕ຺ຕາ ຕຖາຄຕາ ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ອຖ ໂຂ ສຍໍ ກເຕເນວ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອປຣາເຘນ ປຓາມິຕາ.

‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ປຖວິຍາ ຂລິໂຕ ປຕີຍຕິ, ເອວໍ ຊິນສາສນວເຣ ຂລິໂຕ ປຓາມີຍຕິ. ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ກຸຓປໍ ນິຈ຺ຉຸຠີຍຕິ, ເອວໍ ຊິນສາສນວເຣ ຂລິໂຕ ປຓາມີຍຕິ. ຍໍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຕຖາຄໂຕ ປຓາເມສິ, ເຕສໍ ອຕ຺ຖກາໂມ ຫິຕກາໂມ ສຸຂກາໂມ ວິສຸທ຺ຘິກາໂມ ‘ເອວໍ ອິເມ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣເຓຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ປຓາເມສີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ ນາຄເສນ, ເອວເມຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸປຓາມິຕປຎ຺ໂຫ ທ຺ວາທສໂມ.

ປຓາມິຕວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ທ຺ວາທສ ປຎ຺ຫາ.