໓. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໑໘. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ຠນ຺ເຕຕິ ຣາຊາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ເລຓຕ຺ຖາຍ ປພ຺ຠາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອາຣາມິກໍ ທາຕຸກາໂມ ປຸຈ຺ຉິ.

໖໑໙-໒໑. ປາຏິເຍກ຺ໂກຕິ ວິສຸໍ ເອໂກ. ມາລາກິເຕຕິ ກຕມາເລ ມາລາຘເຣ, ກຸສຸມມາລາປຏິມຓ຺ຑິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຓຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ຕິຓຈຸມ຺ພຏກໍ. ປຏິມຸຎ຺ຈີຕິ ຐເປສິ. ສາ ອໂຫສິ ສຸວຓ຺ຓມາລາຕິ ທາຣິກາຍ ສີເສ ຐປິຕມຕ຺ຕາເຍວ ເຖຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ສຸວຓ຺ຓປທຸມມາລາ ອໂຫສິ. ຕຎ຺ຫິ ຕິຓຓ຺ຑຸປກໍ ສີເສ ຐປິຕມຕ຺ຕເມວ ‘‘ສຸວຓ຺ຓມາລາ ໂຫຕູ’’ຕິ ເຖໂຣ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ…. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ທຸຕິຍທິວເສເຍວ ອຸປສງ຺ກມິ.

ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈີຕິ ‘‘ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຠສຊ຺ຊານນ຺ຕິ ສປ຺ປິອາທີນໍ. ພາຫຸລິກາຕິ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລິກຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ. ໂກລມ຺ເພປິ ຆເຏປີຕິເອຕ຺ຖ ໂກລມ຺ພາ ນາມ ມຫາມຸຂຈາຏິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂອລີນວິລີນານີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸຠໂຕປສ຺ເສສຸ ຈ ຄຬິຕານິ. ໂອກິຓ຺ຓວິກິຓ຺ຓາຕິ ສປ຺ປິອາທີນໍ ຄນ຺ເຘນ ຠູມິໍ ຂນນ຺ເຕຫິ ໂອກິຓ຺ຓາ, ຠິຕ຺ຕິໂຍ ຂນນ຺ເຕຫິ ອຸປຣິ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕຫິ ຈ ວິກິຓ຺ຓາ. ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ຐາຄາຣິກາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສໍວິຫິຕໂກຏ຺ຐາຄາຣາ.

໖໒໒. ປຏິສາຍນີຍານີຕິ ປຏິສາຍິຕພ຺ພານິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠສຊ຺ຊານີຕິ ເຠສຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາຣານິ. ‘‘ໂຄສປ຺ປີ’’ຕິອາທີຫິ ໂລເກ ປາກຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ມິຄໂຣຫິຕສສາທີນໍ ສປ຺ປິໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຂີຣໍ ອຕ຺ຖິ, ສປ຺ປິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິເຍວ, ຕໍ ປນ ສຸລຠໍ ວາ ໂຫຕຸ ທຸລ຺ລຠໍ ວາ, ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ນວນີຕມ຺ປິ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ກຖໍ? ປາຬິຍາ ອາຄຕສປ຺ປິອາທີສຸ ສປ຺ປິ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ນິຣາມິສມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ສເຈ ເອກຠາຊເນ ຐປິຕໍ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ສເຈ ພຫູສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ; ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຕໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ປຏິສາຍນີຍານີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນວນີເຕນ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ສຍໍ ກໂຣຕິ, ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນວນີເຕນ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ກຕສປ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕເກນ ກເຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສຸທ຺ຘສປ຺ປິນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຂີເຣນ ວາ ທຘິນາ ວາ ກຕສປ຺ປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ນວນີຕໍ ຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສາມໍປາໂກ ນ ໂຫຕິ, ສາມໍປກ຺ເກນ ປນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາມິສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ສວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ກຕໍ ປນ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ອກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິມ຺ຫິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄຕສປ຺ປິນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ກາຣຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສສປ຺ປິ ຈ ນວນີຕຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທຸປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ປຣໂຕ ຈສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍປິ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ.

ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ນວນີຕມ຺ປິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ນານາຠາຊເນສຸ ຐປິເຕ ຠາຊນຄຓນາຍ ເອກຠາຊເນປິ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປິຓ຺ຑວເສນ ຐປິເຕ ປິຓ຺ຑຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສປ຺ປິນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ທຘິຄຸຬິກາໂຍປິ ຕກ຺ກພິນ຺ທູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ໂຘຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸປຑ຺ຒຕ຺ເຖຣາ ອາຫໍສຸ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕກ຺ກໂຕ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມາ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ທຘິຕກ຺ກມກ຺ຂິກາກິປິລ຺ລິກາທີນິ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຈິຕ຺ວາ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມນ ອໂຘຕມ຺ປິ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ທຘິຄຕໍ ວາ ຕກ຺ກຄຕໍ ວາ ຕໍ ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາມິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ປນ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ. ອິທານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕນວນີເຕ ຈ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຂີຣທຘີນິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕນວນີເຕ ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕນວນີເຕ ຈ ອຸຄ຺ຄຫິເຕຫິ ກຕນວວີເຕ ຈ ອກປ຺ປິຍມໍສນວນີເຕ ຈ ສພ຺ໂພ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິປຣິໂຠຄາປຣິໂຠຄນໂຍ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເຕລຠິກ຺ຂາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕຕ຺ເຖວ ສປ຺ປິມ຺ປິ ນວນີຕມ຺ປິ ປກ຺ກເຕລມ຺ປິ ອປກ຺ກເຕລມ຺ປິ ອາກິຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕກ຺ກທຘິພິນ຺ທູນິປິ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິປິ ຕຓ຺ຑຸລກຓາປິ ມກ຺ຂິກາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ. ອາທິຈ຺ຈປາກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕ຺ວາ ນຕ຺ຖຸປານມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ວທ຺ທລິສມເຍ ລຊ຺ຊິ ສາມເຓໂຣ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕຕຓ຺ຑຸລກຓາທໂຍ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສາມິສປາກໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເຕເລສຸ ຕິລເຕລໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ປນສ຺ສ ຠາຊນຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຕິເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຕິເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍເມວ, ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕກຕິເລຫິ ກຕເຕເລປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕິເລ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ວາ ເສເທຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕເຕລໍ ປນ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕຕ຺ຕາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມໍປກ຺ກຕ຺ຕາ ສາມິສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ອປ຺ປໍ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣຓມຕ຺ຕໍ, ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ໂຫຕິ, ສາມປາກຄຓນໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາສປເຕລາທີສຸປິ ອວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ອວຕ຺ຖຸກຕິລເຕເລ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານໍ ສາສປາທີນໍ ຈຸຓ຺ເຓຫິ ອາທິຈ຺ຈປາເກນ ສກ຺ກາ ເຕລໍ ກາຕຸໍ, ຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາສປມຘຸກຈຸຓ຺ຓາທີນິ ເສເທຕ຺ວາ ເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐີນິ ຈ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວ ເຕລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຕລໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຕ຺ຖູນໍ ຍາວຊີວິກຕ຺ຕາ ປນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ພາຫິຣປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເຕລກຣຓຕ຺ຖາຍ ສາສປມຘຸກເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐີນິ ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໍ ເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ທຸຕິຍທິວເສ ກຕໍ ຉາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕິຍທິວເສ ກຕໍ ປຎ຺ຈາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖ-ປຎ຺ຈມ-ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕາມທິວເສ ກຕໍ ຕທເຫວ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຍາວ ອຣຸຓສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ກຕໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ. ອນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ ປນ ພາຫິຣປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ນ ກໂຣຕິ, ເຕລຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕສາສປາທີນໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກມເນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ປາຬິຍໍ ປນ ອນາຄຕານິ ອຎ຺ຎານິປິ ນາຬິເກຣນິມ຺ພໂກສມ຺ພກກຣມນ຺ທອຕສີອາທີນໍ ເຕລານິ ອຕ຺ຖິ, ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ອຍເມເຕສຸ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸໍ ຍາວຊີວິກວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສາມໍປາກສວຕ຺ຖຸກປຸເຣຠຕ຺ຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫິຕອຸຄ຺ຄຫິຕກວຕ຺ຖຸວິຘານໍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໒໓. ວສາເຕລນ຺ຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ອຈ຺ຉວສໍ, ມຈ຺ຉວສໍ, ສຸສຸກາວສໍ, ສູກຣວສໍ, ຄທ຺ຣຠວສ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕວສານໍ ເຕລໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຈ຺ຉວສ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍມໍສານ ວສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສຸສຸກາປິ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວາຬມຈ຺ຉຕ຺ຕາ ປນ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຉາທິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກປ຺ປິຍມໍສານໍ ວສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ມໍເສສຸ ຫິ ທສມນອຸສ຺ສ-ຫຕ຺ຖິ-ອສ຺ສ-ສຸນຂ-ອຫິ-ສີຫ-ພ຺ຍຄ຺ຆ-ທີປິ-ອຈ຺ຉ-ຕຣຈ຺ຉານໍ ມໍສານິ ອກປ຺ປິຍານິ. ວສາສຸ ເອກາ ມນຸສ຺ສວສາວ. ຂີຣາທີສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕນິພ຺ພຏ຺ຏິຕວສາເຕລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ສຸຂຸມຣຊສທິສໍ ມໍສໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸ ວາ ອຏ຺ຐິ ວາ ໂລຫິຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ສເຈ ປນ ວສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນິຣາມິສປຣິໂຠຄຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒). ຕຕ຺ຣາປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຸໍ ວາ ກາຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ວິກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ປນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສປ຺ປິນວນີຕວສານິ ເອກໂຕ ປຈິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ເຖໂຣ ກິເຣຕ຺ຖ ປກ຺ກເຕລກສເຏ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນວນີເຕ ທຘິຄຸຬິກາ ວາ ຕກ຺ກພິນ຺ທຸ ວາ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອຕມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໂຕ ປຈິຕ຺ວາ ສໍສຏ຺ຐານິ ເຕຊວນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຣຄໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ເຖໂຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ກປ຺ປິຍມໍສວສາ ສາມິສປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕຣາ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອິທໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ວາຕາພາຘິກາ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຈມູລກສາວຍາຄຸຍໍ ອຈ຺ຉສູກຣເຕລາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕິ, ສາ ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ໂຣຄໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ມຘຸ ນາມ ມກ຺ຂິກາມຘູຕິ ມຘຸກຣີຫິ ນາມ ມຘຸມກ຺ຂິກາຫິ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຫິ ຠມຣມກ຺ຂິກາຫິ ຈ ກຕໍ ມຘຸ. ຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສປຣິໂຠຄມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠຄເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ສເຈ ສິເລສສທິສໍ ມຫາມຘຸໍ ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ, ອິຕຣໍ ວາ ນານາຠາຊເນສຸ, ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ. ສເຈ ເອກເມວ ຂຓ຺ຑໍ, ເອກຠາຊເນ ວາ ອິຕຣໍ ເອກເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຣຸມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ມຘຸປຏລໍ ວາ ມຘຸສິຕ຺ຖກໍ ວາ ສເຈ ມຘຸນາ ອມກ຺ຂິຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ຍາວຊີວິກໍ. ມຘຸມກ຺ຂິຕໍ ປນ ມຘຸຄຕິກເມວ. ຈີຣິກາ ນາມ ສປກ຺ຂາ ທີຆມກ຺ຂິກາ, ຕຸມ຺ພລນາມິກາ ຈ ອຏ຺ຐິປກ຺ຂາ ກາຬມຫາຠມຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອາສເຍສຸ ນິຍ຺ຍາສສທິສໍ ມຘຸ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍາວຊີວິກໍ.

ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ອປກ຺ກາ ວາ ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ ສພ຺ພາປິ ອວຕ຺ຖຸກາ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ ຜາຓິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ຜາຓິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ພຫູ ປິຓ຺ຑາ ຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ເອກຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຆນສນ຺ນິເວສາ, ເອກເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຆຣຘູປນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອປຣິສ຺ສາວິຕອຸຈ຺ຉຸຣເສນ ກຕຜາຓິຕໍ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ, ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ອປຣິສ຺ສາວິຕປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ກຕມ຺ປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍເມວ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຸຈ຺ຉຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕຜາຓິເຕປິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປນ ປຣິສ຺ສາວິຕປຏິຄ຺ຄຫິຕເກນ ກຕໍ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ. ສຍໍກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນິຣາມິສເມວ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຣິສ຺ສາວິຕປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ກຕໍ ປນ ນິຣາມິສເມວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກກຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ‘‘ຌາມອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ວາ ໂກຏ຺ຏິຕອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ເອຕໍ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ໂນວຏ຺ຏນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສີຕຸທເກນ ກຕໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕໍ ມຘຸກຜາຓິຕໍ ຍາວກາລິກໍ. ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣໍ ປນ ຂີຣຊລ຺ລິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ໂສເຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ. ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອລ຺ລໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຠຊ຺ຊິຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິລາທີຫິ ມິສ຺ສໍ ວາ ອມິສ຺ສໍ ວາ ກຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຏິຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ປນ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເມຣຍຕ຺ຖາຍ ໂຍເຊນ຺ຕິ, ໂຍຊິຕໍ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກທລີ-ຂຊ຺ຊູຣີ-ອມ຺ພ-ລພຸຊ-ປນສ-ຈິຎ຺ຈາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ຍາວກາລິກຜລານໍ ຜາຓິຕໍ ຍາວກາລິກເມວ. ມຣິຈປກ຺ເກຫິ ຜາຓິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຍາວຊີວິກໍ.

ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສເຈປິ ສພ຺ພານິປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກ ຆເຏ ອວິນິພ຺ໂຠຄານິ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ເອກເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ວິນິຠຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ປນ ອນຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ຄິລາເນນປິ ອຄິລາເນນປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕວິຘຎ຺ຫິ ໂອທິສ຺ສໍ ນາມ – ພ຺ຍາຘິໂອທິສ຺ສໍ, ປຸຄ຺ຄໂລທິສ຺ສໍ, ກາໂລທິສ຺ສໍ, ສມໂຍທິສ຺ສໍ, ເທໂສທິສ຺ສໍ, ວໂສທິສ຺ສໍ, ເຠສຊ຺ໂຊທິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາຘິໂອທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນຸສ຺ສິກາພາເຘ ອາມກມໍສໍ ອາມກໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໔) ເອວໍ ພ຺ຍາຘິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເຕເນວ ອາພາເຘນ ອາພາຘິກສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກາເລປິ ວິກາເລປິ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ປຸຄ຺ຄໂລທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣມນ຺ຖກສ຺ສ ໂຣມນ຺ຖນໍ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫິມຸຂທ຺ວາຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໓) ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ.

ກາໂລທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາວິກຏານິ ທາຕຸໍ – ຄູຖໍ, ມຸຕ຺ຕໍ, ຉາຣິກໍ, ມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໘) ເອວໍ ອຫິນາ ທຏ຺ຐກາລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ.

ສມໂຍທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຄຓໂຠຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໒໑໗) ນເຍນ ຕໍ ຕໍ ສມຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອນາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ອນາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎທາ.

ເທໂສທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປສຸ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ເອວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ອຸປສມ຺ປທາທີນິ, ຕານິ ຕຕ຺ເຖວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນ ມຊ຺ຌິມເທເສ.

ວໂສທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ເອວໍ ວສານາເມນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ສພ຺ເພສໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວສານໍ ເຕລໍ ຕໍຕທຕ຺ຖິການໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເຠສຊ຺ໂຊທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໐-໒໖໑) ເອວໍ ເຠສຊ຺ຊນາເມນ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານິ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕນ຺ຕິ. ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ.

໖໒໔. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສເຈປິ ສາສປມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສກິໍ ວາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ສາຍນມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວ, ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ເທເສຕພ຺ພໍ.

ນ ກາຍິເກນ ປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາໂຍ ວາ ກາເຍ ອຣຸ ວາ ນ ມກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ເຕຫິ ມກ຺ຂິຕານິ ກາສາວກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິອຸປາຫນປາທກຖລິກມຎ຺ຈປີຐາທີນິປິ ອປຣິໂຠຄານິ. ‘‘ທ຺ວາຣວາຕປານກວາເຏສຸປິ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫຓຏ຺ຐານໍ ນ ມກ຺ເຂຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກສາເວ ປນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານກວາຏານິ ມກ຺ເຂຕພ຺ພານີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສປ຺ປິຎ຺ຈ ເຕລຎ຺ຈ ວສຎ຺ຈ ມຸທ຺ຘນິເຕລໍ ວາ ອພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ວາ ມຘຸໍ ອຣຸມກ຺ຂນໍ ຜາຓິຕໍ ຆຣຘູປນໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕລໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕເຕລຠາຊເນ ອາກິຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຠາຊເນ ເຈ ສຸຂຸມໍ ຉິທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐໍ ປວິຏ຺ຐໍ ເຕລໍ ປຸຣາຓເຕເລນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣີຍຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ມຫາມຸຂໍ ໂຫຕິ, ສຫສາວ ພຫຸເຕລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຣາຓເຕລໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຘິຏ຺ຐິຕຄຕິກເມວ ຫິ ຕໍ ໂຫຕິ, ເອເຕນ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕລຠາຊເນ ອນຘິຏ຺ຐິຕເຕລາກິຣຓມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໒໕. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ໂສ ອິຕຣໍ ຠຓຕິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຈ ປຣິໂຠຄໍ ນ ກໂຣຕິ, ກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ? ນ ກສ຺ສຈິປິ ອາປຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ, ອິຕຣສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ວິນສ຺ສຕີຕິ ອປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ເຕນາຕິອາທີສຸ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຠສຊ຺ຊໍ ຈຕ຺ຕຎ຺ຈ ວນ຺ຕຎ຺ຈ ມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕໍ ວນ຺ຕໍ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນເປກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອນເປກ຺ໂຂ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘‘ເອວໍ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ນຍິທໍ ຍາຈິຕພ຺ພໍ, ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ທິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ປຸນ ປຣິໂຠເຄ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຣິໂຠເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສເຈ ສາມເຓໂຣ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວາ ອນຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມຕ຺ຖໍ ທເທຍ຺ຍ, ຄເຫຕ຺ວາ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພາໂລ ໂຫຕິ, ທາຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ສາມເຓຣ, ເຕລ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອາຫຣ, ເຖຣສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ,

ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.