໓. ປຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໙໘. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕວາຓິຊ຺ຊນ຺ຕິ ຄາມນິຄມາທີສຸ ວິຈຣນ຺ຕາ ປຕ຺ຕວາຓິຊ຺ຊໍ ວາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອາມຕ຺ຕິກາປຓໍ ວາຕິ ອມຕ຺ຕານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠາຊນານິ, ຕານິ ເຍສໍ ຠຓ຺ຑໍ ເຕ ອາມຕ຺ຕິກາ, ເຕສໍ ອາມຕ຺ຕິການໍ ອາປຓໍ ອາມຕ຺ຕິກາປຓໍ, ກຸລາລຠຓ຺ຑວາຓິຊກາປຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໐໒. ຕໂຍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓາຕິ ຕີຓິ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປມາຓານິ. ອຑ຺ຒາຬ຺ຫໂກທນໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຄຘນາຬິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬີນໍ ໂອທນໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ມຄຘນາຬິ ນາມ ອຑ຺ຒເຕຣສປລາ ໂຫຕີຕິ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີຫຬທີເປ ປກຕິນາຬິ ມຫນ຺ຕາ, ທມິຬນາຬິ ຂຸທ຺ທກາ, ມຄຘນາຬິ ປມາຓຍຸຕ຺ຕາ, ຕາຍ ມຄຘນາຬິຍາ ທິຍຑ຺ຒນາຬິ ເອກາ ສີຫຬນາຬິ ໂຫຕີຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕຸຠາຄໍ ຂາທນນ຺ຕິ ໂອທນສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາຓໍ ຂາທນໍ, ຕໍ ຫຕ຺ຖຫາຣິຍສ຺ສ ມຸຄ຺ຄສູປສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕທຸປິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ໂອທນສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ມຈ຺ຉມໍສສາກຜລກຬີຣາທິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອນຸປຫຕປຸຣາຓສາລິຕຓ຺ຑຸລານໍ ສຸໂກຏ຺ຏິຕປຣິສຸທ຺ຘານໍ ທ຺ເວ ມຄຘນາຬິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕຫິ ຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອນຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸລໍ ອກິລິນ຺ນໍ ອປິຓ຺ຑິຕໍ ສຸວິສທໍ ກຸນ຺ທມກຸຬຣາສິສທິສໍ ອວສ຺ສາວິໂຕທນໍ ປຈິຕ຺ວາ ນິຣວເສສໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂອທນສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖຠາຄປ຺ປມາໂຓ ນາຕິຆໂນ ນາຕິຕນຸໂກ ຫຕ຺ຖຫາຣິໂຍ ສພ຺ພສມ຺ຠາຣສງ຺ຂໂຕ ມຸຄ຺ຄສູໂປ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ອາໂລປສ຺ສ ອາໂລປສ຺ສ ອນຸຣູປໍ ຍາວຈຣິມາໂລປປ຺ປໂຫນກໍ ມຈ຺ຉມໍສາທິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ, ສປ຺ປິເຕລຕກ຺ກຣສກຎ຺ຊິກາທີນິ ປນ ຄຓນູປຄານິ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ຫິ ໂອທນຄຕິກາເນວ, ເນວ ຫາເປຕຸໍ ນ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວເມຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ສເຈ ປຕ຺ຕສ຺ສ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສຸຕ຺ເຕນ ວາ ຫີເຣນ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ຫີຣສ຺ສ ວາ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໍ ຜຸສຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ໂຕຄຕເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ.

ນາຬິໂກທນນ຺ຕິ ມຄຘນາຬິຍາ ເອກາຍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິຍາ ໂອທນໍ. ປຕ຺ໂຖທນນ຺ຕິ ມຄຘນາຬິຍາ ອຸປຑ຺ຒນາຬິໂກທນໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ປນ ນາມມຕ຺ເຕ ວິເສໂສ – ສເຈ ນາຬິໂກທນາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິໂມມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ ອນ຺ໂຕຄຕເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ມຊ຺ຌິມຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ປຕ຺ໂຖທນາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມຣາຊິສມໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ໂອມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຖູປີກຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ໂອມໂກມໂກ ນາມ ປຕ຺ໂຕ. ສເຈ ຕໍ ຣາຊິໍ ນ ປາປຸຓາຕິ ອນ຺ໂຕຄຕເມວ ໂຫຕິ, ອຍໍ ໂອມກຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ນາມ ປຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມເຕ ນວ ປຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ທ຺ເວ ອປຕ຺ຕາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ໂອມໂກມໂກ ຈ. ‘‘ຕໂຕ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ອປຕ຺ໂຕ ໂອມໂກ ອປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ເອເຕ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຕ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘‘ຕໂຕ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ອປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂອມໂກມໂກ ຈ ໂອມກໂຕ ໂອມກຕ຺ຕາ ຕໂຕ ໂອມໂກ ອປຕ຺ໂຕຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ຠາຊນປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄາ, ນ ວິກປ຺ປນຸປຄາ. ອິຕເຣ ປນ ສຕ຺ຕ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວາ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພາ, ເອວໍ ອກຕ຺ວາ ຕໍ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ສຕ຺ຕວິຘມ຺ປິ ປຕ຺ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

໖໐໗. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປຕ຺ຕໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ໂຘເຕ ທຸກ຺ກຏໍ, ຂຎ຺ຊກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘເຕ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ເອວໍ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ.

໖໐໘. ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປມາຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ອຘິຏ຺ຐານວິກປ຺ປນຸປຄຕ຺ຕໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອໂຍປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ປາເກຫິ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ ທ຺ວີຫິ ປາເກຫິ ປກ຺ໂກ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ, ອຸໂຠປິ ຍໍ ມູລໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມິໍ ທິນ຺ເນເຍວ. ສເຈ ເອໂກປິ ປາໂກ ອູໂນ ໂຫຕິ, ກາກຓິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ວາ ມູລໍ ອທິນ຺ນໍ, ນ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ. ສເຈປິ ປຕ຺ຕສາມິໂກ ວທຕິ ‘‘ຍທາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມູລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ທສ຺ສຖ, ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ເນວ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ ໂຫຕິ, ປາກສ຺ສ ຫິ ອູນຕ຺ຕາ ປຕ຺ຕສງ຺ຂໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ມູລສ຺ສ ສກລສ຺ສ ວາ ເອກເທສສ຺ສ ວາ ອທິນ຺ນຕ຺ຕາ ສກຠາວໍ ນ ອຸເປຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ເສວ ສນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປາເກ ຈ ມູເລ ຈ ນິຏ຺ຐິເຕເຍວ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ ໂຫຕິ. ໂຍ ອຘິຏ຺ຐານຸປໂຄ, ສ຺ເວວ ວິກປ຺ປນຸປໂຄ, ໂສ ຫຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕປິ ອນາຄໂຕປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພ ວາ. ຍທິ ຫິ ປຕ຺ຕກາຣໂກ ມູລໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ທາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອສຸກທິວເສ ນາມ ປຈິຕ຺ວາ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທິວສໂຕ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ປຕ຺ຕກາຣໂກ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ສາສນໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ກໂຣຕິ, ເຕນ ເປສິຕຠິກ຺ຂຸ ປນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ອາໂຣເຈຕິ, ອຎ຺ໂຎ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈຕິ, ເອຕສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ ນປມາຓໍ. ຍທາ ປນ ເຕນ ເປສິໂຕເຍວ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປຕ຺ຕກາຣໂກ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ເຖ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ກໂຣຕິ, ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຠິກ຺ຂຸ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນ ອາໂຣເຈຕິ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຠຓຕິ ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຘຸນາ ອາຠໂຕ ປຕ຺ໂຕ ສຸນ຺ທໂຣ’’ຕິ! ‘‘ກຸຫິໍ, ອາວຸໂສ, ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປສິໂຕ’’ຕິ. ເອຕສ຺ສປິ ວຈນໍ ນ ປມາຓໍ. ຍທາ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕສ຺ມາ ທສາຫໍ ອນຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ ວິກປ຺ເປຕພ຺ໂພ ວາ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ – ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕິ. ເຕສໍ ວເສນ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຈ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ສມ຺ມຸເຂ ວາ ປຣມ຺ມຸເຂ ວາ ຐິຕໍ ປຸຣາຓປຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ທຕ຺ວາ ນວໍ ປຕ຺ຕໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ – ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ອຸປຣິປາສາເທ ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ.

ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ປນ ເອກເກນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຍມານິສໍໂສ – ສຈສ຺ສ ‘‘ອຘິຏ຺ຐິໂຕ ນຸ ໂຂ ເມ, ໂນ’’ຕິ ວິມຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອິຕໂຣ ສາເຣຕ຺ວາ ວິມຕິໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕີຕິ. ສເຈ ໂກຈິ ທສ ປຕ຺ເຕ ລຠິຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ອຕ຺ຕນາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນ ສພ຺ເພ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຸນທິວເສ ຕໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ເອເຕນຸປາເຍນ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ປຣິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ.

ເອວໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສິຍາ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນນ຺ຕິ? ສິຍາ. ສເຈ ຫິ ອຍໍ ປຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ເທຕິ, ວິພ຺ຠມຕິ ວາ ສິກ຺ຂໍ ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຕິ, ກາລໍ ວາ ກໂຣຕິ, ລິງ຺ຄໍ ວາສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕຕິ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຕິ ວາ, ປຕ຺ເຕ ວາ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທິນ຺ນວິພ຺ຠນ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂາ, ກາລໍກິຣິຍກເຕນ ຈ;

ລິງ຺ຄປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາ ເຈວ, ຉິທ຺ເທນ ຠວຕິ ສຕ຺ຕມ’’ນ຺ຕິ.

ໂຈຣຫຣຓວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫຫິປິ ວິຊຫຕິເຍວ. ກິຕ຺ຕເກນ ຉິທ຺ເທນ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ? ເຍນ ກງ຺ຄຸສິຕ຺ຖໍ ນິກ຺ຂມຕິ ເຈວ ປວິສຕິ ຈ. ອິທຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຘຎ຺ຎານໍ ລາມກຘຎ຺ຎສິຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຍຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ອາຓິຍາ ວາ ປຏິປາກຕິເກ ກເຕ ທສາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ຕາວ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ວິກປ຺ປເນ ປນ ທ຺ເວ ວິກປ຺ປນາ – ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ. ກຖໍ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ໂຫຕິ? ປຕ຺ຕານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິເມ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເອເຕ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຍເມກາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ, ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຕເຖວ ປຕ຺ຕານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິເມ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເອເຕ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວາ ‘‘ຕິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ສິກ຺ຂມານາຍ ສາມເຓຣສ຺ສ ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອປຣາປິ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິໂຠຄາທີສຸ ປນ ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕກໍ…ເປ… ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ກຖໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ໂຫຕິ? ປຕ຺ຕານໍ ຕເຖວ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອິເມ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ‘‘ເອຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ເອເຕ ປຕ຺ເຕ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ປນຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ໂກ ເຕ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ’’ຕິ? ຕໂຕ ອິຕເຣນ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ວາ…ເປ… ຕິສ຺ສາ ສາມເຓຣີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ອຫໍ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ…ເປ… ‘‘ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕ຺ຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິໂຠຄາທີສຸ ປນ ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ທຸຕິຍສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ອິມາສໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິກປ຺ປນານໍ ນານາກຣຓໍ, ອວເສໂສ ຈ ວຈນກ຺ກໂມ ສພ຺ໂພ ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ ສທ຺ຘິໍ ສມຸຏ຺ຐານາທີຫີຕິ.

ປຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໐໙. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ນ ຍາເປຕີຕິ ໂສ ກິຣ ຍທິ ອຣິຍສາວໂກ ນາຠວິສ຺ສາ, ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄມິສ຺ສາ, ເອວໍ ເຕຫິ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ, ໂສຕາປນ຺ນຕ຺ຕາ ປນ ເກວລໍ ສຣີເຣເນວ ນ ຍາເປຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຕ຺ຕນາປິ ນ ຍາເປຕິ, ປຸຕ຺ຕທາຣາປິສ຺ສ ກິລມນ຺ຕີ’’ຕິ.

໖໑໒-໓. ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອູນານິ ປຎ຺ຈ ພນ຺ຘນານິ ອສ຺ສາຕິ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ, ນາສ຺ສ ປຎ຺ຈ ພນ຺ຘນານິ ປູເຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນ. ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕສ຺ສ ລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອພນ຺ຘນສ຺ສາປິ ປຎ຺ຈ ພນ຺ຘນານິ ນ ປູເຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໂສ ນຕ຺ຖິຕາຍ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ອພນ຺ຘໂນ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈພນ຺ຘໂນ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ອປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ພນ຺ຘນຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຍສ຺ມາ ພນ຺ຘໂນກາເສ ສຕິ ໂຫຕິ, ອສຕິ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອພນ຺ຘໂນກາໂສ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ທ຺ວງ຺ຄຸລາ ຣາຊິ ນ ໂຫຕີຕິ ມຸຂວຏ຺ຏິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓາ ເອກາປິ ຣາຊິ ນ ໂຫຕິ. ຍສ຺ສ ທ຺ວງ຺ຄຸລາ ຣາຊິ ໂຫຕີຕິ ຍສ຺ສ ປນ ຕາທິສາ ເອກາ ຣາຊິ ໂຫຕິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ຣາຊິຍາ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຍນ຺ເຕ ປຕ຺ຕເວຘເກນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕຣຊ຺ຊຸກ-ມກຈິຣຊ຺ຊຸກາທີຫິ ວາ ຕິປຸສຸຕ຺ຕເກນ ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ, ຕໍ ພນ຺ຘນໍ ອາມິສສ຺ສ ອລຄ຺ຄນຕ຺ຖໍ ຕິປຸປຏ຺ຏເກນ ວາ ເກນຈິ ພທ຺ຘສິເລເສນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ. ໂສ ຈ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ສຸຂຸມໍ ວາ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ. ສຸທ຺ເຘຫິ ປນ ມຘຸສິຕ຺ຖກລາຂາສຊ຺ຊຸລສາທີຫິ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຜາຓິຕໍ ຌາເປຕ຺ວາ ປາສາຓຈຸຓ຺ເຓນ ພນ຺ຘິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມຸຂວຏ຺ຏິສມີເປ ປນ ປຕ຺ຕເວຘເກນ ວິຊ຺ຌິຍມາໂນ ກປາລສ຺ສ ພຫລຕ຺ຕາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ວິຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ທ຺ເວ ຣາຊິໂຍ ເອກາເຍວ ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລາ, ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ພນ຺ຘນານິ ທາຕພ຺ພານິ. ຍສ຺ສ ຕິສ຺ໂສ ເອກາເຍວ ວາ ຉຬງ຺ຄຸລາ, ຕສ຺ສ ຕີຓິ. ຍສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສ ເອກາເຍວ ວາ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລາ, ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິ. ຍສ຺ສ ປຎ຺ຈ ເອກາເຍວ ວາ ທສງ຺ຄຸລາ, ໂສ ພທ຺ໂຘປິ ອພທ຺ໂຘປິ ອປຕ຺ໂຕເຍວ, ອຎ຺ໂຎ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ເອສ ຕາວ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ເຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ອໂຍປຕ຺ເຕ ປນ ສເຈປິ ປຎ຺ຈ ວາ ອຕິເຣການິ ວາ ຉິທ຺ທານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕານິ ເຈ ອຍຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ອາຓິຍາ ວາ ໂລຫມຓ຺ຑລເກນ ວາ ພທ຺ຘານິ ມຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສ຺ເວວ ປຕ຺ໂຕ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ, ນ ອຎ຺ໂຎ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ອຖ ປນ ເອກມ຺ປິ ຉິທ຺ທໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂລຫມຓ຺ຑລເກນ ພທ຺ຘມ຺ປິ ມຏ຺ຐໍ ນ ໂຫຕິ, ປຕ຺ເຕ ອາມິສໍ ລຄ຺ຄຕິ, ອກປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ, ອຍໍ ອປຕ຺ໂຕ. ອຎ຺ໂຎ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ.

໖໑໕. ເຖໂຣ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ ປຕ຺ເຕ ອານິສໍສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຕ຺ໂຕ ປມາຓຍຸຕ຺ໂຕ ສຸນ຺ທໂຣ ເຖຣານຸຣູໂປ, ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ ນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂຍ ປນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ‘‘ກິໍ ເມ ອຎ຺ເຎນ ປຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຕ຺ຕປຣິຍນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕປຕ຺ໂຕ.

ນ ອເທເສຕິ ມຎ຺ຈປີຐຉຕ຺ຕນາຄທນ຺ຕກາທິເກ ອເທເສ, ນ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ປຸຣິມໍ ສຸນ຺ທຣໍ ປຕ຺ຕໍ ຐເປຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕພ຺ໂພ. ປຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ນິກ຺ຂິປນເທໂສ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຘາຣກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ໂຕເຍວ.

ນ ອໂຠເຄນາຕິ ຍາຄຸຣນ຺ຘນຣຊນປຈນາທິນາ ອປຣິໂຠເຄນ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ພ຺ຍາຘິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຠາຊເນ ອສຕິ ມຕ຺ຕິກາຍ ລິມ຺ເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ວາ ປຈິຕຸໍ ອຸທກໍ ວາ ຕາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນ ທາຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ວາ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວຣປຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ສາຣຸປ຺ໂປ, ອຍໍ ເຖຣສ຺ສາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ໂຎ ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫເມວ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ.

໖໑໗. ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆວເສນ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຈພນ຺ຘເນເນວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຄ຺ຄລວເສນ ປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘເນນາປິ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ອູນປຎ຺ຈພນ຺ຘນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໑໘. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ຠນ຺ເຕຕິ ຣາຊາ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ເລຓຕ຺ຖາຍ ປພ຺ຠາຣໍ ໂສເຘນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ອາຣາມິກໍ ທາຕຸກາໂມ ປຸຈ຺ຉິ.

໖໑໙-໒໑. ປາຏິເຍກ຺ໂກຕິ ວິສຸໍ ເອໂກ. ມາລາກິເຕຕິ ກຕມາເລ ມາລາຘເຣ, ກຸສຸມມາລາປຏິມຓ຺ຑິເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິຓຓ຺ຑຸປກນ຺ຕິ ຕິຓຈຸມ຺ພຏກໍ. ປຏິມຸຎ຺ຈີຕິ ຐເປສິ. ສາ ອໂຫສິ ສຸວຓ຺ຓມາລາຕິ ທາຣິກາຍ ສີເສ ຐປິຕມຕ຺ຕາເຍວ ເຖຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ສຸວຓ຺ຓປທຸມມາລາ ອໂຫສິ. ຕຎ຺ຫິ ຕິຓຓ຺ຑຸປກໍ ສີເສ ຐປິຕມຕ຺ຕເມວ ‘‘ສຸວຓ຺ຓມາລາ ໂຫຕູ’’ຕິ ເຖໂຣ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂ…ເປ…. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ທຸຕິຍທິວເສເຍວ ອຸປສງ຺ກມິ.

ສຸວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຘິມຸຈ຺ຈີຕິ ‘‘ໂສວຓ຺ຓມໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເຠສຊ຺ຊານນ຺ຕິ ສປ຺ປິອາທີນໍ. ພາຫຸລິກາຕິ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລິກຕາຍ ປຏິປນ຺ນາ. ໂກລມ຺ເພປິ ຆເຏປີຕິເອຕ຺ຖ ໂກລມ຺ພາ ນາມ ມຫາມຸຂຈາຏິໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ໂອລີນວິລີນານີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຈ ອຸຠໂຕປສ຺ເສສຸ ຈ ຄຬິຕານິ. ໂອກິຓ຺ຓວິກິຓ຺ຓາຕິ ສປ຺ປິອາທີນໍ ຄນ຺ເຘນ ຠູມິໍ ຂນນ຺ເຕຫິ ໂອກິຓ຺ຓາ, ຠິຕ຺ຕິໂຍ ຂນນ຺ເຕຫິ ອຸປຣິ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕຫິ ຈ ວິກິຓ຺ຓາ. ອນ຺ໂຕໂກຏ຺ຐາຄາຣິກາຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສໍວິຫິຕໂກຏ຺ຐາຄາຣາ.

໖໒໒. ປຏິສາຍນີຍານີຕິ ປຏິສາຍິຕພ຺ພານິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠສຊ຺ຊານີຕິ ເຠສຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເອວໍ ລທ຺ຘໂວຫາຣານິ. ‘‘ໂຄສປ຺ປີ’’ຕິອາທີຫິ ໂລເກ ປາກຏໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເຍສໍ ມໍສໍ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ມິຄໂຣຫິຕສສາທີນໍ ສປ຺ປິໍ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ເຍສຎ຺ຫິ ຂີຣໍ ອຕ຺ຖິ, ສປ຺ປິປິ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິເຍວ, ຕໍ ປນ ສຸລຠໍ ວາ ໂຫຕຸ ທຸລ຺ລຠໍ ວາ, ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ນວນີຕມ຺ປິ.

ສນ຺ນິຘິກາຣກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານີຕິ ສນ຺ນິຘິໍ ກຕ຺ວາ ນິທຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ. ກຖໍ? ປາຬິຍາ ອາຄຕສປ຺ປິອາທີສຸ ສປ຺ປິ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ນິຣາມິສມ຺ປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ສເຈ ເອກຠາຊເນ ຐປິຕໍ, ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ສເຈ ພຫູສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ; ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍຕໍ ອາປນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ປຏິສາຍນີຍານີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນວນີເຕນ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ເທຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ສຍໍ ກໂຣຕິ, ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕນວນີເຕນ ປນ ເຍນ ເກນຈິ ກຕສປ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫມ຺ປິ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕເກນ ກເຕ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕສຸທ຺ຘສປ຺ປິນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຂີເຣນ ວາ ທຘິນາ ວາ ກຕສປ຺ປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ນວນີຕໍ ຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ສາມໍປາໂກ ນ ໂຫຕິ, ສາມໍປກ຺ເກນ ປນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອາມິສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ສວຕ຺ຖຸກສ຺ສ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ‘‘ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕຫິ ກຕໍ ປນ ອພ຺ຠຎ຺ຊນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ຈ ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ອຸຠເຍສມ຺ປິ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອເສວ ນໂຍ ອກປ຺ປິຍມໍສສປ຺ປິມ຺ຫິ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຍຕ຺ຖ ປາຬິຍໍ ອາຄຕສປ຺ປິນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ອິມິນາ ທຸກ຺ກຏໍ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ກາຣຓປຕິຣູປກໍ ວຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສສປ຺ປິ ຈ ນວນີຕຎ຺ຈ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ທຸປ຺ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ປຣໂຕ ຈສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉໂຍປິ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ.

ປາຬິຍໍ ອາຄຕໍ ນວນີຕມ຺ປິ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ນານາຠາຊເນສຸ ຐປິເຕ ຠາຊນຄຓນາຍ ເອກຠາຊເນປິ ອມິສ຺ເສຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປິຓ຺ຑວເສນ ຐປິເຕ ປິຓ຺ຑຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສປ຺ປິນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ທຘິຄຸຬິກາໂຍປິ ຕກ຺ກພິນ຺ທູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ໂຘຕໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຸປຑ຺ຒຕ຺ເຖຣາ ອາຫໍສຸ. ມຫາສີວຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕກ຺ກໂຕ ອຸທ຺ຘຏມຕ຺ຕເມວ ຂາທິໍສູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມາ ນວນີຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ໂຘວິຕ຺ວາ ທຘິຕກ຺ກມກ຺ຂິກາກິປິລ຺ລິກາທີນິ ອປເນຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ປຈິຕ຺ວາ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມນ ອໂຘຕມ຺ປິ ປຈິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ທຘິຄຕໍ ວາ ຕກ຺ກຄຕໍ ວາ ຕໍ ຂຍໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອາມິເສນ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ປນ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ. ອິທານິ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕນວນີເຕ ຈ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຂີຣທຘີນິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕນວນີເຕ ຈ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕນວນີເຕ ຈ ອຸຄ຺ຄຫິເຕຫິ ກຕນວວີເຕ ຈ ອກປ຺ປິຍມໍສນວນີເຕ ຈ ສພ຺ໂພ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິປຣິໂຠຄາປຣິໂຠຄນໂຍ ສປ຺ປິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕກ຺ກເມເນວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ເຕລຠິກ຺ຂາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕຕ຺ເຖວ ສປ຺ປິມ຺ປິ ນວນີຕມ຺ປິ ປກ຺ກເຕລມ຺ປິ ອປກ຺ກເຕລມ຺ປິ ອາກິຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕກ຺ກທຘິພິນ຺ທູນິປິ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິປິ ຕຓ຺ຑຸລກຓາປິ ມກ຺ຂິກາທໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ. ອາທິຈ຺ຈປາກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ ໂຫຕິ, ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐປິຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຈິຕ຺ວາ ນຕ຺ຖຸປານມ຺ປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ວທ຺ທລິສມເຍ ລຊ຺ຊິ ສາມເຓໂຣ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ປຕິຕຕຓ຺ຑຸລກຓາທໂຍ ນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສາມິສປາກໍ ໂມເຈນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ວິລີຍາເປຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປຸນ ປຈິຕ຺ວາ ເທຕິ, ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເຕເລສຸ ຕິລເຕລໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ປນສ຺ສ ຠາຊນຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຕິເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ໂຫຕິ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຕິເລ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍເມວ, ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕກຕິເລຫິ ກຕເຕເລປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕກຕິເລ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ຕິລປິຏ຺ຐໍ ວາ ເສເທຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ວາ ເຕເມຕ຺ວາ ກຕເຕລໍ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕເຕລໍ ປນ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕຕ຺ຕາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມໍປກ຺ກຕ຺ຕາ ສາມິສໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປນ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ, ສີສມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍທິ ປນ ອປ຺ປໍ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ໂຫຕິ ອພ຺ຠຸກ຺ກິຣຓມຕ຺ຕໍ, ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ໂຫຕິ, ສາມປາກຄຓນໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາສປເຕລາທີສຸປິ ອວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິເຕສຸ ອວຕ຺ຖຸກຕິລເຕເລ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ສເຈ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕານໍ ສາສປາທີນໍ ຈຸຓ຺ເຓຫິ ອາທິຈ຺ຈປາເກນ ສກ຺ກາ ເຕລໍ ກາຕຸໍ, ຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຣາມິສເມວ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາສປມຘຸກຈຸຓ຺ຓາທີນິ ເສເທຕ຺ວາ ເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐີນິ ຈ ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອວ ເຕລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ເຕລໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ວຕ຺ຖູນໍ ຍາວຊີວິກຕ຺ຕາ ປນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫເຓ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີຕິ. ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕເກຫິ ກຕໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ ພາຫິຣປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ.

ເຕລກຣຓຕ຺ຖາຍ ສາສປມຘຸກເອຣຓ຺ຑກຏ຺ຐີນິ ວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕໍ ເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫກາລິກໍ. ທຸຕິຍທິວເສ ກຕໍ ຉາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕິຍທິວເສ ກຕໍ ປຎ຺ຈາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖ-ປຎ຺ຈມ-ຉຏ຺ຐສຕ຺ຕາມທິວເສ ກຕໍ ຕທເຫວ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຍາວ ອຣຸຓສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ກຕໍ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ. ອນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຕ຺ຕາ ປນ ພາຫິຣປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ນ ກໂຣຕິ, ເຕລຕ຺ຖາຍ ຄຫິຕສາສປາທີນໍ ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກມເນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ປາຬິຍໍ ປນ ອນາຄຕານິ ອຎ຺ຎານິປິ ນາຬິເກຣນິມ຺ພໂກສມ຺ພກກຣມນ຺ທອຕສີອາທີນໍ ເຕລານິ ອຕ຺ຖິ, ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ໂຫຕິ. ອຍເມເຕສຸ ວິເສໂສ. ເສສໍ ຍາວກາລິກວຕ຺ຖຸໍ ຍາວຊີວິກວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສາມໍປາກສວຕ຺ຖຸກປຸເຣຠຕ຺ຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫິຕອຸຄ຺ຄຫິຕກວຕ຺ຖຸວິຘານໍ ສພ຺ພໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໒໓. ວສາເຕລນ຺ຕິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານິ, ອຈ຺ຉວສໍ, ມຈ຺ຉວສໍ, ສຸສຸກາວສໍ, ສູກຣວສໍ, ຄທ຺ຣຠວສ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ເອວໍ ອນຸຎ຺ຎາຕວສານໍ ເຕລໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອຈ຺ຉວສ’’ນ຺ຕິ ວຈເນນ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ສພ຺ເພສໍ ອກປ຺ປິຍມໍສານ ວສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ມຈ຺ຉຄ຺ຄຫເຓນ ຈ ສຸສຸກາປິ ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວາຬມຈ຺ຉຕ຺ຕາ ປນ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຈ຺ຉາທິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ກປ຺ປິຍມໍສານໍ ວສາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ມໍເສສຸ ຫິ ທສມນອຸສ຺ສ-ຫຕ຺ຖິ-ອສ຺ສ-ສຸນຂ-ອຫິ-ສີຫ-ພ຺ຍຄ຺ຆ-ທີປິ-ອຈ຺ຉ-ຕຣຈ຺ຉານໍ ມໍສານິ ອກປ຺ປິຍານິ. ວສາສຸ ເອກາ ມນຸສ຺ສວສາວ. ຂີຣາທີສຸ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ກຕນິພ຺ພຏ຺ຏິຕວສາເຕລໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ສຸຂຸມຣຊສທິສໍ ມໍສໍ ວາ ນ຺ຫາຣຸ ວາ ອຏ຺ຐິ ວາ ໂລຫິຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ສເຈ ປນ ວສໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນິຣາມິສປຣິໂຠຄຎ຺ຫິ ສນ຺ຘາຍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒). ຕຕ຺ຣາປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕຸໍ ວາ ກາຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ວິກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ກຏານໍ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ວິກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສ. ກາເລ ເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກາເລ ນິປ຺ປກ຺ກໍ ກາເລ ສໍສຏ຺ຐໍ, ຕໍ ເຈ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ປນ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສປ຺ປິນວນີຕວສານິ ເອກໂຕ ປຈິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕານິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ເຖໂຣ ກິເຣຕ຺ຖ ປກ຺ກເຕລກສເຏ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນວນີເຕ ທຘິຄຸຬິກາ ວາ ຕກ຺ກພິນ຺ທຸ ວາ ໂຫຕິ, ເອຕໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອຕມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກໂຕ ປຈິຕ຺ວາ ສໍສຏ຺ຐານິ ເຕຊວນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຣຄໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາຘາວຸໂສ’’ຕິ ເຖໂຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ກປ຺ປິຍມໍສວສາ ສາມິສປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕິ, ອິຕຣາ ນິຣາມິສປຣິໂຠເຄ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນ ‘‘ອິທໍ ກິ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ວາຕາພາຘິກາ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຈມູລກສາວຍາຄຸຍໍ ອຈ຺ຉສູກຣເຕລາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປິວນ຺ຕິ, ສາ ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ໂຣຄໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ມຘຸ ນາມ ມກ຺ຂິກາມຘູຕິ ມຘຸກຣີຫິ ນາມ ມຘຸມກ຺ຂິກາຫິ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາຫິ ຠມຣມກ຺ຂິກາຫິ ຈ ກຕໍ ມຘຸ. ຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສປຣິໂຠຄມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສປຣິໂຠຄເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ສເຈ ສິເລສສທິສໍ ມຫາມຘຸໍ ຂຓ຺ຑໍ ຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ, ອິຕຣໍ ວາ ນານາຠາຊເນສຸ, ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ. ສເຈ ເອກເມວ ຂຓ຺ຑໍ, ເອກຠາຊເນ ວາ ອິຕຣໍ ເອກເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ອຣຸມກ຺ຂນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ມຘຸປຏລໍ ວາ ມຘຸສິຕ຺ຖກໍ ວາ ສເຈ ມຘຸນາ ອມກ຺ຂິຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ຍາວຊີວິກໍ. ມຘຸມກ຺ຂິຕໍ ປນ ມຘຸຄຕິກເມວ. ຈີຣິກາ ນາມ ສປກ຺ຂາ ທີຆມກ຺ຂິກາ, ຕຸມ຺ພລນາມິກາ ຈ ອຏ຺ຐິປກ຺ຂາ ກາຬມຫາຠມຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອາສເຍສຸ ນິຍ຺ຍາສສທິສໍ ມຘຸ ໂຫຕິ, ຕໍ ຍາວຊີວິກໍ.

ຜາຓິຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ອຸປາທາຍ ອປກ຺ກາ ວາ ອວຕ຺ຖຸກປກ຺ກາ ວາ ສພ຺ພາປິ ອວຕ຺ຖຸກາ ອຸຈ຺ຉຸວິກຕິ ຜາຓິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕໍ ຜາຓິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ພຫູ ປິຓ຺ຑາ ຈຸຓ຺ເຓຕ຺ວາ ເອກຠາຊເນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ຆນສນ຺ນິເວສາ, ເອກເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຆຣຘູປນາທີສຸ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ອປຣິສ຺ສາວິຕອຸຈ຺ຉຸຣເສນ ກຕຜາຓິຕໍ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ, ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ສຍໍກຕໍ ນິຣາມິສເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສວຕ຺ຖຸກປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ອປຣິສ຺ສາວິຕປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ກຕມ຺ປິ ອນຊ຺ໂຌຫຣຓີຍເມວ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ອຸຈ຺ຉຸໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກຕຜາຓິເຕປິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ປນ ປຣິສ຺ສາວິຕປຏິຄ຺ຄຫິຕເກນ ກຕໍ ສເຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ. ສຍໍກຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕມ຺ປິ ນິຣາມິສເມວ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຣິສ຺ສາວິຕປຏິຄ຺ຄຫິເຕນ ກຕໍ ປນ ນິຣາມິສເມວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຄ຺ຄຫິຕກກຕໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ‘‘ຌາມອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ວາ ໂກຏ຺ຏິຕອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ເອຕໍ ສວຕ຺ຖຸກປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຸຈ຺ຉຸຜາຓິຕໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ໂນວຏ຺ຏນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ສີຕຸທເກນ ກຕໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜຜາຓິຕໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ສາມິສໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາມິສເມວ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ຂີຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຕໍ ມຘຸກຜາຓິຕໍ ຍາວກາລິກໍ. ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣໍ ປນ ຂີຣຊລ຺ລິກໍ ອປເນຕ຺ວາ ໂສເຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕິ. ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ປນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ອລ຺ລໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຠຊ຺ຊິຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຠຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕິລາທີຫິ ມິສ຺ສໍ ວາ ອມິສ຺ສໍ ວາ ກຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຏິຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ຍທິ ປນ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເມຣຍຕ຺ຖາຍ ໂຍເຊນ຺ຕິ, ໂຍຊິຕໍ ພີຊໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກທລີ-ຂຊ຺ຊູຣີ-ອມ຺ພ-ລພຸຊ-ປນສ-ຈິຎ຺ຈາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ຍາວກາລິກຜລານໍ ຜາຓິຕໍ ຍາວກາລິກເມວ. ມຣິຈປກ຺ເກຫິ ຜາຓິຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຍາວຊີວິກໍ.

ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາຕິ ສເຈປິ ສພ຺ພານິປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກ ຆເຏ ອວິນິພ຺ໂຠຄານິ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ເອກເມວ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ວິນິຠຸຕ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ປນ ອນຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ຄິລາເນນປິ ອຄິລາເນນປິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຍຖາສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕວິຘຎ຺ຫິ ໂອທິສ຺ສໍ ນາມ – ພ຺ຍາຘິໂອທິສ຺ສໍ, ປຸຄ຺ຄໂລທິສ຺ສໍ, ກາໂລທິສ຺ສໍ, ສມໂຍທິສ຺ສໍ, ເທໂສທິສ຺ສໍ, ວໂສທິສ຺ສໍ, ເຠສຊ຺ໂຊທິສ຺ສນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາຘິໂອທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອມນຸສ຺ສິກາພາເຘ ອາມກມໍສໍ ອາມກໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໔) ເອວໍ ພ຺ຍາຘິໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເຕເນວ ອາພາເຘນ ອາພາຘິກສ຺ສ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກາເລປິ ວິກາເລປິ ກປ຺ປິຍມ຺ປິ ອກປ຺ປິຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ປຸຄ຺ຄໂລທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຣມນ຺ຖກສ຺ສ ໂຣມນ຺ຖນໍ. ນ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຫິມຸຂທ຺ວາຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໗໓) ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ເສວ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ.

ກາໂລທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາວິກຏານິ ທາຕຸໍ – ຄູຖໍ, ມຸຕ຺ຕໍ, ຉາຣິກໍ, ມຕ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໘) ເອວໍ ອຫິນາ ທຏ຺ຐກາລໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາເລ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ.

ສມໂຍທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ຄຓໂຠຊເນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສມຍາ’’ຕິອາທິນາ (ປາຈິ. ໒໑໗) ນເຍນ ຕໍ ຕໍ ສມຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອນາປຕ຺ຕິໂຍ, ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ອນາປຕ຺ຕິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎທາ.

ເທໂສທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູເປສຸ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ເອວໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ອຸປສມ຺ປທາທີນິ, ຕານິ ຕຕ຺ເຖວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນ ມຊ຺ຌິມເທເສ.

ວໂສທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ວສານິ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໒) ເອວໍ ວສານາເມນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສວສໍ ສພ຺ເພສໍ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍວສານໍ ເຕລໍ ຕໍຕທຕ຺ຖິການໍ ເຕລປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ເຠສຊ຺ໂຊທິສ຺ສໍ ນາມ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊານີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໖໐-໒໖໑) ເອວໍ ເຠສຊ຺ຊນາເມນ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ອາຫາຣຕ຺ຖໍ ຜຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖານິ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕນ຺ຕິ. ຕານິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຫຸປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຍຖາສຸຂໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕິ ປຈ຺ຈເຍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ.

໖໒໔. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ສເຈປິ ສາສປມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ສກິໍ ວາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ສາຍນມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວ, ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ເທເສຕພ຺ພໍ.

ນ ກາຍິເກນ ປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາໂຍ ວາ ກາເຍ ອຣຸ ວາ ນ ມກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ເຕຫິ ມກ຺ຂິຕານິ ກາສາວກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິອຸປາຫນປາທກຖລິກມຎ຺ຈປີຐາທີນິປິ ອປຣິໂຠຄານິ. ‘‘ທ຺ວາຣວາຕປານກວາເຏສຸປິ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫຓຏ຺ຐານໍ ນ ມກ຺ເຂຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກສາເວ ປນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣວາຕປານກວາຏານິ ມກ຺ເຂຕພ຺ພານີ’’ຕິ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕີຕິ ສຕ຺ຕາຫພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສປ຺ປິຎ຺ຈ ເຕລຎ຺ຈ ວສຎ຺ຈ ມຸທ຺ຘນິເຕລໍ ວາ ອພ຺ຠຎ຺ຊນໍ ວາ ມຘຸໍ ອຣຸມກ຺ຂນໍ ຜາຓິຕໍ ຆຣຘູປນໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕລໍ ອນຘິຏ຺ຐິຕເຕລຠາຊເນ ອາກິຣິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຠາຊເນ ເຈ ສຸຂຸມໍ ຉິທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐໍ ປວິຏ຺ຐໍ ເຕລໍ ປຸຣາຓເຕເລນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣີຍຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ມຫາມຸຂໍ ໂຫຕິ, ສຫສາວ ພຫຸເຕລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸຣາຓເຕລໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ປຸນ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຘິຏ຺ຐິຕຄຕິກເມວ ຫິ ຕໍ ໂຫຕິ, ເອເຕນ ນເຍນ ອຘິຏ຺ຐິຕເຕລຠາຊເນ ອນຘິຏ຺ຐິຕເຕລາກິຣຓມ຺ປິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໒໕. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສນ຺ຕກໍ ເອເກນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກເມ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ, ໂສ ອິຕຣໍ ຠຓຕິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ເຕລໍ ສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຈ ປຣິໂຠຄໍ ນ ກໂຣຕິ, ກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ? ນ ກສ຺ສຈິປິ ອາປຕ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ເຍນ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕນ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ, ອິຕຣສ຺ສ ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ.

ວິນສ຺ສຕີຕິ ອປຣິໂຠຄໍ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ເຕນາຕິອາທີສຸ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ເຠສຊ຺ຊໍ ຈຕ຺ຕຎ຺ຈ ວນ຺ຕຎ຺ຈ ມຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈຕ຺ຕໍ ວນ຺ຕໍ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອນເປກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕ຺ຕິ, ເອວໍ ອນເປກ຺ໂຂ ສາມເຓຣສ຺ສ ທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ກສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ? ‘‘ເອວໍ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ນຍິທໍ ຍາຈິຕພ຺ພໍ, ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາເຫ ທິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ປຸນ ປຣິໂຠເຄ ອາປຕ຺ຕິເຍວ ນຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຕາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປຣິໂຠເຄ ອນາປຕ຺ຕິທສ຺ສນຕ຺ຖມິທໍ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ທິນ຺ນໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສເຈ ສາມເຓໂຣ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວາ ອນຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມຕ຺ຖໍ ທເທຍ຺ຍ, ຄເຫຕ຺ວາ ນຕ຺ຖຸກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພາໂລ ໂຫຕິ, ທາຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ອຎ຺ເຎນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຕ, ສາມເຓຣ, ເຕລ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອາຫຣ, ເຖຣສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ, ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ,

ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເຠສຊ຺ຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໒໖. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ ວິສາຂາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ມຫາວ. ໓໔໙ ອາທໂຍ) ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ປຏິກຈ຺ເຈວາຕິ ປຸເຣເຍວ.

໖໒໗. ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຄິມ຺ຫມາສານໍ ເອໂກ ປຈ຺ຉິມມາໂສ ເສໂສ. ກຕ຺ວາຕິ ສິພ຺ພນຣຊນກປ຺ປປຣິໂຍສາເນນ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ເອກເມວ ກຕ຺ວາ ສມເຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ອຕິເຣກມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນຕິ ຄິມ຺ຫານນາມເກ ອຕິເຣກມາເສ ເສເສ.

ອຕິເຣກທ຺ຘມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຐຕ຺ວາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ກຸຈ຺ຉິສມໂຍ ປິຏ຺ຐິສມໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ສມໂຍ, ປິຏ຺ຐິສມຍຈຕຸກ຺ກໍ ກຸຈ຺ຉິສມຍຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຈຕຸກ຺ການິ ຈ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖາ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ລທ຺ຘໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ນິວາເສຕຸໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນກຣຓນິວາສນານໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ປຣິເຍສິຕຸໍ ກາຕຸໍ ນິວາເສຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິເຍສນກຣຓນິວາສນາຘິຏ຺ຐານານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ລທ຺ຘໍ ກາຕຸໍ ນິວາເສຕຸໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ຕາວ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເຂຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປນ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ມາສາ ປິຏ຺ຐິສມໂຍ ນາມ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ‘‘ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາວ ສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ –

‘‘ມາຕຣໍ ຈີວຣໍ ຍາເຈ, ໂນ ຈ ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕໍ;

ເກນສ຺ສ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຕເກ;

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);

ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວໍ ປິຏ຺ຐິສມຍຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປນ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ມາສາ ກຸຈ຺ຉິສມໂຍ ນາມ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຍ ມນຸສ຺ສາ ປຸພ຺ເພປິ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ສເຈປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ສຕຸປ຺ປາທກຣຓສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ວິຎ຺ຎຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິທໍ ປນ ປກຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກທາຍເກສຸປິ ໂຫຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ເທຖ ເມ’’ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ປຣິເຍສນກາເລ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິສມຍຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນຄ຺ໂຄ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກຜຸສິຕຄຓນາຍ ອກຕ຺ວາ ນ຺ຫານປຣິໂຍສານວເສນ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ວິວຏງ຺ຄເຓ ອາກາສໂຕ ປຕິຕອຸທເກເນວ ນ຺ຫາຍນ຺ໂຕ. ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກວາປິອາທີສຸ ຆເຏຫິ ອາສິຕ຺ຕອຸທເກນ ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ກຕປຣິເຍສິຕາຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມ ມາສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປຸນ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຐມມາສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມມາສເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ວສ຺ສິກສາຏິກາ ໂຘວິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ອນຘິຏ຺ຐິຕາ ອວິກປ຺ປິຕາ ທ຺ເວ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ສເຈ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ອປ຺ປໂຫນກຠາເວນ ວາ ອກຕາ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ທ຺ເວ ມາເສ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈ ຈາຕຸມາສນ຺ຕິ ຉ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ກຕ຺ຕິກມາເສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣີຍຕິ, ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ລຠຕິ, ເອວໍ ທສ ມາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ເອກມາສນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກາທສ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນ ຍາວ ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວາ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ, ກທາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ເອຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ນິຏ຺ຐິຕາ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິຏ຺ຐິຕາ ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ໂນ ອຕ຺ຕໂນມຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ວສ຺ສູປນາຍິກໂຕ ປຸພ຺ເພ ທສາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໒) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນ ຍາວ ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວາ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ວາ ຕທຫຸ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ຈາຕຸມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍທາ ວາ ຕທາ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວ ອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສາປິ, ຈ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ ສິຍາ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ອຈລໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ກຸຣຸນ຺ທິຍມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາວສາເນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກທາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ? ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ນິຏ຺ຐິຕາ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຍທິ ນປ຺ປໂຫຕິ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ.

໖໓໐. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຄ຺ຄານໍ ກາໂຍວສ຺ສາປເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫຄ຺ຆວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣຸປທ຺ທໂວ ອາປທາ ນາມ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໓໑. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍມ຺ປິ ຕ຺ຍາຫນ຺ຕິ ຍມ຺ປິ ເຕ ອຫໍ. ໂສ ກິຣ ‘‘ມມ ປຕ຺ຕຈີວຣອຸປາຫນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓານິ ວຫນ຺ໂຕ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທາສິ. ເຕເນວມາຫ. ອຈ຺ຉິນ຺ທີຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ອຄ຺ຄເຫສິ, ສກສຎ຺ຎາຍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປາຣາຊິກໍ ນຕ຺ຖິ, ກິລເມຕ຺ວາ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອາປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາ.

໖໓໓. ສຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອກໍ ຈີວຣໍ ເອກາພທ຺ຘານິ ຈ ພຫູນິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ ເອກາ ອາປຕ຺ຕິ. ເອກໂຕ ອພທ຺ຘານິ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐິຕານິ ຈ ພຫູນິ ອຈ຺ຉິນ຺ທໂຕ ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ອາຫຣ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຫຣາປຍໂຕ ຈ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ. ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ອາຫຣາ’’ຕິ ວທໂຕປິ ເອກວຈເນເນວ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

ອຎ຺ຎໍ ອາຓາເປຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ‘‘ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຓາເປຕິ, ເອກໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫູນິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອກໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ‘‘ສງ຺ຆາຏິໍ ຄຓ຺ຫ, ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທໂຕ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນານິ ສພ຺ພານິ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ວທໂຕ ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.

໖໓໔. ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິມ຺ປິ. ເວເຐຕ຺ວາ ຐປິຕສູຈີສຸປິ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏານິ. ສິຖິລເວຐິຕາສຸ ເອວໍ. ຄາຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ພທ຺ຘາສຸ ປນ ເອກເມວ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສູຈິຆເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສິຖິລພທ຺ຘ ຄາຬ຺ຫພທ຺ເຘສຸ ຕິກຏຸກາທີສຸ ເຠສຊ຺ເຊສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໖໓໕. ໂສ ວາ ເທຕີຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ອິທໍ ສາຣຸປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວາ ເທຕິ, ອຖ ວາ ປນ ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ‘ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈີວຣໍ ອທມ຺ຫ, ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ນ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣສິ, ນ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາສິ, ນ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາສີ’’ຕິ ເອວມາທີນິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ມຎ຺ເຎ ຠຓຖ, ອິທໍ ໂວ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂສ ວາ ເທຕິ. ທິສາປກ຺ກນ຺ຕໍ ວາ ປນ ທຫຣໍ ‘‘ນິວຕ຺ເຕຖ ນ’’ນ຺ຕິ ຠຓຕິ, ໂສ ນ ນິວຕ຺ຕຕິ. ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸນ຺ຘຖາຕິ, ເອວໍ ເຈ ນິວຕ຺ຕຕິ, ສາຘຸ. ສເຈ ‘‘ປຕ຺ຕຈີວຣຕ຺ຖາຍ ມຎ຺ເຎ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ເທຕິ. ເອວມ຺ປິ ໂສ ວາ ເທຕິ, ວິພ຺ຠນ຺ຕໍ ວາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ‘ວຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອທມ຺ຫ, ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ຈຣສີ’’ຕິ ວທຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ເທຕິ, ເອວມ຺ປິ ໂສ ວາ ເທຕິ. ‘‘ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມິ. ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມິ, ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ອປຣິຍາປຸຓນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມິ, ອວິພ຺ຠມນ຺ຕສ຺ເສວ ເທມິ, ວິພ຺ຠມນ຺ຕສ຺ສ ນ ເທມີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ທທໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ. ອາຫຣາເປຕຸໍ ປນ ວຏ຺ຏຕິ. ຈຊິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ຈີວຣອຈ຺ຉິນ຺ທນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໓໖. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຂມນ຺ຕິ ໂຂມວາເກຫິ ກຕສຸຕ຺ຕໍ. ກປ຺ປາສິກນ຺ຕິ ກປ຺ປາສໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ. ໂກເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂກສິຍໍສູຫິ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ກຕສຸຕ຺ຕໍ. ກມ຺ພລນ຺ຕິ ເອຬກໂລມສຸຕ຺ຕໍ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກສຸຕ຺ຕໍ. ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ປາເຏກ຺ກໍ ວາກສຸຕ຺ຕເມວາຕິ ເອເກ. ເອເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕສຸຕ຺ຕໍ ປນ ‘‘ຠງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ວາຍາເປຕິ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ສເຈ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ຕຸຣິເວມາທີນິ ນຕ຺ຖິ, ຕານິ ‘‘ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາສິໍ ວາ ຜຣສຸໍ ວາ ນິເສຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍໍ ຍໍ ອຸປກຣຓຕ຺ຖາຍ ວາ ຈີວຣວາຍນຕ຺ຖາຍ ວາ ກໂຣຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ຕນ຺ຕວາຍສ຺ສ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ທີຆໂຕ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ເຕ ຕິຣິຍຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖມຕ຺ເຕ ວີເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ຍາວ ປຣິໂຍສານໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ຜລເກ ຜລເກ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕມ຺ປິ ອິທເມວ ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຎ຺ຫິ ຈີວຣສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ສຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ສາມໍ ວິຎ຺ຎາປິຕໍ ອກປ຺ປິຍໍ, ເສສໍ ຎາຕກາທິວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກປ຺ປິຍໍ. ຕນ຺ຕວາໂຍປິ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິໂຕ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ລທ຺ໂຘ ອກປ຺ປິໂຍ, ເສໂສ ກປ຺ປິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ເຕເນວ ປນ ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕເນວ ກປ຺ປິຍໍ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ຍທິ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາເຓນ ເອໂກ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ສຸທ຺ຘກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມໂຍ, ເອໂກ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມໂຍຕິ ເອວໍ ເກທາຣພທ຺ຘໍ ວິຍ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອິຕຣສ຺ມິໍ ຕເຖວ ທຸກ຺ກຏໍ. ຍທິ ຕໂຕ ອູນປຣິຈ຺ເຉທາ ໂຫນ຺ຕິ, ອນ຺ຕມໂສ ອຈ຺ຉິມຓ຺ຑລປ຺ປມາຓາປິ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ປຣິຈ຺ເຉທຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ເອກນ຺ຕຣິເກນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ທີຆໂຕ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ຕິຣິຍໍ ອກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ຜລເກ ຜລເກ ທຸກ຺ກຏໍ. ກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນປິ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເອວໍ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຕເນວ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕໍ ວາຍາເປນ຺ຕສ຺ສ ສເຈ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓາ ອູນກາ ວາ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉທາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປຣິຈ຺ເຉທຄຓນາຍ ທຸກ຺ກຏໍ. ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຖ ເອກນ຺ຕຣິເກນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ທີຆໂຕ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ຕິຣິຍໍ ອກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ວີຕໍ ໂຫຕິ, ຜລເກ ຜລເກ ທຸກ຺ກຏໍ.

ຍທິ ປນ ທ຺ເວ ຕນ຺ຕວາຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອໂກ ກປ຺ປິໂຍ ເອໂກ ອກປ຺ປິໂຍ, ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍໍ, ເຕ ເຈ ວາເຣນ ວິນນ຺ຕິ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ວີເຕ ຜລເກ ຜລເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ອູນຕເຣ ທຸກ຺ກຏໍ. ອິຕເຣນ ວີເຕ ອຸຠຍຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ເວມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິນນ຺ຕິ, ຜລເກ ຜລເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຖ ສຸຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍໍ, ຈີວຣຎ຺ຈ ເກທາຣພທ຺ຘາທີຫິ ສປຣິຈ຺ເຉທໍ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ວີເຕ ປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉເທ ທຸກ຺ກຏໍ, ອິຕເຣນ ວີເຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ທ຺ເວປິ ເວມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິນນ຺ຕິ, ຜລເກ ຜລເກ ທຸກ຺ກຏໍ. ອຖ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກປ຺ປິຍຎ຺ຈ ອກປ຺ປິຍຎ຺ຈ, ເຕ ເຈ ວາເຣນ ວິນນ຺ຕິ, ອກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາເຓສຸ ປຣິຈ຺ເຉເທສຸ ວີເຕສຸ ປຣິຈ຺ເຉທຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອູນກຕເຣສຸ ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ. ກປ຺ປິຍຕນ຺ຕວາເຍນ ອກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ປມາຓຍຸຕ຺ເຕສຸ ວາ ອູນເກສຸ ວາ ທຸກ຺ກຏເມວ. ກປ຺ປິຍສຸຕ຺ຕມເຍສຸ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຖ ເອກນ຺ຕຣິເກນ ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ທີຆໂຕ ວາ ອກປ຺ປິຍໍ ຕິຣິຍໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຕ຺ວາ ວິນນ຺ຕິ, ອຸໂຠປິ ວາ ເຕ ເວມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໂຕ ວິນນ຺ຕິ, ອປຣິຈ຺ເຉເທ ຈີວເຣ ຜລເກ ຜລເກ ທຸກ຺ກຏໍ, ສປຣິຈ຺ເຉເທ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ທຸກ຺ກຏານີຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ໂຖ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ອປາກໂຏ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ປາກໂຏ. ອິຘ ສພ຺ພາກາເຣເນວ ປາກໂຏ.

ສເຈ ສຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກປ຺ປິຍໍ, ຕນ຺ຕວາໂຍປິ ກປ຺ປິໂຍ ຎາຕກປ຺ປວາຣິໂຕ ວາ ມູເລນ ວາ ປໂຍຊິໂຕ, ວາຍາປນປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ. ທສາຫາຕິກ຺ກມນປຈ຺ຈຍາ ປນ ອາປຕ຺ຕິໍ ຣກ຺ຂນ຺ເຕນ ວິກປ຺ປນຸປຄປ຺ປມາຓມຕ຺ເຕ ວີເຕ ຕນ຺ເຕ ຐິຕໍເຍວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ທສາຫາຕິກ຺ກເມນ ນິຏ຺ຐາປິຍມານຎ຺ຫິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຎາຕກາທີຫິ ຕນ຺ຕໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາຕິເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສເຈ ຕນ຺ຕວາໂຍ ເອວໍ ປໂຍຊິໂຕ ວາ ສຍໍ ທາຕຸກາໂມ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣໍ ອສຸກທິວເສ ນາມ ວາຍິຕ຺ວາ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຠິກ຺ຂຸ ຈ ເຕນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທິວສໂຕ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ສເຈ ປນ ຕນ຺ຕວາໂຍ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣໍ ວາຍິຕ຺ວາ ສາສນໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ກໂຣຕິ, ເຕນ ເປສິຕຠິກ຺ຂຸ ປນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນ ອາໂຣເຈຕິ, ອຎ຺ໂຎ ທິສ຺ວາ ວາ ສຸຕ຺ວາ ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣໍ ນິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ອາໂຣເຈຕິ, ເອຕສ຺ສ ອາໂຣຈນໍ ນ ປມາຓໍ. ຍທາ ປນ ເຕນ ເປສິໂຕເຍວ ອາໂຣເຈຕິ, ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ.

ສເຈ ຕນ຺ຕວາໂຍ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣໍ ວາຍິຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ເຖ ປຫິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕເຖວ ກໂຣຕິ, ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕຠິກ຺ຂຸ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນ ອາໂຣເຈຕິ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຠຓຕິ ‘‘ອປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຘຸນາ ອາຠຕໍ ຈີວຣໍ ສຸນ຺ທຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ກຸຫິໍ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເປສິຕ’’ນ຺ຕິ. ເອຕສ຺ສປິ ວຈນໍ ນ ປມາຓໍ. ຍທາ ປນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣໍ ເທຕິ, ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ວາຍາປນມູລໍ ອທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຍາວ ກາກຓິກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວສິຏ຺ຐໍ, ຕາວ ຣກ຺ຂຕິ.

໖໔໐. ອນາປຕ຺ຕິ ຈີວຣໍ ສິພ຺ເພຕຸນ຺ຕິ ຈີວຣສິພ຺ພນຕ຺ຖາຍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂຍເຄຕິອາທີສຸປິ ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ອາໂຍຄາທິນິມິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສຸຕ຺ຕວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໔໑. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຕ຺ຕໍ ຘາຣຍິຕ຺ວາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ຕຸເລຕ຺ວາ ປລປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ. ອປ຺ປິຕນ຺ຕິ ຆນໍ. ສຸວີຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ວີຕໍ, ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສມໍ ກຕ຺ວາ ວີຕໍ. ສຸປ຺ປວາຍິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປວາຍິຕໍ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສມໍ ກຕ຺ວາ ຕນ຺ເຕ ປສາຣິຕໍ. ສຸວິເລຂິຕນ຺ຕິ ເລຂນິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິລິຂິຕໍ. ສຸວິຕຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ ໂກຈ຺ເຉນ ສຸຏ຺ຐຸ ວິຕຈ຺ຉິຕໍ, ສຸນິທ຺ໂຘຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິພທ຺ຘນ຺ຕິ ເວກລ຺ລໍ. ຕນ຺ເຕຕິ ຕນ຺ເຕ ທີຆໂຕ ປສາຣເຓເຍວ ອຸປເນຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໖໔໒. ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍຕ຺ຣ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ເຕ ຕນ຺ຕວາຍາ ຕຕ຺ຣ. ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິສິຏ຺ຐໍ ກປ຺ປໍ ອຘິກວິຘານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ປາຬິຍໍ ປນ ເຍນາກາເຣນ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອິທໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ມມ຺ປິ ຠຓຕີຕິ ຘມ຺ມກຖມ຺ປິ ກເຖຕິ, ‘‘ຕສ຺ສ ວຈເນນ ອາຍຕໍ ວາ ວິຕ຺ຖຕໍ ວາ ອປ຺ປິຕໍ ວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕວຑ຺ຒນອາກາຣເມວ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕຕິ ຈີວຣສາມິເກຫິ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ,

ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ມຫາເປສກາຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໔໖-໙. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ທສາຫານາຄຕນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ທສາຫໍ, ເຕນ ທສາເຫນ ອນາຄຕາ ທສາຫານາຄຕາ, ທສາເຫນ ອສມ຺ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ທສາຫານາຄຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍຄວເສນ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ທສາຫານາຄຕາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປວາຣຓາຍາຕິ ອິທໍ ປນ ຍາ ສາ ທສາຫານາຄຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ອນຸປໂຍຄວຈນໍ.

ກຕ຺ຕິກເຕມາສິກປຸຓ຺ຓມນ຺ຕິ ປຐມກຕ຺ຕິກເຕມາສິກປຸຓ຺ຓມໍ. ອິຘາປິ ປຐມປທສ຺ສ ອນຸປໂຍຄຕ຺ຕາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘‘ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຐມມຫາປວາຣຓາ ທສາຫານາຄຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ສເຈປິ ຕານິ ທິວສານິ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ‘ອຈ຺ເຈກໍ ອິທ’ນ຺ຕິ ຊານມາເນນ ຠິກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ປວາຣຓາມາສສ຺ສ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ຂປຎ຺ຈມິໂຕ ປຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສ ນິຘານກາໂລ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ກາມຎ຺ເຈສ ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາວ ສິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ປນ ອປຸພ຺ພໍ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ຐປິຕໍ.

ອຈ຺ເຈກຈີວຣນ຺ຕິ ອຈ຺ຈາຍິກຈີວຣໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ອຈ຺ຈາຍິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສນາຍ ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາຕິ ອິມິນາ ສທ຺ຘາມຕ຺ຕກເມວ ທສ຺ສິຕໍ. ປສາໂທຕິ ອິມິນາ ສຸປ຺ປສນ຺ນາ ພລວສທ຺ຘາ. ເອຕໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ນາມາຕິ ເອຕໍ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ທາຕຸກາເມນ ທູຕໍ ວາ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວສ຺ສາວາສິກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອາໂຣຈິຕໍ ຈີວຣໍ ອຈ຺ເຈກຈີວຣໍ ນາມ ໂຫຕີ. ຉຏ຺ຐິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຈ຺ເຈກຈີວຣມ຺ປິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຈີວຣມ຺ປິ ເອຕໍ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິເຍວ.

ສຎ຺ຎາຓໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ກິຎ຺ຈິ ນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ກສ຺ມາ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ? ຍທິ ຫິ ຕໍ ປຸເຣ ປວາຣຓາຍ ວິຠຊນ຺ຕິ. ເຍນ ຄຫິຕໍ, ເຕນ ຉິນ຺ນວສ຺ເສນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ໂຫຕິ, ຕໍ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆິກເມວ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຸຂໍ ທາຕຸໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

໖໕໐. ອຈ຺ເຈກຈີວເຣ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສຎ຺ຎີຕິ ເອວມາທິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຄຫິຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ອວິຠຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ, ຈີວຣສມຍາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອິຕິ ອຕິເຣກຈີວຣສ຺ສ ທສາຫໍ ປຣິຫາໂຣ. ອກຕສ຺ສ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ປຎ຺ຈ ມາສາ, ວສ຺ເສ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິເຕ ຉ ມາສາ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ອປເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ. ເຫມນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິເມ ທິວເສ ມູລຈີວຣາຘິຏ຺ຐານວເສນ ອປໂຣປິ ເອໂກ ມາໂສຕິ ເອກາທສ ມາສາ ປຣິຫາໂຣ. ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍ ມູລຈີວຣສ຺ສ ເອໂກ ມາໂສ, ອຈ຺ເຈກຈີວຣສ຺ສ ອນຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິໂກ ມາໂສ, ອຕ຺ຖເຕ ກຖິເນ ເອກາທສທິວສາຘິກາ ປຎ຺ຈ ມາສາ, ຕໂຕ ປຣໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຣິຫາໂຣ ນຕ຺ຖີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອນຈ຺ເຈກຈີວເຣຕິ ອຈ຺ເຈກຈີວຣສທິເສ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ອກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ອຈ຺ເຈກຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໒. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ອາຣຎ຺ຎເກສູຕິ ເຕ ປຸພ຺ເພປິ ອຣຎ຺ເຎເຍວ ວິຫຣິໍສຸ. ທຸພ຺ພລຈີວຣຕ຺ຕາ ປນ ປຈ຺ຈຍວເສນ ຄາມນ຺ຕເສນາສເນ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນິປ຺ປລິໂພຘາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຣຎ຺ຎເກສຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ. ກຕ຺ຕິກໂຈຣກາຕິ ກຕ຺ຕິກມາເສ ໂຈຣາ. ປຣິປາເຕນ຺ຕີຕິ ອຸປທ຺ທວນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຘາວິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕາເສນ຺ຕິ ປລາເປນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິປິຕຸນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄາເມ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ. ຠຄວາ ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍາ ນາມ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ທຸລ຺ລຠາ, ສລ຺ເລຂວາ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ມາຕຣມ຺ປິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຈີວຣຄຸຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ອນຸຊານາຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ອນຸຣູປຕ຺ຕາ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ນ ປຏິກ຺ຂິປິ.

໖໕໓. ອຸປວສ຺ສໍ ໂຂ ປນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປວສ຺ສນ຺ຕິ ອຸປວສ຺ສ; ອຸປວສິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອນຸນາສິໂກ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສ ຈ ປທສ຺ສ ‘‘ຕຖາຣູເປສຸ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕ຺ວາ ຈ ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມປຣິໂຍສານກາລໍ ຍານິ ໂຂ ປນ ຕານິ ອາຣຎ຺ຎການິ ເສນາສນານິ ສາສງ຺ກສມ຺ມຕານິ ສປ຺ປຏິຠຍານິ; ຕຖາຣູເປສຸ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາກງ຺ຂມາໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຈີວຣໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂຍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ປຐມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມໍ ວສຕິ, ໂສ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ອຕິຄຫນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນວິຈາຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ປທຠາຊເນ ເກວລໍ ຈີວຣນິກ຺ເຂປາຣຫໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວຸຏ຺ຐວສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາປິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຍຎ຺ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ວຸຏ຺ຐວສ຺ສານໍ ຠິກ຺ຂຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ ເອວຣູປານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂຍ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຣຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ ອທິນ຺ນາທານວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ສເຈ ວິຫາໂຣ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ອິນ຺ທຂີລໂຕ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປາຣຫຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ວິຫາຣປຣິກ຺ເຂປາ ມິນິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາໂຣ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຍໍ ສພ຺ພປຐມໍ ເສນາສນໍ ວາ ຠຕ຺ຕສາລາ ວາ ຘຸວສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ວາ ໂພຘິວາ ເຈຕິຍໍ ວາ ທູເຣ ເຈປິ ເສນາສນໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ມິນິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ອາສນ຺ເນ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ວິຫາເຣ ຐິເຕຫິ ຆຣມານຸສການໍ ສທ຺ໂທ ສູຍຕິ, ປພ຺ພຕນທີອາທີຫິ ປນ ອນ຺ຕຣິຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ອຸຊຸໍ ຄນ຺ຕຸໍ, ໂຍ ຈສ຺ສ ປກຕິມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ສເຈປິ ນາວາຍ ສຎ຺ຈຣິຕພ຺ໂພ, ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄາມໂຕ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ອາສນ຺ນຄາມສ຺ສ ອງ຺ຄສມ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ມຄ຺ຄໍ ປິທຫຕິ, ອຍໍ ‘‘ຘຸຕງ຺ຄໂຈໂຣ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສາສງ຺ກສມ຺ມຕານີຕິ ‘‘ສາສງ຺ການີ’’ຕິ ສມ຺ມຕານິ; ເອວໍ ສຎ຺ຎາຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕານິ ສາສງ຺ກສມ຺ມຕານິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣາເມ ອາຣາມູປຈາເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສຫ ປຏິຠເຍນ ສປ຺ປຏິຠຍານິ, ສນ຺ນິຫິຕພລວຠຍານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕານິ ສປ຺ປຏິຠຍານິ; ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຣາເມ ອາຣາມູປຈາເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສມນ຺ຕາ ໂຄຈຣຄາເມ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍາຕິ ອາຣຎ຺ຎກສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ສພ຺ພທິສາຠາເຄສຸ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິເຕ ໂຄຈຣຄາເມ ສຕິຍາ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ – ປຸຣິມິກາຍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ປວາຣິໂຕ ໂຫຕິ, ອິທເມກໍ ອງ຺ຄໍ. ສເຈ ປຈ຺ຉິມິກາຍ ວາ ອຸປຄໂຕ ໂຫຕິ ຉິນ຺ນວສ຺ໂສ ວາ, ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ກຕ຺ຕິກມາໂສເຍວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ທຸຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ. ກຕ຺ຕິກມາສໂຕ ປຣໍ ນ ລຠຕິ, ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກໍ ປຈ຺ຉິມເມວ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຕຕິຍໍ ອງ຺ຄໍ. ອູນປ຺ປມາເຓ ວາ ຄາວຸຕໂຕ ອຕິເຣກປ຺ປມາເຓ ວາ ນ ລຠຕິ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ວິຫາຣໍ ຠຕ຺ຕເວລາຍໍ ສກ຺ກາ ອາຄນ຺ຕຸໍ, ຕເທວ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ນິມນ຺ຕິໂຕ ປນ ອທ຺ຘໂຍຊນມ຺ປິ ໂຍຊນມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ປຈ຺ເຈຕິ, ອິທມປ຺ປມາຓໍ. ສາສງ຺ກສປ຺ປຏິຠຍເມວ ໂຫຕິ, ອິທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ອງ຺ຄໍ. ອນາສງ຺ກອປ຺ປຏິຠເຍ ຫິ ອງ຺ຄຍຸຕ຺ເຕປິ ເສນາສເນ ວສນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ລຠຕີຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຍາ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ໂກສມ຺ພກສມ຺ມຸຕິ (ປາຣາ. ໔໗໕) ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຸຕິຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ; ສເຈ ສາ ລທ຺ຘາ ໂຫຕິ, ຉາຣຕ຺ຕາຕິເຣກມ຺ປິ ວິປ຺ປວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຸນ ຄາມສີມໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ໂຄຈຣຄາມໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ເສນາສນໍ; ອຍຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມທິສໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຄາມສີມມ຺ປິ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ສຠາຍໍ ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວາ ວສິຕ຺ວາ ຈີວຣປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ປກ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຕຕ຺ເຖວ ຐິເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐສ຺ສຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍວາຈໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອກິຣິຍາ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສາສງ຺ກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑໐. ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໕໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ປຣິຓຕສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ປູຄສ຺ສາຕິ ສມູຫສ຺ສ; ຘມ຺ມຄຓສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຏິຍາທິຕໍ. ພຫູ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕາຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ພຫູນິ ຠຕ຺ຕານິ ອເນການິ ລາຠມຸຂານິ; ນ ສງ຺ຆສ຺ສ ເກນຈິ ປຣິຫານີຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ໂອໂຓເຊຖາຕິ ເທຖ. ກິໍ ປເນວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກສ຺ມາ ນ ວຏ຺ຏຕິ? ອຍຎ຺ຫິ ອຠິຫຏຠິກ຺ຂາ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ສງ຺ຆສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປຏິຍຕ຺ຕາ ອຠິຫຏປຏິຍຕ຺ເຕ ຈ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຐປິຕຠາເຄ ຈ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໖໕໘. ສງ຺ຆິກນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ. ໂສ ຫິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕຕ຺ຕາ ຫຕ຺ຖໍ ອນາຣູຬ຺ໂຫປິ ເອເກນ ປຣິຍາເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ສນ຺ຕໂກ ໂຫຕິ, ປທຠາຊເນ ປນ ‘‘ສງ຺ຆິກໍ ນາມ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕວ ສງ຺ຆິກໍ ທສ຺ສິຕໍ. ລາຠນ຺ຕິ ປຏິລຠິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອາຫ. ເຕເນວສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຈີວຣມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິຓຕນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິນ຺ນໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ໂປຓໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ປພ຺ຠາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ເຍນ ປນ ກາຣເຓນ ໂສ ປຣິຓໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສ຺ສາມ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ນາ ໂຫຕີ’’ຕິ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໕໙. ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ປຣິຓຕລາຠສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາມນປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ, ປຏິລາເຠນ ຕສ຺ມິໍ ຫຕ຺ຖໍ ອາຣູຬ຺ເຫ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ. ສເຈ ປນ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສງ຺ຆສ຺ເສວ ທາຕພ຺ພໍ. ໂຍປິ ອາຣາມິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຂາທຕິ, ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ປຣິຓຕໍ ປນ ສຫຘມ຺ມິການໍ ວາ ຄິຫີນໍ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ມາຕຸສນ຺ຕກມ຺ປິ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຫີ’’ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຓາເມນ຺ຕສ຺ສ ສຸທ຺ຘິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ, ເອກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຣິຓາເມຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ເຈວ ສຸທ຺ຘິກປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ. ເອເສວ ນໂຍ ພຫູສຸ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ອາປຕ຺ຕິໍ, ສຸທ຺ຘິເກນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ;

ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອກໂຕ;

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໐);

ອຍຎ຺ຫິ ປຣິຓາມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂຍປິ ວສ຺ສິກສາຏິກສມເຍ ມາຕຸຆເຣປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຓາເມຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປຣສ຺ສ ປຣິຓາເມຕິ, ສຸທ຺ຘິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ສງ຺ຆຠຕ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສປ຺ປິເຕລາທີນິ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຄິລາໂນ ເຈປິ ຠິກ຺ຂຸ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ຍາຈຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ສເຈ ປນ ໂສ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສປ຺ປິອາທີນິ ອາຠຏານິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເທຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ອຖາປິ ນໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ຕໍ ອຸປາສກາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ສງ຺ໂຆປິ ອມ຺ເຫຫິ ທິນ຺ນເມວ ລຠຕິ; ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເອວມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

໖໖໐. ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎສງ຺ຆສ຺ສາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິຓຕໍ ອຎ຺ຎໍ ວິຫາຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ມຫາວິຫາເຣ ສງ຺ຆສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ປຣິຓາເມຕິ.

ເຈຕິຍສ຺ສ ວາຕິ ‘‘ກິໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ເນນ, ເຈຕິຍສ຺ສປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເອວໍ ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ປຣິຓາເມຕິ.

ເຈຕິຍສ຺ສ ປຣິຓຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ນິຍເມຕ຺ວາ ອຎ຺ຎເຈຕິຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ໂຣປິຕມາລາວຈ຺ຉໂຕ ອຎ຺ຎເຈຕິຍມ຺ຫິ ປຸປ຺ຜມ຺ປິ ອາໂຣເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອກສ຺ສ ເຈຕິຍສ຺ສ ປນ ຉຕ຺ຕໍ ວາ ປຏາກໍ ວາ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ເສສໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເຈຕິຍສ຺ສ ທາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຓຕນ຺ຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສຸນຂສ຺ສາປິ ປຣິຓຕໍ ‘‘ອິມສ຺ສ ສຸນຂສ຺ສ ມາ ເທຫິ, ເອຕສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຣິຓາເມຕິ, ທຸກ຺ກຏໍ. ສເຈ ປນ ທາຍກາ ‘‘ມຍໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ທາຕຸກາມາ, ເຈຕິຍສ຺ສ ປູຊໍ ກາຕຸກາມາ, ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ທາຕຸກາມາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ທສ຺ສາມ; ຠຓຖ, ກຕ຺ຖ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຖ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ສເຈ ປນ ເກວລໍ ‘‘ກຕ຺ຖ ເທມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍເນວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍສໍວຓ຺ຓນາຍ