໔. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍກຓ຺ຑໍ
໑. ຈີວຣວຄ຺ໂຄ
໑. ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
ຕິໍສ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ ຘມ຺ມາ, ເຍ ວຸຕ຺ຕາ ສມິຕາວິນາ;
ເຕສໍ ທານິ ກຣິສ຺ສາມິ, ອປຸພ຺ພປທວຓ຺ຓນໍ.
໔໕໙. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ໂຄຕມເກ ເຈຕິເຍ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວຕາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິຈີວຣໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິຈີວຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ ສງ຺ຆາຏີຕິ ອິທໍ ຈີວຣຕ຺ຕຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ. ຍຕ຺ຖ ປເນຕໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຍທາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ເຍນ ຈ ກາຣເຓນ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ ຊີວກວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ມຫາວ. ໓໒໖ ອາທໂຍ) ອາຄຕເມວ. ອຎ຺ເຎເນວ ຕິຈີວເຣນ ຄາມໍ ປວິສນ຺ຕີຕິ ເຍນ ວິຫາເຣ ອຈ຺ຉນ຺ຕິ ນ຺ຫານຎ຺ຈ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ເຎນ, ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ນວ ຈີວຣານິ ຘາເຣນ຺ຕິ.
໔໖໐. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣໍ ທທມານໍ ປຏິລາຠວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ໂນ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິວເສນ.
ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ອາຍສ຺ມາ ກິຣ ອານນ຺ໂທ ຠຄວນ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເອວຣູໂປ ຄຸຓວິສິຏ຺ໂຐ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຸຓພຫຸມາເນນ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອຕິມມາຍຕິ. ໂສ ສທາປິ ມນາປໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ, ປຸເຣຠຕ຺ເຕ ປຓີຕໍ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວາ ລຠິຕ຺ວາປິ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ, ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ລຠິຕ຺ວາປິ ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕິ, ອຸປຏ຺ຐາກກຸເລຫິ ທາຣເກ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາປິ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອນຸສາວນກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ອາຍສ຺ມາປິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປິຕຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນາມ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂຣ, ຕໍ ມຍາ ຠຄວໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ອານນ຺ໂທ ກໂຣຕິ, ອຫໍ ອານນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ວິຫຣິຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອຕິວິຍ ມມາຍຕິ, ໂສປິ ມນາປໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ເທຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ເອວໍ ຄຸຓພຫຸມາເນນ ມມາຍນ຺ໂຕ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ນວມໍ ວາ ຠຄວາ ທິວສໍ ທສມໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສເຈ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ກຖໍ ເຖໂຣ ຊານາຕີ’’ຕິ? ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ ຊານາຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກມນ຺ໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປກ຺ກມຕິ ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕເກນ ນາມ ກາເລນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ມາ ປມຊ຺ຊີ’’ຕິ. ສເຈ ສມ຺ມຸຂາ ນ ອາປຸຈ຺ຉຕິ, ຠິກ຺ຂູ ເປເສຕ຺ວາປິ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສ຺ສໍ ວສຕິ, ເຍ ປຐມຕຣໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ປຫິຓຕິ ‘‘ມມ ວຈເນນ ຠຄວໂຕ ຈ ປາເທ ສິຣສາ ວນ຺ທຖ, ອານນ຺ທສ຺ສ ຈ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວຕ຺ວາ ມໍ ‘ອສຸກທິວເສ ນາມ ອາຄມິສ຺ສຕີ’ຕິ ວທຖາ’’ຕິ ສທາ ຈ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນທິວເສເຍວ ເອຕິ. ອປິຈາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ອນຸມາເນນປິ ຊານາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕເກ ທິວເສ ຠຄວຕາ ວິໂຍຄໍ ສຫນ຺ໂຕ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ວສິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອສຸກໍ ນາມ ທິວສໍ ນ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສຕິ ອທ຺ຘາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຍສໍ ເຍສຎ຺ຫິ ປຎ຺ຎາ ມຫຕີ ເຕສໍ ເຕສໍ ຠຄວຕິ ເປມຎ຺ຈ ຄາຣໂວ ຈ ມຫາ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນາປິ ຊານາຕິ. ເອວໍ ພຫູຫິ ກາຣເຓຫິ ຊານາຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ນວມໍ ວາ ຠຄວາ ທິວສໍ ທສມໍ ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຍສ຺ມາ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ນ ໂລກວຊ຺ຊໍ; ຕສ຺ມາ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ…ເປ… ຘາເຣຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ເຖເຣນ ອທ຺ຘມາໂສ ວາ ມາໂສ ວາ ອຸທ຺ທິຏ຺ໂຐ ອຠວິສ຺ສ, ໂສປິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອສ຺ສ.
໔໖໒-໓. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິນ຺ຕິ ເຍນ ເກນຈິ ນິຏ຺ຐາເນນ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ຈີວຣໍ ກຣເຓນປິ ນິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ນສ຺ສນາທີຫິປິ ຕສ຺ມາສ຺ສ ປທຠາຊເນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ກຕໍ ວາ ໂຫຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕນ຺ຕິ ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສາເນນ ກຕໍ, ສູຈິກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສູຈິຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປາສປຏ຺ຏຄຓ຺ຐິກປຏ຺ຏປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ສູຈິຍາ ປຏິສາມນໍ. ນຏ຺ຐນ຺ຕິ ໂຈຣາທີຫິ ຫຏໍ, ເອຕມ຺ປິ ຫິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ສ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິນຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂາຍິຕໍ. ທຑ຺ຒນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒໍ. ຈີວຣາສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາຕິ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກຸເລ ຈີວຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍາ ຈີວຣາສາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂຫຕິ, ສາ ວາ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນາ, ເອເຕສມ຺ປິ ຫິ ກຣຓປລິໂພຘສ຺ເສວ ນິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ນິຏ຺ຐິຕຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ ກຖິເນຕິ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠຕສ຺ມິໍ. ເອເຕນ ທຸຕິຍສ຺ສ ປລິໂພຘສ຺ສ ອຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕໍ ປນ ກຖິນໍ ຍສ຺ມາ ອຏ຺ຐສຸ ວາ ມາຕິກາສຸ ເອກາຍ ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາເຣນ ວາ ອຸທ຺ຘຣີຍຕິ, ເຕນສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ມາຕິການ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຏ຺ຐິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕິກາ ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາຣາຍ – ປກ຺ກມນນ຺ຕິກາ, ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານນ຺ຕິກາ, ນາສນນ຺ຕິກາ, ສວນນ຺ຕິກາ, ອາສາວຈ຺ເຉທິກາ, ສີມາຕິກ຺ກນ຺ຕິກາ, ສຫຸພ຺ຠາຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐ ມາຕິກາໂຍ ກຖິນກ຺ຂນ຺ຘເກ ອາຄຕາ. ອນ຺ຕຣຸພ຺ຠາໂຣປິ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ; ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ເອສາ ຎຕ຺ຕິ. ສຸຓາຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສງ຺ໂຆ; ສງ຺ໂຆ ກຖິນໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ຍສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ຂມຕິ, ກຖິນສ຺ສ ອຸພ຺ຠາໂຣ, ໂສ ຕຸຓ຺ຫສ຺ສ; ຍສ຺ສ ນກ຺ຂມຕິ, ໂສ ຠາເສຍ຺ຍ. ອຸພ຺ຠຕໍ ສງ຺ເຆນ ກຖິນໍ, ຂມຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ, ຕສ຺ມາ ຕຸຓ຺ຫີ, ເອວເມຕໍ ຘາຣຍາມີ’’ຕິ (ປາຈິ. ໙໒໖) ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນີວິຠງ຺ເຄ ອາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ອິຘ ປນ ວຸຈ຺ຈມາເນ ປາຬິ ອາຫຣິຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ໂຖປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ໂຕປິ ຈ ນ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ອຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາຍ.
ທສາຫປຣມນ຺ຕິ ທສ ອຫານິ ປຣໂມ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ທສາຫປຣໂມ, ຕໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສາຫປຣມຕາ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ‘‘ທສາຫປຣມ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍາ ທສາຫປຣມຕາ ທສາຫປຣມຠາໂວ, ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ຍາວ ນາຕິກ຺ກມຕິ ຕາວ ຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ.
ອຘິຏ຺ຐິຕວິກປ຺ປິເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕິເຣກໍ ຈີວຣນ຺ຕິ ອຕິເຣກຈີວຣໍ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ອວິກປ຺ປິຕ’’ນ຺ຕິ.
ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣນ຺ຕິ ໂຂມໍ, ກປ຺ປາສິກໍ, ໂກເສຍ຺ຍໍ, ກມ຺ພລໍ, ສາຓໍ, ຠງ຺ຄນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຉນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ. ເອເຕນ ຈີວຣສ຺ສ ຊາຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ທີຆໂຕ ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ, ຕິຣິຍໍ ວິທຕ຺ຖິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຍາເມນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລໍ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລວິຕ຺ຖຕໍ ປຈ຺ຉິມໍ ຈີວຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘).
ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕຊາຕິປ຺ປມາຓໍ ຈີວຣໍ ທສາຫປຣມໍ ກາລໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຍຖາ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ນ ໂຫຕິ ຕຖາ ອກຸພ຺ພໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ຕຎ຺ຈ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ຈສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ນິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ປຸພ຺ພຠາເຄ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ວິນຍກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍມິຈ຺ເຈວ. ກິນ຺ຕໍ? ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ສນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປທຠາຊເນ ປນ ປຐມໍ ຕາວ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕໍ ອຕິກ຺ກາມຍໂຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸນ ຍສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຍຖາ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ທິວສໍ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕສ຺ສ ໂຍ ອຣຸໂຓ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສນິສ຺ສິໂຕ, ຕສ຺ມາ ຈີວຣຸປ຺ປາທທິວສເອນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາທເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈປິ ພຫູນິ ເອກຊ຺ຌໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວາ ເວເຐຕ຺ວາ ວາ ຐປິຕານິ ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ອພທ຺ຘາເວຐິເຕສຸ ວຕ຺ຖຸຄຓນາຍ ອາປຕ຺ຕິໂຍ.
ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິ ເທເສຕພ຺ພາຕິ ກຖໍ ເທເສຕພ຺ພາ? ຍຖາ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕໍ, ກຖຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ? ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສງ຺ຆໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ, ຕໍ ປຏິເທເສມີ’’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙). ອິຘ ປນ ສເຈ ເອກໍ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ ‘‘ເອກໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທ຺ເວ, ‘‘ທ຺ເວ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫູນິ ‘‘ສມ຺ພຫຸລານີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ສເຈ ເອກໍ ຍຖາປາຬິເມວ ‘‘ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທ຺ເວ ວາ ພຫູນິ ວາ, ‘‘ອິມານິ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣານິ ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ຕານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ, ອິມານາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປາຬິໍ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ອຎ຺ຎຖາປິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.
ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ຂນ຺ຘເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພ –
‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ ສງ຺ໂຆ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ, ຍທິ ສງ຺ຆສ຺ສ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.
ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ, ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙). ທ຺ວີສຸ ປນ ສມ຺ພຫຸລາສຸ ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວຈນເຠໂທ ຎາຕພ຺ໂພ.
ຈີວຣທາເນປິ ‘‘ສງ຺ໂຆ ອິມໍ ຈີວຣໍ ອິມານິ ຈີວຣານີ’’ຕິ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຈນເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຄຓສ຺ສ ຈ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ອາປຕ຺ຕິເທສນາປຏິຄ຺ຄຫເຓສຸ ປເນຕ຺ຖ ອຍໍ ປາຬິ – ‘‘ເຕນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສຸ ວຈນີຍາ – ‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ –
‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ ອາຍສ຺ມນ຺ຕາ, ອຍໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຠິກ຺ຂຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ສຣຕິ ວິວຣຕິ ອຸຕ຺ຕານິໍ ກໂຣຕິ ເທເສຕິ. ຍທາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປຕ຺ຕກລ຺ລໍ, ອຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອາປຕ຺ຕິໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ.
ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ? ‘ອາມ, ປສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’ຕິ.
ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຣິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມສ຺ສ ວຈນີໂຍ – ‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຕໍ ປຏິເທເສມີ’ຕິ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘ປສ຺ສສີ’ຕິ, ອາມ ປສ຺ສາມີຕິ ອາຍຕິໍ ສໍວເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໒໓໙). ຕຕ຺ຖ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາປຕ຺ຕິຍາ ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ວຈນເຠໂທ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຍຖາ ຈ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນ ເອວໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິສ຺ສຊ຺ຊເນປິ ປາຬິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍທິ ຫິ ວິເສໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ຍເຖວ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ໂພ. ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຎາເປຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ‘‘ຕິຓ຺ຓນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ກາຕຸໍ, ເອວຎ຺ຈ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຕພ຺ໂພ. ເຖເຣນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໑໖໘) ນເຍນ ວິສຸໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສໂຖ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອວມິຘາປິ ວິສຸໍ ປາຬິໍ ວເທຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ປນ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອວຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ, ຄຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕາ ປາຬິເຍເວຕ຺ຖ ປາຬິ.
ອາປຕ຺ຕິປຏິຄ຺ຄຫເຓ ປນ ອຍໍ ວິເສໂສ, ຍຖາ ຄຓສ຺ສ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາປຕ຺ຕິຍາ ເທສິຍມານາຍ ອາປຕ຺ຕິປຏິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຎຕ຺ຕິໍ ຐເປຕິ, ເອວໍ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຍຖາ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ອາປຕ຺ຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພາ. ທ຺ວິນ຺ນຎ຺ຫິ ຎຕ຺ຕິຏ຺ຐປນາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍທິ ສິຍາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາຣິສຸທ຺ຘິອຸໂປສຖໍ ວິສຸໍ ນ ວເທຍ຺ຍ.
ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣທາເນປິ ຍຖາ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ທມ຺ມີ’’ຕິ ເອໂກ ວທຕິ, ເອວໍ ‘‘ອິມໍ ມຍໍ ຈີວຣໍ ອາຍສ຺ມໂຕ ເທມາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອິໂຕ ຄຣຸກຕຣານິ ຫິ ຎຕ຺ຕິທຸຕິຍກມ຺ມານິປິ ‘‘ອປໂລເກຕ຺ວາ ກາຕພ຺ພານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ເອຕໍ ອນຸໂລມໍ ນິສ຺ສຏ຺ຐຈີວຣໍ ປນ ທາຕພ຺ພເມວ ອທາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ວິນຍກມ຺ມມຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ. ນ ຕໍ ເຕນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ທິນ຺ນເມວ ໂຫຕີຕິ.
໔໖໘. ທສາຫາຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎີຕິ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຈີວເຣ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ, ທສາເຫ ວາ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ທສາໂຫ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ. ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ນ ອິຘ ສຎ຺ຎາ ຣກ຺ຂຕິ. ໂຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ, ຕສ຺ສປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາປຕ຺ຕິ ຈ. ສນິສ຺ສຄ຺ຄິຍວິນຍກມ຺ມໍ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຖວິກປ຺ປາ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.
ອວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕສຎ຺ຎີຕິ ກສ຺ສຈິ ອທິນ຺ເນ ອປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ມຍາ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ.
ອນຏ຺ເຐ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣນ ສທ຺ຘິໍ ພຫູນິ ອຎ຺ເຎສໍ ຈີວຣານິ ເອກໂຕ ຐປິຕານິ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣສ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວເຣ ອນຏ຺ເຐ ນຏ຺ຐສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ອວິນຏ຺ຐາທີສຸປິ.
ອວິລຸຕ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຄພ຺ຠໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປສຍ຺ຫາວຫາຣວເສນ ອວິລຸຕ຺ເຕຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.
ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ສກິໍ ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ສກິໍ ປາຣຸຕໍ ວາ ກາຍໂຕ ອໂມເຈຕ຺ວາ ທິວສມ຺ປິ ວິຈຣຕິ, ເອກາວ ອາປຕ຺ຕິ. ໂມເຈຕ຺ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ທຸນ຺ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ທຸປ຺ປາຣຸຕໍ ວາ ສຓ຺ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໕໗໐) ອາທິວຈນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາຘກໍ. ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ຕສຎ຺ຎິໂນ ເວມຕິກສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ກຏໍ ປຣິໂຠຄໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.
໔໖໙. ‘‘ອນາປຕ຺ຕິ ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ວິກປ຺ປນຸປຄຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປາຬິ – ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຍານິ ຕານິ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ ‘ຕິຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ’ຕິ ວາ ‘ນິສີທນ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທີ’ຕິ ວາ ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬກນ຺ຕິ ວາ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ວາ ສພ຺ພານິ ຕານິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານີຕິ ນຸ ໂຂ ອຸທາຫຸ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພານີ’’ຕິ, ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ –
‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ນິສີທນໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘).
‘‘ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວຣໍ’’ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ປມາຓຍຸຕ຺ຕເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉເທນ ສຸຄຕຈີວຣໂຕ ອູນກໍ ວຏ຺ຏຕິ, ລາມກປຣິຈ຺ເຉເທນ ສງ຺ຆາຏິຍາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກໍ ຕິຣິຍໍ ມຸຏ຺ຐິຕ຺ຕິກໍ ປມາຓໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ຕຣວາສໂກ ທີຆໂຕ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈໂກ ຕິຣິຍໍ ທ຺ວິຫຕ຺ໂຖປິ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຣຸປເຓນປິ ຫິ ສກ຺ກາ ນາຠິໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໂຕ ປນ ອຕິເຣກໍ ອູນກຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ.
ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ‘‘ທ຺ເວ ຈີວຣສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານາ – ກາເຍນ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕິ, ວາຈາຍ ວາ ອຘິຏ຺ເຐຕີ’’ຕິ (ປຣິ. ໓໒໒) ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ປຸຣາຓສງ຺ຆາຏິໍ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ນວໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິກາຣໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ອິທໍ ກາເຍນ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ເຍນ ເກນຈິ ສຣີຣາວຍເວນ ອຜຸສນ຺ຕສ຺ສ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາເນ ປນ ວຈີເຠທໍ ກຕ຺ວາ ວາຈາຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຣ ທຸວິຘໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ – ສເຈ ຫຕ຺ຖປາເສ ໂຫຕິ ‘‘ອິມໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ອຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ວາ ອຸປຣິປາສາເທ ວາ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ວາ ໂຫຕິ ຐປິຕຏ຺ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ວາຈາ ຠິນ຺ທິຕພ຺ພາ. ເອສ ນໂຍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ອນ຺ຕຣວາສເກ ຈ. ນາມມຕ຺ຕເມວ ຫິ ວິເສໂສ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພານິ ສງ຺ຆາຏິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣວາສກນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຐປິຕວຕ຺ເຖຫິ ສງ຺ຆາຏິອາທີນິ ກໂຣຕິ, ນິຏ຺ຐິເຕ ຣຊເນ ຈ ກປ຺ເປ ຈ ອິມໍ ‘‘ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພານິ. ອຘິຏ຺ຐິເຕນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ມຫນ຺ຕຕຣເມວ ທຸຕິຍປຏ຺ຏໍ ວາ ຂຓ຺ຑໍ ວາ ສໍສິພ຺ພນ຺ເຕນ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ສເມ ວາ ຂຸທ຺ທເກ ວາ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ.
ຕິຈີວຣໍ ປນ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ກິຣາຫ – ‘‘ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣເມວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬາຘິຏ຺ຐານໍ ລເຠຍ຺ຍ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ປຣິຫາໂຣ ນິຣຕ຺ຖໂກ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ກິຣ ອວເສສາ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬມ຺ປິ ຠຄວຕາວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ນິຘານມຸຂເມຕນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ປນ ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ປຣິຫາໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ອຸຠໂຕວິຠງ຺ຄຠາຓໂກ ປຸຓ຺ຓວາລິກວາສີ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣປິ ກິຣ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ມຫາເຖຣານໍ ອສ຺ສຸມ຺ຫ, ອຣຎ຺ຎວາສິໂນ ຠິກ຺ຂູ ຣຸກ຺ຂສຸສິຣາທີສຸ ຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຘານໍ ປທຫນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ຄຕານຎ຺ຈ ເນສໍ ສູຣິເຍ ອຸຏ຺ຐິເຕ ສາມເຓຣາ ວາ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຸຂປຣິໂຠຄຕ຺ຖໍ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອາຣຎ຺ຎິກາ ຠິກ຺ຂູ ອພທ຺ຘສີມາຍໍ ທຸປ຺ປຣິຫາຣນ຺ຕິ ຕິຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬເມວ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິໍສູ’’ຕິ.
‘‘ວສ຺ສິກສາຏິກາ’’ ອນຕິຣິຕ຺ຕປ຺ປມາຓາ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວສ຺ສິເກ ມາເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ຕໂຕ ປຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ. ວຓ຺ຓເຠທມຕ຺ຕຣຕ຺ຕາປິ ເຈສາ ວຏ຺ຏຕິ. ທ຺ເວ ປນ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ‘‘ນິສີທນໍ’’ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປມາຓຍຸຕ຺ຕໍ ເອກເມວ, ທ຺ເວ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓ’’ມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຕໍ ປນ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ເອກມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ນີລມ຺ປິ ປີຕກມ຺ປິ ສທສມ຺ປິ ປຸປ຺ຜທສມ຺ປີຕິ ສພ຺ພປ຺ປກາຣໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສກິໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ’’ ຍາວ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕາວ ປມາຓິກາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ອາພາເຘ ວູປສນ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິກປ຺ເປຕພ຺ພາ, ເອກາວ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຸຂປຸຎ຺ຉນໂຈຬໍ’’ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ, ຍາວ ເອກໍ ໂຘວິຍຕິ, ຕາວ ອຎ຺ຎໍ ປຣິໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທ຺ເວ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອປເຣ ປນ ເຖຣາ ‘‘ນິຘານມຸຂເມຕໍ ພຫູນິປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຕິ ຕຕ຺ຕກໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ຖວິກາປິ ປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ‘‘ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬກ’’ນ຺ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ພຫູນິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຈີວຣານິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານິ ອຘິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ເຠສຊ຺ຊນວກມ຺ມມາຕາປິຕຸອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຐເປນ຺ເຕນປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເມວ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຎ຺ຈຠິສິ ປີຐກຠິສິ ພິມ຺ໂພຫນໍ ປາວາໂຣ ໂກຊໂວຕິ ເອເຕສຸ ປນ ເສນາສນປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓ ຈ ອຘິຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິເຍວ.
ອຘິຏ຺ຐິຕຈີວຣໍ ປນ ປຣິຠຸຎ຺ຊໂຕ ກຖໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕີຕິ? ອຎ຺ຎສ຺ສ ທາເນນ, ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫເຓນ, ວິສ຺ສາສຄ຺ຄາເຫນ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕເນນ, ສິກ຺ຂາປຈ຺ຈກ຺ຂາເນນ, ກາລໍກິຣິຍາຍ, ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນນ, ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣເຓນ, ຉິທ຺ທຠາເວນາຕິ ອິເມຫິ ນວຫິ ກາຣເຓຫິ ວິຊຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຸຣິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ສພ຺ພຈີວຣານິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫນ຺ຕິ, ຉິທ຺ທຠາເວນ ປນ ຕິຈີວຣສ຺ເສວ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຘິຏ຺ຐານວິຊຫນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຎ຺ຈ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາເຓນ ຉິທ຺ເທນ. ຕຕ຺ຖ ນຂປິຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ກນິຏ຺ຐງ຺ຄຸລິນຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ຉິທ຺ທຎ຺ຈ ວິນິພ຺ພິທ຺ຘຉິທ຺ທເມວ. ຉິທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອກຕນ຺ຕຸ ເຈປິ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຣກ຺ຂຕິ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຍາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄສ຺ສ ຈ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ສ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສ ປນ ທີຆນ຺ຕໂຕ ວິທຕ຺ຖິປ຺ປມາຓສ຺ເສວ ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ໂອຣໂຕ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣໂຕ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ຊາເຕ ຉິທ຺ເທ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຈິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ປມາຓຈີວຣສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ອນ຺ໂຕຊາຕໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ຂຸທ຺ທກໍ ມຫນ຺ຕໍ ນ ປມາຓໍ, ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ປາຣຸປນ຺ຕສ຺ສ ວາມຫຕ຺ເຖ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ໂອຣຠາເຄ ຠິນ຺ທຕິ. ອນ຺ຕຣວາສກສ຺ສປິ ໂອວຏ຺ຏິກໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ສງ຺ຆຣິຕຏ຺ຐາເນ ຉິທ຺ທໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ຕໂຕ ໂອຣໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ຕິຈີວເຣ ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາທໍ ປມາຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂຈເຬ ທີຆໂສ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເລ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ຕິຣິຍໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸເລ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ວິຊຫຕິ. ມຫນ຺ເຕ ໂຈເຬ ຕໂຕ ປເຣນ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ວິຊຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເກສຸ ຈີວເຣສູ’’ຕິ.
ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພກຈີວຣານໍ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍຎ຺ຫິ ນິສີທນ-ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິ-ວສ຺ສິກສາຏິການໍ ປມາຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ປຈ຺ຉິມໍ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຕ຺ຕາ. ຕິຈີວຣສ຺ສາປິ ສຸຄຕຈີວຣປ຺ປມາຓໂຕ ອູນກຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປ຺ປມາຓເມວ. ປຈ຺ຉິມໍ ປນ ວິສຸໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ. ມຸຂປຸຎ຺ຉນປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬານໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິເຍວ. ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິເມນ ປນ ປຈ຺ຉິມປຣິຈ຺ເຉໂທ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕາວ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬສ຺ເສວ ສຸຄຕງ຺ຄຸເລນ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລຈຕຸຣງ຺ຄຸລປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິຕເຣສໍ ຕິຈີວຣາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິປເຠທໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ເອສ ນໂຍ ສພ຺ເພສຸ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພເກສຸຈີວເຣສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ສເມຕິ.
ກຣວີກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວາເທປິ ທີຆນ຺ຕໂຕເຍວ ຉິທ຺ທໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕິຣິຍນ຺ຕໂຕ ນ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ໂສ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ. ມຫາສຸມຕ຺ເຖຣວາເທ ‘‘ປມາຓຈີວຣສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອິທໍ ນາມ ປມາຓຈີວຣໍ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຫນ຺ຕໍ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຕິຈີວຣາທີນໍ ມຸຏ຺ຐິປຎ຺ຈກາທິເຠທໍ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍທິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຕ຺ຕສ຺ສາປິ ມຊ຺ຌິມປຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ໂອມກປ຺ປມາຓໂຕ ພຫິ ຉິທ຺ທໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ນ ຈ ນ ຠິນ຺ທຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ວາໂທ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ.
ໂຍ ປນາຍໍ ສພ຺ພປຐໂມ ອຏ຺ຐກຖາວາໂທ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ກສ຺ມາ? ປຣິຈ຺ເຉທສພ຺ຠາວໂຕ. ຕິຈີວຣສ຺ສ ຫິ ປຈ຺ຉິມປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ຉິທ຺ທປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ຉິທ຺ທຸປ຺ປຕ຺ຕິເທສປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸເຍວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ສ຺ເວວ ວາໂທ ປມາຓໍ. ອທ຺ຘາ ຫິ ໂສ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕເຣສຸ ປນ ເນວ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ອຕ຺ຖິ, ນ ປຸພ຺ພາປຣໍ ສເມຕີຕິ.
ໂຍ ປນ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐາເນ ປຐມໍ ອຄ຺ຄຬໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ທຸພ຺ພລຏ຺ຐານໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປເນຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ມຓ຺ຑລປຣິວຕ຺ຕເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທຸປຏ຺ຏສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ປຏເລ ຉິທ຺ເທ ວາ ຊາເຕ ຄຬິເຕ ວາ ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຂຸທ຺ທກໍ ຈີວຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຂຸທ຺ທກໍ ກໂຣຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ມຊ຺ເຌ ກໂຣນ຺ໂຕ ສເຈ ປຐມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຆເຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐານໍ ຠິຊ຺ຊຕິ. ອຖ ຆເຏຕ຺ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຣຊເກຫິ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ເສຕໍ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐານເມວາຕິ. ອຍໍ ຕາວ ‘‘ອນ຺ໂຕທສາຫໍ ອຘິຏ຺ເຐຕິ ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຘິຏ຺ຐາເນ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.
ວິກປ຺ປເນ ປນ ທ຺ເວ ວິກປ຺ປນາ – ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ຈ. ກຖໍ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ? ຈີວຣານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອຕານິ ຈີວຣານີ’’’ຕິ ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ເປມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍເມກາ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ປນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ, ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕການິ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.
ອປໂຣປິ ນໂຍ – ຕເຖວ ຈີວຣານໍ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ‘‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອຕານິ ຈີວຣານີ’’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສຫຘມ຺ມິເກສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ອຠິຣຸຈິຕສ຺ສ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວິກປ຺ເປມີ’ຕິ ວາ ‘ຕິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ສິກ຺ຂມານາຍ, ຕິສ຺ສສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ, ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ວິກປ຺ເປມີ’’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ອປຣາປິ ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິໂຠຄາທີສຸ ປນ ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕກໍ…ເປ… ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.
ກຖໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ ໂຫຕີຕິ? ຈີວຣານໍ ຕເຖວ ເອກພຫຸຠາວໍ ສນ຺ນິຫິຕາສນ຺ນິຫິຕຠາວຎ຺ຈ ຎຕ຺ວາ ‘‘‘ອິມໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອິມານິ ຈີວຣານີ’ຕິ ວາ ‘ເອຕໍ ຈີວຣ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ເອຕານິ ຈີວຣານີ’’’ຕິ ວາ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ວິກປ຺ປນຕ຺ຖາຍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຕນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ໂກ ເຕ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ສນ຺ທິຏ຺ໂຐ ວາ’’ຕິ? ຕໂຕ ອິຕເຣນ ປຸຣິມນເຍເນວ ‘‘ຕິສ຺ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ວາ…ເປ… ຕິສ຺ສາ ສາມເຓຣີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ປຸນ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ອຫໍ ຕິສ຺ສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທມ຺ມີຕິ ວາ…ເປ… ຕິສ຺ສາຍ ສາມເຓຣິຍາ ທມ຺ມີ’’ຕິ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຍໍ ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ນິເຘຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຣິໂຠຄາທີສຸ ປນ ເອກມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ທຸຕິຍສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊ ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ວາ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘາໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕໂຕປຠຸຕິ ປຣິໂຠຄາທໂຍປິ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.
ທ຺ວິນ຺ນໍ ວິກປ຺ປນານໍ ກິໍ ນານາກຣຓໍ? ສມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍໍ ສຍໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປເຣນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕິ. ປຣມ຺ມຸຂາວິກປ຺ປນາຍ ປເຣເນວ ວິກປ຺ປາເປຕ຺ວາ ປເຣເນວ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕິ, ອິທເມຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ. ສເຈ ປນ ຍສ຺ສ ວິກປ຺ເປຕິ, ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂກວິໂທ ນ ໂຫຕິ, ນ ຊານາຕິ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕຸໍ, ຕໍ ຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕພ຺ພໍ. ວິກປ຺ປິຕວິກປ຺ປນາ ນາເມສາ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍໍ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.
‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ ຈ ອິທໍ ‘‘ວິກປ຺ເປຕີ’’ຕິ ອວິເສເສນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ນ ຈ ວິຣຸທ຺ຘໍ ຕຖາຄຕາ ຠາສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຕິຈີວຣໍ ຕິຈີວຣສງ຺ເຂເປເນວ ປຣິຫຣໂຕ ອຘິຏ຺ຐາຕຸເມວ ອນຸຊານາມິ, ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ. ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ປນ ຈາຕຸມາສໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸເມວ ນ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ໂຍ ຕິຈີວເຣ ເອເກນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕິຈີວຣາຘິຏ຺ຐານໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ປວາສສຸຂຕ຺ຖໍ ວິກປ຺ປນາຍ ໂອກາໂສ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ຈ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິກປ຺ປນາຍ ອປ຺ປຏິສິທ຺ຘຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ. ກຖໍ ປນ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ກຖໍ ຄຫິຕໍ? ‘‘ອິມໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ ທທາມິ ທຊ຺ຊາມິ ໂອໂຓເຊມິ ປຣິຈ຺ຈຊາມິ ນິສ຺ສຊ຺ຊາມິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາມີຕິ ວາ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ເທມິ…ເປ… ນິສ຺ສຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ວທຕິ, ສມ຺ມຸຂາປິ ປຣມ຺ມຸຂາປິ ທິນ຺ນໍເຍວ ໂຫຕິ. ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ສຸທິນ຺ນໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫິ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມມ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣມິ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕຸ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ, ທຸທ຺ທິນ຺ນໍ ທຸຄ຺ຄຫິຕຎ຺ຈ. ເນວ ທາຕາ ທາຕຸໍ ຊານາຕິ, ນ ອິຕໂຣ ຄເຫຕຸໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ຕວ ສນ຺ຕກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ. ສເຈ ປນ ‘‘ເອໂກ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ປຸນ ໂສ ‘‘ທິນ຺ນໍ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທຕິ, ອິຕໂຣປິ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ປຸຣິໂມປິ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕິ, ປຈ຺ຉິໂມປິ ‘‘ມຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ກສ຺ສ ອາປຕ຺ຕີຕິ? ນ ກສ຺ສຈິ ອາປຕ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.
ໂຍ ປນ ອຘິຏ຺ຐາເນ ເວມຕິໂກ, ເຕນ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ? ເວມຕິກຠາວໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສເຈ ອນຘິຏ຺ຐິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ກປ຺ປິຍໍ ໂຫຕີຕິ ວຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນິສ຺ສຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ເອວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ມຸສາວາໂທ ໂຫຕິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ວິສ຺ສາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນ ທິນ຺ນໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ນ ຫິ ຕສ຺ເສຕໍ ວິນຍກມ຺ມໍ, ນາປິ ຕໍ ເອຕ຺ຕເກນ ອຎ຺ຎໍ ວຕ຺ຖຸໍ ໂຫຕິ.
ນສ຺ສຕີຕິອາທິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ໂຍ ນ ທເທຍ຺ຍ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນໍ ອິມິນາ’’ຕິ ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ນ ເທນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກຠາວໍ ປນ ຎຕ຺ວາ ເລເສນ ອຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ກາເຣຕພ຺ໂພຕິ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ກຖິນສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ກາຍວາຈາໂຕ ຈ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ອນຘິຏ຺ຐາເນນ ຈ ອວິກປ຺ປເນນ ຈ ອາປຊ຺ຊນໂຕ ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາຍ ອຠາເວປິ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອຊານນ຺ໂຕປິ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໒. ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໔໗໑. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາຕິ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນາຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວາສໂກ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ໂຄ, ສຫ ອນ຺ຕເຣນ ອຸຕ຺ຕຣໍ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣໍ, ເຕນ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ, ສຫ ອນ຺ຕຣວາສເກນ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຓ຺ຓກິຕານີຕິ ເສເທນ ຜຸຏ຺ໂຐກາເສສຸ ສຎ຺ຊາຕກາຬເສຕມຓ຺ຑລານິ. ອທ຺ທສ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຠຄວຕິ ທິວາ ປຏິສລ຺ລານຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ຕໍ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ທາຣຸຠຓ຺ຑມຕ຺ຕິກາຠຓ຺ຑານິ ປຏິສາເມນ຺ໂຕ ອສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຄິລາເນຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ອທ຺ທສ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ’’ຕິ.
໔໗໓. ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິໍ ທາຕຸນ຺ຕິ ອວິປ຺ປວາເສ ສມ຺ມຸຕິ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ, ອວິປ຺ປວາສາຍ ວາ ສມ຺ມຸຕິ ອວິປ຺ປວາສສມ຺ມຸຕິ. ໂກ ປເນຕ຺ຖ ອານິສໍໂສ? ເຍນ ຈີວເຣນ ວິປ຺ປວສຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ນ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ນາປຊ຺ຊຕິ. ກິຕ຺ຕກໍ ກາລໍ? ມຫາສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ອາຫ – ‘‘ຍາວ ໂຣໂຄ ນ ວູປສມຕິ, ວູປສນ຺ເຕ ປນ ໂຣເຄ ສີຆໍ ຈີວຣຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ມຫາປທຸມຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ສີຆໍ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ໂຣໂຄ ປຏິກຸປ຺ເປຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ສຓິກໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ສຕ຺ຖໍ ວາ ປຣິເຍສຕິ, ‘ຄຈ຺ຉາມີ’ຕິ ອາໂຠຄໍ ວາ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘ນ ທານິ ຄມິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ປນ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕພ຺ພໍ, ອຕິເຣກຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສເຈ ປນສ຺ສ ໂຣໂຄ ປຏິກຸປ຺ປຕິ, ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ໂສເຍວ ໂຣໂຄ ປຏິກຸປ຺ປຕິ, ສາ ເອວ ສມ຺ມຸຕິ, ປຸນ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ອຖຎ຺ໂຎ ກຸປ຺ປຕິ, ປຸນ ທາຕພ຺ພາ ສມ຺ມຸຕີ’’ຕິ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ໂສ ວາ ໂຣໂຄ ໂຫຕຸ, ອຎ຺ໂຎ ວາ ປຸນ ສມ຺ມຸຕິທານກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.
໔໗໕-໖. ນິຏ຺ຐິຕຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ອິຘ ປນ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ອຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐິເຕ ຈີວຣສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ເອວໍ ສາມິວເສນ ກຣຓວຈນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຣຓວເສນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິທໍ ນາມ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ສາມິວເສນ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣສ຺ມິໍ ນິຏ຺ຐິເຕ ກຖິເນ ຈ ອຸພ຺ຠເຕ ເອວໍ ຉິນ຺ນປລິໂພໂຘ ເອກຣຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິຈີວເຣນາຕິ ອຘິຏ຺ຐິເຕສຸ ຕີສຸ ຈີວເຣສຸ ເຍນ ເກນຈິ. ເອເກນ ວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖປິ ຫິ ຕິຈີວເຣນ ວິປ຺ປວຸຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ປຏິສິທ຺ຘປຣິຍາປນ຺ເນນ ວິປ຺ປວຸຕ຺ຖຕ຺ຕາ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ສງ຺ຆາຏິຍາ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປ຺ປວເສຍ຺ຍາຕິ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວເສຍ຺ຍ.
໔໗໗-໘. ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣຕິອາທິ ອວິປ຺ປວາສລກ຺ຂຓວວຕ຺ຖາປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໂຕ ປຣໍ ຍຖາກ຺ກເມນ ຕາເນວ ປນ຺ນຣສ ມາຕິກາປທານິ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອກກຸລສ຺ສ ຄາໂມຕິ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວາ ໂຠຊກສ຺ສ ວາ ຄາໂມ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ເຍນ ເກນຈິ ປາກາເຣນ ວາ ວຕິຍາ ວາ ປຣິກ຺ຂາຍ ວາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເອກກຸລຄາມສ຺ສ ເອກູປຈາຣຕາ ທສ຺ສິຕາ. ອນ຺ໂຕຄາເມ ວຕ຺ຖພ຺ພນ຺ຕິ ເອວຣູເປ ຄາເມ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄາມພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍຖາຣຸຈິເຕ ຐາເນ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ຕສ຺ເສວ ຄາມສ຺ສ ນານູປຈາຣຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເອວຣູເປ ຄາເມ ຍສ຺ມິໍ ຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຖ ວາ ຕໍ ຆຣໍ ສມນ຺ຕໂຕ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ, ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຣຕນປ຺ປມາຓປ຺ປເທສາ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍຣຕນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕໍ ປມາຓໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສເຈປິ ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂູ ອາກາເສ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຍສ຺ມິໍ ຆເຣຕິ ຆຣປຣິຈ຺ເຉໂທ ‘‘ເອກກຸລສ຺ສ ນິເວສນໍ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ (ປາຣາ. ໔໘໐) ລກ຺ຂເຓນ ເວທິຕພ຺ໂພ.
໔໗໙. ນານາກຸລສ຺ສ ຄາໂມຕິ ນານາຣາຊູນໍ ວາ ໂຠຊການໍ ວາ ຄາໂມ, ເວສາລິກຸສິນາຣາທິສທິໂສ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ອິມິນາ ນານາກຸລຄາມສ຺ສ ເອກູປຈາຣຕາ ທສ຺ສິຕາ. ສຠາເຍ ວາ ທ຺ວາຣມູເລ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຠາຍນ຺ຕິ ລິງ຺ຄພ຺ຍຕ຺ຕເຍນ ສຠາ ວຸຕ຺ຕາ. ທ຺ວາຣມູເລຕິ ນຄຣທ຺ວາຣສ຺ສ ສມີເປ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອວຣູເປ ຄາເມ ຍສ຺ມິໍ ຆເຣ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ທສງ຺ຆຏ຺ຏເນນ ວາ ຊນສມ຺ພາເຘນ ວາ ວສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ສຠາເຍ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ ນຄຣທ຺ວາຣມູເລ ວາ. ຕຕ຺ຣປິ ວສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຣຸເຓ ອາຄມ຺ມ ເຕສໍເຍວ ສຠາຍທ຺ວາຣມູລານໍ ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ຆຣສ຺ສ ປນ ຈີວຣສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາເສ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ.
ສຠາຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖປາເສ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ສເຈ ຆເຣ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຠາເຍ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ສຠາຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ສຠາຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຫຕ຺ຖປາເສຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຫນ຺ທິມໍ ຈີວຣໍ ຐເປມີ’’ຕິ ເອວໍ ນິກ຺ເຂປສຸເຂ ຫຕ຺ຖປາສຄເຕ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ອາປເຓ ຈີວຣໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຠາເຍ ວາ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ ທ຺ວາຣມູເລ ວາ, ຫຕ຺ຖປາສາ ວາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ.
ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ອາຫ – ‘‘ຈີວຣຫຕ຺ຖປາເສ ວສິຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວີຖິຫຕ຺ຖປາເສປິ ສຠາຍຫຕ຺ຖປາເສປິ ທ຺ວາຣຫຕ຺ຖປາເສປິ ວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອຸປຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ນຄຣສ຺ສ ພຫູນິປິ ທ຺ວາຣານິ ໂຫນ຺ຕິ ພຫູນິປິ ສຠາຍານິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ສາ ປນ ວີຖິຍາ ຈີວຣໍ ຐປິຕໍ ຍໍ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ສຠາຍຎ຺ຈ ທ຺ວາຣຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ສຠາຍສ຺ສ ຈ ທ຺ວາຣສ຺ສ ຈ ຫຕ຺ຖປາສາ ນ ວິຊຫິຕພ຺ພໍ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ສກ຺ກາ ຈີວຣສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ ຊານິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສຠາຍໍ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຍສ຺ສ ອາປຓິກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ສເຈ ໂສ ຕໍ ຈີວຣໍ ອຕິຫຣິຕ຺ວາ ຆເຣ ນິກ຺ຂິປຕິ, ວີຖິຫຕ຺ຖປາໂສ ນ ຣກ຺ຂຕິ, ຆຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເສ ວຕ຺ຖພ຺ພໍ. ສເຈ ມຫນ຺ຕໍ ຆຣໍ ໂຫຕິ, ທ຺ເວ ວີຖິໂຍ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຸຣໂຕ ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາ ຫຕ຺ຖປາເສເຍວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ. ສຠາເຍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປນ ສຠາເຍ ວາ ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ນຄຣທ຺ວາຣມູເລ ວາ ເຕສໍເຍວ ຫຕ຺ຖປາເສ ວາ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພໍ.
ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິອິມິນາ ຕສ຺ເສວ ຄາມສ຺ສ ນານູປຈາຣຕາ ທສ຺ສິຕາ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເອກູປຈາຣຕາ ຈ ນານູປຈາຣຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຄາໂມ ເອກູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອາທິມ຺ຫິ ‘‘ອຊ຺ໂຌກາໂສ ເອກູປຈາໂຣ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ອນ຺ເຕ ຈ ເອກເມວ ມາຕິກາປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປທຠາຊນໍ ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ເສວ ປທສ຺ສານຸສາເຣນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປຣິກ຺ເຂປາທິວເສນ ເອກູປຈາຣຕາ ຈ ນານູປຈາຣຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.
໔໘໐-໑. ນິເວສນາທີສຸ ໂອວຣກາຕິ ຄພ຺ຠານໍເຍເວຕໍ ປຣິຍາຍວຈນໍ. ຫຕ຺ຖປາສາ ວາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາສາ. ທ຺ວາຣມູເລ ວາຕິ ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣເຓ ຆຣທ຺ວາຣມູເລ. ຫຕ຺ຖປາສາ ວາຕິ ຄພ຺ຠສ຺ສ ວາ ຆຣທ຺ວາຣມູລສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ຖປາສາ.
໔໘໒-໗. ອຸໂທສິໂຕຕິ ຍານາທີນໍ ຠຓ຺ຑານໍ ສາລາ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນິເວສເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ໂຏຕິ ປຏິຣາຊາທິປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກໂຕ ພຫລຠິຕ຺ຕິໂກ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມິໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬຕິ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທ. ປາສາໂທຕິ ທີຆປາສາໂທ. ຫມ຺ມິຍນ຺ຕິ ມຸຓ຺ຑຈ຺ຉທນປາສາໂທ.
໔໘໙. ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາຕິເອຕ຺ຖ ເອກໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອຏ຺ຐວີສຕິຫຕ຺ຖໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ສຕ຺ໂຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄາມໍ ວາ ນທິໍ ວາ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ເຐນ ສທ຺ຘິໍ ເອກາພທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຣຎ຺ຈ ປາຣຎ຺ຈ ຜຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ສຕ຺ຖປຣິຫາໂຣວ ລພ຺ຠຕິ. ອຖ ຄາເມ ວາ ນທິຍາ ວາ ປຣິຍາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ໂຐ, ຄາມປຣິຫາໂຣ ເຈວ ນທີປຣິຫາໂຣ ຈ ລພ຺ຠຕິ. ສເຈ ວິຫາຣສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອນ຺ໂຕສີມາຍ ຈ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫິສີມາຍ ຈີວຣໍ ໂຫຕິ ສຕ຺ຖສມີເປເຍວ ວສິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສກເຏ ວາ ຠຄ຺ເຄ ໂຄເຓ ວາ ນຏ຺ເຐ ອນ຺ຕຣາ ຉິຊ຺ຊຕິ, ຍສ຺ມິໍ ໂກຏ຺ຐາເສ ຈີວຣໍ ຕຕ຺ຖ ວສິຕພ຺ພໍ.
໔໙໐. ເອກກຸລສ຺ສ ເຂຕ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ຈີວຣຫຕ຺ຖປາໂສເຍວ, ນານາກຸລສ຺ສ ເຂຕ຺ເຕ ຫຕ຺ຖປາໂສ ນາມ ເຂຕ຺ຕທ຺ວາຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາໂສ. ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ຈີວຣສ຺ເສວ ຫຕ຺ຖປາໂສ.
໔໙໑-໔. ຘຎ຺ຎກຣຓນ຺ຕິ ຂລໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອາຣາໂມຕິ ປຸປ຺ຜາຣາໂມ ວາ ຜລາຣາໂມ ວາ. ທ຺ວີສຸປິ ເຂຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕສທິໂສວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ວິຫາໂຣ ນິເວສນສທິໂສ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ອນ຺ໂຕຉາຍາຍນ຺ຕິ ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ເອວ. ວິຣຬສາຂສ຺ສ ປນ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອາຕເປນ ຜຸຏ຺ໂຐກາເສ ຐປິຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາທິສສ຺ສ ສາຂາຈ຺ຉາຍາຍ ວາ ຂນ຺ຘຈ຺ຉາຍາຍ ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ສາຂາຍ ວາ ວິຏເປ ວາ ຐເປຕິ, ອຸປຣິ ອຎ຺ຎສາຂາຈ຺ຉາຍາຍ ຜຸຏ຺ໂຐກາເສເຍວ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຂຸຊ຺ຊຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາ ທູຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຉາຍາຍ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອິຘາປິ ຫຕ຺ຖປາໂສ ຈີວຣຫຕ຺ຖປາໂສເຍວ.
ອຄາມເກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ອຄາມກໍ ນາມ ອຣຎ຺ຎໍ ວິຎ຺ຌາຏວີອາທີສຸ ວາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ວາ ມຈ຺ຉພນ຺ຘານໍ ອຄມນປເຖ ທີປເກສຸ ລພ຺ຠຕິ. ສມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາຕິ ມຊ຺ເຌ ຐິຕສ຺ສ ສມຕ຺ຕາ ສພ຺ພທິສາສຸ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣາ, ວິນິພ຺ເພເຘນ ຈຸທ຺ທສ ໂຫນ຺ຕິ. ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ວາ ປຈ຺ຉິມາຍ ວາ ທິສາຍ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐປິຕຈີວຣໍ ຣກ຺ຂຕິ. ສເຈ ປນ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນສມເຍ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິໍ. ອຸໂປສຖກາເລ ປນ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂຸໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຕພ຺ຠນ຺ຕຣສີມາ ໂສເຘຕພ຺ພາ. ຍຕ຺ຕກໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ວຑ຺ຒຕິ, ສີມາປິ ຕຕ຺ຕກໍ ວຑ຺ຒຕິ.
໔໙໕. ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ປຘານິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸສສມເຍ ‘‘ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕີຓິປິ ຈີວຣານິ ຕີເຣ ຐເປຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕຣຕິ, ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ. ໂສ ຫິ ຍທິ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ນິວາເສຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍຈີວຣໍ ອນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນປຈ຺ຈຍາ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ນຄ຺ໂຄ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວມ຺ປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ? ນ ອາປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຫິ ຍາວ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕາວ ເຕສໍ ຈີວຣານໍ ອປຣິໂຠຄາຣຫຕ຺ຕາ ນຏ຺ຐຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ນຏ຺ຐຈີວຣສ຺ສ ຈ ອກປ຺ປິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທູເຣ ວິຫາໂຣ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມນຸສ຺ສາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອກໍ ອໍສກູເຏ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວິຫາເຣ ສຠາຄຠິກ຺ຂູ ນ ປສ຺ສຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ສງ຺ຆາຏິໍ ພຫິຄາເມ ຐເປຕ຺ວາ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ພຫິຄາເມ ໂຈຣຠຍໍ ໂຫຕິ, ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອາສນສາລາ ສມ຺ພາຘາ ໂຫຕິ ຊນາກິຓ຺ຓາ, ນ ສກ຺ກາ ເອກມນ຺ເຕ ຈີວຣໍ ອປເນຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ພຫິຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຈີວຣານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພານິ.
ສເຈ ຠິກ຺ຂູ ທຫຣານໍ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຈ຺ຉິເມ ຍາເມ ສຍິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ຫຕ຺ຖປາເສ ກຕ຺ວາວ ສຍິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍເຍວ ອສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ທຫເຣສຸ ອຣຸຓໍ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຈີວຣໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ທຫຣານມ຺ປິ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເຖເຣສຸ ອສມ຺ປຕ຺ເຕສຸ ເອເສວ ນໂຍ. ມຄ຺ຄໍ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອປສ຺ສນ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ທຫຣາ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສຍິຕ຺ວາ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ຕຸມ຺ເຫ ສມ຺ປາປຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ສຍນ຺ຕິ, ຈີວຣຎ຺ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ, ທຫເຣ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຖເຣສຸ ສຍນ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທ຺ເວຘາປຖໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣາ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ’’ ທຫຣາ ‘‘ອຍໍ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ, ສຫ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ຈີວຣານິ ຈ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ທຫຣາ ມຄ຺ຄໂຕ ໂອກ຺ກມ຺ມ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອສມ຺ປຕ຺ຕານໍເຍວ ຈ ເຕສໍ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ເຘນຸຠເຍນ ວາ ສຸນຂຠເຍນ ວາ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຐຕ຺ວາ ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄເຕ ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ຈ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນ຺ໂຕສີມາຍໍ ຄາມໍ ປວິຏ຺ຐານໍ ອນ຺ຕຣາ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ເນວ ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ນິສ຺ສໂຍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ປນ ‘‘ວິຠາຍຕຸ ຕາວາ’’ຕິ ນິສີທນ຺ຕິ, ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄເຕປິ ນ ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ເຍປິ ‘‘ອນ຺ໂຕອຣຸເຓເຍວ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສາມນ຺ຕວິຫາຣໍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖາຍ ສອຸສ຺ສາຫາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ຈ ເນສໍ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຈີວຣານິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍ ປນ ນ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ສເຈ ຘມ຺ມຄາຣເວນ ‘‘ຍາວ ປຣິໂຍສານໍ ສຸຕ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສີທນ຺ຕິ, ສຫ ອຣຸຓສ຺ສຸຄ຺ຄມນາ ຈີວຣານິປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິສ຺ສໂຍປິ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠຕິ. ເຖເຣນ ທຫຣໍ ຈີວຣໂຘວນຕ຺ຖາຍ ຄາມກໍ ເປເສນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ. ທຫຣສ຺ສາປິ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອສ຺ສຕິຍາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທຫຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ວິສ຺ສາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສເຈ ເຖໂຣ ນສ຺ສຣຕິ, ທຫໂຣ ເອວ ສຣຕິ, ທຫເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ຈີວຣໍ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຈີວຣໍ ວິສ຺ສາເສນ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນປິ ຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເອກສ຺ສ ສຕິຍາປິ ອາປຕ຺ຕິໂມກ຺ໂຂ ໂຫຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ປຐມກຖິນສິກ຺ຂາປເທ ອນຘິຏ຺ຐານໍ ອວິກປ຺ປນຎ຺ຈ ອກິຣິຍໍ, ອິຘ ອປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣຓໍ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນຍເມວາຕິ.
ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໓. ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໔໙໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິມຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ວລີສຸ ນຏ຺ຐາສຸ ອິທໍ ມຫນ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຆໍສຕິ, ຕໍ ອາຕເປ ສຸກ຺ຂໍ ປຐມປ຺ປມາຓເມວ ໂຫຕິ. ໂສ ປຸນປິ ຕຖາ ກໂຣຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິມຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕໍ ເອວໍ ກິລມນ຺ຕໍ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ທິສ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ວິຍ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອທ຺ທສ ໂຂ ຠຄວາ’’ຕິອາທິ.
໔໙໙-໕໐໐. ເອກາທສມາເສຕິ ເອກໍ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກມາສໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສ ເອກາທສມາເສ. ສຕ຺ຕມາເສຕິ ກຕ຺ຕິກມາສໍ ເຫມນ຺ຕິເກ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ປຎ຺ຈມາເສ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສ ສຕ຺ຕມາເສ. ກາເລປິ ອາທິສ຺ສ ທິນ຺ນນ຺ຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ‘‘ອິທໍ ອກາລຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ທິນ຺ນໍ.
ສງ຺ຆໂຕ ວາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຠາຄວເສນ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຄຓໂຕ ວາຕິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກຄຓສ຺ສ ເທມ, ອິທໍ ອາຠິຘມ຺ມິກຄຓສ຺ສາຕິ ເອວໍ ຄຓສ຺ສ ເທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຠາຄວເສນ ຄຓໂຕ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ.
ໂນ ຈສ຺ສ ປາຣິປູຣີຕິ ໂນ ເຈ ປາຣິປູຣີ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຕ຺ຕເກນ ກຍິຣມານໍ ອຘິຏ຺ຐານຈີວຣໍ ປໂຫຕິ, ຕຎ຺ເຈ ຈີວຣໍ ຕຕ຺ຕກໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ອູນກໍ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕິ ສງ຺ຆໂຕ ວາຕິອາທີສຸ ອສຸກທິວສໍ ນາມ ສງ຺ໂຆ ຈີວຣານິ ລຠິສ຺ສຕິ, ຄໂຓ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ເມ ຈີວຣໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ສງ຺ຆໂຕ ວາ ຄຓໂຕ ວາ ປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕິ. ຎາຕເກຫິ ເມ ຈີວຣຕ຺ຖາຍ ເປສິຕໍ, ມິຕ຺ເຕຫິ ເປສິຕໍ, ເຕ ອາຄຕາ ຈີວເຣ ທສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຎາຕິໂຕ ວາ ມິຕ຺ຕໂຕ ວາ ປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕິ. ປໍສຸກູລໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປໍສຸກູລໍ ວາ ລຈ຺ຉາມີຕິ ເອວໍ ປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕີຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວາ ຘເນນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປາສສຸຕ຺ຕາທິນາ ຘເນນ, ອສຸກທິວສໍ ນາມ ລຈ຺ຉາມີຕິ ເອວໍ ວາ ປຈ຺ຈາສາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ຕໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ ສຕິຍາປິ ປຈ຺ຈາສາຍາຕິ ມາສປຣມໂຕ ເຈ ອຸຕ຺ຕຣິ ນິກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປນ ອວຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ອນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ປຈ຺ຈາສາຈີວເຣ ມູລຈີວຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ຍາວ ວີສຕິໂມ ທິວໂສ ຕາວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ມູລຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ມູລຈີວຣໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິກໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕທຫຸປ຺ປນ຺ເນ ມູລຈີວເຣ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ວິສຠາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມູລຈີວເຣຕິ ຍທິ ມູລຈີວຣໍ ສຓ຺ຫໍ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ຖູລໍ, ນ ສກ຺ກາ ໂຍເຊຕຸໍ. ຣຕ຺ຕິໂຍ ຈ ເສສາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ມາໂສ ປູຣຕິ, ນ ອກາມາ ນິຄ຺ຄເຫນ ຈີວຣໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາເຍວ ກາລພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາເຣຕພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈາສາຈີວຣມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ. ອຖ ມູລຈີວຣໍ ຖູລໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈາສາຈີວຣໍ ສຓ຺ຫໍ, ມູລຈີວຣໍ ປຣິກ຺ຂາຣໂຈຬໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາສາຈີວຣເມວ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຕໍ ປຸນ ມາສປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ເອເຕນຸປາເຍນ ຍາວ ອິຈ຺ຉຕິ ຕາວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມກຖິນສທິສາເນວາຕິ.
ຕຕິຍກຖິນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໔. ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໐໓-໕. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາຕິ ປິຕຸປິຕາ ປິຕາມໂຫ, ປິຕາມຫສ຺ສ ຍຸຄໍ ປິຕາມຫຍຸຄໍ. ຍຸຄນ຺ຕິ ອາຍຸປ຺ປມາຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິລາປ ມຕ຺ຕເມວ ເຈຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປິຕາມໂຫເຍວ ປິຕາມຫຍຸຄໍ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສພ຺ເພປິ ປຸພ຺ພປຸຣິສາ ປິຕາມຫຄ຺ຄຫເຓເນວ ຄຫິຕາ. ເອວໍ ຍາວ ສຕ຺ຕໂມ ປຸຣິໂສ ຕາວ ຍາ ອສມ຺ພທ຺ຘາ ສາ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ອສມ຺ພທ຺ຘາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເທສນາມຸຂເມວ ເຈຕໍ. ‘‘ມາຕິໂຕ ວາ ປິຕິໂຕ ວາ’’ຕິວຈນໂຕ ປນ ປິຕາມຫຍຸຄມ຺ປິ ປິຕາມຫິຍຸຄມ຺ປິ ມາຕາມຫຍຸຄມ຺ປິ ມາຕາມຫິຍຸຄມ຺ປິ ເຕສໍ ຠາຕຸຠຄິນີຠາຄິເນຍ຺ຍປຸຕ຺ຕປປຸຕ຺ຕາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ອິຘ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.
ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຕ຺ຖາຣນໂຍ – ປິຕາ ປິຕຸປິຕາ ຕສ຺ສ ປິຕາ ຕສ຺ສາປິ ປິຕາຕິ ເອວໍ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຍຸຄາ, ປິຕາ ປິຕຸມາຕາ ຕສ຺ສາ ປິຕາ ຈ ມາຕາ ຈ ຠາຕາ ຈ ຠຄິນີ ຈ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ຘີຕໂຣ ຈາຕິ ເອວມ຺ປິ ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ອໂຘ ຈ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຍຸຄາ, ປິຕາ ປິຕຸຠາຕາ ປິຕຸຠຄິນີ ປິຕຸປຸຕ຺ຕາ ປິຕຸຘີຕໂຣ ເຕສມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸປຣມ຺ປຣາຕິ ເອວມ຺ປິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຍຸຄາ, ມາຕາ ມາຕຸມາຕາ ຕສ຺ສາ ມາຕາ ຕສ຺ສາປິ ມາຕາຕິ ເອວມ຺ປິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຍຸຄາ, ມາຕາ ມາຕຸປິຕາ ຕສ຺ສ ມາຕາ ຈ ປິຕາ ຈ ຠາຕາ ຈ ຠຄິນີ ຈ ປຸຕ຺ຕາ ຈ ຘີຕໂຣ ຈາຕິ, ເອວມ຺ປິ ອຸທ຺ຘຎ຺ຈ ອໂຘ ຈ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຍຸຄາ, ມາຕາ ມາຕຸຠາຕາ ມາຕຸຠຄິນີ ມາຕຸປຸຕ຺ຕາ ມາຕຸຘີຕໂຣ ເຕສມ຺ປິ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸປຣມ຺ປຣາຕິ ເອວມ຺ປິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ຍຸຄາ, ເນວ ມາຕຸສມ຺ພນ຺ເຘນ ນ ປິຕຸສມ຺ພນ຺ເຘນ ສມ຺ພທ຺ຘາ, ອຍໍ ອຎ຺ຎາຕິກາ ນາມ.
ອຸຠໂຕ ສງ຺ເຆຕິ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ເຆ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນາຕິ ອຏ຺ຐວາຈິກວິນຍກມ຺ເມນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ.
ສກິໍ ນິວຕ຺ຖມ຺ປິ ສກິໍ ປາຣຸຕມ຺ປີຕິ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປໍ ກຕ຺ວາ ເອກວາຣມ຺ປິ ນິວຕ຺ຖໍ ວາ ປາຣຸຕໍ ວາ. ອນ຺ຕມໂສ ປຣິໂຠຄສີເສນ ອໍເສ ວາ ມຕ຺ຖເກ ວາ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຸສ຺ສີສກໍ ວາ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອຕມ຺ປິ ປຸຣາຓຈີວຣເມວ. ສເຈ ປນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຫຕ຺ເຖຫິ ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາກາເສ ວິຕານໍ ກຕ຺ວາ ສີເສນ ອຜຸສນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ປຣິໂຠໂຄ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
ໂຘຕໍ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ອາຓຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸນີ ໂຘວນຕ຺ຖາຍ ອຸທ຺ຘນໍ ສຊ຺ເຊຕິ, ທາຣູນິ ສໍຫຣຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣຕິ, ອຸທກໍ ອາຫຣຕິ ຍາວ ນໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປຕິ, ຕາວ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ໂຫຕິ. ສເຈ ທຸທ຺ໂຘຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ປຸນ ສິຎ຺ຈຕິ ວາ ໂຘວຕິ ວາ ຍາວ ນິຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ຕາວ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອສ ນໂຍ ຣຊນາໂກຏເນສຸ. ຣຊນໂທຓິຍຎ຺ຫິ ຣຊນໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຍາວ ສກິໍ ຈີວຣໍ ຣຊຕິ, ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣຊນຕ຺ຖາຍ ກໂຣຕິ, ປຈ຺ຉາ ວາ ປຏິຣຊຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອວໍ ອາໂກຏເນປິ ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ.
໕໐໖. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີ ປຸຣາຓຈີວຣໍ ໂຘວາເປຕີຕິ ໂນ ເຈປິ ‘‘ອິມໍ ໂຘວາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຖ ໂຂ ໂຘວນຕ຺ຖາຍ ກາຍວິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເທຕິ, ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕິ, ອຸປຣິ ວາ ຂິປຕິ, ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣີສາມເຓຣອຸປາສກຕິຕ຺ຖິຍາທີນໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເປເສຕິ, ນທີຕິຕ຺ເຖ ໂຘວນ຺ຕິຍາ ອຸປຈາເຣ ວາ ຂິປຕິ, ອນ຺ໂຕທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ໂອກາເສ ຐຕ຺ວາ, ໂຘວາປິຕໍເຍວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂອຣໂຕ ຐເປຕິ ສາ ເຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາເນຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ສິກ຺ຂມານາຍ ວາ ສາມເຓຣິຍາ ວາ ອຸປາສິກາຍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວນຕ຺ຖາຍ ເທຕິ, ສາ ເຈ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອຸປາສກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ເທຕິ, ໂສ ເຈ ລິງ຺ເຄ ປຣິວຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ສາມເຓຣສ຺ສ ວາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ວາ ຫຕ຺ເຖ ທິນ຺ເນປິ ລິງ຺ຄປຣິວຕ຺ຕເນ ເອເສວ ນໂຍ.
ໂຘວາເປຕິ ຣຊາເປຕີຕິອາທີສຸ ເອເກນ ວຕ຺ຖຸນາ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ທຸຕິເຍນ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕີຓິປິ ກາຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ເອເກນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ, ເສເສຫິ ທ຺ເວ ທຸກ຺ກຏານິ. ຍສ຺ມາ ປເນຕານິ ໂຘວນາທີນິ ປຏິປາຏິຍາ ວາ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ວາ ກາເຣນ຺ຕສ຺ສ ໂມກ຺ໂຂ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ຕີຓິ ຈຕຸກ຺ການິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສເຈປິ ຫິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ຣຊິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ປຐມໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຣຊຕິ, ນິສ຺ສຄ຺ຄິເຍນ ທຸກ຺ກຏເມວ. ເອວໍ ສພ຺ເພສຸ ວິປຣີຕວຈເນສຸ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພ. ສເຈ ປນ ‘‘ໂຘວິຕ຺ວາ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕິ ເຈວ ຣຊຕິ ຈ, ໂຘວາປນປຈ຺ຈຍາ ເອວ ອາປຕ຺ຕິ, ຣຊເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາຘິກກຣເຓ ‘‘ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ອນາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈີວເຣ ຍໍ ກາຕພ຺ພໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປນ ເອກວາຈາຍ ສມ຺ພຫຸລາ ອາປຕ຺ຕິໂຍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ.
ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ເວມຕິໂກ ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ຎາຕິກສຎ຺ຎີຕິ ອິມານິປິ ປທານິ ວຸຕ຺ຕານໍເຍວ ຕິຓ຺ຓໍ ຈຕຸກ຺ການໍ ວເສນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ.
ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ໂຘວາເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ຍຖາວຕ຺ຖຸກເມວ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ ປຎ຺ຈສຕາ ສາກິຍານິໂຍ.
໕໐໗. ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕີຕິ ອຸທ຺ເທສາຍ ວາ ໂອວາທາຍ ວາ ອາຄຕາ ກິລິນ຺ນໍ ຈີວຣໍ ທິສ຺ວາ ຐປິຕຏ຺ຐານໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ວາ ‘‘ເທຖ, ອຍ຺ຍ, ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ວາ ໂຘວຕິ ເຈວ ຣຊຕິ ຈ ອາໂກເຏຕິ ຈ, ອຍໍ ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕິ ນາມ. ຍາປິ ‘‘ອິມໍ ຈີວຣໍ ໂຘວາ’’ຕິ ທຫຣໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ອາຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣຖຍ຺ຍ ອຫໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຘວຕິ, ຕາວກາລິກໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ເທຕິ, ອຍມ຺ປິ ອວຸຕ຺ຕາ ໂຘວຕິ ນາມ.
ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນມຎ຺ຈປີຐຠິສິຕຏ຺ຏິກາທິໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂຘວາເປຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ປນ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ປຸຣາຓຈີວຣສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໕. ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໐໘. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໂຕ ປຏິກ຺ກນ຺ຕາ. ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ເຍນ ອນ຺ຘວນໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ກຕກມ຺ມາຕິ ກຕໂຈຣິກກມ຺ມາ, ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທນາທີຫິ ປຣຠຓ຺ຑໍ ຫຣິຕາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ໂຈຣຄາມຓິໂກຕິ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ເຖຣິໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຈຣານໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ມາ ຄຈ຺ຉຖ, ສພ຺ເພ ອິໂຕ ເອຖາ’’ຕິ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ອຄມາສິ. ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາຕິ ເຖຣີ ກິຣ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນເວລາຍໍເຍວ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິ. ໂສປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ເອວໍ ອວຈ, ຕສ຺ມາ ສາ ອສ຺ໂສສິ, ສຸຕ຺ວາ ຈ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ອຎ຺ໂຎ ເອຕ຺ຖ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ມຍາ’’ຕິ ຕໍ ມໍສໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ຠິກ຺ຂຸນີ’’ຕິອາທິ.
ໂອຫິຍ຺ຍໂກຕິ ອວຫີຍໂກ ອວເສໂສ, ວິຫາຣວາຣໍ ປຕ຺ວາ ເອໂກວ ວິຫາເຣ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ເມ ຕ຺ວໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ທເທຍ຺ຍາສີຕິ ກສ຺ມາ ອາຫ? ສຓ຺ຫໍ ຆນມຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ທິສ຺ວາ ໂລເຠນ, ອປິຈ ອປ຺ປໂກ ຕສ຺ສາ ອນ຺ຕຣວາສເກ ໂລໂຠ, ເຖຣິຍາ ປນ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕາ ໂກຏ຺ຐາສສມ຺ປຕ຺ຕິ ເຕນສ຺ສາ ສຣີຣປາຣິປູຣິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີຕິ ວິສມໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອນ຺ຕິມນ຺ຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ຕິມໍ, ອນ຺ຕິມນ຺ຕິ ປຈ຺ຉິມໍ. ອຎ຺ຎໍ ເລເສນາປິ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ ວາ ປຈ຺ຈຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ຐປິຕໍ ຈີວຣໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອວໍ ຍຖາອນຸຎ຺ຎາຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຈີວຣານໍ ຘາຣຓວເສເນວ ອາຫ, ນ ໂລເຠນ, ນ ຫິ ຂີຓາສວານໍ ໂລໂຠ ອຕ຺ຖິ. ນິປ຺ປີຬິຍມານາຕິ ອຸປມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫໍ ປີຬຍມານາ.
ອນ຺ຕຣວາສກໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສ຺ສຍໍ ອຄມາສີຕິ ສງ຺ກຈ຺ຈິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຍຖາ ຕສ຺ສ ມໂນຣໂຖ ນ ປູຣຕິ, ເອວໍ ຫຕ຺ຖຕເລເຍວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຄມາສິ.
໕໑໐. ກສ຺ມາ ປາຣິວຕ຺ຕກຈີວຣໍ ອປ຺ປຏິຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ? ‘‘ສເຈ ເອຕ຺ຕໂກປິ ອມ຺ເຫສຸ ອຍ຺ຍານໍ ວິສ຺ສາໂສ ນຕ຺ຖິ, ກຖໍ ມຍໍ ຍາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫຕ຺ຖຕາຍ ສມຠິຕຸນ຺ນຕ຺ຕາ.
ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນນ຺ຕິ ອິເມສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສຫຘມ຺ມິການໍ ສມສທ຺ຘານໍ ສມສີລານໍ ສມທິຏ຺ຐີນໍ ປາຣິວຕ຺ຕກໍ ຄເຫຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
໕໑໒. ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖປ຺ປສາຣຓາທີສຸ ທຸກ຺ກຏໍ. ປຏິລາເຠນາຕິ ປຏິຄ຺ຄຫເຓນ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຫຕ຺ເຖ ເທຕຸ, ປາທມູເລ ວາ ຐເປຕຸ, ອຸປຣິ ວາ ຂິປຕຸ, ໂສ ເຈ ສາທິຍຕິ, ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ສິກ຺ຂມານາສາມເຓຣສາມເຓຣີອຸປາສກອຸປາສິກາທີນໍ ຫຕ຺ເຖ ເປສິຕໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ຈີວຣານິ ຈ ນານາວິຣາຄວຕ຺ຖານິ ຈ ອາເນຕ຺ວາ ປາທມູເລ ຐເປນ຺ຕິ, ອຸປຈາເຣ ວາ ຐຕ຺ວາ ອຸປຈາຣໍ ວາ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຂິປນ຺ຕິ, ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕກໍ, ຕໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປາຣິວຕ຺ຕກາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອຖ ປນ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຂິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ອິທໍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ອິທໍ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ຎາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປາຣິວຕ຺ຕກກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ກຸຣຸນ຺ທິຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຈິຕ຺ຕກຠາເວນ ນ ສເມຕິ. ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນີ ວສ຺ສາວາສິກໍ ເທຕິ, ປາຣິວຕ຺ຕກເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນ ສງ຺ກາຣກູຏາທີສຸ ຐເປຕິ, ‘‘ປໍສຸກູລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປໍສຸກູລໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.
໕໑໓. ອຎ຺ຎາຕິກາຍ ອຎ຺ຎາຕິກສຎ຺ຎີຕິ ຕິກປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອກໂຕ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ, ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາຍ ປນ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ.
໕໑໔. ປຣິຕ຺ເຕນ ວາ ວິປຸລນ຺ຕິ ອປ຺ປຄ຺ຆຈີວເຣນ ວາ ອຸປາຫນຕ຺ຖວິກປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກອໍສພທ຺ຘກກາຍພນ຺ຘນາທິນາ ວາ ມຫຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕ຺ວາ ສເຈປິ ຈີວຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ‘‘ອນ຺ຕມໂສ ຫຣີຕກີຂຓ຺ເຑນາປີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິປຸເລນ ວາ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎໍ ປຣິກ຺ຂາຣນ຺ຕິ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທິໍ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິກປ຺ປນຸປຄປຈ຺ຉິມຈີວຣປ຺ປມາຓໍ ປນ ປຏປຣິສ຺ສາວນມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ເນວ ອຘິຏ຺ຐານຸປຄໍ ນ ວິກປ຺ປນຸປຄໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ມຎ຺ຈປ຺ປມາຓາ ຠິສິຈ຺ຉວິ ໂຫຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ; ໂກ ປນ ວາໂທ ປຕ຺ຕຕ຺ຖວິກາທີສຸ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທໍ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຈີວຣປຏິຄ຺ຄຫຓສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໖. ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໑໕. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປນນ຺ໂທ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕຕິ ອສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕານໍ ສກ຺ຍກຸລາ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຕິກິຏ຺ໂຐ ໂລລຊາຕິໂກ. ປຏ຺ໂຏຕິ ເຉໂກ ສມຕ຺ໂຖ ປຏິພໂລ ສຣສມ຺ປນ຺ໂນ ກຓ຺ຐມາຘຸຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກິສ຺ມິໍ ວິຍາຕິ ກິໍສຸ ວິຍ ກິເລໂສ ວິຍ, ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປວເສນ ກມ຺ປນໍ ວິຍ ສງ຺ກມ຺ປນໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ອທ຺ຘານມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອທ຺ຘານສງ຺ຂາຕໍ ທີຆມຄ຺ຄໍ, ນ ນຄຣວີຖິມຄ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຈ຺ຉິນ຺ທິໍສູຕິ ມຸສິໍສຸ, ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ເນສໍ ຫຣິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸຍຸຎ຺ຊາຫີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວຊານນຕ຺ຖາຍ ປຸຈ຺ຉ. ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມານາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາອຸປສມ຺ປທາປຕ຺ຕຈີວຣາຘິຏ຺ຐານາທີນິ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ໂຍ ‘‘ສາເກຕາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ, ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ.
໕໑໗. ອຎ຺ຎາຕກໍ ຄຫປຕິໍ ວາຕິອາທີສຸ ຍໍ ປຣໂຕ ‘‘ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ອນຸປຸພ຺ພກຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ສເຈ ໂຈເຣ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ທຫຣາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຕາ, ໂຈຣາ ເຖຣານໍ ນິວາສນປາຣຸປນມຕ຺ຕໍເຍວ ຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຖເຣຫິ ເນວ ຕາວ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ, ນ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຖ ທຫຣາ ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ, ໂຈຣາ ເຖຣານໍ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ຕຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທຫເຣຫິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນປາຣຸປນານິ ນ ຕາວ ເຖຣານໍ ທາຕພ຺ພານິ, ນ ຫິ ອນຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣານໍ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາວ ອຕ຺ຕໂນປິ ປເຣສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖເຣຫິ ວາ ສາຂາປລາສໍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາກາທີຫິ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ທຫຣານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ທຫເຣຫິ ວາ ເຖຣານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຖຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ວາ ອທຕ຺ວາ ວາ ອຕ຺ຕນາ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສນປາຣຸປນານິ ເຖຣານໍ ທາຕພ຺ພານິ, ເນວ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ, ນ ເຕສໍ ຘາຣເຓ ທຸກ຺ກຏໍ.
ສເຈ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຣຊກຕ຺ຖຣຓໍ ວາ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ວາ ຕາທິເສ ມນຸສ຺ເສ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ຍານິ ຈ ເນສໍ ເຕ ວາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕມນຸສ຺ສາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສາຂາປລາສນິວາສເນ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອຸສ຺ສາຫຊາຕາ ວຕ຺ຖານິ ເທນ຺ຕິ, ຕານິ ສທສານິ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອທສານິ ວາ ນີລາທິນານາວຓ຺ຓານິ ວາ ກປ຺ປິຍານິປິ ອກປ຺ປິຍານິປິ ສພ຺ພານິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຐິຕຕ຺ຕາ ເຕສໍ ນິວາເສຕຸຎ຺ຈ ປາຣຸປິຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິເຫຕໍ ປຣິວາເຣ –
‘‘ອກປ຺ປກຕໍ ນາປິ ຣຊນາຍ ຣຕ຺ຕໍ;
ເຕນ ນິວຕ຺ໂຖ ເຍນ ກາມໍ ວເຊຍ຺ຍ;
ນ ຈສ຺ສ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ;
ໂສ ຈ ຘມ຺ໂມ ສຸຄເຕນ ເທສິໂຕ;
ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);
ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຖ ປນ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ສຫຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ຈ ເນສໍ ກຸສຈີຣວາກຈີຣຜລກຈີຣານິ ເທນ຺ຕິ, ຕານິປິ ລທ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິວາເສຕຸໍ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ນິວາເສຕ຺ວາປິ ລທ຺ຘິ ນ ຄເຫຕພ຺ພາ.
ອິທານິ ‘‘ຍໍ ອາວາສໍ ປຐມໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ສເຈ ຕຕ຺ຖ ໂຫຕິ ສງ຺ຆສ຺ສ ວິຫາຣຈີວຣໍ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຫາຣຈີວຣໍ ນາມ ມນຸສ຺ສາ ອາວາສໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຈ຺ຈຍາ ອມ຺ຫາກໍເຍວ ສນ຺ຕກາ ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ຕິຈີວຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກາຣາປິເຕ ອາວາເສ ຐເປນ຺ຕິ, ເອຕໍ ວິຫາຣຈີວຣໍ ນາມ. ອຸຕ຺ຕຣຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ມຎ຺ຈກສ຺ສ ອຸປຣິ ອຕ຺ຖຣຓກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຸມຕ຺ຖຣຓນ຺ຕິ ປຣິກມ຺ມກຕາຍ ຠູມິຍາ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ຈິມິລິກາຫິ ກຕອຕ຺ຖຣຓໍ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ຕຏ຺ຏິກໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ. ຠິສິຈ຺ຉວີຕິ ມຎ຺ຈຠິສິຍາ ວາ ປີຐຠິສິຍາ ວາ ຉວິ, ສເຈ ປູຣິຕາ ໂຫຕິ ວິຘຸນິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມເຕສຸ ວິຫາຣຈີວຣາທີສຸ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ອາວາເສ ໂຫຕິ, ຕໍ ອນາປຸຈ຺ຉາປິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິວາເສຕຸໍ ວາ ປາຣຸປິຕຸໍ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ລຠິຕ຺ວາ ໂອທຫິສ຺ສາມິ ປຸນ ຐເປສ຺ສາມີຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ ນ ມູລຈ຺ເຉຊ຺ຊາຍ. ລຠິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຎາຕິໂຕ ວາ ອຸປຏ຺ຐາກໂຕ ວາ ອຎ຺ຎໂຕ ວາ ກຸໂຕຈິ ປາກຕິກເມວ ກາຕພ຺ພໍ. ວິເທສຄເຕນ ເອກສ຺ມິໍ ສງ຺ຆິເກ ອາວາເສ ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕພ຺ພໍ. ສຈສ຺ສ ປຣິໂຠເຄເນວ ຕໍ ຊີຣຕິ ວາ ນສ຺ສຕິ ວາ ຄີວາ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ປນ ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣານໍ ຄິຫິວຕ຺ຖາທີນໍ ຠິສິຈ຺ຉວິປຣິຍນ຺ຕານໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ລພ຺ຠຕິ, ເຕນ ຕິເຓນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.
໕໑໙. ເຍຫິ ເກຫິຈິ ວາ ອຈ຺ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍມ຺ປິ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ອຎ຺ເຎ ‘‘ອາຫຣຖ, ອາວຸໂສ, ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ວາ ວິສ຺ສາເສນ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ.
ປຣິໂຠຄຊິຓ຺ຓໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣານໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາທີນໍ ອຕ຺ຕນາ ຕິຓປຓ຺ເຓຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ທິນ຺ນຈີວຣມ຺ປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣຏ຺ຐາເນ ນຏ຺ຐຈີວຣຏ຺ຐາເນ ຈ ຐິຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕນ ເນສໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ອກປ຺ປິຍຈີວຣປຣິໂຠເຄ ຈ ອນາປຕ຺ຕິ ອນຸຣູປາ ຠວິສ຺ສຕິ.
໕໒໑. ຎາຕການໍ ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ເອເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ເທຖາ’’ຕິ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ຍາຈນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນ ຫິ ຎາຕກປວາຣິຕານໍ ອາປຕ຺ຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ ວາ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນາຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອຕ຺ຕໂນ ກປ຺ປິຍຠຓ຺ເຑນ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣເນວ ຈີວຣໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ປຣິວຕ຺ຕາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ປວາຣິຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຆວເສນ ປວາຣິເຕສຸ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕິ. ປຸຄ຺ຄລິກປວາຣຓາຍ ຍໍ ຍໍ ປວາເຣຕິ, ຕໍ ຕໍເຍວ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຍເມວ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກາລານຸກາລໍ ຈີວຣານິ ທິວເສ ທິວເສ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນີຕິ ເອວໍ ເຍນ ເຍນຕ຺ໂຖ ຕໍ ຕໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ໂຍ ປນ ປວາເຣຕ຺ວາ ພາລຕາຍ ວາ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ນ ເທຕິ, ໂສ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ໂພ. ໂຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຄຫໍ ປວາເຣມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ນິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂຍ ປນ ‘‘ຍໍ ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ປວາເຣມີ’’ຕິ ວທຕິ. ຍໍ ຕຕ຺ຖ ກປ຺ປິຍໍ, ຕໍ ວິຎ຺ຎາເປຕພ຺ພໍ, ເຄເຫ ປນ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ວາ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກປວາຣິເຕ ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ, ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຍເມໂກ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ປນ ທຸຕິໂຍ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຕກປວາຣິຕາ, ເຕ ຕສ຺ເສວ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ວາ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທມ຺ປິ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໗. ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໒໒-໔. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຫຏ຺ຐຸນ຺ຕິ ອຠີຕິ ອຸປສຄ຺ໂຄ, ຫຣິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຄຓ຺ຫິຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອິຈ຺ຉາເປຍ຺ຍ, ອິຈ຺ຉໍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍ, ວເທຍ຺ຍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣນ຺ເຕນ ປນ ຍຖາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍາວຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕາວຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ເອວມສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຍຖາ ‘‘ເນກ຺ຂມ຺ມໍ ທຏ຺ຐຸ ເຂມໂຕ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໔໒໖, ໑໑໐໔; ຈູຬນິ. ຊຕຸກຓ຺ຓິມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໖໗) ເອຕ຺ຖ ທິສ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວມິຘາປິ ‘‘ອຠິອຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປວາເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຍາຠິຫາໂຣ ວາຈາຠິຫາໂຣຕິ ທຸວິໂຘ ອຠິຫາໂຣ, ກາເຍນ ວາ ຫິ ວຕ຺ຖານິ ອຠິຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປວາເຣຍ຺ຍ, ວາຈາຍ ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ທຸສ຺ສໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉສິ ຕຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປວາເຣຍ຺ຍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຫຏ຺ຐຸໍ ປວາເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມນ຺ຕິ ສອນ຺ຕຣໍ ອຸຕ຺ຕຣໍ ປຣມໍ ອສ຺ສ ຈີວຣສ຺ສາຕິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມໍ, ນິວາສເນນ ສທ຺ຘິໍ ປາຣຸປນໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉໂທ ອສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕໂຕ ຈີວຣໍ ສາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໂຕ ອຠິຫຏຈີວຣໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ຈີວຣໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ນ ອິໂຕ ປຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຈີວເຣນ ຕິຈີວຣິເກເນວ ຠິກ຺ຂຸນາ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ເຎນ ອຎ຺ຎຖາປິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ຍສ຺ສ ຕີຓິ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ, ເອກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສຠາຄຏ຺ຐານໂຕ ປຣິເຍສິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ທ຺ເວ ນຏ຺ຐານິ, ເຕນ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປກຕິຍາວ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕເຣນ ຈຣຕິ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ເອກໍ ສາທິຍນ຺ເຕເນວ ສໂມ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍສ຺ສ ຕີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ນ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ປນ ທ຺ວີສຸ ເອກໍ ນຏ຺ຐໍ, ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ. ຍສ຺ສ ເອກໍເຍວ ໂຫຕິ, ຕຎ຺ຈ ນຏ຺ຐໍ, ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປນ ປຎ຺ຈສຸປິ ນຏ຺ເຐສຸ ທ຺ເວ ສາທິຕພ຺ພານິ. ຈຕູສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ເອກໍ ສາທິຕພ຺ພໍ, ຕີສຸ ນຏ຺ເຐສຸ ກິຎ຺ຈິ ນ ສາທິຕພ຺ພໍ, ໂກ ປນ ວາໂທ ທ຺ວີສຸ ວາ ເອກສ຺ມິໍ ວາ. ເຍນ ເກນຈິ ຫິ ສນ຺ຕຣຸຕ຺ຕຣປຣມຕາຍ ຐາຕພ຺ພໍ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ.
໕໒໖. ເສສກໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ເສສໍ ປຸນ ອາຫຣິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາຕິ ພາຫຸສຈ຺ຈາທິຄຸຓວເສນ ເທນ຺ຕິ. ຎາຕການນ຺ຕິອາທີສຸ ຎາຕການໍ ເທນ຺ຕານໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ປວາຣິຕານໍ ເທນ຺ຕານໍ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘເນນ ສາທິຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ‘‘ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐາເນ ປກຕິຍາ ພຫຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອຈ຺ຉິນ຺ນກາຣຓາ ປມາຓເມວ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປາຬິຍາ ນ ສເມຕິ. ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິຎ຺ຎາປນວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘‘ອຎ຺ຎສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີສຸ ອິທມ຺ປິ ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.
ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໘. ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໒໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາວຸໂສ ມໍ ໂສ ອຸປຏ຺ຐາໂກຕິ ອາວຸໂສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຠຓສິ, ອຕ຺ຖິ ເອວຣູໂປ ໂສ ມມ ອຸປຏ຺ຐາໂກຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ ເມຍ຺ຍ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ອປິ ເມ ອຍ຺ຍ ເອວໍ ໂຫຕິ, ອປິ ມຍ຺ຍາ ເອວນ຺ຕິປິ ປາໂຐ.
໕໒໘-໙. ຠິກ຺ຂຸໍ ປເນວ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທ຺ທິສ຺ສາຕິ ອປທິສ຺ສ ອາຣພ຺ຠ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຸປກ຺ຂຏໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ຠິກ຺ຂຸສ຺ສຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ, ຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຸປກ຺ຂຏໍ, ຕໍ ນິຍເມເນວ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຣິຕ຺ວາ’’ຕິ. ປຈ຺ຈໂຍປິ ຫິ ‘‘ລຠຕິ ມາໂຣ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໔໓) ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອາຄໂຕ. ອິທານິ ‘‘ອຸທ຺ທິສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ກຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ອຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸໍ ອຈ຺ຉາເທຕຸກາເມນ ຫິ ເຕນ ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອຸປກ຺ຂຏໍ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ. ອິຕິ ໂສ ອຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ອຈ຺ຉາເທຕຸກາໂມ’’ຕິ.
ອຎ຺ຎາຕກສ຺ສ ຄຫປຕິສ຺ສ ວາຕິ ອຎ຺ຎາຕເກນ ຄຫປຕິນາ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຣຓຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ປທຠາຊເນ ປນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໂກ ນາມ…ເປ… ຄຫປຕິ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຈີວຣເຈຕາປນ຺ນນ຺ຕິ ຈີວຣມູລໍ, ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຫິຣຎ຺ຎາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປທຠາຊເນ ‘‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປກ຺ຂຏໍ ໂຫຕີຕິ ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ, ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ, ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ’’ຕິອາທິນາ ວຈເນນສ຺ສ ອຸປກ຺ຂຏຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຸປກ຺ຂຏໍ ນາມາ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ປທຠາຊນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາຕິ ອຸປກ຺ຂຏໍ ສນ຺ຘາຍາຫ, ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ອຸປກ຺ຂຏໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ, ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕີຕິ. ອຈ຺ຉາເທສ຺ສາມີຕິ ໂວຫາຣວຈນເມຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວສ຺ສ ປທຠາຊເນປິ ‘‘ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.
ຕຕ຺ຣ ເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂູຕິ ຍຕ຺ຣ ໂສ ຄຫປຕິ ວາ ຄຫປຕານີ ວາ ຕຕ຺ຣ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປວາຣິໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຈຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປທສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອິມສ຺ສ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອິມິນາວ ອຕ຺ເຖ ສິທ຺ເຘ ປຈຸຣໂວຫາຣວເສນ ‘‘ຆຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຕ຺ຣ ປນ ໂສ ທາຍໂກ ຕຕ຺ຣ ຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ປຸນປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ’’ຕິ. ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ວິສິຏ຺ຐກປ຺ປໍ ອຘິກວິຘານໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປທຠາຊເນ ປນ ເຍນາກາເຣນ ວິກປ຺ປໍ ອາປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ຕເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອາຍຕໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສາຘູຕິ ອາຍາຈເນ ນິປາໂຕ. ວຕາຕິ ປຣິວິຕກ຺ເກ. ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອາຍສ຺ມາຕິ ປຣໍ ອາລປຕິ ອາມນ຺ເຕຕິ. ຍສ຺ມາ ປນິທໍ ສພ຺ພໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ຕເມວ, ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປທຠາຊເນ ອຕ຺ໂຖ ນ ວຸຕ຺ໂຕ. ກລ຺ຍາຓກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍາຕິ ສຸນ຺ທຣກາມຕໍ ວິສິຏ຺ຐກາມຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ‘‘ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເຈ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂຍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ຍຕໍ ອຸປາທາຍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ສາຘຕ຺ຖິໂກ ມຫຄ຺ຆຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປທຠາຊເນ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປຫາຍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຖເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕເທວ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ນ ອິມສ຺ສ ອາປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ອາປຕ຺ຕິ ສີສໍ ເອຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕສ຺ສ ວຈເນນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.
໕໓໑. ອນາປຕ຺ຕິ ຎາຕການນ຺ຕິອາທີສຸ ຎາຕການໍ ຈີວເຣ ວິກປ຺ປໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ມຫຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕຸກາມສ຺ສ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ເຈຕາເປຕີຕິ ຄຫປຕິສ຺ສ ວີສຕິອຄ຺ຆນກໍ ຈີວຣໍ ເຈຕາເປຕຸກາມສ຺ສ ‘‘ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ເອເຕນ, ທສຄ຺ຆນກໍ ວາ ອຏ຺ຐຄ຺ຆນກໍ ວາ ເທຫີ’’ຕິ ວທຕິ ອນາປຕ຺ຕິ. ອປ຺ປຄ຺ຆນ຺ຕິ ອິທຎ຺ຈ ອຕິເຣກນິວາຣຓຕ຺ຖເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ສມເກປິ ປນ ອນາປຕ຺ຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອຄ຺ຆວເສເນວ ນ ປມາຓວເສນ, ອຄ຺ຆວຑ຺ຒນກຎ຺ຫິ ອິທໍ ສິກ຺ຂາປທໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ວີສຕິອຄ຺ຆນກໍ ອນ຺ຕຣວາສກໍ ເຈຕາເປຕຸກາໂມ, ‘‘ຕໍ ເອຕ຺ຕກເມວ ເມ ອຄ຺ຆນກໍ ຈີວຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.
ສມຸຏ຺ຐານາທີນິປິ ຕຕຸຕ຺ຕຣິສິກ຺ຂາປທສທິສາເນວາຕິ.
ປຐມອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໙. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໓໒. ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂເຏປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຫິ ອິມສ຺ສ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິສທິສໍ. ເກວລໍ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ເອກສ຺ສ ປີຬາ ກຕາ, ທຸຕິເຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ອຍເມເວຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເສສໍ ສພ຺ພໍ ປຐມສທິສເມວ. ຍຖາ ຈ ທ຺ວິນ຺ນໍ, ເອວໍ ພຫູນໍ ປີຬໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕປິ ອາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.
ທຸຕິຍອຸປກ຺ຂຏສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.
໑໐. ຣາຊສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ
໕໓໗. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ຣາຊສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາສກໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ຊານາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອິມິນາ ມູເລນ ຈີວຣໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ປຎ຺ຎາສພນ຺ໂຘຕິ ປຎ຺ຎາສກຫາປຓທຓ຺ໂຑຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຎາສໍ ພທ຺ໂຘຕິປິ ປາໂຐ, ປຎ຺ຎາສໍ ຊິໂຕ ປຎ຺ຎາສໍ ທາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຊ຺ຊຓ຺ໂຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄເມຫີຕິ ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ເອກທິວສໍ ອມ຺ຫາກໍ ຕິຏ຺ຐ, ອຘິວາເສຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣາມສີຕິ ຄຓ຺ຫິ. ຊີໂນສີຕິ ຊິໂຕສິ.
໕໓໘-໙. ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄຕິ ຣາຊໂຕ ໂຠຄ຺ຄໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ຣາຊໂຠຄ຺ໂຄ, ຣາຊໂຠໂຄຕິປິ ປາໂຐ, ຣາຊໂຕ ໂຠໂຄ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ປຫິເຓຍ຺ຍາຕິ ເປເສຍ຺ຍ, ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາ ປນສ຺ສ ປທຠາຊນໍ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຈ ເອຕສ຺ສ, ເອວໍ ‘‘ຈີວຣໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາມໍ ຠິກ຺ຂຸ’’ນ຺ຕິອາທີນມ຺ປິ ປທານໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖຕ຺ຕາເຍວ ປທຠາຊນໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອາຠຕນ຺ຕິ ອານີຕໍ. ກາເລນກປ຺ປິຍນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕປຕ຺ຕກາເລນ, ຍທາ ໂນ ອຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທາ ກປ຺ປິຍໍ ຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈກໂຣ, ກປ຺ປິຍກາຣໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຎ຺ຎຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາຕິ ອາຓຕ຺ໂຕ ໂສ ມຍາ, ຍຖາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວເຣນ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຈີວຣໍ ທສ຺ສຕິ, ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ໂຖ ເມ ອາວຸໂສ ຈີວເຣນາຕິ ໂຈທນາລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນເມຕໍ, ອິທຎ຺ຫິ ວຈນໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອສ຺ສ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ; ອິທໍ ໂຈທນາລກ຺ຂຓໍ. ‘‘ເທຫິ ເມ ຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ປນ ນວຕ຺ຕພ຺ພາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອຕານິ ຫິ ວຈນານິ ເອເຕສໍ ວາ ອຕ຺ໂຖ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.