ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ປາຈິຕ຺ຕິຍ-ອຏ຺ຐກຖາ

໕. ປາຈິຕ຺ຕິຍກຓ຺ຑໍ

໑. ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ

໑. ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

ເຍສໍ ນວຫິ ວຄ຺ເຄຫິ, ສງ຺ຄໂຫ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ;

ຂຸທ຺ທການໍ ອຍໍ ທານິ, ເຕສໍ ຠວຕິ ວຓ຺ຓນາ.

໑. ຕຕ຺ຖ ມຸສາວາທວຄ຺ຄສ຺ສ ຕາວ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ຫຕ຺ຖໂກຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ສກ຺ຍານໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ. ພຸທ຺ຘກາເລ ກິຣ ສກ຺ຍກຸລໂຕ ອສີຕິ ປຸຣິສສຫສ຺ສານິ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ເຕສໍ ໂສ ອຎ຺ຎຕໂຣຕິ. ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ວາທໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ກິເຕນ ວາເທນ ປຣວາທິສນ຺ຕິກໍ ຂິຕ຺ໂຕ ປກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ປຫິໂຕ ເປສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວາທມ຺ຫິ ວາ ສເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ຂິຕ຺ໂຕ. ຍຕ຺ຣ ຍຕ຺ຣ ວາໂທ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ເຣວ ສນ຺ທິສ຺ສຕີຕິປິ ວາທກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ອວຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວາເທ ກຎ຺ຈິ ໂທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ອວຊານິຕ຺ວາ ປຸນ ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ນິທ຺ໂທສຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ມເມວ ອຍໍ ວາໂທ’’ຕິ ປຏິຊານາຕິ. ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານາຕີຕິ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ວຈເນ ອານິສໍສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ປຸນ ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ໂທສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມມ ວາໂທ’’ຕິ ອວຊານາຕິ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອຎ຺ຎໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ, ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຊານິຕພ຺ພໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ຊາຕິຘມ຺ມໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ. ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ປນ ‘‘ເອຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນເຫຕຸໍ ອຎ຺ຎໍ ພຫຸໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍໍ ຕໍ ປຏິຊານນຎ຺ຈ ອວຊານນຎ຺ຈ, ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ໂກ ອາຫ, ກິໍ ອາຫ, ກິສ຺ມິໍ ອາຫາ’’ຕິ ເອວມາທິ ພຫຸໍ ຠາສຕີຕິ. ປຸນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອວຊານິຕ຺ວາ ປຏິຊານນ຺ໂຕ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອວຊານນ຺ໂຕ ເອວ ຈ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາສຕີຕິ ຊານນ຺ໂຕ ມຸສາ ຠາສຕິ. ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສໍວາເທຕີຕິ ປຸເຣຠຕ຺ຕາທີສຸ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ປເທເສ ວາໂທ ໂຫຕູ’’ຕິ ສງ຺ເກຕໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ເກຕໂຕ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂຠ, ຕິຕ຺ຖິຍາ ນ ອາຄຕາ ປຣາຊິຕາ’’ຕິ ປກ຺ກມຕິ.

໒. ສມ຺ປຊານມຸສາວາເທຕິ ຊານິຕ຺ວາ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ຈ ມຸສາ ຠຓເນ.

໓. ວິສໍວາທນປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສາຕິ ວິສໍວາທນຈິຕ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ວທນ຺ຕສ຺ສ. ວາຈາຕິ ມິຈ຺ຉາວາຈາປຣິຍາປນ຺ນວຈນສມຸຏ຺ຐາປິກາ ເຈຕນາ. ຄິຣາຕິ ຕາຍ ເຈຕນາຍ ສມຸຏ຺ຐາປິຕສທ຺ທໍ ທສ຺ເສຕິ. ພ຺ຍປ຺ປໂຖຕິ ວຈນປໂຖ; ວາຈາເຍວ ຫິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ທິຏ຺ຐານຸຄຕິມາປຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ປຖຠູຕໂຕ ພ຺ຍປ຺ປໂຖຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວຈີເຠໂທຕິ ວຈີສຎ຺ຎິຕາຍ ວາຈາຍ ເຠໂທ; ປເຠທຄຕາ ວາຈາ ເອວ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວາຈສິກາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ເອວໍ ປຐມປເທນ ສຸທ຺ຘເຈຕນາ, ມຊ຺ເຌ ຕີຫິ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິຕສທ຺ທສຫິຕາ ເຈຕນາ, ອນ຺ເຕ ເອເກນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສຫິຕາ ເຈຕນາ ‘‘ກຖິຕາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຣິຍໂວຫາຣາຕິ ອນຣິຍານໍ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ໂວຫາຣາ.

ເອວໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອນ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕານໍ ສມ຺ປຊານມຸສາວາທສງ຺ຂາຕານໍ ອນຣິຍໂວຫາຣານໍ ລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມຕິ ເອວໍ ວທໂຕ ວຈນໍ ຕໍສມຸຏ຺ຐາປິກາ ວາ ເຈຕນາ ເອໂກ ອນຣິຍໂວຫາໂຣຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕາຣມ຺ມຓໍ ອທິຏ຺ຐໍ, ໂສຕວເສນ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ອສຸຕໍ, ຆານາທິວເສນ ມຸນິຕ຺ວາ ຕີຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ເອກາພທ຺ຘໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ອມຸຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ສຸທ຺ເຘນ ວິຎ຺ຎາເຓເນວ ອຄ຺ຄຫິຕໍ ອວິຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ນາມ ນ ຈກ຺ຂຸນາ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ໂອຬາຣິເກເນວ ນເຍນ ເທສນາ ກຕາຕິ. ທິຏ຺ຐາທີສຸ ຈ ອຕ຺ຕນາປິ ປເຣນປິ ທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐເມວ. ເອວໍ ສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາຕານີຕິ ອຍເມໂກ ປຣິຍາໂຍ. ອປໂຣ ນໂຍ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐເມວ ຕໍ. ເອສ ນໂຍ ສຸຕາທີສຸ. ຍໍ ປນ ປເຣນ ທິຏ຺ຐໍ, ຕໍ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ມຸຕາທີນິປິ.

໔. ອິທານິ ເຕສໍ ອນຣິຍໂວຫາຣານໍ ວເສນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕີຫາກາເຣຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ‘‘ຕີຫິ ອາກາເຣຫິ ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິນ຺ຕິ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວມາທິຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຐມໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ ອິຘ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຈ ‘‘ອາປຕ຺ຕິ ປາຣາຊິກສ຺ສາ’’ຕິ ‘‘ອິຘ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ເຕ ອາປຕ຺ຕິມຕ຺ເຕ ຈ ວິເສໂສ, ເສສໍ ເອກລກ຺ຂຓເມວາຕິ.

໙. ຕີຫາກາເຣຫິ ທິຏ຺ເຐ ເວມຕິໂກຕິອາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ທິຏ຺ຐສ຺ສ ໂຫຕິ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ທິຏ຺ເຐ ເວມຕິໂກ’’ຕິ ເອວມາທິທຸຏ຺ຐໂທສປາຬິວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປາຬິມຕ຺ຕເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ວິເສໂສ, ອຕ຺ເຖ ປນ ສເຖຣວາເທ ກິຎ຺ຈິ ນານາກຣຓໍ ນຕ຺ຖິ.

໑໑. ສຫສາ ຠຓຕີຕິ ອວີມໍສິຕ຺ວາ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ວາ ເວເຄນ ທິຏ຺ຐມ຺ປິ ‘‘ອທິຏ຺ຐໍ ເມ’’ຕິ ຠຓຕິ. ອຎ຺ຎໍ ຠຓິສ຺ສາມີຕິ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕີຕິ ມນ຺ທຕ຺ຕາ ຊຬຕ຺ຕາ ປກ຺ຂລນ຺ໂຕ ‘‘ຈີວຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ‘‘ຈີຣ’’ນ຺ຕິ ອາທິໍ ຠຓຕິ. ໂຍ ປນ ສາມເຓເຣນ ‘‘ອປິ ຠນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ປສ຺ສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ເກຬິໍ ກຸຣຸມາໂນ ‘‘ຕວ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ທາຣຸສກຏໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວາ ສິງ຺ຄາລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສາຍໍ ຠນ຺ເຕ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມາຕຸຍາ ເຕ ຍາເນນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ກທ຺ທເມ ລຄ຺ຄຈກ຺ກໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕານໍ ອຍໍ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ເນວ ທວາ ນ ຣວາ ອຎ຺ຎໍ ຠຓຕິ, ໂສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວ. ອຎ຺ຎາ ປູຣຓກຖາ ນາມ ໂຫຕິ, ເອໂກ ຄາເມ ໂຖກໍ ເຕລໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອາຄໂຕ ສາມເຓຣໍ ຠຓຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ກຸຫິໍ ຄໂຕ, ຄາໂມ ເອກເຕໂລ ອໂຫສີ’’ຕິ ວາ ປຈ຺ຉິກາຍ ຐປິຕໍ ປູວຂຓ຺ຑໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄາເມ ປຈ຺ຉິກາຫິ ປູເວ ຈາເຣສຸ’’ນ຺ຕິ ວາ, ອຍໍ ມຸສາວາໂທວ ໂຫຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ມຸສາວາທສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.

໒. ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ໂອມສນ຺ຕີຕິ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕິ. ຂຸໍເສນ຺ຕີຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ວມ຺ເຠນ຺ຕີຕິ ປຘໍເສນ຺ຕິ.

໑໓. ຠູຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຠຄວາ ໂອມສວາທຄຣຫຓຕ຺ຖໍ ອາຫຣິ. ນນ຺ທິວິສາໂລ ນາມາຕິ ນນ຺ທີຕິ ຕສ຺ສ ພລີພທ຺ທສ຺ສ ນາມໍ, ວິສາຓານິ ປນສ຺ສ ວິສາລານິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນນ຺ທິວິສາໂລ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕນ ສມເຍນ ນນ຺ທິວິສາໂລ ນາມ ໂຫຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ອຕິວິຍ ໂປເສສິ. ອຖ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອນຸກມ຺ປມາໂນ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐາສີຕິ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິກາເລປິ ປຣຂຸໍສນໍ ອມນາປໂຕເຍວ ປຈ຺ເຈສິ, ຕສ຺ມາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອຏ຺ຐາສິ. ສກຏສຕໍ ອຕິພທ຺ຘໍ ປວຏ຺ເຏສີຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາຣຸກ຺ເຂ ທຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄມາສວາລຸກາທີຫິ ປຸຓ຺ຓໍ ສກຏສຕໍ ປວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ, ກິຎ຺ຈາປິ ປຸພ຺ເພ ປຕິຏ຺ຐິຕາຣປ຺ປເທສໍ ປຸນ ອເຣ ປຕ຺ເຕ ປວຏ຺ຏິຕໍ ໂຫຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ປຸຣິມສກເຏນ ປຕິຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຉິມສກຏໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ສກຏສຕປ຺ປມາຓໍ ປເທສໍ ປວຏ຺ເຏສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ສິຖິລກຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕນ ຈຕ຺ຕມໂນ ອຫູຕິ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘນລາເຠນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ຈ ໂສ ນນ຺ທິວິສາໂລ ອຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

໑໕. ອກ຺ໂກເສນປີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ມາ ປຣໂຕ ‘‘ທ຺ເວ ອກ຺ໂກສາ – ຫີໂນ ຈ ອກ຺ໂກໂສ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ຈ ອກ຺ໂກໂສ’’ຕິ ວິຠຊິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ‘‘ຫີເນນປິ ອກ຺ໂກເສນ ຂຸໍເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ; ເອວໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອກ຺ໂກເສນ’’ ອິຈ຺ເຈວມາຫ. ເວນຊາຕີຕິ ຕຈ຺ຉກຊາຕິ; ເວຓຸກາຣຊາຕີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເນສາທຊາຕີຕິ ມິຄລຸທ຺ທກາທິຊາຕິ.

ຣຖກາຣຊາຕີຕິ ຈມ຺ມກາຣຊາຕິ. ປຸກ຺ກຸສຊາຕີຕິ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກຊາຕິ. ອວກຓ຺ຓກາທິ ທາສານໍ ນາມໍ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມາ ຫີນໍ. ໂອຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ອວຎ຺ຎາຕໍ; ‘‘ອຸຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ອວຎ຺ຎາຕນ຺ຕິ ວມ຺ເຠຕ຺ວາ ຎາຕໍ. ຫີຬິຕນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕໍ. ປຣິຠູຕນ຺ຕິ ກິເມເຕນາຕິຕິ ປຣິຠວກຕໍ. ອຈິຕ຺ຕີກຕນ຺ຕິ ນ ຄຣຸກຕໍ.

ໂກຏ຺ຐກກມ຺ມນ຺ຕິ ຕຈ຺ຉກກມ຺ມໍ. ມຸທ຺ທາຕິ ຫຕ຺ຖມຸທ຺ທາຄຓນາ. ຄຓນາຕິ ອຈ຺ຉິທ຺ທກາທິອວເສສຄຓນາ. ເລຂາຕິ ອກ຺ຂຣເລຂາ. ມຘຸເມຫາພາໂຘ ເວທນາຍ ອຠາວໂຕ ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຏິກງ຺ຂາຕິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ຍກາເຣນ ວາ ຠກາເຣນ ວາຕິ ຍກາຣຠກາເຣ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂຍ ອກ຺ໂກໂສ. ກາຏໂກຏຈິກາຍ ວາຕິ ‘‘ກາຏ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິສນິມິຕ຺ຕໍ, ‘‘ໂກຏຈິກາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ; ເອເຕຫິ ວາ ໂຍ ອກ຺ໂກໂສ, ເອໂສ ຫີໂນ ນາມ ອກ຺ໂກໂສຕິ.

໑໖. ອິທານິ ເຕສໍ ຊາຕິອາທີນໍ ປເຠທວເສນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຂຸໍເສຕຸກາໂມ ວມ຺ເຠຕຸກາໂມ ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ອກ຺ໂກສິຕຸກາໂມ ປຘໍສິຕຸກາໂມ ຄຣຫິຕຸກາໂມ ນິຕ຺ເຕຊໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫີເນນ ຫີນນ຺ຕິ ຫີເນນ ຊາຕິວຈເນນ ຫີນຊາຕິກໍ. ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຫີເນນ ຫີນໍ ວທນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ສຈ຺ຈໍ ວທຕິ, ໂອມສິຕຸກາມຕາຍ ປນສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸກ຺ກຏ຺ເຐນ ຫີນໍ ວທນ຺ໂຕ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ອລິກໍ ຠຓຕິ, ໂອມສິຕຸກາມຕາຍ ປນ ອິມິນາວ ສິກ຺ຂາປເທນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຸຣິເມນ. ໂຍປິ ‘‘ອຕິຈຓ຺ຑາໂລສິ, ອຕິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓສິ, ທຸຏ຺ຐຈຓ຺ຑາໂລສິ, ທຸຏ຺ຐພ຺ຣາຫ຺ມໂຓສີ’’ຕິອາທີນິ ວທຕິ, ໂສປິ ອາປຕ຺ຕິຍາ ກາເຣຕພ຺ໂພ.

໒໖. ສນ຺ຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈຕິ ວາເຣ ປນ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຠາເວນ ທຸກ຺ກຏໍ. ເອເສວ ນໂຍ ເຍ ນູນ…ເປ… ນ ມຍນ຺ຕິ ວາເຣສຸປິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ປນ ຈຕູສຸປິ ວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏເມວ. ໂຈໂຣສິ ຄຓ຺ຐິເຠທໂກສີຕິອາທິວຈເນຫິ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ອນຸປມ຺ປນ຺ເນປິ ສພ຺ພວາເຣສຸ ທຸກ຺ກຏເມວ. ທວກມ຺ຍຕາຍ ປນ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນປິ ສພ຺ພວາເຣສຸ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ. ທວກມ຺ຍຕາ ນາມ ເກຬິຫສາຘິປ຺ປາຍຕາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປເທ ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸນີອາທໂຍ ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໓໕. ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາຣສ຺ສາຕິອາທີສຸ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖປຸເຣກ຺ຂາໂຣ; ປາຬິໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ຘມ຺ມປຸເຣກ຺ຂາໂຣ; ອນຸສິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິປິ ຈຓ຺ຑາໂລສິ, ປາປໍ ມາ ອກາສິ, ມາ ຕໂມ ຕມປຣາຍໂຓ ອໂຫສີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກເຖນ຺ໂຕ ອນຸສາສນີປຸເຣກ຺ຂາໂຣ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ. ທຸພ຺ຠາສິຕາປຕ຺ຕິ ປເນຕ຺ຖ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທ຺ວິເວທນໍ ສຸຂາ ຈ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາ ຈາຕິ.

ໂອມສວາທສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໓໖. ຕຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ຠຓ຺ຑນຊາຕານນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕຠຓ຺ຑນານໍ. ຠຓ຺ຑນນ຺ຕິ ກລຫສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາໂຄ, ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ອິທໍ ກຕໍ; ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເອວໍ ວກ຺ຂາມາ’’ຕິອາທິກໍ ສກສກປກ຺ເຂ ສມ຺ມນ຺ຕນໍ. ກລໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິຄາມິໂກ ກາຍວາຈາວີຕິກ຺ກໂມ. ວິວາໂທຕິ ວິຄ຺ຄາຫິກກຖາ. ຕໍ ວິວາທໍ ອາປນ຺ນານໍ ວິວາທາປນ຺ນານໍ. ເປສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ປິສຸຓວາຈໍ, ປິຍຠາວສ຺ສ ສຸຎ຺ຎກຣຓວາຈນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໓໗. ຠິກ຺ຂຸເປສຸຎ຺ເຎຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ເປສຸຎ຺ເຎ; ຠິກ຺ຂຸໂຕ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸປສໍຫຏເປສຸຎ຺ເຎຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓໘. ທ຺ວີຫາກາເຣຫີຕິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ. ປິຍກມ຺ຍສ຺ສ ວາຕິ ‘‘ເອວໍ ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ປິໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍຠາວໍ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ ວາ. ເຠທາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ວາຕິ ‘‘ເອວມຍໍ ເອເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣສ຺ສ ປເຣນ ເຠທໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ວາ. ຊາຕິໂຕປີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິຘາປິ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນາ ນາມ.

ນ ປິຍກມ຺ຍສ຺ສ ນ ເຠທາຘິປ຺ປາຍສ຺ສາຕິ ເອກໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ເອກຎ຺ຈ ຂມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ນິລ຺ລຊ຺ໂຊ, ອີທິສມ຺ປິ ນາມ ຠວນ຺ຕໍ ປຸນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ເກວລໍ ປາປຄຣຫິຕາຍ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ເປສຸຎ຺ຎສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໔. ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທ – ອປ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ອປ຺ປຕິສ຺ສວາ. ອຸປາສກາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຈນມ຺ປິ ນ ໂສຕຸກາມາ; ອນາທຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຕິສ຺ສຍາ ວາ ອນີຈວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິກາຕິ ວິສຠາຄຊີວິກາ, ຍຖາ ຠິກ຺ຂູສຸ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພໍ; ເອວໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໔໕. ປທໂສ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຍ຺ຍາຕິ ເອກໂຕ ປທໍ ປທໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຍ຺ຍ; ໂກຏ຺ຐາສໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ວາເຈຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສນາມກໍ ປທໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປທໍ ອນຸປທໍ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ’’ນ຺ຕິ ປທຠາຊນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປທນ຺ຕິ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອນຸປທນ຺ຕິ ທຸຕິຍປາໂທ. ອນ຺ວກ຺ຂຣນ຺ຕິ ເອເກກມກ຺ຂຣໍ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ປຸຣິມພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ສທິສໍ ປຈ຺ຉາພ຺ຍຎ຺ຊນໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວາ ເອກມກ຺ຂຣໍ ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ, ອກ຺ຂຣສມູໂຫ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ອກ຺ຂຣານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສມູໂຫ ປທໍ. ປຐມປທໍ ປທເມວ, ທຸຕິຍໍ ອນຸປທນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິທານິ ປທໍ ນາມ ເອກໂຕ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອກໂຕ ໂອສາເປນ຺ຕີຕິ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ເອກເມກໍ ປທໍ ສາມເຓເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ອາຣຠິຕ຺ວາ ເອກໂຕເຍວ ນິຏ຺ຐາເປຕິ. ເອວໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ປທຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຸປທໍ ນາມ ປາເຏກ຺ກໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອກໂຕ ໂອສາເປນ຺ຕີຕິ ເຖເຣນ ‘‘ມໂນປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາມເຓໂຣ ຕໍ ປທໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ມໂນເສຏ຺ຐາ ມໂນມຍາ’’ຕິ ທຸຕິຍປທໍ ເອກໂຕ ຠຓຕິ, ອິເມ ປາເຏກ຺ກໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ເອກໂຕ ໂອສາເປນ຺ຕິ ນາມ. ເອວໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນຸປທຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ. ອນ຺ວກ຺ຂຣໍ ນາມ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ຣູ’’ຕິ ໂອປາເຕຕີຕິ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ຠຓ ສາມເຓຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຣູກາຣມຕ຺ຕເມວ ເອກໂຕ ວຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນ຺ວກ຺ຂຣຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ. ຄາຖາພນ຺ເຘປິ ຈ ເອສ ນໂຍ ລພ຺ຠຕິເຍວ. ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ນາມ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາຕິ ສທ຺ທໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕີຕິ ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຈໍ, ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວາຈຍມາໂນ ເຖເຣນ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ສາມເຓໂຣ ສີຆປຎ຺ຎຕາຍ ‘‘ເວທນາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ອິມໍ ອນິຈ຺ຈປທໍ ເຖຣສ຺ສ ‘‘ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ອນິຈ຺ຈປເທນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ໂຕ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕິ. ເອວໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ – ອິເມສຸ ປທາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ເອກໂຕ ຠຓຕິ ເຕນ ເຕນ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ.

ພຸທ຺ຘຠາສິໂຕຕິ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ຘມ຺ມປທໍ ຈຣິຍາປິຏກໍ ອຸທານໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກໍ ຊາຕກໍ ສຸຕ຺ຕນິປາໂຕ ວິມານວຕ຺ຖຸ ເປຕວຕ຺ຖຸ ພ຺ຣຫ຺ມຊາລາທີນິ ຈ ສຸຕ຺ຕານິ. ສາວກຠາສິໂຕຕິ ຈຕຸປຣິສປຣິຍາປນ຺ເນຫິ ສາວເກຫິ ຠາສິໂຕ ອນງ຺ຄຓສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອນຸມານສຸຕ຺ຕຈຸຬເວທລ຺ລມຫາເວທລ຺ລາທິໂກ. ອິສິຠາສິໂຕຕິ ພາຫິຣປຣິພ຺ພາຊເກຫິ ຠາສິໂຕ ສກໂລ ປຣິພ຺ພາຊກວຄ຺ໂຄ, ພາວຣິຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ເອວມາທິ. ເທວຕາຠາສິໂຕຕິ ເທວຕາຫິ ຠາສິໂຕ; ໂສ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ຕເທວປຸຕ຺ຕສໍຍຸຕ຺ຕມາຣສໍຍຸຕ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມສໍຍຸຕ຺ຕສກ຺ກສໍຍຸຕ຺ຕາທິວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຕ຺ຖູປສຎ຺ຫິໂຕຕິ ອຏ຺ຐກຖານິສ຺ສິໂຕ. ຘມ຺ມູປສຎ຺ຫິໂຕຕິ ປາຬິນິສ຺ສິໂຕ; ອຸຠເຍນາປິ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕເມວ ວທຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິຕໍ ວທຕິ, ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອາຣຸຬ຺ຫຘມ຺ມໍເຍວ ປນ ປທໂສ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສິເຕປິ ນານາຠາສາວເສນ ຄາຖາສິໂລກພນ຺ຘາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂເຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕິສ຺ໂສ ສງ຺ຄີຕິໂຍ ອນາຣຸຬ຺ເຫປິ ກຸລຸມ຺ພສຸຕ຺ຕໍ ຣາໂຊວາທສຸຕ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຕຸປຣິວຏ຺ຏໍ ນນ຺ໂທປນນ຺ທນ຺ຕິ ອີທິເສ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອປລາລທມນມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປນ ປຏິສິທ຺ຘໍ. ເມຓ຺ຑກມິລິນ຺ທປຎ຺ເຫສຸ ເຖຣສ຺ສ ສກປຏິຠາເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ອາປຕ຺ຕິ. ວຓ຺ຓປິຏກອງ຺ຄຸລິມາລປິຏກຣຏ຺ຐປາລຄອຊຕອາຬວກຄຊ຺ຊິຕຄຸຬ຺ຫມຄ຺ຄຄຸຬ຺ຫເວສ຺ສນ຺ຕຣຄຸຬ຺ຫວິນຍເວທລ຺ລປິຏການິ ປນ ອພຸທ຺ຘວຈນານິເຍວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລູປເທໂສ ນາມ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອຎ຺ຎານິປິ ມຄ຺ຄກຖາອາຣມ຺ມຓກຖາພຸທ຺ຘິກທຓ຺ຑກ ຎາຓວຕ຺ຖຸອສຸຠກຖາທີນິ ອຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ວິຠຕ຺ຕາ, ຘຸຕງ຺ຄປຎ຺ເຫ ປຏິປທາ ວິຠຕ຺ຕາ; ຕສ຺ມາ ເຕສຸ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ປນ ສງ຺ຄີຕິໍ ອນາຣຸຬ຺ເຫສຸ ຣາໂຊວາທຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍຈຕຸປຣິວຏ຺ຏນນ຺ໂທປນນ຺ທກຸລຸມ຺ພສຸຕ຺ເຕສຸເຍວ ອາປຕ຺ຕີຕິ ວຕ຺ວາ ອວເສເສສຸ ຍໍ ພຸທ຺ຘວຈນໂຕ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ອາປຕ຺ຕິວຕ຺ຖຸ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣນ຺ຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ.

໔໘. ເອກໂຕ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ໂຕຕິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ ເອກໂຕ ວທຕິ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ – ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຈ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສາເປນ຺ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ນິສິນ຺ນານໍ ຠຓາມີຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ວທຕິ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ທ຺ເວປິ ຐິຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເອເສວ ນໂຍ. ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ນິສິນ຺ໂນ, ສາມເຓໂຣ ຐິໂຕ, ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຓາມີຕິ ຠຓໂຕ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ທຫໂຣ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອິຕໂຣ ນິສີທຕິ, ຐິຕສ຺ສ ຠຓາມີຕິ ຠຓໂຕປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ພຫູນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ສາມເຓໂຣ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ເນ ປທໂສ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ຕສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຈິຕ຺ຕກາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ສາມເຓໂຣ ອຸປຈາຣໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ວາ ນິສິນ຺ໂນ ວາ ໂຫຕິ, ເຍສໍ ວາເຈຕິ, ເຕສຸ ອປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ເອເກນ ທິສາຠາເຄນ ປລາຍນກຄນ຺ຖໍ ນາມ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອກໂຕ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ເອກໂຕ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຠຓຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ຫິ ເອກໂຕ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣຕິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓໍ ຄນ຺ຖໍ ຠຓນ຺ຕໍ ໂອປາເຕຕີຕິ ສເຈ ເອກຄາຖາຍ ເອໂກ ປາໂທ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເສສໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຄຸຓຄນ຺ໂຖ ນາມ. ເອເຕນ ນເຍນ ສຸຕ຺ເຕປິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕໍ ໂອປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ຠຓາຫີຕິ ເອກໂຕປິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ໂອສາເຣນ຺ຕໍ ໂອປາເຕຕີຕິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸຈ຺ຈາເຣນ຺ຕໍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ປຣິສງ຺ກມານໍ ເອວໍ ວເທຫີຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕປິ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມາ ວທາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຍທິ ວທຕິ, ‘‘ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖິຠາໂວເຍວ ຈສ຺ສ ຍຸຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ? ກິຣິຍສມຸຏ຺ຐານຕ຺ຕາ. ອິຕຣຖາ ຫິ ກິຣິຍາກິຣິຍໍ ຠເວຍ຺ຍ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ – ວາຈໂຕ ຈ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປທໂສຘມ຺ມສິກ຺ຂາປທໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໔໙. ປຎ຺ຈມສິກ຺ຂາປເທ – ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊານາຕິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອກຣຓວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠວງ຺ໂຄຕິຓ຺ຓກາເລ ປນ ກຸໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ! ວິກູຊມານາຕິ ວິປ຺ປລປມານາ. ກາກຈ຺ຉມານາຕິ ນາສາຍ ກາກສທ຺ທໍ ວິຍ ນິຣຕ຺ຖກສທ຺ທໍ ມຸຎ຺ຈມານາ. ອຸປາສກາຕິ ປຐມຕຣໍ ອຸຏ຺ຐິຕອຸປາສກາ.

໕໐. ເອຕທໂວຈຸນ຺ຕິ ‘‘ຠຄວຕາ ອາວຸໂສ ຣາຫຸລ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ສິກ຺ຂາປທຄາຣເວເນວ ເອຕໍ ອໂວຈຸໍ. ປກຕິຍາ ປນ ເຕ ຠຄວຕິ ຈ ຄາຣເວນ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ ຣາຫຸລສ຺ສ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄຕສ຺ສ ຈູຬມຎ຺ຈກໍ ວາ ອປສ຺ເສນໍ ວາ ຍໍ ອຕ຺ຖິ ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ວາ ອຸສ຺ສີສກຣຓຕ຺ຖາຍ ເທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ຕສ຺ສາຍສ຺ມໂຕ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ – ຠິກ຺ຂູ ກິຣ ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຸຎ຺ຊນິຎ຺ຈ ກຈວຣຉຑ຺ຑນກຎ຺ຈ ພຫິ ຂິປນ຺ຕິ. ອຖຎ຺ເຎຫິ ‘‘ອາວຸໂສ ເກນິທໍ ປາຕິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຫຸໂລ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ສຎ຺ຈຣິ, ເຕນ ນຸ ໂຂ ປາຕິຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປນາຍສ຺ມາ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຠນ຺ເຕ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອກທິວສມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຂມາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ວຈ຺ຈກຸຏິຍາ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສີຕິ ຕໍເຍວ ສິກ຺ຂາກາມຕໍ ອນຸພ຺ຣູຫນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານອານນ຺ທຕ຺ເຖຣາທີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວຬຎ຺ຊນກວຈ຺ຈກຸຏິຍໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ສາ ກິຣ ກຸຏິ ກວາຏພທ຺ຘາ ຄນ຺ຘປຣິຠຓ຺ຑກຕາ ສໂມສຣິຕປຸປ຺ຜທາມາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານມິວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອປຣິໂຠຄາ ອຎ຺ເຎສໍ.

໕໑. ອຸຕ຺ຕຣິທິຣຕ຺ຕຕິຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວາ ສາມເຓຣານໍ ສງ຺ຄຫກຣຓຕ຺ຖາຍ ຕິຣຕ຺ຕໍ ປຣິຫາຣໍ ອທາສິ. ນ ຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຸລທາຣເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ນານຸຄ຺ຄເຫຕຸນ຺ຕິ. ສຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອກໂຕ ເສຍ຺ຍໍ. ເສຍ຺ຍາຕິ ກາຍປ຺ປສາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ສຍນມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍສ຺ມິໍ ເສນາສເນ ສຍນ຺ຕິ, ຕມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ເສນາສນໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ເສຍ຺ຍາ ນາມ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາຍປ຺ປສາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ນິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸ ນິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ເສນາສນສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກາຍປ຺ປສາຣຓສງ຺ຂາຕໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ ວິທເຫຍ຺ຍ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍາ’’ຕິ. ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາຕິອາທິນາ ປນ ຕສ຺ສາ ເສນາສນສງ຺ຂາຕາຍ ເສຍ຺ຍາຍ ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ເສນາສນໍ ອຸປຣິ ປຎ຺ຈຫິ ຉທເນຫິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ສພ຺ພເມວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ອຍໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ ນາມ ເສຍ຺ຍາ. ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ປາກຏໂວຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຈຸຄ຺ຄຕວເສນ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ ນາມ ປຎ຺ຈຫິ ຉທເນຫິ ຉນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ວຸຕ຺ຕໍ? ອຖ ໂຂ ທຸສ຺ສກຸຏິຍໍ ວສນ຺ຕສ຺ສາປິ ນ ສກ຺ກາ ອນາປຕ຺ຕິ ກາຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຈ຺ຉາທນສມຕ຺ຖໍ ອິຘ ຉທນຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນຎ຺ຈ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈວິຘຈ຺ຉທເນເຍວ ຫິ ຄຍ຺ຫມາເນ ປທຣຈ຺ຉນ຺ເນປິ ສຫເສຍ຺ຍາ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຍໍ ປນ ເສນາສນໍ ຠູມິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ຉທນໍ ອາຫຈ຺ຈ ປາກາເຣນ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ວຕ຺ເຖນາປິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ ນາມ ເສຍ຺ຍາ. ຉທນໍ ອນາຫຈ຺ຈ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຍາເຍນ ທິຍຑ຺ຒຫຕ຺ຖຸພ຺ເພເຘນ ປາກາຣາທິນາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາເຍວາຕິ ກຸຣຸນ຺ທຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສາ ປນ ອຸປຣິ ພຫຸຕຣໍ ຐານໍ ຉນ຺ນໍ, ອປ຺ປໍ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ, ສມນ຺ຕໂຕ ວາ ພຫຸຕຣໍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປໍ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ ນາມ. ອິມິນາ ຫິ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈປິ ສຕ຺ຕຠູມໂກ ປາສາໂທ ເອກູປຈາໂຣ ໂຫຕິ, ສຕຄພ຺ຠໍ ວາ ຈຕຸສ຺ສາລໍ ວາ, ເອກເສຍ຺ຍາອິຈ຺ເຈວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຈຕຸຕ຺ເຖ ທິວເສ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ນິປນ຺ເນ ຠິກ຺ຂຸ ນິປຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາ’’ຕິອາທິ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ນິປຊ຺ຊນມຕ຺ເຕເນວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ສມ຺ພຫຸລາ ສາມເຓຣາ, ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ສາມເຓຣຄຓນາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍາ. ເຕ ເຈ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊເນ ປນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ເສວ ປໂຍເຄນ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ປນ ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເອໂກ ສາມເຓໂຣ ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ນິປຊ຺ຊເນນປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ອຸຠເຍສໍ ສມ຺ພຫຸລຠາເວປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ເອກາວາສາທິກມ຺ປິ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂຍ ຫິ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເສ ເອເກເນວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວສິກາ ອາປຕ຺ຕິ. ໂຍປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ອາວາເສ ນານາອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສປິ. ໂຍປິ ນານາອາວາເສສຸ ເອເກເນວ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ຕິຣຕ຺ຕໍ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສປິ. ໂຍປິ ນານາອາວາເສສຸ ນານາອນຸປສມ຺ປນ຺ເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍຊນສຕມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ, ຕສ຺ສປິ ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວສິກາ ອາປຕ຺ຕິ.

ອຍຎ຺ຈ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ນາມ ‘‘ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມາ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນປິ ສທ຺ຘິໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເມຖຸນຘມ຺ມາປຕ຺ຕິຍາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ສເຈປິ ໂຄຘາພິຬາລມງ຺ຄຸສາທີສຸ ໂກຈິ ປວິສິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸໂນ ວສນເສນາສເນ ເອກູປຈາຣຏ຺ຐາເນ ສຍຕິ, ສຫເສຍ຺ຍາວ ໂຫຕິ.

ຍທິ ປນ ຖມ຺ຠານໍ ອຸປຣິ ກຕປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕເລນ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ພທ຺ຘຠິຕ຺ຕິກສ຺ສ ຠິຕ຺ຕິຍາ ອຸປຣິ ຐິຕສຸສິຣຕຸລາສີສສ຺ສ ສຸສິເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຸລາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຍິຕ຺ວາ ເຕເນວ ສຸສິເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຫຏ຺ຐາປາສາເທ ສຍິຕຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ຉທເນ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ເຕນ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຉທເນ ວສິຕ຺ວາ ເຕເນວ ປກ຺ກມຕິ, ນານູປຈາເຣ ອຸປຣິມຕເລ ຉທນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຍິຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ, ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ສຍິຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອນ຺ໂຕປາສາເທເນວ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕລານິ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ເອກູປຈາຣານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ສຍິຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ.

ສຠາສງ຺ເຂເປນ ກເຕ ອຑ຺ຒກຸຏ຺ຏກເສນາສເນ ສຍິຕສ຺ສ ວາຬສງ຺ຆາຏາທີສຸ ກໂປຕາທໂຍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ພຫິຄເຕ ນິພ຺ພໂກສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຍນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ປຣິມຓ຺ຑລໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ເອກຈ຺ຉທນາຍ ຄພ຺ຠມາລາຍ ສຕຄພ຺ຠໍ ເຈປິ ເສນາສນໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ເອເກນ ສາຘາຣຓທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ປາກາເຣນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຄພ຺ຠູປຈາເຣ ສພ຺ພຄພ຺ເຠ ປວິສນ຺ຕິ, ເອກຄພ຺ເຠປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນ ນິປນ຺ເນ ສພ຺ພຄພ຺ເຠສຸ ນິປນ຺ນານໍ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ສປມຸຂາ ຄພ຺ຠາ ໂຫນ຺ຕິ, ປມຸຂສ຺ສ ອຸປຣິ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ ອຸຈ຺ຈວຕ຺ຖຸກໍ ເຈປິ ໂຫຕິ, ປມຸເຂ ສຍິໂຕ ຄພ຺ເຠ ສຍິຕານໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນ ຄພ຺ຠຈ຺ຉທເນເນວ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພທ຺ຘຈ຺ຉທນໍ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຣ ສຍິໂຕ ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ. ກສ຺ມາ? ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຈ, ຄພ຺ຠປຣິກ຺ເຂໂປເຍວ ຫິສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂໂປຕິ. ເອເຕເນວ ຫິ ນເຍນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ໂລຫປາສາທປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ຈຕູສຸ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ອາປຕ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍໍ ປນ ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປມຸເຂ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ຠູມິຍໍ ວິນາ ຊຄຕິຍາ ປມຸຂໍ ສນ຺ຘາຍ ກຖິນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອນ຺ຘກຣຏ຺ເຐ ປາເຏກ຺ກສນ຺ນິເວສາ ເອກຈ຺ຉທນາ ຄພ຺ຠປາຬິໂຍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ‘‘ຠູມິຍໍ ວິນາ ຊຄຕິຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນວ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຕ຺ຖິ; ນ ປາຬິຍາ ສເມຕິ. ທສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘາປິ ຫິ ຊຄຕິ ປຣິກ຺ເຂປສງ຺ຂ຺ຍໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ຍມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ ຊຄຕິຍາ ປມາຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ເອກູປຈາຣໍ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເຍປິ ເອກສາລທ຺ວິສາລຕິສາລຈຕຸສ຺ສາລສນ຺ນິເວສາ ມຫາປາສາທາ ເອກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ເຐນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸປຣິຄນ຺ຕຸໍ, ເຕສຸປິ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິຍາ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸປຈາຣໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອກູປຈາຣຏ຺ຐາເນເຍວ ອາປຕ຺ຕິ.

ທ຺ວີຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຘາຉທນມຓ຺ຑປສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປາກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເກນ ທ຺ວາເຣນ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປຣິຈ຺ເຉເທ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ສຍຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອນາປຕ຺ຕິ. ປາກາເຣ ໂຄຘາທີນໍ ປວິສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ຉິທ຺ທໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ປຣິຈ຺ເຉເທ ໂຄຘາ ສຍນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິເຍວ. ນ ຫິ ຉິທ຺ເທນ ເຄຫໍ ເອກູປຈາຣໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສເຈ ປາກາຣມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊນ຺ຕິ, ເອກູປຈາຣຕາຍ ອາປຕ຺ຕິ. ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ກວາເຏນ ປິທຫິຕ຺ວາ ສຍນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ນ ຫິ ທ຺ວາຣປິທຫເນນ ເຄຫໍ ນານູປຈາຣໍ ນາມ ໂຫຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວາ ອທ຺ວາຣໍ. ກວາຏຎ຺ຫິ ສໍວຣຓວິວຣເຓຫິ ຍຖາສຸຂໍ ວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ກຕໍ, ນ ວຬຎ຺ຊນູປຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ. ສເຈ ປນ ຕໍ ທ຺ວາຣໍ ປຸນ ອິຏ຺ຐກາຫິ ປິທຫນ຺ຕິ, ອທ຺ວາຣໍ ໂຫຕິ, ປຸຣິເມ ນານູປຈາຣຠາເວເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ທີຆປມຸຂໍ ເຈຕິຍຆຣໍ ໂຫຕິ. ເອກໍ ກວາຏໍ ອນ຺ໂຕ, ເອກໍ ພຫິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ກວາຏານໍ ອນ຺ຕເຣ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ອນ຺ໂຕເຈຕິຍຆເຣ ສຍນ຺ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ກໂຣຕິ, ເອກູປຈາຣຕ຺ຕາ.

ຕຕ຺ຣ ຍສ຺ສ ‘‘ສິຍາ ອຍໍ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕາ ນາມ ອຸໂທສິຕສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘ ປນ ‘ເສຍ຺ຍາ ນາມ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉນ຺ນາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປຣິຈ຺ຉນ຺ນາ’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ປິຫິຕທ຺ວາໂຣ ຈ ຄພ຺ໂຠ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕ ສຍິເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ອາປຕ຺ຕິ, ພຫິ ສຍິເຕນ ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ – ‘‘ອປິຫິຕທ຺ວາເຣ ປນ ກສ຺ມາ ພຫິ ສຍິເຕນ ອາປຕ຺ຕີ’’ຕິ? ປມຸຂສ຺ສ ຄພ຺ເຠນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ. ‘‘ກິໍ ປນ ຄພ຺ເຠ ປິຫິເຕ ຉທນໍ ວິທ຺ຘສ຺ຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ນ ວິທ຺ຘສ຺ຕໍ, ຄພ຺ເຠນ ສທ຺ຘິໍ ປມຸຂສ຺ສ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ນຕາ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ກິໍ ປຣິກ຺ເຂໂປ ວິທ຺ຘສ຺ໂຕ’’ຕິ? ອທ຺ຘາ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນ ວິທ຺ຘສ຺ໂຕ, ກວາເຏນ ອຸປຈາໂຣ ປຣິຈ຺ຉນ຺ໂນ’’ຕິ. ເອວໍ ທູຣມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ເອກູປຈາຣນານູປຈາຣຕໍເຍວ ປຈ຺ຈາຄມິສ຺ສຕິ.

ອປິຈ ຍທິ ພ຺ຍຎ຺ຊນມຕ຺ເຕເຍວ ອຕ຺ໂຖ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ ສິຍາ, ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ວຈນໂຕ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕເຣນ ຉທເນນ ຉນ຺ນາ ເອວ ເສຍ຺ຍາ ສິຍາ, ນ ອຎ຺ເຎນ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ປທຣຈ຺ຉນ຺ນາທີສຸ ອນາປຕ຺ຕິ ສິຍາ. ຕໂຕ ຍທຕ຺ຖໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ສ຺ເວວ ອຕ຺ໂຖ ປຣິຫາເຍຍ຺ຍ. ປຣິຫາຍຕຸ ວາ ມາ ວາ, ກຖໍ ອວຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ; ໂກ ວາ ວທຕິ ‘‘ອວຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ອນິຍເຕສຸ – ‘‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ນາມ ອາສນໍ ກຸຏ຺ເຏນ ວາ ກວາເຏນ ວາ ກິລຎ຺ເຊນ ວາ ສາຓິປາກາເຣນ ວາ ຣຸກ຺ເຂນ ວາ ຖມ຺ເຠນ ວາ ໂກຏ຺ຐລິກາຍ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ຕຕ຺ຖ ເຍນ ເກນຈິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນເມວ, ເອວມິຘາປິ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ເສນາສນໍ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ໂຫຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ພທ຺ຘໍ ວາ ອສມ຺ພທ຺ຘໍ ວາ ທີຆໍ ວາ ວຏ຺ຏໍ ວາ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ວາ ເອກຠູມກໍ ວາ, ອເນກຠູມກໍ ວາ, ຍໍ ຍໍ ເອກູປຈາຣໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ເຍນ ເກນຈິ ປຏິຈ຺ຉາທເນນ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວາ ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວາ ປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ສຫເສຍ຺ຍາປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ.

໕໓. ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນຕິ ເອວມາທີສຸປິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ທຸກ຺ກຏເມວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ສພ຺ພປຣິຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕປາຈິຕ຺ຕິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ປາຈິຕ຺ຕິຍານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ສພ຺ພປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ທຸກ຺ກຏໍ, ປາຬິຍໍ ທຸກ຺ກເຏນ ສຫ ປຎ຺ຈ ທຸກ຺ກຏານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘‘ອຸປຑ຺ຒຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ອຸປຑ຺ຒປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ຈູຬກຈ຺ຉນ຺ເນ ຈູຬກປຣິຈ຺ຉນ຺ເນ ອນາປຕ຺ຕິ, ສພ຺ພຈ຺ຉນ຺ເນ ສພ຺ພອປຣິຈ຺ຉນ຺ເນຕິ ຈ ເອຕ຺ຖ ເສນມ຺ພມຓ຺ຑປວຓ຺ຓໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາເປຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ຍຖາ ຊຄຕິ ປຣິກ຺ເຂປສງ຺ຂຍ ນ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ເອຬກໂລມສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍໂຕ ຈ ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໕໕. ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປເທ – ອາວສຖາຄາຣນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ວສນາຄາຣໍ. ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ປຸຎ຺ຎກາມຕາຍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ອາວສຖາຄາຣໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ຄນ຺ຘຄນ຺ຘິນີຕິ ອຄຣຸກຸງ຺ກຸມາທີນໍ ຄນ຺ຘານໍ ຄນ຺ໂຘ ຄນ຺ຘຄນ຺ໂຘ, ໂສ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຄນ຺ຘຄນ຺ຘິນີ. ສາຏກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອປ຺ເປວ ນາມສ຺ສ ອິມມ຺ປິ ວິປ຺ປກາຣໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມກາສິ. ໂອກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ອໂຘ ຂິປິຕ຺ວາ. ອຈ຺ຈໂຍຕິ ອປຣາໂຘ. ມໍ ອຈ຺ຈຄມາຕິ ມໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ປວຕ຺ໂຕ. ເສສໍ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍເມວ ຫິ ວິເສໂສ – ປຐມສິກ຺ຂາປເທ ຈຕຸຕ຺ຖທິວເສ ອາປຕ຺ຕິ ອິຘ ປຐມທິວເສປິ. ຍກ຺ຂີເປຕີຫິ ທິສ຺ສມານກຣູປາຫິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕິຕ຺ຖິຍາ ຈ ເມຖຸນຘມ຺ມວຕ຺ຖຸຠູຕາຍ ເອວ ທຸກ຺ກຏໍ. ເສສາຫິ ອນາປຕ຺ຕິ. ສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ປຐມສທິສາເນວາຕິ.

ທຸຕິຍສຫເສຍ຺ຍສິກ຺ຂາປທໍ ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໐. ສຕ຺ຕມສິກ຺ຂາປເທ – ຆຣຓີຕິ ຆຣສາມິນີ. ນິເວສນທ຺ວາເຣຕິ ນິເວສນສ຺ສ ມຫາທ຺ວາເຣ. ຆຣສຸຓ຺ຫາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ສຸຓ຺ຫາ. ອາວສຖທ຺ວາເຣຕິ ໂອວຣກທ຺ວາເຣ. ວິສ຺ສຏ຺ເຐນາຕິ ສຸນິຄ຺ຄເຕນ ສທ຺ເທນ. ວິວເຏນາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປກາເສນ ອສໍວຸເຕນ. ຘມ຺ໂມ ເທເສຕພ຺ໂພຕິ ອຍໍ ສຣຓສີລາທິເຠໂທ ຘມ຺ໂມ ກເຖຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎາຕຸນ຺ຕິ ອາຊານິຕຸໍ. ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິສວິຄ຺ຄເຫນາຕິ ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິເສນ, ປຸຣິສວິຄ຺ຄຫໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ຐິເຕນ ນ ຍກ຺ເຂນ ນ ເປເຕນ ນ ຕິຣຈ຺ຉານຄເຕນ.

໖໖. ອນາປຕ຺ຕິ ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິສວິຄ຺ຄເຫນາຕິ ວິຎ຺ຎຸນາ ປຸຣິສວິຄ຺ຄເຫນ ສທ຺ຘິໍ ຐິຕາຍ ພຫຸມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ຉປ຺ປຎ຺ຈວາຈາຫີຕິ ຉຫິ ປຎ຺ຈຫິ ວາຈາຫິ ໂຍ ເທເສຕິ, ຕສ຺ສປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຄາຖາປາໂທ ເອກວາຈາຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວາຈາປມາຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຏ຺ຐກຖໍ ຘມ຺ມປທໍ ຊາຕກາທິວຕ຺ຖຸໍ ວາ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຉປ຺ປຎ຺ຈປທມຕ຺ຕເມວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປາຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ເຕນ ເອກປທໍ ປາຬິໂຕ ປຎ຺ຈ ອຏ຺ຐກຖາໂຕຕິ ເອວໍ ຉ ປທານິ ອນຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາວ ກເຖຕພ຺ໂພ. ປທໂສຘມ຺ເມ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠໂທ ຫິ ອິຘາປິ ສພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ເທເສຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເທເສຕິ. ສມ຺ປທານຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ຕສ຺ສາ ເທເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ຎິສ຺ສາ ມາຕຸຄາມສ຺ສາຕິ ເອກິສ຺ສາ ເທເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຕາຄຕາຍ ອຎ຺ຎິສ຺ສາປິ ເທເສຕີຕິ ເອວໍ ເອກາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ມາຕຸຄາມສຕສຫສ຺ສນ຺ນມ຺ປິ ເທເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສມໍ ນິສິນ຺ນານໍ ມາຕຸຄາມານໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອເກກິສ຺ສາ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ເທເສສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖາຕິ ເທເສຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ປຐມໍ ເອເກກິສ຺ສາ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ອາໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຊານາເປຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ປຈ຺ຉາຕິ. ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ກເຖຕີຕິ ມາຕຸຄາໂມ ‘‘ທີຆນິກາໂຍ ນາມ ຠນ຺ເຕ ກິມຕ຺ຖໍ ທີເປຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຏ຺ໂຐ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພໍ ເຈປິ ທີຆນິກາຍໍ ກເຖຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ປທໂສຘມ຺ມສມຸຏ຺ຐານໍ – ວາຈໂຕ ຈ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍາກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ຘມ຺ມເທສນາສິກ຺ຂາປທໍ ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໗. ອຏ຺ຐມສິກ຺ຂາປເທ – ວຕ຺ຖຸກຖາຍ ຕາວ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອຍເມວ ຫິ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ອຠູຕໍ ອາໂຣເຈສຸໍ, ອິຘ ຠູຕໍ. ຠູຕມ຺ປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອາໂຣເຈສຸໍ, ນ ອຣິຍາ. ອຣິຍານຎ຺ຫິ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ອາໂຣຈຍມາເນ ປນ ອຎ຺ເຎ ນ ປຏິເສເຘສຸໍ, ຕຖາອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ສາທິຍິໍສຸ, ຕຖາອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ຕາ.

‘‘ອຖ ໂຂ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸ’’ນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ເຍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິໍສຸ, ເຕ ອາໂຣເຈສຸນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ຠິກ຺ຂເວ ຠູຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປນ ສພ຺ເພປິ ‘‘ຠູຕໍ ຠຄວາ’’ຕິ ປຏິຊານິໍສຸ. ອຣິຍານມ຺ປິ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຠູໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມຕິ. ອຖ ຠຄວາ ອຣິຍມິສ຺ສກຕ຺ຕາ ‘‘ໂມຆປຸຣິສາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຸທຣສ຺ສ ກາຣຓາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຣິຍາ ອຎ຺ເຎສໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ໂຍ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ໂສຕາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປສນ຺ເນຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຸຈ຺ຉິຍມານາ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ອນາທີນວທສ຺ສິໂນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ວິເສສາຘິຄມໍ ປຏິຊານິໍສຸ. ເອວໍ ປຏິຊານນ຺ເຕຫິ ຈ ເຕຫິ ຍໍ ອຎ຺ເຎ ອຸທຣສ຺ສ ກາຣຓາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ, ຕໍ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ສາທິຍນ຺ເຕຫິປິ ອຸທຣສ຺ສ ກາຣຓາ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ຠາສິໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິເກເນວ ນເຍນ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸທຣສ຺ສ ກາຣຓາ ຄິຫີນໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ຈຕຸຕ຺ຖປາຣາຊິກວຕ຺ຖຸສທິສເມວ. ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄປິ ເກວລໍ ຕຕ຺ຖ ປາຣາຊິກຎ຺ເຈວ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍຎ຺ຈ ອິຘ ຠູຕຕ຺ຕາ ປາຈິຕ຺ຕິຍຎ຺ເຈວ ທຸກ຺ກຏຎ຺ຈ ອຍໍ ວິເສໂສ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໗໗. ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠູຕໍ ອາໂຣເຈຕີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ຫິ ອນ຺ຕຣາ ວາ ອຕິກຑ຺ຒິຍມາເນນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຠູຕໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິສີລຄຸຓໍ ປນ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາປິ ອາໂຣເຈຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອາທິກມ຺ມິກສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສ຺ສາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອິຘ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ທິຏ຺ຐິສມ຺ປນ຺ນານໍ ອຸມ຺ມາທສ຺ສ ວາ ຈິຕ຺ຕກ຺ເຂປສ຺ສ ວາ ອຠາວາຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍມ຺ປິ ຫິ ວິຈາຣິຕໍ ‘‘ຌານລາຠີ ປນ ປຣິຫີເນ ຌາເນ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ສປິ ຠູຕາໂຣຈນປຈ຺ຈຍາ ອນາປຕ຺ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ຠູຕສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ’’ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຠູຕາໂຣຈນໍ ນາເມຕໍ ປຸພ຺ເພ ອວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ສມຸຏ຺ຐາເນຫິ ສມຸຏ຺ຐາຕິ – ກາຍໂຕ ວາຈໂຕ ກາຍວາຈໂຕ ຈາຕິ. ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ກຸສລາພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ເຕຫິ ທ຺ວິຈິຕ຺ຕໍ, ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາຫິ ທ຺ວິເວທນນ຺ຕິ.

ຠູຕາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທໍ ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໗໘. ນວມສິກ຺ຂາປເທ – ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມ ອາປຕ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ປາຣາຊິການິ ເຕຣສ ຈ ສງ຺ຆາທິເສສາຕິ ອິມິສ຺ສາ ປາຬິຍາ ‘‘ປາຣາຊິການິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວິຈາຣຓາ – ສເຈ ປາຣາຊິກໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນ ຠເວຍ຺ຍ, ຍຖາ ສມາເນປິ ຠິກ຺ຂຸ-ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສທ຺ເທ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸນີ ອນຘິປ຺ເປຕາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສໂສ ອນຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ; ເອວມິຘ ສມາເນປິ ປາຣາຊິກສງ຺ຆາທິເສສານໍ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ເທ ຍທິ ປາຣາຊິກໍ ອນຘິປ຺ເປຕໍ, ‘‘ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາ ນາມ ອາປຕ຺ຕິ ເຕຣສ ສງ຺ຆາທິເສສາ’’ຕິ ເອຕເທວ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕຕ຺ຖ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ໂຍ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ໂສ ຠິກ຺ຂຸຠາວໂຕ ຈຸໂຕ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕິ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕປິ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ຈ ອາປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອສຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປາຣາຊິກໍ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ຕຎ຺ເຈ ອສຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິ ສມາໂນ ໂອກາສໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສາຘິປ຺ປາໂຍ ວທຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ໂອມສວາທສ຺ສາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໘໙). ເອວໍ ປາຬິຍາ ວິຈາຣິຍມານາຍ ປາຣາຊິກໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາປິ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ ທິສ຺ສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ທິສ຺ສຕິ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາວ ເອຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ນ ອຎ຺ຎາ ວິຈາຣຓາ. ປຸພ຺ເພປິ ຈ ອາໂວຈຸມ຺ຫ – ‘‘ພຸທ຺ເຘນ ຘມ຺ໂມ ວິນໂຍ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂຍ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຕເຖວ ຎາໂຕ’’ຕິອາທິ (ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ). ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຊານນ຺ຕິ.

ອິມິນາປິ ເຈຕໍ ປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິຍາ ຈ ອາໂຣຈນໍ ອາຍຕິໍ ສໍວຣຕ຺ຖາຍ ປຸນ ຕຖາຣູປໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອນາປຊ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອວຓ຺ຓມຕ຺ຕປ຺ປກາສນຕ຺ຖາຍ, ສາສເນ ຈສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານິເສຘນຕ຺ຖາຍ, ນ ຈ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ນສ຺ສ ປຸນ ຕຖາຣູປາຍ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນາປຊ຺ຊເນນ ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ປາຣາຊິການິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລສທ຺ທຕ຺ຖທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕ’’ນ຺ຕິ ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕເມວ.

໘໐. ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິ ອາປຕ຺ຕິປຣິຍນ຺ຕາຕິອາທີສຸ ປນ ຍາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸສມ຺ມຸຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ນ ກຕ຺ຖຈິ ອາຄຕາ, ອິຘ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາເຍວ ປນ ອຠິຓ຺ຫາປຕ຺ຕິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ເອວເມສ ປເຣສຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ເປນາປິ ອາຍຕິໍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຫິເຕສິຕາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອປໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ເຆນ ກາຕພ຺ພາຕິ ເວທິຕພ຺ພາຕິ.

໘໒. ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕິ ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈປິ ອາປຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ປນ ປາຣາຊິກໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ສາປິ ທຸກ຺ກຏເມວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ວາ ອຊ຺ຌາຈາຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິໂຕ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ ນາມ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ, ເສສານິ ອທຸຏ຺ຐຸລ຺ໂລ. ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິກາຍສໍສຄ຺ຄທຸຏ຺ຐຸລ຺ລອຕ຺ຕກາມາ ປນສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາໂຣ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໓. ວຕ຺ຖຸໍ ອາໂຣເຈຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ສຸກ຺ກວິສ຺ສຏ຺ຐິໍ ອາປນ຺ໂນ, ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ ອາປນ຺ໂນ, ອຕ຺ຕກາມໍ ອາປນ຺ໂນ’’ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ເອວໍ ວທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອາປຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອຍໍ ປາຣາຊິກໍ ອາປນ຺ໂນ, ສງ຺ຆາທິເສສໍ ຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ປາຏິເທສນີຍໍ ທຸກ຺ກຏໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ອຍໍ ອສຸຈິໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິນາ ປນ ນເຍນ ວຕ຺ຖຸນາ ສທ຺ຘິໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອາໂຣເຈນ຺ຕສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາໂຣຈນສິກ຺ຂາປທໍ ນວມໍ.

໑໐. ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໖. ທສມສິກ຺ຂາປເທ – ຊາຕາ ຈ ປຖວີ ອຊາຕາ ຈ ປຖວີຕິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ຊາຕປຖວິຎ຺ຈ ອຊາຕປຖວິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ. ອປ຺ປປາສາຓາທີສຸ ອປ຺ປາ ປາສາຓາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອປ຺ປປາສາຓາຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໂຕ ອຸປຣິ ປາສາຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓາ ສກ຺ຂຣາ. ກຖລາຕິ ກປາລຂຓ຺ຑານິ. ມຣຸມ຺ພາຕິ ກຏສກ຺ຂຣາ. ວາລິກາຕິ ວາລຸກາເຍວ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ປໍສຸກາຕິ ຕີສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ປໍສຸ, ເອໂກ ປາສາຓາທີສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ. ອທຑ຺ຒາປີຕິ ອຸທ຺ຘນປຕ຺ຕປຈນກຸມ຺ຠກາຣາວາປາທິວເສນ ຕຖາ ຕຖາ ອທຑ຺ຒາ. ສາ ປນ ວິສຸໍ ນຕ຺ຖິ, ສຸທ຺ຘປໍສຸອາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນສກ຺ຂຣາຕິ ພຫຸຕຣາ ສກ຺ຂຣາ. ຫຕ຺ຖິກຸຈ຺ຉິຍໍ ກິຣ ເອກປຈ຺ຉິປູຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ໂທຓິຍໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສກ຺ຂຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຍໍ ຠິກ຺ຂູ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓິໍສຸ. ຍານິ ປນ ມຊ຺ເຌ ‘‘ອປ຺ປປໍສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ’’ຕິ ທ຺ເວ ປທານິ, ຕານິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນປາສາຓາທິປຎ຺ຈກເມວ ປວິສນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປເຠທທສ຺ສນເມຕໍ. ສຍໍ ຂຓຕິ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຫາເຣ ປຫາເຣ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສກິໍ ອາຓຕ຺ໂຕ ພຫຸກມ຺ປິ ຂຓຕີຕິ ສເຈປິ ສກລທິວສໍ ຂຓຕິ, ອາຓາປກສ຺ສ ເອກໍເຍວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ສເຈ ປນ ກຸສິໂຕ ໂຫຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຓາເປຕພ຺ໂພ. ຕໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ຂຓາເປນ຺ຕສ຺ສ ວາຈາຍ ວາຈາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຍໍ ຕາວ ປາຬິວຓ຺ຓນາ.

ອຍໍ ປນ ປາຬິມຸຕ຺ຕກວິນິຈ຺ຉໂຍ – ‘‘ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາ’’ຕິ ວທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ຂຕາເຍວ ຫິ ໂປກ຺ຂຣຓີ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ກປ຺ປິຍໂວຫາໂຣ. ເອສ ນໂຍ ‘‘ວາປິໍ ຕຬາກໍ ອາວາຏໍ ຂຓາ’’ຕິອາທີສຸປິ. ‘‘ອິມໍ ໂອກາສໍ ຂຓ, ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຂຓາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ປນ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ກນ຺ທໍ ຂຓ, ມູລໍ ຂຓາ’’ຕິ ອນິຍາເມຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິມໍ ວລ຺ລິໍ ຂຓ, ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ກນ຺ທໍ ວາ ມູລໍ ວາ ຂຓາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂສເຘນ຺ເຕຫິ ໂຍ ກຸເຏຫິ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຕນຸກກທ຺ທໂມ, ຕໍ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ພຫລໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາຕເປນ ສຸກ຺ຂກທ຺ທໂມ ຜລຕິ, ຕຕ຺ຣ ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ປຖວິຍາ ອສມ຺ພທ຺ໂຘ, ຕເມວ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸທເກນ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອຸທກປປ຺ປຏໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ວາຕປ຺ປຫາເຣນ ຈລຕິ, ຕໍ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ໂປກ຺ຂຣຓີອາທີນໍ ຕຏໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸທກສາມນ຺ຕາ ປຕຕິ, ສເຈ ໂອມກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ຐໍ, ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ຈາຕຸມາສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ອຸທເກເຍວ ປຕຕິ, ເທເວ ອຕິເຣກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ເຐປິ ອຸທເກເຍວ ອຸທກສ຺ສ ປຕິຕຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ. ປາສາຓປິຏ຺ຐິຍໍ ໂສຓ຺ຑິໍ ຂຓນ຺ຕິ, ສເຈ ຕຕ຺ຖ ປຐມເມວ ສຸຂຸມຣຊໍ ປຕຕິ, ຕຎ຺ເຈ ເທເວນ ໂອວຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ອກປ຺ປິຍປຖວີສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຸທເກ ປຣິຍາທິຓ຺ເຓ ໂສຓ຺ຑິໍ ໂສເຘນ຺ເຕຫິ ຕໍ ວິໂກເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປຐມເມວ ອຸທເກນ ປູຣຕິ, ປຈ຺ຉາ ຣຊໍ ປຕຕິ, ຕໍ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕປິ ອຸທເກເຍວ ອຸທກໍ ປຕຕີຕິ. ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ສຸຂຸມຣຊໍ ໂຫຕິ, ເທເວ ຜຸສາຍນ຺ເຕ ອລ຺ລີຍຕິ, ຕມ຺ປິ ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ວິໂກເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ອກຕປພ຺ຠາເຣ ວມ຺ມິໂກ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ, ຍຖາສຸຂໍ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອພ຺ໂຠກາເສ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ໂອມກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ໂຐເຍວ ວຏ຺ຏຕິ. ຣຸກ຺ຂາທີສຸ ອາຣຸຬ຺ຫອຸປຈິກາມຕ຺ຕິກາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທຄູຖມູສິກຸກ຺ກຣໂຄກຓ຺ຏກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຄກຓ຺ຏໂກ ນາມ ຄາວີນໍ ຂຸຣຈ຺ຉິນ຺ນກທ຺ທໂມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສເຈ ປນ ເຫຏ຺ຐິມຕເລນ ຠູມິສມ຺ພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກສິຕຏ຺ຐາເນປິ ນງ຺ຄລຈ຺ຉິນ຺ນມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣາຓເສນາສນໍ ໂຫຕິ ອຈ຺ຉທນໍ ວາ ວິນຏ຺ຐຈ຺ຉທນໍ ວາ, ອຕິເຣກຈາຕຸມາສໍ ໂອວຏ຺ຐໍ ຊາຕປຖວີສງ຺ຂ຺ຍເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໂຕ ອວເສສໍ ຉທນິຏ຺ຐກໍ ວາ ໂຄປານສີອາທິກໍ ອຸປກຣຓໍ ວາ ‘‘ອິຏ຺ຐກໍ ຄຓ຺ຫາມິ ໂຄປນສິໍ ຠິຕ຺ຕິປາທໍ ປທຣຕ຺ຖຣຓໍ ປາສາຓຕ຺ຖມ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຕ຺ຕິກາ ປຕຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ຠິຕ຺ຕິມຕ຺ຕິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ຍາ ຍາ ອຕິນ຺ຕາ ຕໍ ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ.

ອນ຺ໂຕເຄເຫ ມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ໂຊ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ເອກທິວສໍ ໂອວຏ຺ເຐ ເຄຫໍ ຉາເທນ຺ຕິ, ສເຈ ສພ຺ໂພ ຕິນ຺ໂຕ ຈາຕຸມາສຈ຺ຈເຍນ ຊາຕປຖວີເຍວ. ອຖສ຺ສ ອຸປຣິຠາໂຄເຍວ ຕິນ຺ໂຕ, ອນ຺ໂຕ ອຕິນ຺ໂຕ, ຍຕ຺ຕກໍ ຕິນ຺ຕໍ ຕໍ ກປ຺ປິຍກາຣເກຫິ ກປ຺ປິຍໂວຫາເຣນ ອປນາເມຕ຺ວາ ເສສໍ ຍຖາສຸຂໍ ວຬຎ຺ເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘາເຍວ ຫິ ຊາຕປຖວີ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣາຕິ.

ອພ຺ໂຠກາເສ ມຕ຺ຕິກາປາກາໂຣ ໂຫຕິ, ອຕິເຣກຈາຕຸມາສໍ ເຈ ໂອວຏ຺ໂຐ ຊາຕປຖວີສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ລຄ຺ຄປໍສຸໍ ປນ ອລ຺ລຫຕ຺ເຖນ ຉຸປິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອິຏ຺ຐກປາກາໂຣ ໂຫຕິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນກຖລຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຍຖາສຸຂໍ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອພ຺ໂຠກາເສ ຐິຕມຓ຺ຑປຕ຺ຖມ຺ຠໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປຖວິໍ ວິໂກເປນ຺ເຕນ ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸຊຸກເມວ ອຸທ຺ຘຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ຎມ຺ປິ ສຸກ຺ຂຣຸກ຺ຂໍ ວາ ສຸກ຺ຂຂາຓຸກໍ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເອເສວ ນໂຍ. ນວກມ຺ມຕ຺ຖໍ ປາສາຓໍ ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ທຓ຺ຑເກຫິ ອຸຈ຺ຈາເລຕ຺ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ປຖວີ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສເຈ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ອຖ ປນ ເຕນ ອປເທເສນ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕຸກາມາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ສາຂາທີນິ ກຑ຺ຒນ຺ຕານມ຺ປິ ປຖວິຍໍ ທາຣູນິ ຜາເລນ຺ຕານມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຖວິຍໍ ອຏ຺ຐິສູຈິກຓ຺ຏກາທີສຸປິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອາໂກເຏຕຸໍ ວາ ປເວເສຕຸໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປສ຺ສາວຘາຣາຍ ເວເຄນ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ປສ຺ສາວມ຺ປິ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອາປຕ຺ຕິ. ວິສມຠູມິໍ ສມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນິຍາ ຆໍສິຕຸມ຺ປິ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ວຕ຺ຕສີເສເນວ ຫິ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ຠູມິໍ ໂກຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວິລິຂນ຺ຕິ, ‘‘ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠູມິໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕາ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວີຣິຍສມ຺ປຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ປນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ເຕນ ຈງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ‘‘ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຖວິຍໍ ຆໍສນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຆໍສນ຺ເຕນ ປນ ອລ຺ລຫຕ຺ຖໍ ປຖວິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣຊໍ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເກຈິ ກຓ຺ຑຸກຈ຺ຉຸອາທີຫິ ອາພາຘິກາ ຉິນ຺ນຕຏາທີສຸ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານິ ຆໍສນ຺ຕິ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

໘໗. ຂຓຕິ ວາ ຂຓາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນປິ ສມ຺ມຊ຺ຊນີສລາກາຍປິ ສຍໍ ວາ ຂຓຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຂຓາເປຕິ. ຠິນ຺ທຕິ ວາ ເຠທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸທກມ຺ປິ ຉຑ຺ເຑນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ຠິນ຺ທາເປຕິ. ທຫຕິ ວາ ທຫາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ທຫຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ທຫາເປຕິ. ຍຕ຺ຕເກສຸ ຐາເນສຸ ອຄ຺ຄິໍ ເທຕິ ວາ ທາເປຕິ ວາ ຕຕ຺ຕການິ ປາຈິຕ຺ຕິຍານິ. ປຕ຺ຕໍ ປຈນ຺ເຕນປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ປກ຺ກຏ຺ຐາເນເຍວ ຫິ ປຈິຕພ຺ໂພ. ອທຑ຺ຒາຍ ປຖວິຍາ ອຄ຺ຄິໍ ຐເປຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ປຕ຺ຕປຈນກປາລສ຺ສ ປນ ອຸປຣິ ອຄ຺ຄິໍ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ທາຣູນໍ ອຸປຣິ ຐເປຕິ, ໂສ ອຄ຺ຄິ ຕານິ ທຫນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຖວິໍ ທຫຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອິຏ຺ຐກກປາລາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຣາປິ ຫິ ອິຏ຺ຐກາທີນໍເຍວ ອຸປຣິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ກສ຺ມາ? ເຕສໍ ອນຸປາທານຕ຺ຕາ. ນ ຫິ ຕານິ ອຄ຺ຄິສ຺ສ ອຸປາທານສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສຸກ຺ຂຂາຓຸສຸກ຺ຂຣຸກ຺ຂາທີສຸປິ ອຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ປຖວິໍ ອປ຺ປຕ຺ຕເມວ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອວິສຍຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ຕິຓຸກ຺ກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຫຕ຺ເຖ ຑຍ຺ຫມາເນ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ. ປຕິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ອຸປາທານໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ມຫາປຈ຺ຈຣິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຑ຺ຒປຖວິຍາ ຈ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອຸສຸມາຍ ອນຸຄຕໍ, ສພ຺ພໍ ວິໂກເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂຍ ປນ ອຊານນໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຓີສຫິເຕນ ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ຊາເລຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ‘‘ຫຕ຺ໂຖ ຑຍ຺ຫຕີ’’ຕິ ວທຕິ, ‘‘ຍຖາ ນ ຑຍ຺ຫຕິ ຕຖາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ຠູມິຍໍ ປາເຕຫີ’’ຕິ ປນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຫຕ຺ເຖ ຑຍ຺ຫມາເນ ປາເຕຕິ ‘‘ປຖວິໍ ທຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປາຕິຕຕ຺ຕາ ອນາປຕ຺ຕິ. ປຕິຕຏ຺ຐາເນ ປນ ອຄ຺ຄິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ກຸຣຸນ຺ທິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໘໘. ອນາປຕ຺ຕິ ອິມໍ ຊານາຕິອາທີສຸ ‘‘ອິມສ຺ສ ຖມ຺ຠສ຺ສ ອາວາຏໍ ຊານ, ມຫາມຕ຺ຕິກໍ ຊານ, ຖຸສມຕ຺ຕິກໍ ຊານ, ມຫາມຕ຺ຕິກໍ ເທຫິ, ຖຸສມຕ຺ຕິກໍ ເທຫິ, ມຕ຺ຕິກໍ ອາຫຣ, ປໍສຸໍ ອາຫຣ, ມຕ຺ຕິກາຍ ອຕ຺ໂຖ, ປໍສຸນາ ອຕ຺ໂຖ, ອິມສ຺ສ ຖມ຺ຠສ຺ສ ອາວາຏໍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫິ, ອິມໍ ມຕ຺ຕິກໍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫິ, ອິມໍ ປໍສຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ອາຫຈ຺ຈ ອາຫຈ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຖວີ ຠິຊ຺ຊຕິ, ສາ ‘‘ເຕນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຠິນ຺ນາ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ປຖວິໍ ວິລິຂນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ. ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ໂອວຏ຺ຐໍ ຉນ຺ນໍ ປຖວິໍ ‘‘ອກປ຺ປິຍປຖວີ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ, ‘‘ກປ຺ປິຍປຖວີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ວິໂກເປຕິ, ‘‘ຂຓາມິ ຠິນ຺ທາມິ ທຫາມີ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຂຓິຕ຺ຕາທີນິ ວາ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ, ເອວໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປທໍ ທສມໍ.

ສມຕ຺ໂຕ ວຓ຺ຓນາກ຺ກເມນ ມຸສາວາທວຄ຺ໂຄ ປຐໂມ.

໒. ຠູຕຄາມວຄ຺ໂຄ

໑. ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໘໙. ເສນາສນວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐມສິກ຺ຂາປເທ – ອນາທິຍນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ອາໂກເຏສີຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຜຣສຸໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ຈກ຺ຂຸວິສຍາຕີເຕ ມຫາຣາຊສນ຺ຕິກາ ລທ຺ເຘ ຣຸກ຺ຂຏ຺ຐກທິພ຺ພວິມາເນ ນິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ພາຫຸໍ ຖນມູເລເຍວ ຉິນ຺ທິ. ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ – ຫິມວນ຺ເຕ ກິຣ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ເທວຕາສນ຺ນິປາໂຕ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ຐິຕາ ນ ຐິຕາ’’ຕິ? ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ນາມ ຣຸກ຺ເຂ ຉິຊ຺ຊມາເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາຍ ມໂນປໂທສສ຺ສ ອກຣຓໍ. ຕຕ຺ຖ ຍາ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ, ສາ ເທວຕາສນ຺ນິປາຕໍ ປວິສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ອິຕິ ສາ ເທວຕາ ອິມຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຏ຺ຐານປຈ຺ຈຍໍ ອາທີນວໍ ອທ຺ທສ, ຠຄວໂຕ ຈ ສມ຺ມຸຂາ ສຸຕປຸພ຺ພຘມ຺ມເທສນານຸສາເຣນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຉທ຺ທນ຺ຕາທິກາເລ ປຸພ຺ພຈຣິຕໍ ອນຸສ຺ສຣິ. ເຕນສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ນ ໂຂ ເມຕໍ ປຕິຣູປໍ…ເປ… ໂວໂຣເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຍໍນູນາຫໍ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ປນສ຺ສາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສປິຕິໂກ ປຸຕ຺ໂຕ, ອທ຺ຘາ ຠຄວາ ອິມໍ ອິມສ຺ສ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘິສ຺ສຕິ, ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິສຎ຺ຈິກ຺ຂນ຺ຕິຍາ ອໂຫສິ. ສຈຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ເທວເຕຕິ ສເຈ ອຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ເທວເຕ. ປສເວຍ຺ຍາສີຕິ ຊເນຍ຺ຍາສິ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍາສິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຠຄວາ ຕໍ ເທວຕໍ ສຎ຺ຎາເປນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ເວ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ໂກຘໍ, ຣຖໍ ຠນ຺ຕໍວ ວາຣເຍ;

ຕມຫໍ ສາຣຖິໍ ພ຺ຣູມິ, ຣສ຺ມິຄ຺ຄາໂຫ ອິຕໂຣ ຊໂນ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໒໒);

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ສາ ເທວຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ປຸນ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

‘‘ໂຍ ອຸປ຺ປຕິຕໍ ວິເນຕິ ໂກຘໍ, ວິສຏໍ ສປ຺ປວິສໍວ ໂອສເຘຫິ;

ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຊຫາຕິ ໂອຣປາຣໍ, ອຸຣໂຄ ຊິຓ຺ຓມິວຕ຺ຕຈໍ ປຸຣາຓ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑);

ອິມໍ ຄາຖມຠາສິ. ຕຕ຺ຣ ປຐມຄາຖາ ຘມ຺ມປເທ ສງ຺ຄຫໍ ອາຣຸຬ຺ຫາ, ທຸຕິຍາ ສຸຕ຺ຕນິປາເຕ, ວຕ຺ຖຸ ປນ ວິນເຍຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕເຍວ ຕສ຺ສາ ເທວຕາຍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປຕິຣູປໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເທວເຕ, ອສຸກສ຺ມິໍ ໂອກາເສ ຣຸກ຺ໂຂ ວິວິຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກິຣ ຣຸກ຺ໂຂ ນ ອາຬວິຣຏ຺ເຐ, ເຊຕວນສ຺ສ ອນ຺ໂຕປຣິກ຺ເຂເປ, ຍສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ອໂຫສິ, ໂສ ຈຸໂຕ; ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ສາ ເທວຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໂຕ ລທ຺ຘປຣິຫາຣາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາຍິກາ ອໂຫສິ. ຍທາ ເທວຕາສມາຄໂມ ໂຫຕິ, ຕທາ ມເຫສກ຺ຂເທວຕາສຸ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕີສຸ ອຎ຺ຎາ ອປ຺ເປສກ຺ຂາ ເທວຕາ ຍາວ ມຫາສມຸທ຺ທຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕາ ຕາວ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ຍມ຺ປິ ປຐມຍາເມ ຠິກ຺ຂູ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເທວຕາ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຸຓາຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ມຫາຣາຊາໂນປິ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ເທວຕໍ ທິສ຺ວາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

໙໐. ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຠວນ຺ຕິ ອຫຸວຸຎ຺ຈາຕິ ຠູຕາ; ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ຊາຕາ ວຑ຺ຒິຕາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາໂມຕິ ຣາສິ; ຠູຕານໍ ຄາໂມຕິ ຠູຕຄາໂມ; ຠູຕາ ເອວ ວາ ຄາໂມ ຠູຕຄາໂມ; ປຕິຏ຺ຐິຕຫຣິຕຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປາຕພ຺ຍສ຺ສ ຠາໂວ ປາຕພ຺ຍຕາ; ເຉທນເຠທນາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາ ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ; ນິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມວຈນໍ, ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາເຫຕຸ, ຠູຕຄາມສ຺ສ ເຉທນາທິປຈ຺ຈຍາ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໙໑. ອິທານິ ຕໍ ຠູຕຄາມໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຠູຕຄາໂມ ນາມາຕິ ຠູຕຄາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຍສ຺ມິໍ ສຕິ ຠູຕຄາໂມ ໂຫຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຎ຺ຈ ພີຊຊາຕານີ’’ຕິ ອາຫາຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘‘ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕີ’’ຕິອາທີນິ ນ ສເມນ຺ຕິ. ນ ຫິ ມູລພີຊາທີນິ ມູລາທີສຸ ຊາຍນ຺ຕິ, ມູລາທີສຸ ຊາຍມານານິ ປນ ຕານິ ພີຊາກຕານິ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ວຓ຺ຓນາ ເວທິຕພ຺ພາ – ຠູຕຄາໂມ ນາມາຕິ ວິຠຊິຕພ຺ພປທໍ. ປຎ຺ຈາຕິ ຕສ຺ສ ວິຠາຄປຣິຈ຺ເຉໂທ. ພີຊຊາຕານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ພີເຊຫິ ຊາຕານິ ພີຊຊາຕານິ; ຣຸກ຺ຂາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອປໂຣ ນໂຍ – ພີຊານິ ຈ ຕານິ ວິຊາຕານິ ຈ ປສູຕານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານີຕິ ພີຊຊາຕານິ. ເອເຕນ ອລ຺ລວາລິກາທີສຸ ຐປິຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕປຓ຺ຓມູລານໍ ສິງ຺ຄິເວຣາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ເຍຫິ ພີເຊຫິ ຊາຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂາທີນິ ພີຊຊາຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ມູລພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເຕສໍ ອຸທ຺ເທໂສ ປາກໂຏ ເອວ. ນິທ຺ເທເສ ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ ມູເລ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ ພີຊໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ຍານິ ວາ ປນຎ຺ຎານິປິ ອຕ຺ຖິ ອາລຸວກເສຣຸກມລຸປ຺ປລປຸຓ຺ຑຣີກກຸວລຍກນ຺ທປາຏລິມູລາທິເຠເທ ມູເລ ຄຈ຺ຉວລ຺ລິຣຸກ຺ຂາທີນິ ຊາຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ, ຕານິ ຍມ຺ຫິ ມູເລ ຊາຍນ຺ຕິ ເຈວ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ຈ ຕຎ຺ຈ, ປາຬິຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຫລິທ຺ທາທິ ຈ ສພ຺ພມ຺ປິ ເອຕໍ ມູລພີຊໍ ນາມ. ເອເສວ ນໂຍ ຂນ຺ຘພີຊາທີສຸ. ເຍວາປນກຂນ຺ຘພີເຊສຸ ປເນຕ຺ຖ ອມ຺ພາຏກອິນ຺ທສາລນຸຫີປາຬິຠທ຺ທກຓິກາຣາທີນິ ຂນ຺ຘພີຊານິ, ອມູລວລ຺ລິ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິກຓວີຣາທີນິ ຜຬຸພີຊານິ ມກຈິສຸມນຊຍສຸມນາທີນິ ອຄ຺ຄພີຊານິ, ອມ຺ພຊມ຺ພູປນສຏ຺ຐິອາທີນິ ພີຊພີຊານີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ.

໙໒. ອິທານິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠູຕຄາມປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ສຎ຺ຎາວເສນ ອາປຕ຺ຕານາປຕ຺ຕິເຠທໍ ປາຕພ຺ຍຕາເຠທຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ‘‘ສາລີນໍ ເຈປິ ໂອທນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໗໖) ສາລິຕຓ຺ຑຸລານໍ ໂອທໂນ ‘‘ສາລີນໍ ໂອທໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ ພີຊໂຕ ສມ຺ຠູໂຕ ຠູຕຄາໂມ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍໍ ປນ ‘‘ພີຊຄາມຠູຕຄາມສມາຣມ຺ຠາ ປຏິວິຣໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໑໐) ວຸຕ຺ຕໍ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ພີຊໍ, ຕໍ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ອຖ ວາ ຍເທຕໍ ‘‘ຠູຕຄາໂມ ນາມາ’’ຕິ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ຄສ຺ສ ອາທິປທໍ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຍໍ ພີຊໍ ຠູຕຄາໂມ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ພີເຊ ພີຊສຎ຺ຎີ ສຕ຺ຖກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຉທາເປຕິ, ປາສາຓາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຠທາເປຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ອຸປສໍຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍ ວາ ປຈຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຈາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຣຸຕໍ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູຕຄາມວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ຉິນ຺ທນາທິເຠທາຍ ປາຕພ຺ຍຕາຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉຍກຖາ – ຠູຕຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈິຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ພີຊຄາມໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ພີຊຄາມຠູຕຄາໂມ ນາເມສ ອຕ຺ຖິ ອຸທກຏ຺ໂຐ, ອຕ຺ຖິ ຖລຏ຺ໂຐ. ຕຕ຺ຖ ອຸທກຏ຺ໂຐ ສາສປມຕ຺ຕິກາ ຕິລພີຊກາທິເຠທາ ສປຓ຺ຓິກາ ອປຓ຺ຓິກາ ຈ ສພ຺ພາ ເສວາລຊາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ອຸທກປປ຺ປຏກໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ຠູຕຄາໂມ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸທກປປ຺ປຏໂກ ນາມ ອຸປຣິ ຖທ຺ໂຘ ຜຣຸສວຓ຺ໂຓ, ເຫຏ຺ຐາ ມຸທຸ ນີລວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເສວາລສ຺ສ ມູລໍ ໂອຣູຫິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ສ ປຖວີ ຐານໍ. ໂຍ ອຸທເກ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຕສ຺ສ ອຸທກໍ. ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ວາ ຐານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກາເມນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອຸທເກ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ເສວ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຫຕ຺ເຖຫິ ປນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສກລຎ຺ຫິ ອຸທກໍ ຕສ຺ສ ຐານໍ. ຕສ຺ມາ ນ ໂສ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຐານນ຺ຕຣໍ ສງ຺ກາມິໂຕ ໂຫຕິ. ອຸທກໂຕ ປນ ອຸທເກນ ວິນາ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຸທເກນ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸທເກ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປຣິສ຺ສາວນນ຺ຕເຣນ ນິກ຺ຂມຕິ, ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາວ ອຸທກໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປລິນີປທຸມິນີອາທີນິ ຊລຊວລ຺ລິຕິຓານິ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ປເຣຫິ ອຸປ຺ປາຏິຕານິ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ຕານິ ຫິ ພີຊຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕິລພີຊກສາສປມຕ຺ຕກເສວາໂລປິ ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘໂຕ ອມິລາໂຕ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມຫາປຈ຺ຈຣິຍາທີສຸ ‘‘ອນນ຺ຕກຕິລພີຊກອຸທກປປ຺ປຏກາທີນິ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ກຏ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕມ຺ປິ ນ ສເມຕິ, ຠູຕຄາເມ ຫິ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ, ພີຊຄາເມ ທຸກ຺ກຏໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠູຕຄາໂມ ນາມ ຕຕິໂຍ ໂກຏ຺ຐາໂສ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄໂຕ. ອຖ ເອຕໍ ພີຊຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ, ຕມ຺ປິ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຠູຕຄາມມູລຕ຺ຕາ ຕາທິສສ຺ສ ພີຊຄາມສ຺ສາຕິ. ອປິຈ ‘‘ຄຣຸກລຫຸເກສຸ ຄຣຸເກ ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວິນຍລກ຺ຂຓໍ.

ຖລຏ຺ເຐ – ຉິນ຺ນຣຸກ຺ຂານໍ ອວສິຏ຺ໂຐ ຫຣິຕຂາຓຸ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກກຸຘກຣຎ຺ຊປິຍງ຺ຄຸປນສາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຕາລນາຬິເກຣາທີນໍ ຂາຓຸ ອຸທ຺ຘໍ ນ ວຑ຺ຒຕິ, ໂສ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ກທລິຍາ ປນ ອຜລິຕາຍ ຂາຓຸ ຠູຕຄາເມນ ສງ຺ຄຫິໂຕ, ຜລິຕາຍ ພີຊຄາເມນ. ກທລີ ປນ ຜລິຕາ ຍາວ ນີລປຓ຺ຓາ, ຕາວ ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫິຕາ, ຕຖາ ຜລິໂຕ ເວຬຸ. ຍທາ ປນ ອຄ຺ຄໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸສ຺ສຕິ, ຕທາ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຕຣພີຊຄາເມນ? ຜຬຸພີຊຄາເມນ. ກິໍ ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ? ນ ກິຎ຺ຈິ. ຍທິ ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ຠູຕຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ອິນ຺ທສາລາທິຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈາປິ ຣາສິກຕທຓ຺ຑເກຫິ ຣຕນປ຺ປມາຓາປິ ສາຂາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ພີຊຄາເມເນວ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓ຺ຑປຕ຺ຖາຍ ວາ ວຕິອຕ຺ຖາຍ ວາ ວລ຺ລິອາໂຣປນຕ຺ຖາຍ ວາ ຠູມິຍໍ ນິຂຓນ຺ຕິ, ມູເລສຸ ເຈວ ປຓ຺ເຓສຸ ຈ ນິຄ຺ຄເຕສຸ ປຸນ ຠູຕຄາມສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມູລມຕ຺ເຕສຸ ປນ ປຓ຺ຓມຕ຺ເຕສຸ ວາ ນິຄ຺ຄເຕສຸ ພີຊຄາເມນ ສງ຺ຄຫິຕາ ເອວ.

ຍານິ ການິຈິ ພີຊານິ ປຖວິຍໍ ວາ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຐປິຕານິ, ກປາລາທີສຸ ວາ ອລ຺ລປໍສຸໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພານິ ມູລມຕ຺ເຕ ປຓ຺ຓມຕ຺ເຕ ວາ ນິຄ຺ຄເຕປິ ພີຊານິເຍວ. ສເຈປິ ມູລານິ ຈ ອຸປຣິ ອງ຺ກຸໂຣ ຈ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ອງ຺ກຸໂຣ ຫຣິໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ພີຊານິເຍວ. ມຸຄ຺ຄາທີນໍ ປນ ປຓ຺ເຓສຸ ອຸຏ຺ຐິເຕສຸ ວີຫິອາທີນໍ ວາ ອງ຺ກຸເຣ ຫຣິເຕ ນີລປຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ຊາເຕ ຠູຕຄາມສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕາລຏ຺ຐີນໍ ປຐມໍ ສູກຣທາຐາ ວິຍ ມູລໍ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ. ນິຄ຺ຄເຕປິ ຍາວ ອຸປຣິ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ພີຊຄາໂມເຍວ. ນາຬິເກຣສ຺ສ ຕຈໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທນ຺ຕສູຈິ ວິຍ ອງ຺ກຸໂຣ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ຍາວ ມິຄສິງ຺ຄສທິສາ ນີລປຕ຺ຕວຏ຺ຏິ ນ ໂຫຕິ, ຕາວ ພີຊຄາໂມເຍວ. ມູເລ ອນິຄ຺ຄເຕປິ ຕາທິສາຍ ປຕ຺ຕວຏ຺ຏິຍາ ຊາຕາຍ ອມູລກຠູຕຄາເມ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອມ຺ພຏ຺ຐິອາທີນິ ວີຫິອາທີຫິ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພານິ. ວນ຺ທາກາ ວາ ອຎ຺ຎາ ວາ ຍາ ກາຈິ ຣຸກ຺ເຂ ຊາຍິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ, ຣຸກ຺ໂຂວ ຕສ຺ສາ ຐານໍ, ຕໍ ວິໂກເປນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕສ຺ສ ວາ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ເອກາ ອມູລິກາ ລຕາ ໂຫຕິ, ອງ຺ຄຸລິເວຐໂກ ວິຍ ວນປ຺ປຄຸມ຺ພທຓ຺ຑເກ ເວເຐຕິ, ຕສ຺ສາປິ ອຍເມວ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ເຄຫມຸຂປາກາຣເວທິກາເຈຕິຍາທີສຸ ນີລວຓ຺ໂຓ ເສວາໂລ ໂຫຕິ, ຍາວ ທ຺ເວ ຕີຓິ ປຕ຺ຕານິ ນ ສຎ຺ຊາຍນ຺ຕິ ຕາວ ອຄ຺ຄພີຊສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ປຕ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ປາຈິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸ. ຕສ຺ມາ ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ສຸຘາເລປມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ລິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຣິສ຺ເນຫເລໂປ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ນິທາຆສມເຍ ສຸກ຺ຂເສວາໂລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ສມ຺ມຸຎ຺ຊນີອາທີຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ອປເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປານີຍຆຏາທີນໍ ພຫິ ເສວາໂລ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ, ອນ຺ໂຕ ອພ຺ໂພຫາຣິໂກ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐປູວາທີສຸ ກຓ຺ຓກມ຺ປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກເມວ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສເຈ ເຄຣຸກປຣິກມ຺ມກຕາ ຠິຕ຺ຕິ ກຓ຺ຓກິຕາ ໂຫຕິ, ໂຈຬກໍ ເຕເມຕ຺ວາ ປີເຬຕ຺ວາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໖໖).

ປາສາຓຊາຕິປາສາຓທທ຺ທຸເສວາລເສເລຍ຺ຍກາທີນິ ອຫຣິຕວຓ຺ຓານິ ອປຕ຺ຕການິ ຈ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸການິ. ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຍາວ ມກຸຬໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທຸກ຺ກຏວຕ຺ຖຸ. ປຸປ຺ຜິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອພ຺ໂພຫາຣິກໍ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ປນ ອຫິຈ຺ຉຕ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕຈໍ ວິໂກເປຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ຣຸກ຺ຂປປ຺ປຏິກາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາ ປນ ອິນ຺ທສາລກກຸຘາທີນໍ ປປ຺ປຏິກາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ. ນິຍ຺ຍາສມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ວາ ລຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ລາຂາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຸກ຺ຂໍ ຈາເລຕ຺ວາ ປຓ຺ຑຸປລາສໍ ວາ ປຣິຓຕກຓິກາຣາທິປຸປ຺ຜໍ ວາ ປາເຕນ຺ຕສ຺ສ ປາຈິຕ຺ຕິຍເມວ. ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ມຸທຸເກສຸ ອິນ຺ທສາລນຸຫີຂນ຺ຘາທີສຸ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກຕາລປຓ຺ຓາທີສຸ ວາ ອກ຺ຂຣໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜໍ ໂອຈິນນ຺ຕານໍ ສາຂໍ ໂອນາເມຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕຫິ ປນ ປຸປ຺ເຜຫິ ປານີຍໍ ນ ວາເສຕພ຺ພໍ. ປານີຍວາສຕ຺ຖິເກນ ສາມເຓຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອຈິນາເປຕພ຺ພານິ. ຜລສາຂາປິ ອຕ຺ຕນາ ຂາທິຕຸກາເມນ ນ ໂອນາເມຕພ຺ພາ. ສາມເຓຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຜລໍ ຄາຫາເປຕພ຺ພໍ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ຄຈ຺ຉໍ ວາ ລຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເຏນ຺ເຕຫິ ສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຕສໍ ປນ ອຸສ຺ສາຫຊນນຕ຺ຖໍ ອນາກຑ຺ຒນ຺ເຕນ ກຑ຺ຒນາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ວິຍ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ສາຂາ ຣຸຫຕິ, ເຕສໍ ສາຂໍ ມກ຺ຂິກາພີຊນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປິຍໍ ອກາຣາເປຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ຕເຈ ວາ ປຕ຺ເຕ ວາ ອນ຺ຕມໂສ ນເຂນປິ ວິລິຂນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏໍ. ອລ຺ລສິງ຺ຄິເວຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສີຕເລ ປເທເສ ຐປິຕສ຺ສ ມູລໍ ສຎ຺ຊາຍຕິ, ອຸປຣິຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ອງ຺ກຸໂຣ ຊາຍຕິ, ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມູເລ ຈ ນີລງ຺ກຸເຣ ຈ ຊາເຕ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ຉິນ຺ທຕິ ວາ ເຉທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ສມ຺ມຸຎ຺ຊໂນສລາກາຍປິ ຕິຓານິ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ຠູມິໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ຉິນ຺ທຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຉທາເປຕິ. ຠິນ຺ທຕິ ວາ ເຠທາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ຉິຊ຺ຊນກໍ ຉິຊ຺ຊຕຸ, ຠິຊ຺ຊນກໍ ຠິຊ຺ຊຕຸ, ຈງ຺ກມິຕຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີຕິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ປາເທຫິ ອກ຺ກມນ຺ໂຕ ຕິຓວລ຺ລິອາທີນິ ສຍໍ ວາ ຠິນ຺ທຕິ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເຠທາເປຕິ. ສເຈປິ ຫິ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຄຓ຺ຐິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຄຓ຺ຐິປິ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ຕາລຣຸກ຺ຂາທີສຸ ປນ ໂຈຣານໍ ອນາຣຸຫນຕ຺ຖາຍ ທາຣຸມກ຺ກຏກໍ ອາໂກເຏນ຺ຕິ, ກຓ຺ຏເກ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ທາຣຸມກ຺ກຏໂກ ຣຸກ຺ເຂ ອລ຺ລີນມຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ, ຣຸກ຺ຂໍ ນ ປີເຬຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທ, ລຕໍ ຉິນ຺ທ, ກນ຺ທໍ ວາ ມູລໍ ວາ ອຸປ຺ປາເຏຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ, ອນິຍາມິຕຕ຺ຕາ. ນິຍາເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ‘‘ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ຈຕຸຣສ຺ສວລ຺ລິໍ ອາລຸວກນ຺ທໍ ມຸຎ຺ຊຕິຓໍ ອສຸກຣຸກ຺ຂຈ຺ຉລ຺ລິໍ ຉິນ຺ທ ຠິນ຺ທ ອຸປ຺ປາເຏຫີ’’ຕິອາທິວຈນມ຺ປິ ອນິຍາມິຕເມວ ໂຫຕິ. ‘‘ອິມໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນເມວ ຫິ ນິຍາມິຕໍ ນາມ, ຕໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ປຈຕິ ວາ ປຈາເປຕິ ວາຕິ ອນ຺ຕມໂສ ປຕ຺ຕມ຺ປິ ປຈິຕຸກາໂມ ຕິຓາທີນໍ ອຸປຣິ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຍໍ ວາ ປຈຕິ, ອຎ຺ເຎນ ວາ ປຈາເປຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຖວີຂຓນສິກ຺ຂາປເທ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອນິຍາເມຕ຺ວາ ປນ ‘‘ມຸຄ຺ເຄ ປຈ, ມາເສ ປຈາ’’ຕິອາທິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອິເມ ມຸຄ຺ເຄ ປຈ, ອິເມ ມາເສ ປຈາ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ.

ອນາປຕ຺ຕິ ອິມໍ ຊານາຕິອາທີສຸ ‘‘ອິມໍ ມູລເຠສຊ຺ຊໍ ຊານ, ອິມໍ ມູລໍ ວາ ປຓ຺ຓໍ ວາ ເທຫິ, ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ອາຫຣ, ອິມິນາ ປຸປ຺ເຜນ ວາ ຜເລນ ວາ ປຓ຺ເຓນ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຜລໍ ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຠູຕຄາມປຣິໂມຈນໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ປນ ພີຊຄາມປຣິໂມຈນຕ຺ຖໍ ປຸນ ກປ຺ປິຍໍ ກາເຣຕພ຺ພໍ.

ກປ຺ປິຍກຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອິມິນາ ສຸຕ຺ຕານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈຫິ ສມຓກປ຺ເປຫິ ຜລໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕໍ ສຕ຺ຖປຣິຊິຕໍ ນຂປຣິຊິຕໍ ອພີຊໍ ນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊເມວ ປຎ຺ຈມ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຄ຺ຄິປຣິຊິຕ’’ນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິນາ ປຣິຊິຕໍ ອຘິຠູຕໍ ທຑ຺ຒໍ ຜຸຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສຕ຺ຖປຣິຊິຕ’’ນ຺ຕິ ສຕ຺ເຖນ ປຣິຊິຕໍ ອຘິຠູຕໍ ຉິນ຺ນໍ ວິທ຺ຘໍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສ ນໂຍ ນຂປຣິຊິເຕ. ອພີຊນິພ຺ພຏ຺ຏພີຊານິ ສຍເມວ ກປ຺ປິຍານິ. ອຄ຺ຄິນາ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ກຏ຺ຐຄ຺ຄິໂຄມຍຄ຺ຄິອາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອນ຺ຕມໂສ ໂລຫຂຓ຺ເຑນປິ ອາທິຕ຺ເຕນ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ເອກເທເສ ຜຸສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ເຖນ ກໂຣນ຺ເຕນ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ໂລຫມຍສຕ຺ຖສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ສູຈິນຂຈ຺ເຉທນານມ຺ປິ ຕຸຓ຺ເຑນ ວາ ຘາຣາຍ ວາ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ. ນເຂນ ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປູຕິນເຂນ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສານໍ ປນ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆທີປິມກ຺ກຏາທີນໍ ສກຸນ຺ຕານຎ຺ຈ ນຂາ ຕິຂິຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ກາຕພ຺ພໍ. ອສ຺ສມຫິໍສສູກຣມິຄໂຄຣູປາທີນໍ ຂຸຣາ ອຕິຂິຓາ, ເຕຫິ ນ ກາຕພ຺ພໍ, ກຕມ຺ປິ ອກຕໍ ໂຫຕິ. ຫຕ຺ຖິນຂາ ປນ ຂຸຣາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຫິ ວຏ຺ຏຕິ. ເຍຫິ ປນ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ເຕຫິ ຕຕ຺ຖຊາຕເກຫິປິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕເກຫິປິ ເຉທໍ ວາ ເວຘໍ ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ກປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈປິ ພີຊານໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ໂຕ ຣາສິ ຣຸກ຺ຂສຫສ຺ສໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉູນໍ ວາ ມຫາຠາໂຣ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ພີເຊ ວາ ຣຸກ຺ຂສາຂາຍ ວາ ອຸຈ຺ຉຸມ຺ຫິ ວາ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕໍ ໂຫຕິ. ອຸຈ຺ຉູ ຈ ທາຣູນິ ຈ ເອກໂຕ ພທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸຈ຺ຉຸໍ ກປ຺ປິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ທາຣຸໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ສເຈ ປນ ຍາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ວລ຺ລິຍາ ວາ ພທ຺ຘານິ, ຕໍ ວິຊ຺ຌຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸຈ຺ຉຸຂຓ຺ຑານໍ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຫຣນ຺ຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຂຓ຺ເຑ ກປ຺ປິເຍ ກເຕ ສພ຺ພໍ ກຕເມວ ໂຫຕິ. ມຣິຈປກ຺ກາທີຫິ ມິສ຺ເສຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ‘‘ກປ຺ປິຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈປິ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ເຖ ວິຊ຺ຌຕິ, ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາຄຸຍາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ປນ ເອກາພທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ ນ ສນ຺ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອກເມກໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ກປິຕ຺ຖຜລາທີນໍ ອນ຺ໂຕ ມິຎ຺ຊໍ ກຏາຫໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣຕິ, ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍໍ ກາຣາເປຕພ຺ພໍ. ເອກາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ກຏາເຫປິ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈາຕິ ປາສາຓຣຸກ຺ຂາທີນິ ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕສ຺ສ ສາຂໍ ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ຠູມິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ເຕນ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີຕິ ເອວໍ ສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຉິນ຺ນານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອສຎ຺ຈິຈ຺ຈ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອສຕິຍາຕິ ອຎ຺ຎວິຫິໂຕ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ວາ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ຕິຓໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ອສຕິຍາ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ອຊານນ຺ຕສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖພ຺ຠນ຺ຕເຣ ພີຊຄາໂມຕິ ວາ ຠູຕຄາໂມຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ຉິນ຺ທາມີຕິປິ ນ ຊານາຕິ, ເກວລໍ ວຕິຍາ ວາ ປລາລປຸຎ຺ເຊ ວາ ນິຂາທນໍ ວາ ຂຓິຕ຺ຕິໍ ວາ ກຸທາລໍ ວາ ສງ຺ໂຄປນຕ຺ຖາຍ ຐເປຕິ, ຑຍ຺ຫມານຫຕ຺ໂຖ ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປາເຕຕິ, ຕຕ຺ຣ ເຈ ຕິຓານິ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕິ ວາ ຑຍ຺ຫນ຺ຕິ ວາ ອນາປຕ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສວິຄ຺ຄຫປາຣາຊິກວຓ຺ຓນາຍໍ ປນ ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸ ຣຸກ຺ເຂນ ວາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ໂຫຕິ, ໂອປາເຕ ວາ ປຕິໂຕ ສກ຺ກາ ຈ ໂຫຕິ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ, ຊີວິຕເຫຕຸປິ ອຕ຺ຕນາ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ອຎ຺ເຎນ ປນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຠູມິໍ ວາ ຂຓິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອລ຺ລຣຸກ຺ຂໂຕ ວາ ທຓ຺ຑກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິກ຺ຂາເມຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອນາປຕ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ທິສ຺ສຕິ – ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທວຑາເຫ ຑຍ຺ຫມາເນ ປຏຄ຺ຄິໍ ທາຕຸໍ, ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ (ຈູຬວ. ໒໘໓) ອິທໍ ປນ ເອກເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ສຕິ. ສເຈ ເອຕສ຺ສ ອນຸໂລມໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອິທໍ ນານາກຣຓໍ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕສິເນເຫນ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕເນວ ກໂຣຕິ, ປໂຣ ປນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ, ຕສ຺ມາ ອນາປຕ຺ຕີຕິ ເຈ. ເອຕມ຺ປິ ອກາຣຓໍ. ກຸສລຈິຕ຺ເຕນາປິ ຫິ ອິມໍ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ສພ຺ພອຏ຺ຐກຖາສຸ ປນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ. ຄເວສິຕພ຺ພາ ເອຕ຺ຖ ຍຸຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍານໍ ວາ ສທ຺ຘາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທໍ ປຐມໍ.

໒. ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໙໔. ທຸຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ອນາຈາຣໍ ອາຈຣິຕ຺ວາຕິ ອກາຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ; ກາຍວຈີທ຺ວາເຣສຸ ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ອຎ຺ເຎນ ວຈເນນ ອຎ຺ຎໍ ວຈນໍ ປຏິຈຣຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ; ອິທານິ ຕໍ ປຏິຈຣຓວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນສມ຺ພນ຺ໂຘ – ໂສ ກິຣ ກິຎ຺ຈິ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນສີ’’ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຍມາໂນ ‘‘ໂກ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ຕໂຕ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ‘‘ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ທຸກ຺ກຏໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວຕ຺ຖຸໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ກິສ຺ມິໍ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ກຖໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ‘‘ອິທໍ ນາມ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຕໍ ຠຓາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ຠຓຖາ’’ຕິ ວທຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ອຍໍ ປາຬິມຸຕ຺ຕໂກປິ ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓວິຘິ – ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ຕວ ສິປາຏິກາຍ ກຫາປໂຓ ທິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ເສວມສາຣຸປ຺ປໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸທິຏ຺ຐໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປເນໂສ ກຫາປໂຓ; ຕິປຸມຓ຺ຑລໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ໂຕ ທິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ເສວໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸທິຏ຺ໂຐ, ຠນ຺ເຕ, ນ ປເນສາ ສຸຣາ, ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາທິຕໍ ອຣິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ອາສເນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ທິຏ຺ໂຐ, ກິສ຺ເສວມສາຣຸປ຺ປໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ເຍນ ທິຏ຺ຐໍ ສຸທິຏ຺ຐໍ, ວິຎ຺ຎູ ປເນຕ຺ຖ ທຸຕິໂຍ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ກິສ຺ສ ນ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຠຓນ຺ໂຕ ວາ, ‘‘ອີທິສໍ ຕຍາ ກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ໂສຕມຸປເນນ຺ໂຕ ວາ, ໂສຕທ຺ວາເຣ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປເນນ຺ໂຕ ວາ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຎ຺ຎວາທກໍ ໂຣເປຕູຕິ ອຎ຺ຎວາທກໍ ອາໂຣເປຕຸ; ປຕິຏ຺ຐາເປຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເຫສກໍ ໂຣເປຕູຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໙໘. ອຎ຺ຎວາທເກ ວິເຫສເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ຎໍ ວທຕີຕິ ອຎ຺ຎວາທກໍ; ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ວິເຫເສຕີຕິ ວິເຫສກໍ; ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎວາທເກ ວິເຫສເກ. ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸທ຺ວເຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໐. ອໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອນາໂຣປິເຕ ອຎ຺ຎວາທເກ. ອໂຣປິເຕ ວິເຫສເກຕິ ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໐໑. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ຍໍ ຕໍ ອຎ຺ຎວາທກວິເຫສກໂຣປນກມ຺ມໍ ກຕໍ, ຕຎ຺ເຈ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ອຎ຺ຎວາທກຎ຺ຈ ວິເຫສກຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຎ຺ຎວາທເກ ຈ ວິເຫສເກ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐໒. ອຊານນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕເຍວ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ຠຓຖ, ອຫໍ ນ ຊານາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ຄິລາໂນ ວາ ນ ກເຖຕີຕິ ມຸເຂ ຕາທິໂສ ພ຺ຍາຘິ ໂຫຕິ, ເຍນ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ວາຕິອາທີສຸ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖິເຕ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ວາ ກລໂຫ ວາ ວິວາໂທ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ມາ ອໂຫສີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ນ ກເຖຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຕິສມຸຏ຺ຐານໍ – ກາຍຈິຕ຺ຕໂຕ ວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ກາຍວາຈາຈິຕ຺ຕໂຕ ຈ ສມຸຏ຺ຐາຕິ, ສິຍາ ກິຣິຍໍ, ສິຍາ ອກິຣິຍໍ, ອຎ຺ເຎນຎ຺ຎໍ ປຏິຈຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ກິຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ວິເຫສນ຺ຕສ຺ສ ອກິຣິຍໍ, ສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ສຈິຕ຺ຕກໍ, ໂລກວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມໍ, ວຈີກມ຺ມໍ, ອກຸສລຈິຕ຺ຕໍ, ທຸກ຺ຂເວທນນ຺ຕິ.

ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປທໍ ທຸຕິຍໍ.

໓. ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ຕຕິຍສິກ຺ຂາປເທ – ທພ຺ພໍ ມລ຺ລປຸຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕີຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອວຊານາເປນ຺ຕິ, ອວຎ຺ຎາຍ ໂອໂລກາເປນ຺ຕິ, ລາມກໂຕ ວາ ຈິນ຺ຕາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ລກ຺ຂຓໍ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ທສຕ຺ຖານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂອຊ຺ຌາເປນ຺ຕີຕິປິ ປາໂຐ. ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ຉນ຺ທາຍາຕິ ຉນ຺ເທນ ປກ຺ຂປາເຕນ; ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕານໍ ປຓີຕານິ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຂິຍ຺ຍນ຺ຕີຕິ ‘‘ຉນ຺ທາຍ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ປກາເສນ຺ຕິ.

໑໐໕. ອຸຊ຺ຌາປນເກ ຂິຍ຺ຍນເກ ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເຍນ ວຈເນນ ອຸຊ຺ຌາເປນ຺ຕິ, ຕໍ ອຸຊ຺ຌາປນກໍ. ເຍນ ຈ ຂິຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕໍ ຂິຍ຺ຍນກໍ. ຕສ຺ມິໍ ອຸຊ຺ຌາປນເກ ຂິຍ຺ຍນເກ. ປາຈິຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸທ຺ວເຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໖. ອຸຊ຺ຌາປນກໍ ນາມ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກໍ ວາ…ເປ… ອປ຺ປມຕ຺ຕກວິສ຺ສຊ຺ຊນກໍ ວາຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ‘‘ມງ຺ກຸກຕ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ອຍສໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມຕິ ອິເມສໍ ປນ ວເສນ ອຸປສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິອາທີສຸ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕິວິປຣິຓາໂມ ກາຕພ຺ໂພ. ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ວາ ຂິຍ຺ຍຕິ ວາ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍສ຺ມາ ‘‘ຂິຍ຺ຍນກໍ ນາມາ’’ຕິ ເອວໍ ມາຕິກາປທໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາປິ ‘‘ອຸຊ຺ຌາປນກໍ ນາມາ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປທສ຺ສ ວຸຕ຺ຕວິຠງ຺ໂຄເຍວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎວາທກສິກ຺ຂາປເທ ວິຍ ອຎ຺ໂຎ ວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິສຸໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອວິຠຊິຕ຺ວາ ນິຄມນເມວ ເອກໂຕ ກຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມກມ຺ເມ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ຍໍ ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສມ຺ມຸຕິກມ຺ມໍ ກຕໍ ຕຎ຺ເຈ ຘມ຺ມກມ຺ມໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຈ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ມກມ຺ມສຎ຺ຎີ ອຸຊ຺ຌາປນກຎ຺ຈ ຂິຍ຺ຍນກຎ຺ຈ ກໂຣຕິ, ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຸຊ຺ຌາປນເກ ຈ ຂິຍ຺ຍນເກ ຈ ອາປຕ຺ຕິ ປາຈິຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ວາ ຂິຍ຺ຍຕິ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ອຎ຺ຎໍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸຊ຺ຌາເປຕິ ອວຊານາເປຕິ, ຕສ຺ສ ວາ ຕໍ ສນ຺ຕິເກ ຂິຍ຺ຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ອສມ຺ມຕນ຺ຕິ ກມ຺ມວາຈາຍ ອສມ຺ມຕໍ ເກວລໍ ‘‘ຕເວໂສ ຠາໂຣ’’ຕິ ສງ຺ເຆນ ອາໂຣປິຕຠາຣໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວາ ຜາສຸວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ສຍເມວ ຕໍ ຠາຣໍ ວຫນ຺ຕໍ, ຍຕ຺ຣ ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ວາ ຕາທິສໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອນຸປສມ຺ປນ຺ນໍ ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ວາ ອສມ຺ມຕໍ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຕຣສ ສມ຺ມຸຕິໂຍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາເລ ລທ຺ຘສມ຺ມຸຕິໂກ ປຈ຺ຉາ ອນຸປສມ຺ປນ຺ນຠາເວ ຐິໂຕ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ສງ຺ເຆນ ສມ຺ມຕໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ປນ ພ຺ຍຕ຺ຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ເກວລໍ ສງ຺ເຆນ ວາ ສມ຺ມເຕນ ວາ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຠາໂຣ ກໂຕ, ຕາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສມ຺ມຕໍ ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອຸຊ຺ຌາປນກສິກ຺ຂາປທໍ ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມເສນາສນສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໑໐໘. ຈຕຸຕ຺ຖສິກ຺ຂາປເທ – ເຫມນ຺ຕິເກ ກາເລຕິ ເຫມນ຺ຕກາເລ ຫິມປາຕສມເຍ. ກາຍໍ ໂອຕາເປນ຺ຕາຕິ ມຎ຺ຈປີຐາທີສຸ ນິສິນ຺ນາ ພາລາຕເປນ ກາຍໍ ໂອຕາເປນ຺ຕາ. ກາເລ ອາໂຣຈິເຕຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ. ໂອວຏ຺ຐໍ ໂຫຕີຕິ ຫິມວສ຺ເສນ ໂອວຏ຺ຐໍ ຕິນ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໑໑໐. ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕຕິ ວສ຺ສິກວສ຺ສານມາສາຕິ ເອວໍ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເຫມນ຺ຕິເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ຄິມ຺ຫິເກ ອຏ຺ຐ ມາເສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຓ຺ຑເປ ວາຕິ ສາຂາມຓ຺ຑເປ ວາ ປທຣມຓ຺ຑເປ ວາ. ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ຍຕ຺ຖ ກາກາ ວາ ກຸລລາ ວາ ນ ອູຫທນ຺ຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ຘຸວນິວາເສນ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສມານາ ເອເຕ ກາກກຸລລາ ວາ ອຎ຺ເຎ ວາ ສກຸນ຺ຕາ ຕໍ ເສນາສນໍ ນ ອູຫທນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຕ຺ຖ ໂຄຈຣປ຺ປສຸຕາ ສກຸນ຺ຕາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ຘຸວນິວາເສນ ກຸລາວເກ ກຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ນ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຏ຺ຐ ມາເສ’’ຕິ ວຈນໂຕ ເຍສຸ ຊນປເທສຸ ວສ຺ສກາເລ ນ ວສ຺ສຕິ, ເຕສຸປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ‘‘ອວສ຺ສິກສງ຺ເກເຕ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຍຕ຺ຖ ເຫມນ຺ເຕ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ຕຕ຺ຖ ເຫມນ຺ເຕປິ ອຊ຺ໂຌກາເສ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິມ຺ເຫ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວິຄຕວລາຫກໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ນຠໍ ໂຫຕິ, ເອວຣູເປ ກາເລ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຊ຺ໂຌກາເສ ມຎ຺ຈປີຐໍ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອພ຺ໂຠກາສິເກນາປິ ວຕ຺ຕໍ ຊານິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ຫິ ສເຈ ປຸຄ຺ຄລິກມຎ຺ຈໂກ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ສຍິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ເວຕ຺ເຕນ ວາ ວາເກນ ວາ ວີຕມຎ຺ຈໂກ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ປຸຣາຓມຎ຺ຈໂກ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອສຕິ ນວວາຍິໂມ ວາ ໂອນທ຺ຘໂກ ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ອຫໍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຣຸກ຺ຂມູລິໂກ ອຸກ຺ກຏ຺ຐອພ຺ໂຠກາສິໂກ’’ຕິ ຈີວຣກຸຏິມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ອສມເຍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວາ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ຈຕຸຄ຺ຄຸເຓນປິ ຈີວເຣນ ກຕກຸຏິ ອເຕເມນ຺ຕໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາທີນິ ຠວນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາຍານຸຄຕິກຕ຺ຕາ ວຏ຺ຏຕິ.

ອຣຎ຺ເຎ ປຓ຺ຓກຸຏີສຸ ວສນ຺ຕານໍ ສີລສມ຺ປທາຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ນວໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ເທນ຺ຕິ ‘‘ສງ຺ຆິກປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວສິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ສາມນ຺ຕວິຫາເຣ ສຠາຄຠິກ຺ຂູນໍ ເປເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ສຠາຄານໍ ອຠາເວ ອໂນວສ຺ສເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອໂນວສ຺ສເກ ອສຕິ ຣຸກ຺ເຂ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຠຊນສາລງ຺ຄຓໍ ວາ ອຸໂປສຖາຄາຣງ຺ຄຓໍ ວາ ປຣິເວຓທິວາຏ຺ຐານອຄ຺ຄິສາລາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນ ສມ຺ມຊ຺ຊນີມາຬເກເຍວ ຐເປຕພ຺ພາ. ອຸໂປສຖາຄາຣາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສສານິ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ເອເສວ ນໂຍ.