ນໂມ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ

ວິນຍປິຏເກ

ມຫາວຄ຺ຄ-ອຏ຺ຐກຖາ

໑. ມຫາຂນ຺ຘກໍ

ໂພຘິກຖາ

ອຸຠິນ຺ນໍ ປາຕິໂມກ຺ຂານໍ, ສງ຺ຄີຕິສມນນ຺ຕຣໍ;

ສງ຺ຄາຍິໍສຸ ມຫາເຖຣາ, ຂນ຺ຘກໍ ຂນ຺ຘໂກວິທາ.

ຍໍ ຕສ຺ສ ທານິ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຍສ຺ມາ ສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ;

ຕສ຺ມາ ໂຫຕິ ອຍໍ ຕສ຺ສ, ອນຸຕ຺ຕານຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ປທຠາຊນິເຍ ອຕ຺ຖາ, ເຍຫິ ເຍສໍ ປກາສິຕາ;

ເຕ ເຈ ປຸນ ວເທຍ຺ຍາມ, ປຣິໂຍສານໍ ກທາ ຠເວ.

ອຸຕ຺ຕານາ ເຈວ ເຍ ອຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ສໍວຓ຺ຓນາຍ ກິໍ;

ອຘິປ຺ປາຍານຸສນ຺ຘີຫິ, ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ຈ ເຍ ປນ.

ອນຸຕ຺ຕານາ ນ ເຕ ຍສ຺ມາ, ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ ອວຓ຺ຓິຕາ;

ເຕສໍເຍວ ອຍໍ ຕສ຺ມາ, ໂຫຕິ ສໍວຓ຺ຓນານໂຍຕິ.

໑. ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕິ ນຊ຺ຊາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີເຣ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ເຕນ ສມເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ເວຣຎ຺ຊາຍ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ວິຍ ກຣຓວຈເນ ວິເສສກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ວິນຍໍ ປຕ຺ວາ ປນ ກຣຓວຈເນເນວ ອຍມຠິລາໂປ ອາໂຣປິໂຕຕິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຣຸຬ຺ຫາຠິລາປວເສເນເວຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອສ ນໂຍ ອຎ຺ເຎສຸປິ ອິໂຕ ປເຣສຸ ເອວຣູເປສຸ.

ກິໍ ປເນຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ? ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນໍ ວິນຍກມ຺ມານໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິທານທສ຺ສນໍ. ຍາ ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໔) ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເຈວ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ຍານິ ຈ ຣາຊຄຫາທີສຸ ອຸປຊ຺ຌາຍອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕອາຈຣິຍອາຈຣິຍວຕ຺ຕາທີນິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ຕານິ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານີຕິ ເອວເມເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາທີນໍ ວິນຍກມ຺ມານໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິທານທສ຺ສນໍ ເອຕສ຺ສ ວຈເນ ປໂຍຊນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຣຸເວລາຍນ຺ຕິ ມຫາເວລາຍໍ; ມຫນ຺ເຕ ວາລິກຣາສິມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ‘‘ອຸຣູ’’ຕິ ວາລິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ; ‘‘ເວລາ’’ຕິ ມຣິຍາທາ; ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຕີເຕ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ທສສຫສ຺ສກຸລປຸຕ຺ຕາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ວິຫຣນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ອກໍສຸ – ‘‘ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ນາມ ປເຣສມ຺ປິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມໂນກມ຺ມໍ ປນ ອປາກຏໍ; ຕສ຺ມາ ໂຍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຕກ຺ເກຕິ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂຈທໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ໂຈເທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລິກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາກິຣຕຸ, ອິທມສ຺ສ ທຓ຺ຑກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຍ ຕາທິສໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕປຸເຏນ ວາລິກໍ ອາກິຣຕິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາວາລິກຣາສິ ຊາໂຕ, ຕໂຕ ນໍ ປຈ຺ຉິມາ ຊນຕາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຈຕິຍຏ຺ຐານມກາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຸຣຸເວລາຍນ຺ຕິ ມຫາເວລາຍໍ; ມຫນ຺ເຕ ວາລິກຣາສິມ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ຕເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ວາ ອຸຣູຕິ ວາລິກາ ວຸຈ຺ຈຕິ; ເວລາຕິ ມຣິຍາທາ; ເວລາຕິກ຺ກມນເຫຕຸ ອາຫຏາ ອຸຣຸ ອຸຣຸເວລາຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕິ.

ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ໂພຘິ ວຸຈ຺ຈຕິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ຎາຓໍ; ຕໍ ໂພຘິໍ ຠຄວາ ເອຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕຕິ ຣຸກ຺ໂຂປິ ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ລຠິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປຐມໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ; ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອກປລ຺ລງ຺ເກນາຕິ ສກິມ຺ປິ ອນຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຍຖາອາຠຸຊິເຕນ ເອເກເນວ ປລ຺ລງ຺ເກນ. ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີຕິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທຍມາໂນ.

ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ. ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຫິເຕ ຘມ຺ເມ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ‘‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ອນຸໂລມປຏິໂລມນ຺ຕິ ອນຸໂລມຎ຺ຈ ປຏິໂລມຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ອວິຊ຺ຊາທິໂກ ປຈ຺ຈຍາກາໂຣ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ ‘‘ອນຸໂລໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ສ຺ເວວ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣເຘນ ນິຣຸຊ຺ຌມາໂນ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ນ ກໂຣຕີຕິ ຕສ຺ສ ອກຣຓໂຕ ‘‘ປຏິໂລໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸຣິມນເຍນ ວາ ວຸຕ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕິຍາ ອນຸໂລໂມ, ອິຕໂຣ ຕສ຺ສາ ປຏິໂລໂມຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອາທິໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອນ຺ຕໍ, ອນ຺ຕໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາທິໍ ປາເປຕ຺ວາ ອວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອິໂຕ ອຎ຺ເຎນຕ຺ເຖນ ອນຸໂລມປຏິໂລມຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ມນສາກາສີຕິ ມນສິ ອກາສິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອນຸໂລມໍ ມນສິ ອກາສິ, ອິທໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາ ຈ ສາ ປຈ຺ຈໂຍ ຈາຕິ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈໂຍ. ຕສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍາ ສງ຺ຂາຣາ ສມ຺ຠວນ຺ຕີຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສພ຺ພາກາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໂຕວ ຄເຫຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ປນ ປຏິໂລມໍ ມນສິ ອກາສິ, ອິທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວາຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ ຕຸ ເອວ. ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາຕິ ວິຣາຄສງ຺ຂາເຕນ ມຄ຺ເຄນ ອເສສນິໂຣຘາ. ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘຕິ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣໂຘ ໂຫຕິ. ເອວໍ ນິຣຸທ຺ຘານໍ ປນ ສງ຺ຂາຣານໍ ນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ, ວິຎ຺ຎາຓາທີນຎ຺ຈ ນິໂຣຘາ ນາມຣູປາທີນິ ນິຣຸທ຺ຘານິເຍວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘາ ວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ເອວເມຕສ຺ສ ເກວລສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເກວລສ຺ສາຕິ ສກລສ຺ສ; ສຸທ຺ຘສ຺ສ ວາ ສຕ຺ຕວິຣຫິຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສາຕິ ທຸກ຺ຂຣາສິສ຺ສ. ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີຕິ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຍ຺ວາຍໍ ‘‘ອວິຊ຺ຊາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣາທິກສ຺ສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທໂຍ ຈ ອວິຊ຺ຊານິໂຣຘາທິວເສນ ຈ ນິໂຣໂຘ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພາກາເຣນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ. ຕາຍໍ ເວລາຍນ຺ຕິ ຕາຍໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິທິຕເວລາຍໍ. ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອິມໍ ຕສ຺ມິໍ ວິທິເຕ ອຕ຺ເຖ ເຫຕຸໂນ ຈ ເຫຕຸສມຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ປຊານນາຍ ອານຸຠາວທີປກໍ ‘‘ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິກໍ ໂສມນສ຺ສຍຸຕ຺ຕຎາຓສມຸຏ຺ຐານໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ, ອຕ຺ຕມນວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍທາ ຫເວຕິ ຍສ຺ມິໍ ຠເວ ກາເລ. ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາຕິ ອນຸໂລມປຈ຺ຈຍາກາຣປຏິເວຘສາຘກາ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ອຖ ວາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ປກາສນ຺ຕິ; ອຠິສມຍວເສນ ພ຺ຍຕ຺ຕາ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ. ຘມ຺ມາຕິ ຈຕຸອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ມາ. ອາຕາໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິເລສສນ຺ຕາປນຏ຺ເຐນ ວີຣິຍໍ; ອາຕາປິໂນຕິ ສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍວໂຕ. ຌາຍໂຕຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ຈ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານລກ຺ຂເຓນ ຈ ຌາເນນ ຌາຍນ຺ຕສ຺ສ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ພາຫິຕປາປສ຺ສ ຂີຓາສວສ຺ສ. ອຖສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕີຕິ ອຖສ຺ສ ເອວໍ ປາຕຸຠູຕຘມ຺ມສ຺ສ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕິ. ສພ຺ພາຕິ ຍາ ເອຕາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ຜຸສຕີຕິ; ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ, ຕຖາ ‘‘ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ຠນ຺ເຕ ຊຣາມຣຓໍ; ກສ຺ສ ຈ ປນິທໍ ຊຣາມຣຓນ຺ຕິ; ໂນ ກລ຺ໂລ ປຎ຺ໂຫຕິ ຠຄວາ ອໂວຈາ’’ຕິອາທິນາ ຈ ນເຍນ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ກງ຺ຂາ ວຸຕ຺ຕາ, ຍາ ຈ ປຈ຺ຈຍາກາຣສ຺ເສວ ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິກາ ໂສຬສ ກງ຺ຂາ ອາຄຕາ, ຕາ ສພ຺ພາ ວປຍນ຺ຕິ ອປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ຍໂຕ ປຊານາຕິ ສເຫຕຸຘມ຺ມນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອວິຊ຺ຊາທິເກນ ເຫຕຸນາ ສເຫຕຸກໍ ອິມໍ ສງ຺ຂາຣາທິໍ ເກວລໍ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມໍ ປຊານາຕິ ອຎ຺ຎາຕິ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ.

໒. ທຸຕິຍວາເຣ – ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອິມໍ ຕສ຺ມິໍ ວິທິເຕ ອຕ຺ເຖ ‘‘ອວິຊ຺ຊາຍ ຕ຺ເວວ ອເສສວິຣາຄນິໂຣຘາ ສງ຺ຂາຣນິໂຣໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ປກາສິຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍສ຺ສ ອວໂພຘານຸຠາວທີປກໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ມາ ປຈ຺ຈຍານໍ ຂຍສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ຕສ຺ມາ ຍທາສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ຌາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຘມ຺ມາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ອຖສ຺ສ ຍາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອວິທິຕຕ຺ຕາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ກງ຺ຂາ ວປຍນ຺ຕີຕິ.

໓. ຕຕິຍວາເຣ – ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອິມໍ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ໂສ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ສມຸທຍນິໂຣຘສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ກິຈ຺ຈວເສນ ຈ ອາຣມ຺ມຓກິຣິຍາຍ ຈ ວິທິໂຕ, ຕສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ອານຸຠາວທີປກໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣາປາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍທາ ຫເວ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ຘມ຺ມາ ອາຕາປິໂນ ຌາຍໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ, ຕທາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕຫິ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມຫິ, ຍສ຺ສ ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມາ ປາຕຸຠູຕາ, ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ວິຘູປຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ມາຣເສນໍ ‘‘ກາມາ ເຕ ປຐມາ ເສນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ມາຣເສນໍ ວິຘູປຍນ຺ໂຕ ວິຘເມນ຺ໂຕ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ກຖໍ? ສູຣິໂຍວ ໂອຠາສຍມນ຺ຕລິກ຺ຂໍ, ຍຖາ ສູຣິໂຍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ອນ຺ຕລິກ຺ຂໍ ໂອຠາເສນ຺ໂຕວ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ໂສປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຕນ ວາ ມຄ຺ເຄນ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕວ ມາຣເສນໍ ວິຘູປຍນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ.

ເອວເມຕ຺ຖ ປຐມໍ ອຸທານໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ, ທຸຕິຍໍ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ, ຕຕິຍໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸທາເນ ປນ ‘‘ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ອນຸໂລມໍ, ທຸຕິຍໍ ຍາມໍ ປຏິໂລມໍ, ຕຕິຍໍ ຍາມໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ; ຕໍ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ‘‘ສ຺ເວ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ອຸປ຺ປາທິຕມນສິກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕທາ ຫິ ຠຄວາ ຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາກາຣປຊານນສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈຍກ຺ຂຍາຘິຄມສ຺ສ ຈ ອານຸຠາວທີປິກາ ປຸຣິມາ ທ຺ເວ ອຸທານຄາຖາ, ຕສ຺ສ ວເສນ ເອເກກເມວ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຐມຍາມຎ຺ຈ ມຊ຺ຌິມຍາມຎ຺ຈ ມນສາກາສິ, ອິຘ ປນ ປາຏິປທຣຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ມນສາກາສິ. ຠຄວາ ຫິ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘສິ, ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕິສມນນ຺ຕຣເມວ ຈ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ຕໍ ທິວສໍ ເຕເນວ ປລ຺ລງ຺ເກນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕາຍ ປາຏິປທຣຕ຺ຕິຍາ ຕີສຸ ຍາເມສຸ ເອວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອິມານິ ອຸທານານິ ອຸທາເນສິ. ອິຕິ ປາຏິປທຣຕ຺ຕິຍາ ເອວໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູເລ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທີ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ວີຕິນາເມສິ.

ໂພຘິກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຊປາລກຖາ

໔. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຠຄວາ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣເມວ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຍຖາ ປນ ‘‘ຠຸຕ຺ວາ ສຍຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ‘‘ຫຕ຺ເຖ ອໂຘວິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ອວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສຍນສມີປໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອາລາປສລ຺ລາປໍ ອກຕ຺ວາ ສຍຕິ’’ຈ຺ເຈວ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ໂຠຊນໂຕ ປນ ປຈ຺ຉາ ສຍຕິ, ນ ນສຍຕີຕິ ອິທເມວຕ຺ຖ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວມິຘາປິ ‘‘ນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣເມວ ປກ຺ກາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ວຸຏ຺ຐານໂຕ ຈ ປນ ປຈ຺ຉາ ປກ຺ກາມິ, ນ ນປກ຺ກາມີຕິ ອິທເມເວຕ຺ຖ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ອນນ຺ຕຣໍ ປນ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠຄວາ ກິໍ ອກາສີຕິ? ອປຣານິປິ ຕີຓິ ສຕ຺ຕາຫານິ ໂພຘິສມີເປເຍວ ວີຕິນາເມສິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ຠຄວຕິ ກິຣ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ເນ ‘‘ນ ຠຄວາ ວຸຏ຺ຐາຕິ; ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຎ຺ເຎປິ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕກຣາ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ ກງ຺ຂາ ອຸທປາທິ. ອຖ ຠຄວາ ອຏ຺ຐເມ ທິວເສ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ເທວຕານໍ ກງ຺ຂໍ ຎຕ຺ວາ ກງ຺ຂາວິຘມນຕ຺ຖໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕາສໍ ກງ຺ຂໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອີສກໍ ປາຈີນນິສ຺ສິເຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ອຸປຈິຕານໍ ປາຣມີນໍ ພລາຘິຄມນຏ຺ຐານໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ອນິມິສເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ອຖ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ຈ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ປຸຣຕ຺ຖິມໂຕ ຈ ປຈ຺ຉິມໂຕ ຈ ອາຍເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຈງ຺ກມເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາເຄ ເທວຕາ ຣຕນຆຣໍ ມາປຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕນຍໍ ສມນ຺ຕປຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຆຣເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ເອວໍ ໂພຘິສມີເປເຍວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ສ ຉາຍາຍ ອຊປາລກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທນ຺ຕິ; ເຕນສ຺ສ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘຕ຺ເວວ ນາມໍ ອຸທປາທິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີຕິ ຕຕ຺ຣາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕເຍວ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ໂພຘິໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາເຄ ເອສ ຣຸກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເອວໍ ນິສິນ຺ເນ ຈ ປເນຕ຺ຖ ຠຄວຕິ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ຫຸໍຫຸງ຺ກຊາຕິໂກຕິ ໂສ ກິຣ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິໂກ ນາມ, ມານວເສນ ໂກຘວເສນ ຈ ‘‘ຫຸໍຫຸ’’ນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຫຸໍຫຸງ຺ກຊາຕິໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຫຸຫຸກ຺ກຊາຕິໂກ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ.

ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ເຕນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ສິຂາປຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕາຍໍ ເວລາຍໍ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ພາຫິຕປາປຘມ຺ມຕາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນ ທິຏ຺ຐມງ຺ຄລິກຕາຍ, ຫຸໍຫຸງ຺ກາຣກຠາວາທິປາປຘມ຺ມຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເກວລໍ ຊາຕິມຕ຺ຕເກນ ພ຺ຣຫ຺ມຎ຺ຎໍ ປຏິຊານາຕິ, ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພາຫິຕປາປຘມ຺ມຕ຺ຕາ ຫຸໍຫຸງ຺ກາຣປ຺ປຫາເນນ ນິຫຸໍຫຸງ຺ໂກ, ຣາຄາທິກສາວາຠາເວນ ນິກ຺ກສາໂວ, ຠາວນານຸໂຍຄຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ຍຕຕ຺ໂຕ, ສີລສໍວເຣນ ວາ ສຎ຺ຎຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ຍຕຕ຺ໂຕ, ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາເຕຫິ ເວເທຫິ ອນ຺ຕໍ, ເວທານໍ ວາ ອນ຺ຕໍ ຄຕຕ຺ຕາ ເວທນ຺ຕຄູ, ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ວຸສິຕຕ຺ຕາ ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍ. ຘມ຺ເມນ ພ຺ຣຫ຺ມວາທໍ ວເທຍ຺ຍ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອຕໍ ວາທໍ ຘມ຺ເມນ ວເທຍ຺ຍ, ຍສ຺ສ ສກເລ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ກຸຫິຎ຺ຈິ ເອກາຣມ຺ມເຓປິ ຣາຄຸສ຺ສໂທ ໂທສຸສ຺ສໂທ ໂມຫຸສ຺ສໂທ ມານຸສ຺ສໂທ ທິຏ຺ຐຸສ຺ສໂທຕິ ອິເມ ອຸສ຺ສທາ ນຕ຺ຖີຕິ.

ອຊປາລກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຸຈລິນ຺ທກຖາ

໕. ອກາລເມໂຆຕິ ອສມ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນເມໂຆ. ອຍໍ ປນ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ອຸທປາທິ. ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຕິ ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສຕ຺ຕາຫໍ ອວິຈ຺ຉິນ຺ນວຸຏ຺ຐິກາ ອໂຫສິ. ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີຕິ ສາ ຈ ປນ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາ ອຸທກຜຸສິຕສມ຺ມິສ຺ເສນ ສີຕວາເຕນ ສມນ຺ຕາ ປຣິພ຺ຠມນ຺ເຕນ ທູສິຕທິວສຕ຺ຕາ ສີຕວາຕທຸທ຺ທິນີ ນາມ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ມຸຈລິນ຺ໂທ ນາຄຣາຊາຕິ ຕສ຺ເສວ ມຸຈລິນ຺ທຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສມີເປ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫານຸຠາໂວ ນາຄຣາຊາ. ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາຕິ ເອວໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ກຣິຕ຺ວາວ ຐິເຕ; ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ປຣິກ຺ເຂປພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ໂລຫປາສາເທ ຠຓ຺ຑາຄາຣຄພ຺ຠປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ນິວາເຕ ປິຫິຕທ຺ວາຣວາຕປາເນ ກູຏາຄາເຣ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ຊາໂຕ. ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕນ຺ຕິອາທິ ຕສ຺ສ ຕຖາ ກຣິຕ຺ວາ ຐານກາຣຓປຣິທີປນໍ. ໂສ ຫິ ‘‘ມາ ຠຄວນ຺ຕໍ ສີຕໍ ພາຘຍິຕ຺ຖ, ມາ ອຸຓ຺ຫໍ, ມາ ຑໍສາທິສມ຺ຜສ຺ໂສ ພາຘຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕຖາ ກຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຍ ອຸຓ຺ຫເມວ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ປນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ເມໂຆ ວິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ອຸຓ຺ຫໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ນໍ ມາ ພາຘຍິຕ຺ຖາຕິ ເອວໍ ຕສ຺ສ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ວິທ຺ຘນ຺ຕິ ອຸພ຺ພິທ຺ຘໍ; ເມຆວິຄເມນ ທູຣີຠູຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຄຕວລາຫກນ຺ຕິ ອປຄຕເມຆໍ. ເທວນ຺ຕິ ອາກາສໍ. ສກວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປໍ.

ສຸໂຂ ວິເວໂກຕິ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາໂຕ ອຸປຘິວິເວໂກ ສຸໂຂ. ຕຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຎາຓສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ. ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປກາສິຕຘມ຺ມສ຺ສ. ປສ຺ສໂຕຕິ ຕໍ ວິເວກໍ ຍໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ປສ຺ສິຕພ຺ພໍ ນາມ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິຍພລາຘິຄເຕນ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ. ອພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອກຸປ຺ປນຠາໂວ; ເອເຕນ ເມຕ຺ຕາປຸພ຺ພຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂມຕິ ສຕ຺ເຕສຸ ຈ ສໍຍໂມ; ອວິຫິໍສນຠາໂວ ສຸໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ກຣຸຓາປຸພ຺ພຠາໂຄ ທສ຺ສິໂຕ. ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກຕິ ວີຕຣາຄຕາປິ ສຸຂາຕິ ທີເປຕິ. ກາມານໍ ສມຕິກ຺ກໂມຕິ ຍາ ‘‘ກາມານໍ ສມຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ; ສາ ວິຣາຄຕາປິ ສຸຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ອສ຺ມິມານສ຺ສ ໂຍ ວິນໂຍຕິ ອິມິນາ ປນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ; ອຣຫຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອສ຺ມິມານສ຺ສ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘິວິນໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິໂຕ ປຣຎ຺ຈ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕນາຫ ‘‘ເອຕໍ ເວ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ມຸຈລິນ຺ທກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣາຊາຍຕນກຖາ

໖. ມຸຈລິນ຺ທມູລາຕິ ມຫາໂພຘິໂຕ ປາຈີນໂກເຓ ຐິຕມຸຈລິນ຺ທຣຸກ຺ຂມູລາ. ຣາຊາຍຕນນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ຐິຕໍ ຣາຊາຍຕນຣຸກ຺ຂໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ກຕເຣນ ສມເຍນ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຣາຊາຍຕນມູເລ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສມາຘິໂຕ ວຸຏ຺ຐານທິວເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍເມວ ‘‘ໂຠຊນກິຈ຺ເຈນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ໂອສຘຫຣີຕກໍ ອຸປເນສິ. ຠຄວາ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ປຣິຠຸຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ. ສກ຺ໂກ ມຸໂຂທກໍ ອທາສິ. ຠຄວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ເອວໍ ອຸຄ຺ຄເຕ ອຣຸຓມ຺ຫິ ນິສິນ຺ເນ ຠຄວຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິກາ ວາຓິຊາຕິ ຕປຸສ຺ໂສ ຈ ຠລ຺ລິໂກ ຈາຕິ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ວາຓິຊາ. ອຸກ຺ກລາຕິ ອຸກ຺ກລຊນປທໂຕ. ຕໍ ເທສນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ເທເສ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ. ກຕຣສ຺ມິຎ຺ຈ ເທເສ ຠຄວາ ວິຫຣຕິ? ມຊ຺ຌິມເທເສ. ຕສ຺ມາ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ເທວຕາຕິ ເຕສໍ ຎາຕິຠູຕປຸພ຺ພາ ເທວຕາ. ເອຕທໂວຈາຕິ ສາ ກິຣ ເນສໍ ສພ຺ພສກຏານິ ອປ຺ປວຕ຺ຕີນິ ອກາສິ. ຕໂຕ ເຕ ກິໍ ອິທນ຺ຕິ ມຄ຺ຄເທວຕານໍ ພລິໍ ອກໍສຸ. ເຕສໍ ພລິກມ຺ມກາເລ ສາ ເທວຕາ ທິສ຺ສມາເນເນວ ກາເຍນ ເອຕໍ ອໂວຈ. ມນ຺ເຖນ ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກາຍ ຈາຕິ ອພທ຺ຘສຕ຺ຕຸນາ ຈ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີຫິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພທ຺ຘສຕ຺ຕຸນາ ຈ. ປຕິມາເນຖາຕິ ອຸປຏ຺ຐຫຖ. ຕໍ ໂວຕິ ຕໍ ປຕິມານນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠວິສ຺ສຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຍໍ ອມ຺ຫາກນ຺ຕິ ຍໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ອມ຺ຫາກໍ ອສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ. ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສີຕິ ໂຍ ກິຣສ຺ສ ປຘານານຸໂຍຄກາເລ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ໂສ ສຸຊາຕາຍ ປາຍາສໍ ທາຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ເອວ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ປຕ຺ໂຕ ເມ ນຕ຺ຖິ, ປຸຣິມກາປິ ຈ ນ ໂຂ ຕຖາຄຕາ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍໍ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑກຎ຺ຈາ’’ຕິ.

ປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍາຕິ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພວ ຠຄວໂຕ ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໂຠຊນໍເຍວ ໂອຊານຸປ຺ປພນ຺ຘນວເສນ ອຏ຺ຐາສິ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເນວ ຊິຆຈ຺ຉາ ນ ປິປາສາ ນ ກາຍທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ອໂຫສິ. ອິທານິ ປນສ຺ສ ອາຫາຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕຸກາມຕາຍ ‘‘ນ ໂຂ ຕຖາຄຕາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ຕໍ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ເຈຕສາ ຠຄວໂຕ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ. ຈຕຸທ຺ທິສາຕິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ. ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕຕິ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ. ອິທໍເຍວ ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ, ເຕເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນ ມຫາຣາຊາໂນ ປຐມໍ ອິນ຺ທນີລມຓິມເຍ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ, ນ ເຕ ຠຄວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕໂຕ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓສິລາມເຍ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ, ຠຄວາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຕ຺ເຕ ອຄ຺ຄເຫສິ ເຕສໍ ປສາທານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ, ໂນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ. ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຍຖາ ເອໂກວ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຕຖາ ອຘິຏ຺ຐຫິ, ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເອກສທິໂສ ປຸຎ຺ຎວິປາໂກ ອໂຫສິ. ເອວໍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ອຘິຏ຺ຐິເຕ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ. ປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ປຈ຺ຈຄ຺ຆສ຺ມິໍ; ປາເຏກ຺ກໍ ມຫຄ຺ຆສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆຕິ ອຠິນເວ ອພ຺ຠຸຓ຺ເຫ; ຕງ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທ຺ເວ ວາຈາ ເອເຕສໍ ອເຫສຸນ຺ຕິ ທ຺ເວວາຈິກາ. ອຖ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາຈາຫິ ອຸປາສກຠາວໍ ປຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ເອວໍ ອຸປາສກຠາວໍ ປຏິເວເທຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ກສ຺ສ ທານິ ຠນ຺ເຕ ອມ຺ເຫຫິ ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ອຖ ຠຄວາ ສີສໍ ປຣາມສິ, ເກສາ ຫຕ຺ເຖ ລຄ຺ຄິໍສຸ. ເຕ ເຕສໍ ອທາສິ ‘‘ອິເມ ຕຸມ຺ເຫ ປຣິຫຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ເກສຘາຕຸໂຍ ລຠິຕ຺ວາ ອມເຕເນວ ອຠິສິຕ຺ຕາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ຣາຊາຍຕນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພ຺ຣຫ຺ມຍາຈນກຖາ

໗. ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕມ຺ຫາ ສມາຘິມ຺ຫາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣເມຕໍ ສພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນມູລາ ປຸນປິ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ຓສມາຈິຓ຺ໂຓ ອຍໍ ເຈຕໂສ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ຘມ຺ມສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຣຸຠາວໍ ຠາຣິຍຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິເຕ ເທເສຕຸກາມຕາຍ ຈ. ຊານນ຺ຕິ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ‘‘ເອວໍ ປຣິວິຕກ຺ກິເຕ ພ຺ຣຫ຺ມາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນໍ ຍາຈິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ສຕ຺ຕາ ຘມ຺ເມ ຄາຣວໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຣຸໂກ ຫິ ໂລກສນ຺ນິວາໂສ’’ຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຍໍ ວິຕກ຺ໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ອຘິຄໂຕ ໂຂ ເມ ອຍໍ. ອາລຍຣາມາຕິ ສຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ‘‘ອາລຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕຫິ ອາລເຍຫິ ຣມນ຺ຕີຕິ ອາລຍຣາມາ. ອາລເຍສຸ ຣຕາຕິ ອາລຍຣຕາ. ອາລເຍສຸ ສຸຏ຺ຐຸມຸທິຕາຕິ ອາລຍສມ຺ມຸທິຕາ. ຍທິທນ຺ຕິ ນິປາໂຕ. ຕສ຺ສ ຐານໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຍໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ໂຍ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທຕິ ອິເມສໍ ປຈ຺ຈຍາ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາວ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ, ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ ຈ ສາ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ ຈາຕິ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາໂທ. ໂສ ມມສ຺ສ ກິລມໂຖຕິ ຍາ ອຊານນ຺ຕານໍ ເທສນາ ນາມ, ໂສ ມມ ກິລມໂຖ ອສ຺ສ; ສາ ມມ ວິເຫສາ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວນ຺ຕນ຺ຕິ ຠຄວໂຕ. ອນຈ຺ຉຣິຍາຕິ ອນຸ ອຈ຺ຉຣິຍາ. ປຏິຠໍສູຕິ ປຏິຠານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຎາຓສ຺ສ ໂຄຈຣາ ອເຫສຸໍ, ປຣິວິຕກ຺ກຍິຕພ຺ພຠາວໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ຫລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ; ອລນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກາສິຕຸນ຺ຕິ ເທສິຕຸໍ. ອລໍ ທານິ ເມ ອິມໍ ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຏິໂສຕຄາມິນ຺ຕິ ປຏິໂສຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ; ນິພ຺ພານຄາມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຄຣຕ຺ຕາຕິ ກາມຣາຄຠວຣາຄທິຏ຺ຐິຣາເຄນ ຣຕ຺ຕາ. ນ ທກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ນ ປສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂມຂນ຺ເຘນ ອາວຸຏາຕິ ອວິຊ຺ຊາຣາສິນາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕາຍາຕິ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ກຠາເວນ; ອເທເສຕຸກາມຕາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໘. ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມາຕິ ຍສ຺ມິໍ ນາມ ໂລເກ. ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ຘມ຺ມເທສນາຍາຈນຕ຺ຖໍ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາມເຍ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ອປ຺ປໍ ຣາຄໂທສໂມຫຣຊໍ ເອເຕສໍ ເອວໍສຠາວາຕິ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາ. ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕາໂຣຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິຕາໂຣ.

ປາຕຸຣໂຫສີຕິ ປາຕຸຠວິ. ສມເລຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິ ມເລຫິ ສມເລຫິ ຉຫິ ສຕ຺ຖາເຣຫິ ຈິນ຺ຕິໂຕ. ອປາປຸເຣຕນ຺ຕິ ວິວຣ ເອຕໍ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ອມຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣຠູຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ. ສຸຓນ຺ຕຸ ຘມ຺ມໍ ວິມເລນານຸພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຣາຄາທິມລານໍ ອຠາວໂຕ ວິມເລນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ອນຸພຸທ຺ຘໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕຸ.

ເສເລ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕຕິ ເສລມເຍ ເອກຄ຺ຆເນ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິ ຍຖາຐິໂຕວ ຍຖາ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ຊນຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ສຸເມຘ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ຎ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຠຄວາ ຘມ຺ມມຍໍ ປຎ຺ຎາມຍໍ ປາສາທມາຣຸຍ຺ຫ ສຍໍ ອເປຕໂສໂກ ໂສກາວຕິຓ຺ຓໍ ຊາຕິຊຣາຠິຠູຕຎ຺ຈ ຊນຕໍ ອເວກ຺ຂສ຺ສຸ ອຸປຘາຣຍ.

ອຸຏ຺ເຐຫີຕິ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖໍ ຈາຣິກຈຣຓໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຠຓຕິ. ວີຣາຕິອາທີສຸ ຠຄວາ ວີຣິຍວນ຺ຕຕາຍ ວີໂຣ. ເທວປຸຕ຺ຕມຈ຺ຈຸກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣມາຣານໍ ວິຊິຕຕ຺ຕາ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ. ຊາຕິກນ຺ຕາຣາທິນິຕ຺ຖຣຓສມຕ຺ຖຕາຍ ສຕ຺ຖວາໂຫ. ກາມຈ຺ຉນ຺ທອິຓສ຺ສ ອຠາວໂຕ ອຓໂຓ.

໙. ອຊ຺ເຌສນນ຺ຕິ ຍາຈນໍ. ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາເຓນ ຈ ອາສຍານຸສຍຎາເຓນ ຈ. ອິເມສຎ຺ຫິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຎາຓານໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂູຕິ ນາມໍ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ຣາຄາທິຣຊໍ ອປ຺ປໍ ເຍສໍ, ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ເຕ ມຫາຣຊກ຺ຂາ. ເຍສໍ ສທ຺ຘາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຕິກ຺ຂານິ ເຕ ຕິກ຺ຂິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ຕານິ ມຸທູນິ ເຕ ມຸທິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ເຍສໍ ເຕເຍວ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ສຸນ຺ທຣາ ເຕ ສ຺ວາກາຣາ. ເຍສໍ ເຕເຍວ ສທ຺ຘາທໂຍ ອາກາຣາ ອສຸນ຺ທຣາ ເຕ ທ຺ວາກາຣາ. ເຍ ກຖິຕກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ຕິ, ສຸເຂນ ສກ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ ວິຎ຺ຎາເປຕຸໍ ເຕ ສຸວິຎ຺ຎາປຍາ. ເຍ ປຣໂລກຎ຺ຈ ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ຠຍໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕິ ເຕ ປຣໂລກວຊ຺ຊຠຍທສ຺ສາວິໂນ. ອຸປ຺ປລິນິຍນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລວເນ. ອິຕເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອນ຺ໂຕນິມຸຄ຺ຄໂປສີນີຕິ ຍານິ ອຸທກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ນິມຸຄ຺ຄາເນວ ໂປສຍນ຺ຕິ. ສໂມທກໍ ຐິຕານີຕິ ອຸທເກນ ສມໍ ຐິຕານິ. ອຸທກໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄມ຺ມ ຐິຕານີຕິ ອຸທກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານິ.

ອປາຣຸຕາຕິ ວິວຏາ. ອມຕສ຺ສ ທ຺ວາຣາຕິ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ. ໂສ ຫິ ອມຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ. ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ ສທ຺ຘນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘໍ ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕຸ. ປຈ຺ຉິມປທທ຺ວເຍ ອຍມຕ຺ໂຖ, ອຫຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປຄຸຓໍ ສຸປ຺ປວຕ຺ຕິມ຺ປິ ອິມໍ ປຓີຕໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມໍ ກາຍວາຈາກິລມຖສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸເຊສຸ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ນ ຠາສິນ຺ຕິ.

ພ຺ຣຫ຺ມຍາຈນກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍກຖາ

໑໐. ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ພ຺ຍຕ຺ໂຕຕິ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເມຘາວີຕິ ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິໂກຕິ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ ນິກ຺ກິເລສຊາຕິໂກ ວິສຸທ຺ຘສຕ຺ໂຕ. ອາຊານິສ຺ສຕີຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສຕິ ປຏິວິຊ຺ຌິສ຺ສຕິ. ຠຄວໂຕປິ ໂຂ ຎາຓໍ ອຸທປາທີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕມທິວສມຕ຺ຖເກ ກາລໍກຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ມຫາຊານິໂຍຕິ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປຕ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄຜລໂຕ ປຣິຫີນຕ຺ຕາ ມຫຕີ ຊານິ ອສ຺ສາຕິ ມຫາຊານິໂຍ ອກ຺ຂເຓ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຠິໂທສກາລໍກໂຕຕິ ຫິຍ຺ໂຍ ກາລໍກໂຕ, ໂສປິ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ອທ຺ທສ. ພຫູກາຣາຕິ ພຫູປກາຣາ. ປຘານປຫິຕຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສູຕິ ປຘານຕ຺ຖາຍ ເປສິຕຕ຺ຕຠາວໍ ມຸໂຂທກທານາທິນາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ.

໑໑. ອນ຺ຕຣາ ຈ ຄຍໍ ອນ຺ຕຣາ ຈ ໂພຘິນ຺ຕິ ອຸປໂກ ໂພຘິມຓ຺ຑສ຺ສ ຈ ຄຍາຍ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ນນ຺ຕິ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ນໍ.

ສພ຺ພາຠິຠູຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສພ຺ພວິທູຕິ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມໍ ອເວທິໍ ອຎ຺ຎາສິໍ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອນູປລິຕ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພສຸ ເຕຠູມກຘມ຺ເມສຸ ກິເລສເລເປນ ອລິຕ຺ໂຕ. ສພ຺ພຎ຺ຊໂຫຕິ ສພ຺ພໍ ເຕຠູມກຘມ຺ມໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕຕິ ຕຓ຺ຫກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາເນ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາຍາຕິ ສພ຺ພໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມໍ ອຕ຺ຕນາວ ຊານິຕ຺ວາ. ກມຸທ຺ທິເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ກໍ ອຎ຺ຎໍ ‘‘ອຍໍ ເມ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍໍ.

ນ ເມ ອາຈຣິໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ມຍ຺ຫໍ ອາຈຣິໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນຕ຺ຖິ ເມ ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ມຍ຺ຫໍ ປຏິຠາຄປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສີຕິຠູໂຕຕິ ສພ຺ພກິເລສຄ຺ຄິນິພ຺ພາປເນນ ສີຕິຠູໂຕ. ກິເລສານໍເຍວ ນິພ຺ພຸຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຸໂຕ.

ກາສີນໍ ປຸຣນ຺ຕິ ກາສິຣຏ຺ເຐ ນຄຣໍ. ອາຫຎ຺ຉໍ ອມຕທຸນ຺ທຸຠິນ຺ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປຏິລາຠາຍ ອມຕເຠຣິໍ ປຫຣິສ຺ສາມີຕິ ຄຈ຺ຉາມິ.

ອຣຫສິ ອນນ຺ຕຊິໂນຕິ ອນນ຺ຕຊິໂນ ຠວິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ. ຫຸເປຍ຺ຍປາວຸໂສຕິ ອາວຸໂສ ເອວມ຺ປິ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ສີສໍ ໂອກມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ສີສໍ ຈາເລຕ຺ວາ.

໑໒. ສຓ຺ຐເປສຸນ຺ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ພາຫຸລ຺ລິໂກຕິ ຈີວຣພາຫຸລ຺ລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕຕິ ປຘານໂຕ ວິພ຺ຠນ຺ໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ປຣິຫີໂນ. ອາວຕ຺ໂຕ ພາຫຸລ຺ລາຍາຕິ ຈີວຣາທິພຫຸລຠາວຕ຺ຖາຍ ອາວຕ຺ໂຕ. ໂອທຫຖ ຠິກ຺ຂເວ ໂສຕນ຺ຕິ ອຸປເນຖ ຠິກ຺ຂເວ ໂສຕໍ; ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຘມ຺ມສວນຕ຺ຖໍ ອຠິມຸຂໍ ກໂຣຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອມຕມຘິຄຕນ຺ຕິ ອມຕໍ ນິພ຺ພານໍ ມຍາ ອຘິຄຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອິຣິຍາຍາຕິ ທຸກ຺ກຣອິຣິຍາຍ. ປຏິປທາຍາຕິ ທຸກ຺ກຣປຏິປທາຍ. ອຠິຊານາຖ ເມ ໂນຕິ ອຠິຊານາຖ ນຸ ເມ ສມນຸປສ຺ສຖ. ເອວຣູປໍ ຠາສິຕເມຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ເອວຣູປໍ ວາກ຺ຍໍ ຠາສິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສກ຺ຂິ ໂຂ ຠຄວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕຸນ຺ຕິ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ຊານາເປຕຸໍ ອສກ຺ຂິ.

໑໓. ຈກ຺ຂຸກຣຓີຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິໂຕ ປຣໍ ສພ຺ພໍ ປທຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ອຘິປ຺ປາຍານຸສນ຺ຘິໂຍຊນາທິເຠທໂຕ ປນ ປປຎ຺ຈສູທນິຍາ ມຊ຺ຌິມຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ອຕິວິຕ຺ຖາຣຠີຣຸກສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ຕາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖໍ ອວຓ຺ຓຍິຕ຺ວາ ວິນຍກຖໍເຍວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

໑໘. ສາວ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສີຕິ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາຍ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ເທວຕາໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ວຈເນນ ອຠິນິປ຺ຜນ຺ນາ ສາວ ຕສ຺ສ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາ ອໂຫສິ.

໑໙. ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈ ວປ຺ປສ຺ສາຕິ ອາທິມ຺ຫິ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາຏິປທທິວເສ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ, ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ທຸຕິຍທິວເສ, ມຫານາມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຕຕິຍທິວເສ, ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖິຍນ຺ຕິ. ອິເມສຎ຺ຈ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນມລວິໂສຘນຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອນ຺ໂຕວິຫາເຣເຍວ ອໂຫສິ. ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກມ຺ມຏ຺ຐານມເລ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມລໍ ວິໂນເທສິ. ປກ຺ຂສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈມິຍໍ ສພ຺ເພ ເຕ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕນ ໂອວທິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ’’ຕິອາທິ.

໒໔. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຉ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຎ຺ຈມິຍາ ປກ຺ຂສ຺ສ ໂລກສ຺ມິໍ ຉ ມນຸສ຺ສາ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໓໑. ປຸພ຺ພານຸປຸພ຺ພການນ຺ຕິ ປເວຓິວເສນ ໂປຣາຓານຸໂປຣາຓານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ເອກສຏ຺ຐິ ໂລເກ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມາ ຉ ອິເມ ຈ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຕິ ອນ຺ໂຕວສ຺ສມ຺ຫິເຍວ ເອກສຏ຺ຐິ ມນຸສ຺ສາ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຣ ຍສອາທີນໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຍໍ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ – ອຕີເຕ ກິຣ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສຊນາ ສຫາຍກາ ວຄ຺ຄພນ຺ເຘນ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕາ ອນາຖສຣີຣານິ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ເຕ ເອກທິວສໍ ຄພ຺ຠິນິໍ ອິຕ຺ຖິໍ ກາລໍກຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຌາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຸສານໍ ນີຫຣິໍສຸ. ເຕສຸ ປຎ຺ຈ ຊເນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຌາເປຖາ’’ຕິ ສຸສາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເສສາ ຄາມໍ ປວິຏ຺ຐາ. ຍໂສ ທາຣໂກ ຕໍ ສຣີຣໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ຌາປຍມາໂນ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິ. ໂສ ອິຕເຣສມ຺ປິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂຠ ອິມໍ ອສຸຈິໍ ປຏິກູລ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສສິ. ເຕປິ ຕຕ຺ຖ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ເຕ ປຎ຺ຈປິ ຊນາ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສສສຫາຍການໍ ກຖຍິໍສຸ. ຍໂສ ປນ ທາຣໂກ ເຄຫມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນ຺ນຎ຺ຈ ຠຣິຍາຍ ຈ ກເຖສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອສຸຠໍ ຠາວຍິໍສຸ. ອຍເມເຕສໍ ປຸພ຺ພໂຍໂຄ. ເຕນາຍສ຺ມໂຕ ຍສສ຺ສ ນາຏກຊເນສຸ ສຸສານສຎ຺ຎາເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕາເຍວ ຈ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພສໍ ວິເສສາຘິຄໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ຠຄວາ ຍາວ ປຈ຺ຉິມກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ຕາວ ພາຣາຓສິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ເຕ ຂີຓາສເວ ສຏ຺ຐິ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ.

໓໒. ທິພ຺ພາ ນາມ ທິພ຺ເພສຸ ວິສເຍສຸ ໂລຠປາສາ. ມານຸສາ ນາມ ມານຸສເກສຸ ວິສເຍສຸ ໂລຠປາສາ. ມາ ເອເກນ ທ຺ເວຕິ ເອເກນ ມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ມາ ອຄມິຕ຺ຖ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ. ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ອນຘິຄຕໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິເສສາຘິຄມໂຕ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ.

໓໓. ອນ຺ຕກາຕິ ລາມກ ຫີນສຕ຺ຕ. ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣຕິ ຣາຄປາສໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຕຎ຺ຫິ ໂສ ‘‘ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ’’ຕິ ມນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ.

໓໔. ນານາທິສາ ນານາຊນປທາຕິ ນານາທິສໂຕ ຈ ນານາຊນປທໂຕ ຈ. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ຕຸມ຺ເຫວ ທານິ ຕາສຸ ຕາສຸ ທິສາສຸ ເຕສຸ ເຕສຸ ຊນປເທສຸ ປພ຺ພາເຊຖາຕິອາທິມ຺ຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊາເປກ຺ຂໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ເຍ ປຣໂຕ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ປຎ຺ຈຫິ ອາພາເຘຫິ ຜຸຏ຺ໂຐ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ‘‘ນ ອນ຺ຘມູຄພຘິໂຣ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄລາ, ເຕ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂທສວິຣຫິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ໂສປິ ຈ ມາຕາປິຕູຫິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕເຍວ. ຕສ຺ສ ອນຸຊານນລກ຺ຂຓໍ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ ມາຕາປິຕູຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາ’’ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ.

ເອວໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂທສວິຣຫິຕໍ ມາຕາປິຕູຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນາປິ ຈ ສເຈ ອຈ຺ຉິນ຺ນເກໂສ ໂຫຕິ, ເອກສີມາຍ ຈ ອຎ຺ເຎປິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖິ, ເກສຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ອາປຸຈ຺ຉນາກາຣໍ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສງ຺ຆໍ ອປໂລເກຕຸໍ ຠຓ຺ຑຸກມ຺ມາຍາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ສເຈ ໂອກາໂສ ໂຫຕິ, ສຍໍ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ພ຺ຍາວໂຏ ໂຫຕິ, ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ, ເອໂກ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເອຕໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ອວຸຕ຺ໂຕປິ ເຈ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພາເຊຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ນຕ຺ຖິ, ສາມເຓໂຣປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເອຕໍ ຂຓ຺ຑສີມໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ສຣຓານິ ປນ ສຍໍ ທາຕພ຺ພານິ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸນາວ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕິ. ປຸຣິສຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂຕ ອຎ຺ໂຎ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ມາຕຸຄາມໍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຕ ອຎ຺ໂຎ. ສາມເຓໂຣ ປນ ສາມເຓຣີ ວາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ກາສາຍານິ ທາຕຸໍ ລຠຕິ. ເກໂສໂຣປນໍ ເຍນ ເກນຈິ ກຕໍ ສຸກຕໍ.

ສເຈ ປນ ຠພ຺ພຣູໂປ ໂຫຕິ ສເຫຕຸໂກ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ, ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາປິ ສຍເມວ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ. ‘‘ມຕ຺ຕິກາມຸຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ເກເສ ເຕເມຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຈ ປນ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕພ຺ໂພ. ປພ຺ພຊິຕຸກາມານຎ຺ຫິ ປຐມໍ ພລວອຸສ຺ສາໂຫ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ປນ ກາສາຍານິ ຈ ເກສຫຣຓສຕ຺ຖກຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ອຸຕ຺ຣສນ຺ຕິ, ເອຕ຺ໂຕເຍວ ປລາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍເມວ ນຫານຕິຕ຺ຖໍ ເນຕ຺ວາ ສເຈ ນາຕິທຫໂຣ ໂຫຕິ, ‘‘ນຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ເກສາ ປນສ຺ສ ສຍເມວ ມຕ຺ຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຘວິຕພ຺ພາ. ທຫຣກຸມາຣໂກ ປນ ສຍໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຄມຍມຕ຺ຕິກາຫິ ຆໍສິຕ຺ວາ ນຫາເປຕພ຺ໂພ. ສເຈປິສ຺ສ ກຈ຺ຉຸ ວາ ປິຬກາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ, ເອວເມວ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສາຘຸກໍ ຫຕ຺ຖປາທສີສານິ ຆໍສິຕ຺ວາ ນຫາເປຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ເອຕ຺ຕເກນ ຫິ ອຸປກາເຣນ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍສຸ ຈ ສາສເນ ຈ ພລວສິເນຫາ ຕິພ຺ພຄາຣວາ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຠິຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ເຖຣຠາວໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິໂນ ໂຫນ຺ຕິ.

ເອວໍ ນຫາປນກາເລ ປນ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອໂຣປນກາເລ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ຎາໂຕ ຍສສ຺ສີ, ອິທານິ ມຍໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ, ອຎ຺ຎາປິ ອນິຍ຺ຍານິກກຖາ ນ ກເຖຕພ຺ພາ. ອຖ ຂ຺ວສ຺ສ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຘາເຣຫິ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ອາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນ ຈ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານຄນ຺ຘາສໂຍກາສວເສນ ອສຸຈິເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກູລຠາວໍ ນິຊ຺ຊີວນິສ຺ສຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫິ ໂສ ປຸພ຺ເພ ມທ຺ທິຕສງ຺ຂາໂຣ ໂຫຕິ ຠາວິຕຠາວໂນ, ກຓ຺ຏກເວຘາເປກ຺ໂຂ ວິຍ ປຣິປກ຺ກຄຓ຺ໂຑ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາເປກ຺ຂໍ ວິຍ ຈ ປຣິຓຕປທຸມໍ, ອຖສ຺ສ ອາຣທ຺ຘມຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາເຣ ອິນ຺ທາສນິ ວິຍ ປພ຺ພເຕ ກິເລສປພ຺ພເຕ ຈຸຓ຺ຓຍມານໍເຍວ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຍ ຫິ ເກຈິ ຂຸຣຄ຺ເຄ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ສພ຺ເພ ເຕ ເອວຣູປໍ ສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕນ ອາຈຣິເຍນ ທິນ຺ນນຍໍ ນິສ຺ສາຍ ໂນ ອນິສ຺ສາຍ. ຕສ຺ມາສ຺ສ ອາທິໂຕວ ເອວຣູປີ ກຖາ ກເຖຕພ຺ພາຕິ.

ເກເສສຸ ປນ ໂອໂຣປິເຕສຸ ຫລິທ຺ທິຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ ວາ ສີສຎ຺ຈ ສຣີຣຎ຺ຈ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄິຫິຄນ຺ຘໍ ອປເນຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ສກິໍ ວາ ປຏິຄ຺ຄາເຫຕພ຺ໂພ. ອຖາປິສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອທຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ວາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ວາ ສຍເມວ ອຈ຺ຉາເທຕິ, ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈປິ ອຎ຺ຎໍ ທຫຣໍ ວາ ສາມເຓຣໍ ວາ ອຸປາສກໍ ວາ ອາຓາເປຕິ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອຕານິ ກາສາຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ ຕໍເຍວ ວາ ອາຓາເປຕິ ‘‘ເອຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຈ຺ຉາເທຫີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສພ຺ພໍ ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາວ ທິນ຺ນໍ ໂຫຕິ.

ຍໍ ປນ ນິວາສນໍ ວາ ປາຣຸປນໍ ວາ ອນາຓຕ຺ຕິຍາ ນິວາເສຕິ ວາ ປາຣຸປຕິ ວາ, ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຸນ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸນາ ຫິ ສຫຕ຺ເຖນ ວາ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ວາ ທິນ຺ນເມວ ກາສາວໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອທິນ຺ນໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ສເຈປິ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕກໍ ໂຫຕິ, ໂກ ປນ ວາໂທ ອຸປຊ຺ຌາຍມູລເກ! ອຍໍ ‘‘ປຐມໍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາທາເປຕ຺ວາ ເອກໍສໍ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຠິກ຺ຂູນໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາຕິ ເຍ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ, ເຕສໍ ປາເທ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ; ອຖ ສຣຓຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເອວໍ ວເທຫີຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ‘‘ຍມຫໍ ວທາມິ, ຕໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ອຖສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ວາ ອາຈຣິເຍນ ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຣຓານິ ທາຕພ຺ພານິ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປາຏິຍາວ ນ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ. ສເຈ ຫິ ເອກປທມ຺ປິ ເອກກ຺ຂຣມ຺ປິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ເທຕິ, ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍເຍວ ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອິຕເຣສຸ ເອເກກໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທຕິ, ອທິນ຺ນານິ ໂຫນ຺ຕິ ສຣຓານິ.

ອິມຎ຺ຈ ປນ ສຣຓຄມນູປສມ຺ປທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນຸຎ຺ຎາຕອຸປສມ຺ປທາ ເອກໂຕ ສຸທ຺ຘິຍາ ວຏ຺ຏຕິ. ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິຍາວ ວຏ຺ຏຕິ, ໂນ ເອກໂຕ ສຸທ຺ຘິຍາ. ຕສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ຎຕ຺ຕິໂທສຎ຺ເຈວ ກມ຺ມວາຈາໂທສຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ສຸກຕໍ ໂຫຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປນ ອິມານິ ຕີຓິ ສຣຓານິ ພຸກາຣຘກາຣາທີນໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນານໍ ຐານກຣຓສມ຺ປທໍ ອຫາເປນ຺ເຕເນວ ອາຈຣິເຍນປິ ອນ຺ເຕວາສິເກນປິ ວຕ຺ຕພ຺ພານິ. ສເຈ ອາຈຣິໂຍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ອນ຺ເຕວາສິໂກ ວາ ສກ຺ໂກຕິ, ອາຈຣິໂຍ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ອຸໂຠປິ ວາ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ປນ ອຸໂຠປິ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏຕິ.

ອິມານິ ຈ ປນ ທທມາເນນ ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ເອກສມ຺ພນ຺ຘານິ ອນຸນາສິກນ຺ຕານິ ວາ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ, ‘‘ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມກາຣນ຺ຕານິ ວາ ກຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພານິ. ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ນາມໍ ສາເວຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠນ຺ເຕ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິໂຕ ຍາວຊີວໍ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກອຏ຺ຐກຖາຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ປາຬິຍມ຺ປິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕສໍ ຣຸຈິມຕ຺ຕເມວ, ຕສ຺ມາ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຖາ ອວທນ຺ຕສ຺ສ ສຣຓໍ ກຸປ຺ປຕີຕິ.

ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອິເມຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປສມ຺ປທນ຺ຕິ ອິເມຫິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິອາທີຫິ ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸຠໂຕສຸທ຺ຘິຍາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ອຸປສມ຺ປທາ ປຣໂຕ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ສາ ເອຕຣຫິ ສຣຓມຕ຺ເຕເນວ ນ ຣຸຫຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຣໂຕ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມຫິ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສາມເຓຣປພ຺ພຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ເອວ, ຕສ຺ມາ ສາ ເອຕຣຫິປິ ສຣຓມຕ຺ເຕເນວ ຣຸຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ສາມເຓຣຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ.

ສເຈ ປເນສ ມຕິມາ ໂຫຕິ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ, ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ສິກ຺ຂາປທານິ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານິ. ກຖໍ? ຍຖາ ຠຄວຕາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາມເຓຣານໍ ທສ ສິກ຺ຂາປທານິ, ເຕສຸ ຈ ສາມເຓເຣຫິ ສິກ຺ຂິຕຸໍ. ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ, ອທິນ຺ນາທານາ ເວຣມຓີ, ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ເວຣມຓີ, ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີ, ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ ເວຣມຓີ, ວິກາລໂຠຊນາ ເວຣມຓີ, ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕວິສູກທສ຺ສນາ ເວຣມຓີ, ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຘາຣຓມຓ຺ຑນວິຠູສນຏ຺ຐານາ ເວຣມຓີ, ອຸຈ຺ຈາສຍນມຫາສຍນາ ເວຣມຓີ, ຊາຕຣູປຣຊຕປຏິຄ຺ຄຫຓາ ເວຣມຓີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໖).

ອນ຺ຘກຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ ຍາວຊີວໍ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິສິກ຺ຂາປທໍ

ສມາທິຍາມີ’’ຕິ ເອວໍ ສຣຓທານໍ ວິຍ ສິກ຺ຂາປທທານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເນວ ປາຬິຍໍ ນ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຍຖາປາຬິຍາວ ອຸທ຺ທິສິຕພ຺ພານິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຫິ ສຣຓຄມເນເຫວ ສິທ຺ຘາ, ສິກ຺ຂາປທານິ ປນ ເກວລໍ ສິກ຺ຂາປຣິປູຣຓຕ຺ຖໍ ຊານິຕພ຺ພານິ. ຕສ຺ມາ ຕານິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕນເຍນ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຍາຍ ກາຍຈິ ຠາສາຍ ອຕ຺ຖວເສນປິ ອາຈິກ຺ຂິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍາວ ປນ ອຕ຺ຕນາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາປທານິ ນ ຊານາຕິ, ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣຓຏ຺ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ປານໂຠຊນາທິວິຘິມ຺ຫິ ຈ ນ ກຸສໂລ ໂຫຕິ, ຕາວ ໂຠຊນສາລໍ ວາ ສລາກຠາຊນຏ຺ຐານໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕຖາຣູປຏ຺ຐານໍ ນ ເປເສຕພ຺ໂພ, ສນ຺ຕິກາວຈໂຣເຍວ ກາຕພ຺ໂພ, ພາລທາຣໂກ ວິຍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ໂພ, ສພ຺ພມສ຺ສ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ນິວາສນປາຣຸປນາທີສຸ ອາຠິສມາຈາຣິເກສຸ ວິເນຕພ຺ໂພ. ເຕນາປິ ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ທສຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ສາມເຓຣໍ ນາເສຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໐໘) ເອວໍ ປຣໂຕ ວຸຕ຺ຕານິ ທສ ນາສນງ຺ຄານິ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອາຠິສມາຈາຣິກໍ ປຣິປູເຣນ຺ເຕນ ທສວິເຘ ສີເລ ສາຘຸກໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ທຸຕິຍມາຣກຖາ

໓໕. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວຕິ ມຍາ ໂຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ໂຍນິໂສ ມນສິກາໂຣ, ເຕນ ເຫຕຸນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຠຕ຺ຕິໍ ປຣິຓາເມຕ຺ວາ ມຍາຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ທຸຕິຍມາຣກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຖາ

໓໖. ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາຕິ ເຕ ກິຣ ຣາຊກຸມາຣາ ຣູເປນ ຈ ຈິຕ຺ເຕນ ຈ ຠທ຺ທກາ ວຄ຺ຄພນ຺ເຘນ ຈ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ໂວຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີຕິ ເກສຎ຺ຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ, ເກສຎ຺ຈິ ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ, ເກສຎ຺ຈິ ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ອຸທປາທິ. ຕໂຍປິ ຫິ ເອເຕ ມຄ຺ຄາ ‘‘ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ກິຣ ຕຸຓ຺ຑິລຊາຕເກ ຕິໍສຘຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ອຖ ຕຸຓ຺ຑິໂລວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສີລານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ; ອິທໍ ເນສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ.

ຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາ

໓໗. ປມຸໂຂຕິ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ປາໂມກ຺ໂຂຕິ ອຸຕ຺ຕໂມ ວິສຸທ຺ຘປຎ຺ໂຎ.

໓໘. ອນຸປຫຈ຺ຈາຕິ ອວິນາເສຕ຺ວາ. ເຕຊສາ ເຕຊນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຕເຊນ ນາຄສ຺ສ ເຕຊໍ. ປຣິຍາທິເຍຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຠິຠເວຍ຺ຍໍ, ວິນາເສຍ຺ຍໍ ວາຕິ. ມກ຺ຂນ຺ຕິ ໂກຘໍ. ນຕ຺ເວວ ຈ ໂຂ ອຣຫາ ຍຖາ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ‘‘ອຣຫາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ວທຕິ.

໓໙. ເນຣຎ຺ຊຣາຍໍ ຠຄວາຕິອາທິກາ ຄາຖາໂຍ ປຈ຺ຉາ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ.

໔໔-໙. ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍນ຺ຕິ ສຸກ຺ຂາປນຕ຺ຖາຍ ປສາເຣຕ຺ວາ ຐເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຠນ຺ເຕ ອາຫຣ ຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອຓໂຕຕິ ອາຫຣຫຕ຺ໂຖ. ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ມນ຺ທາມຸຂິໂຍຕິ ອຄ຺ຄິຠາຊນານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.

໕໑. ຈິຣປຏິກາຕິ ຈິຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ.

໕໒. ເກສມິສ຺ສນ຺ຕິອາທີສຸ ເກສາ ເອວ ເກສມິສ຺ສໍ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ຂາຣິກາຊນ຺ຕິ ຂາຣິຠາໂຣ.

ອຸຣຸເວລປາຏິຫາຣິຍກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ພິມ຺ພິສາຣສມາຄມກຖາ

໕໕. ລຏ຺ຐິວເນຕິ ຕາລຸຍ຺ຍາເນ. ສຸປ຺ປຕິຏ຺ເຐ ເຈຕິເຍຕິ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວຏຣຸກ຺ເຂ; ຕສ຺ສ ກິເຣຕໍ ນາມໍ. ທ຺ວາທສນຫຸເຕຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອກໍ ນຫຸຕໍ ທສສຫສ຺ສານິ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ເຕສໍ ກງ຺ຂາຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ອຠາສິ.

ກິສໂກວທາໂນຕິ ຕາປສຈຣິຍາຍ ກິສສຣີຣຕ຺ຕາ ‘‘ກິສໂກ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມານໍ ຕາປສານໍ ໂອວາທໂກ ອນຸສາສໂກ ສມາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ສຍໍ ກິສໂກ ຕາປໂສ ສມາໂນ ວທາໂນ ຈ ອຎ຺ເຎ ໂອວທນ຺ໂຕ ອນຸສາສນ຺ໂຕຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ ປຫີນນ຺ຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ປຫີນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອຸຣຸເວລວາສິອຄ຺ຄິປຣິຈາຣການໍ ຕາປສານໍ ສຍໍ ໂອວາທາຈຣິໂຍ ສມາໂນ ກິໍ ທິສ຺ວາ ປຫາສິ, ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ເກນ ກາຣເຓນ ຕວ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ ປຫີນ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຕິຍຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ເອເຕ ຣູປາທິເກ ກາເມ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ຍຎ຺ຎາ ອຠິວທນ຺ຕິ, ສ຺ວາຫໍ ເອຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຣູປາທິກໍ ກາມປ຺ປເຠທໍ ຂນ຺ຘຸປຘີສຸ ມລນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ອິເມ ຍິຏ຺ຐຫຸຕປ຺ປເຠທາ ຍຎ຺ຎາ ມລເມວ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຍິຏ຺ເຐ ນ ຫຸເຕ ອຣຎ຺ຊິໍ; ຍິຏ຺ເຐ ວາ ຫຸເຕ ວາ ນາຠິຣມິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕິຍຄາຖາຍ – ອຖ ໂກຈຣຫີຕິ ອຖ ກ຺ວຈຣຫິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຈຕຸຕ຺ຖຄາຖາຍ – ປທນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປທໍ. ສນ຺ຕສຠາວຕາຍ ສນ຺ຕໍ. ອຸປຘີນໍ ອຠາເວນ ອນຸປຘິກໍ. ຣາຄກິຎ຺ຈນາທີນໍ ອຠາເວນ ອກິຎ຺ຈນໍ. ຕີສຸ ຠເວສຸ ອລຄ຺ຄຕາຍ ຍໍ ກາມຠວໍ ຍຎ຺ຎາ ວທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິມ຺ປິ ກາມຠເວ ອສຕ຺ຕໍ. ຊາຕິຊຣາມຣຓານໍ ອຠາເວນ ອນຎ຺ຎຖາຠາວິໍ. ອຕ຺ຕນາ ຠາວິເຕນ ມຄ຺ເຄເນວ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎນ ເກນຈິ ອຘິຄເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ອນຎ຺ຎເນຍ຺ຍໍ. ຍສ຺ມາ ອີທິສໍ ປທມທ຺ທສໍ, ຕສ຺ມາ ນ ຍິຏ຺ເຐ ນ ຫຸເຕ ອຣຎ຺ຊິໍ. ເຕນ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ໂຍ ອຫໍ ເທວມນຸສ຺ສໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິສາຘເກ ນ ຍິຏ຺ເຐ ນ ຫຸເຕ ອຣຎ຺ຊິໍ, ໂສ ກິໍ ວກ຺ຂາມິ ‘‘ເອຕ຺ຖ ນາມ ເມ ເທວມນຸສ຺ສໂລເກ ຣໂຕ ມໂນ’’ຕິ.

໕໖. ເອວໍ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ‘‘ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ເອວໍ ຠຄວໂຕ ສາວກຠາວໍ ປກາເສສິ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາກາເສ ວິວິຘານິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາຓໍ.

໕໗. ອສ຺ສາສກາຕິ ອາສີສນາ; ປຕ຺ຖນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອສາຫໍ ຠນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ມຄ຺ຄປ຺ປຏິເວເຘເນວສ຺ສ ສິທ຺ຘໍ ສຣຓຄມນໍ, ຕຕ຺ຖ ປນ ນິຈ຺ຉຍຄມນເມວ ຄໂຕ, ອິທານິ ວາຈາຍ ອຕ຺ຕສນ຺ນິຍ຺ຍາຕນໍ ກໂຣຕິ. ມຄ຺ຄວເສເນວາຍໍ ນິຍຕສຣຓຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕໍ ປເຣສໍ ວາຈາຍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຓິປາຕຄມນຎ຺ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວໍ ວທຕິ.

໕໘. ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓຕິ ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓນິກ຺ເຂນ ສມານວຓ຺ໂຓ. ທສວາໂສຕິ ທສສຸ ອຣິຍວາເສສຸ ວຸຕ຺ຖວາໂສ. ທສຘມ຺ມວິທູຕິ ທສກມ຺ມປຖວິທູ. ທສຠິ ຈຸເປໂຕຕິ ທສຫິ ອເສກ຺ເຂຫິ ອງ຺ເຄຫິ ອຸເປໂຕ. ສພ຺ພຘິທນ຺ໂຕຕິ ສພ຺ເພສຸ ທນ຺ໂຕ; ຠຄວໂຕ ຫິ ຈກ຺ຂຸອາທີສຸ ກິຎ຺ຈິ ອທນ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

໕໙. ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ໂອນີຕປຕ຺ຕປາຓິໍ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທີຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠຸຕ຺ຕວນ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໂຕ ຈ ອປນີຕປາຓິໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປເທເສ ນິສີທີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖິການນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາຠິວາທນຄມເນນ ຈ ຘມ຺ມສວເນນ ຈ ອຕ຺ຖິການໍ. ອຠິກ຺ກມນີຍນ຺ຕິ ອຠິຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍໍ. ອປ຺ປາກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອນາກິຓ຺ຓໍ. ອປ຺ປສທ຺ທນ຺ຕິ ວຈນສທ຺ເທນ ອປ຺ປສທ຺ທໍ. ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ນຄຣນິຄ຺ໂຆສສທ຺ເທນ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ. ວິຊນວາຕນ຺ຕິ ອນຸສຎ຺ຈຣຓຊນສ຺ສ ສຣີຣວາເຕນ ວິຣຫິຕໍ. ‘‘ວິຊນວາທ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ; ອນ຺ໂຕ ຊນວາເທນ ຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ວິຊນປາຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ; ຊນສຎ຺ຈາຣວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນຸສ຺ສຣາຫເສຍ຺ຍກນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຣຫສ຺ສກິຣິຍຏ຺ຐານິຍໍ. ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ວິເວການຸຣູປໍ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ

໖໐. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຈ. ເຕຫິ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕິ‘‘ໂຍ ປຐມໍ ອມຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ ເຕ ກິຣ ອຸໂຠປິ ຄິຫິກາເລ ອຸປຕິສ຺ໂສ ໂກລິໂຕຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາຍມານນາມາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຕມາຓວກປຣິວາຣາ ຄິຣຄ຺ຄສມຊ຺ຊໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຣ ເນສໍ ມຫາຊນໍ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ນາມ ເອວໍ ມຫາສຕ຺ຕນິກາໂຍ ອປ຺ປຕ຺ເຕ ວສ຺ສສເຕ ມຣຓມຸເຂ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ອຸໂຠປິ ອຸຏ຺ຐິຕາຍ ປຣິສາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌາສຍາ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕມຣຓສຎ຺ຎາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ສມ຺ມ ມຣເຓ ສຕິ ອມເຕນາປິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຫນ຺ທ ມຍໍ ອມຕໍ ປຣິເຍສາມາ’’ຕິ ອມຕປຣິເຍສນຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ຉນ຺ນປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສປຣິສາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ຕສ຺ສ ຎາຓວິສເຍ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາຈຣິຍ, ອຎ຺ໂຎເປຕ຺ຖ ສາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕກເມວ ອິທ’’ນ຺ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕຸຈ຺ຉໍ ອິທໍ ອາວຸໂສ ນິສ຺ສາຣໍ, ໂຍ ທານິ ອມ຺ເຫສຸ ປຐມໍ ອມຕໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ອິຕຣສ຺ສ ອາໂຣເຈຕູ’’ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຕຫິ ກຕິກາ ກຕາ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ.

ປາສາທິເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕນາຕິອາທີສຸ ອິຕ຺ຖມ຺ຠູຕລກ຺ຂເຓ ກຣຓວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕໍ ອນຸພນ຺ຘນສ຺ສ ກາຣຓວຈນໍ; ອິທຎ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ເຘຍ຺ຍໍ, ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ອິທໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິເກຫິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຎາໂຕ ເຈວ ອຸປຄໂຕ ຈ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ອຕ຺ຖິເກຫິ ອມ຺ເຫຫິ ‘‘ມຣເຓ ສຕິ ອມເຕນາປິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເກວລໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຸປຎ຺ຎາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ, ຕໍ ມຄ຺ຄນ຺ໂຕ ປຣິເຍສນ຺ໂຕຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາທາຍ ປຏິກ຺ກມີຕິ ສຸທິນ຺ນກຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ກຸຏ຺ຏມູລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສາຣິປຸຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ‘‘ອກາໂລ ໂຂ ຕາວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິປູຣຓຕ຺ຖໍ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກມຓ຺ຑລຸໂຕ ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາເທນ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊໂກ’’ຕິອາທິ. ນ ຕາຫໍ ສກ຺ໂກມີຕິ ນ ເຕ ອຫໍ ສກ຺ໂກມິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຖໂຣ ນ ເອຕ຺ຕກໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ໂຂ ອິມສ຺ສ ຘມ຺ມຄາຣວໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີຕິ ສພ຺ພາກາເຣນ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ອວິສຍຠາວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາຕິ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ ນາມ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ; ເຕນສ຺ສ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສໍ ເຫຕຸໍ ຕຖາຄໂຕ ອາຫາຕິ ເຕສໍ ເຫຕຸ ນາມ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ; ຕຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ອາຫາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕສຎ຺ຈ ໂຍ ນິໂຣໂຘຕິ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສຈ຺ຈານໍ ໂຍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິນິໂຣໂຘ; ຕຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕ ອາຫາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນສ຺ສ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ທສ຺ເສຕິ. ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ປເນຕ຺ຖ ສຣູປໂຕ ອທສ຺ສິຕມ຺ປິ ນຍໂຕ ທສ຺ສິຕໍ ໂຫຕິ, ນິໂຣເຘ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສມ຺ປາປໂກ ມຄ຺ໂຄ ວຸຕ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ເຕສຎ຺ຈ ໂຍ ນິໂຣໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ເຕສໍ ໂຍ ນິໂຣໂຘ ຈ ນິໂຣຘຸປາໂຍ ຈາຕິ ເອວໍ ທ຺ເວປິ ສຈ຺ຈານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອິທານິ ຕເມວຕ຺ຖໍ ປຏິປາເທນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ເອວໍວາທີ ມຫາສມໂຓ’’ຕິ.

ເອເສວ ຘມ຺ໂມ ຍທິ ຕາວເທວາຕິ ສເຈປິ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕກເມວ ອິທໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລມຕ຺ຕເມວ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຖາປິ ເອໂສ ເອວ ຘມ຺ໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈພ຺ຍຕ຺ຖ ປທມໂສກນ຺ຕິ ຍໍ ມຍໍ ປຣິເຍສມານາ ວິຈຣາມ, ຕໍ ປທມໂສກໍ ປຏິວິທ຺ຘາຕ຺ຖ ຕຸມ຺ເຫ; ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ຕຸມ຺ເຫຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອທິຏ຺ຐໍ ອພ຺ຠຕີຕໍ ພຫຸເກຫິ ກປ຺ປນຫຸເຕຫີຕິ ອມ຺ເຫຫິ ນາມ ອິທໍ ປທໍ ພຫຸເກຫິ ກປ຺ປນຫຸເຕຫິ ອທິຏ຺ຐເມວ ອພ຺ຠຕີຕໍ; ອິຕິ ຕສ຺ສ ປທສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຠາເວນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາຊານິຠາວໍ ທີເປຕິ.

໖໒. ຄມ຺ຠີເຣ ຎາຓວິສເຍຕິ ຄມ຺ຠີເຣ ເຈວ ຄມ຺ຠີຣສ຺ສ ຈ ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠູເຕ. ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍຕິ ນິພ຺ພາເນ. ວິມຸຕ຺ເຕຕິ ຕທາຣມ຺ມຓາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ເຕ. ພ຺ຍາກາສີຕິ ‘‘ເອຕໍ ເມ ສາວກຍຸຄໍ ຠວິສ຺ສຕິ ອຄ຺ຄໍ ຠທ຺ທຍຸຄ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ໂຕ ສາວກປາຣມິຎ຺ຎາເຓ ພ຺ຍາກາສິ. ສາວ ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສີຕິ ສາ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາເຍວ ເຕສໍ ອຸປສມ຺ປທາ ອໂຫສິ. ເອວໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ເນສຸ ຈ ເຕສຸ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຕຫິ ທິວເສຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອຑ຺ຒມາເສນ.

ອຕີເຕ ກິຣ ອໂນມທສ຺ສີ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ສ ສຣໂທ ນາມ ຕາປໂສ ສເກ ອສ຺ສເມ ນານາປຸປ຺ເຜຫິ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາສເນເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສາປິ ຕເຖວ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາສນານິ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄສາວກຠາວໍ ປຕ຺ເຖສິ. ປຕ຺ຖຍິຕ຺ວາ ຈ ສິຣີວຑ຺ຒສ຺ສ ນາມ ເສຏ຺ຐິໂນ ເປເສສິ ‘‘ມຍາ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ຖິຕໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິ ນີລຸປ຺ປລມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ຕຕ຺ຖ ໂຠເຊຕ຺ວາ ທຸຕິຍສາວກຠາວໍ ປຕ຺ເຖສິ. ເຕສຸ ສຣທຕາປໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຊາໂຕ, ສິຣີວຑ຺ໂຒ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖໂຣຕິ ອິທໍ ເນສໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ.

໖໓. ອປຸຕ຺ຕກຕາຍາຕິອາທີສຸ ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອປຸຕ຺ຕກຕາຍ. ຍາສໍ ປຕີ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເວຘພ຺ຍາຍ ວິຘວາຠາວາຍ. ອຸຠເຍນາປິ ກຸລຸປຈ຺ເຉທາຍ. ສຎ຺ຈຍານີຕິ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິການິ. ມຄຘານໍ ຄິຣິພ຺ພຊນ຺ຕິ ມຄຘານໍ ຊນປທສ຺ສ ຄິຣິພ຺ພຊໍ ນຄຣໍ. ມຫາວີຣາຕິ ມຫາວີຣິຍວນ຺ໂຕ. ນຍມານານນ຺ຕິ ນຍມາເນສຸ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ວາ. ກາ ອຸສູຍາ ວິຊານຕນ຺ຕິ ຘມ຺ເມນ ນຍນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ວິຊານນ຺ຕານໍ ກາ ອິສ຺ສາ.

ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານປພ຺ພຊ຺ຊາກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາ

໖໔-໕. ອນຸປຊ຺ຌາຍກາຕິ ວຊ຺ຊາວຊ຺ຊໍ ອຸປນິຊ຺ຌາຍເກນ ຄຣຸນາ ວິຣຫິຕາ. ອນາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ນ ອາກປ຺ເປນ ສມ຺ປນ຺ນາ; ສມຓສາຣຸປ຺ປາຈາຣວິຣຫິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປຣິໂຠຊເນຕິ ໂຠຊນສ຺ສ ອຸປຣິ. ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓກປຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ມນຸສ຺ສາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐສຎ຺ຎິໂນ, ຕສ຺ມາ ອຸຕ຺ຕິຏ຺ຐປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອຸປນາເມນ຺ຕີຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອນຸຊານາມິ ຠິກ຺ຂເວ ອຸປຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ຄເຫຕຸໍ ອນຸຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສຕີຕິ ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ອຍນ຺ຕິ ເອວໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສຕິ. ເອສ ນໂຍ ທຸຕິຍປເທປິ. ສຄາຣວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາຕິ ຄຣຸຠາວຎ຺ເຈວ ເຊຏ຺ຐກຠາວຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນຕິ ສຠາຄຊີວິກາ. ສາຫູຕິ ວາຕິອາທີນິ ປຎ຺ຈ ປທານິ ອຸປຊ຺ຌາຍຠາວສມ຺ປຏິຈ຺ຉນເວວຈນານິ. ກາເຍນ ວິຎ຺ຎາເປຕີຕິ ເອວໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ ຠນ຺ເຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວຸຕ຺ເຕ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘‘ສາຫູ’’ຕິອາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປເທສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປທສ຺ສ ວເສນ ກາເຍນ ວາ ວາຈາຍ ວາ ກາຍວາຈາຫິ ວາ ‘‘ຄຫິໂຕ ຕຍາ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓໍ ວິຎ຺ຎາເປຕິ, ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ. ອິທເມວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຸປຊ຺ຌາຍຄ຺ຄຫຓໍ, ຍທິທໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ປເທສຸ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປທສ຺ສ ວາຈາຍ ວາ ສາວນໍ ກາເຍນ ວາ ອຕ຺ຖວິຎ຺ຎາປນນ຺ຕິ. ເກຈິ ປນ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທນ຺ຕິ. ນ ຕໍ ປມາຓໍ, ອາຍາຈນທານມຕ຺ເຕນ ຫິ ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ນ ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ ອງ຺ຄໍ. ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນາປິ ນ ເກວລໍ ອິມິນາ ເມ ປເທນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຄຫິໂຕຕິ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄ ທານິ ເຖໂຣ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ, ອຫມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ຠາໂຣ’’ຕິ ອິທມ຺ປິ ຎາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໖໖. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຕິ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ອຍໍ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາ. ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປາຫນາ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາຕິ ສຈສ຺ສ ປຈ຺ຈູສກາເລ ຈງ຺ກມນຕ຺ຖາຍ ວາ ໂຘຕປາທປຣິຫຣຓຕ຺ຖາຍ ວາ ປຏິມຸກ຺ກາ ອຸປາຫນາ ປາທຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາ ກາລສ຺ເສວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອປເນຕ຺ວາ. ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ມຊ຺ຌິມໍ ຂຸທ຺ທກນ຺ຕິ ຕີຓິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍໍ ຕີຓິ ທິວສານິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາທິສເມວ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນິຍມໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖ ຍາທິສໍ ລຠຕິ ຕາທິສໍ ທາຕພ຺ພໍ.

ມຸໂຂທກໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ສີຕຎ຺ຈ ອຸຓ຺ຫຎ຺ຈ ອຸທກໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕໂຕ ຍໍ ຕີຓິ ທິວສານິ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ຈຕຸຕ຺ຖທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕາທິສເມວ ມຸຂໂຘວໂນທກໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອນິຍມໍ ກຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຖ ຍາທິສໍ ລຠຕິ ຕາທິສໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທຸວິຘມ຺ປິ ວຬຎ຺ເຊຕິ, ທຸວິຘມ຺ປິ ອຸປເນຕພ຺ພໍ. ອຸທກໍ ມຸຂໂຘວນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ວຈ຺ຈກຸຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ເຖເຣ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ຄເຕ ປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ; ເອວໍ ປຣິເວຓໍ ອສຸຎ຺ຎໍ ໂຫຕິ. ເຖເຣ ວຈ຺ຈກຸຏິໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ເຕເຍວ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ‘‘ສເຈ ຍາຄຸ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຸກ຺ລາໂປຕິ ເກນຈິ ກຈວເຣນ ສງ຺ກິຓ຺ໂຓ, ສເຈ ປນ ອຎ຺ໂຎ ກຈວໂຣ ນຕ຺ຖິ, ອຸທກຜຸສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ເຖນປິ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ.

ສຄຸຓໍ ກຕ຺ວາຕິ ທ຺ເວ ຈີວຣານິ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ, ຕາ ເອກໂຕ ກຕາ ທ຺ເວປິ ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ. ສພ຺ພຎ຺ຫິ ຈີວຣໍ ສງ຺ຆຏິຕຕ຺ຕາ ‘‘ສງ຺ຆາຏີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສງ຺ຆາຏິໂຍ ທາຕພ຺ພາ’’ຕິ. ນາຕິທູເຣ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕໍ ເອເກນ ວາ ທ຺ວີຫິ ວາ ປທວີຕິຫາເຣຫິ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ນາຕິທູເຣ ນາຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຄໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຕ຺ຕປຣິຍາປນ຺ນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ຍາຄຸຍາ ວາ ຠຕ຺ເຕ ວາ ລທ຺ເຘ ປຕ຺ໂຕ ອຸຓ຺ໂຫ ວາ ຠາຣິໂກ ວາ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ໂສ ປຕ຺ໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຠຓມານສ຺ສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ກຖາ ໂອປາເຕຕພ຺ພາຕິ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ວາ ຠຓມານສ຺ສ ອນິຏ຺ຐິເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນ ອຎ຺ຎາ ກຖາ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປຕພ຺ພາ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ນກາເຣນ ປຏິເສໂຘ ກຣິຍຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ທຸກ຺ກຏາປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍຎ຺ຫິ ຂນ຺ຘກຘມ຺ມຕາ. ອາປຕ຺ຕິສາມນ຺ຕາ ຠຓມາໂນຕິ ປທໂສຘມ຺ມທຸຏ຺ຐຸລ຺ລາທິວເສນ ອາປຕ຺ຕິຍາ ອາສນ຺ນວາຈໍ ຠຓມາໂນ. ນິວາເຣຕພ຺ໂພຕິ ‘‘ກິໍ ຠນ຺ເຕ ອີທິສໍ ນາມ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ເຕນ ວິຍ ວາເຣຕພ຺ໂພ. ວາເຣສ຺ສາມີຕິ ປນ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫລ຺ລກ, ມາ ເອວໍ ຠຓາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ.

ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາຕິ ສເຈ ອາສນ຺ເນ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ວິຫາເຣ ວາ ຄິລາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕິ, ຄາມໂຕ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ທູເຣ ຄາໂມ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈີວເຣນ ປຕ຺ຕໍ ເວເຐຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ຄໂຕ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ນິວຕ຺ຕນ຺ເຕນ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາສນປຎ຺ຎາປນາທິ ສພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສິນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິ ຕິນ຺ຕໍ ເສທຄ຺ຄຫິຕໍ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ກຓ຺ຓໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາຕິ ກຓ຺ຓໍ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລປ຺ປມາຓໍ ອຕິເຣກໍ ກຕ຺ວາ ເອວໍ ຈີວຣໍ ສໍຫຣິຕພ຺ພໍ. ກິໍ ກາຣຓາ? ມາ ມຊ຺ເຌ ຠງ຺ໂຄ ອໂຫສີຕິ. ສມໍ ກຕ຺ວາ ສໍຫຣິຕສ຺ສ ຫິ ມຊ຺ເຌ ຠງ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ຕໂຕ ນິຈ຺ຈໍ ຠິຊ຺ຊມານໍ ທຸພ຺ພລໍ ໂຫຕິ ຕໍ ນິວາຣຓຕ຺ຖເມຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຍຖາ ອຊ຺ຊ ຠງ຺ຄຏ຺ຐາເນເຍວ ສ຺ເວ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ທິວເສ ທິວເສ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ສໍຫຣິຕພ຺ພໍ. ໂອໂຠເຄ ກາຍພນ຺ຘນໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ກາຍພນ຺ຘນໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໂຠເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐເປຕພ຺ພໍ.

ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ຄາເມເຍວ ວາ ອນ຺ຕຣຆເຣ ວາ ປຏິກ຺ກມເນ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ປິຓ຺ຑໍ ວາ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ຄາເມ ອຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂສ຺ສ ວາ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມາ ‘‘ສເຈ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສເຈປິ ຕສ຺ສ ນ ໂຫຕິ, ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ ຈ ໂຫຕິ, ອຸທກໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໂຕປິ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ອຸປເນຕພ຺ໂພ. ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ‘‘ປານີຍໍ ຠນ຺ເຕ ອາຫຣິຍຕູ’’ຕິ ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ກາໂລ ອຕ຺ຖິ, ອຸປຊ຺ຌາເຍ ຠຸຕ຺ເຕ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຸປກຏ຺ໂຐ ກາໂລ, ປານີຍໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອນນ຺ຕຣຫິຕາຍາຕິ ຕຏ຺ຏິກຘມ຺ມຂຓ຺ຑາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ ອນຕ຺ຖຕາຍ ປໍສຸສກ຺ຂຣມິສ຺ສາຍ ຠູມິຍາ ປຕ຺ໂຖ ນ ຐເປຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສເຈ ປນ ກາຬວຓ຺ຓກຕາ ວາ ສຸຘາພທ຺ຘາ ວາ ໂຫຕິ ນິຣຊມຕ຺ຕິກາ, ຕຖາຣູປາຍ ຠູມິຍາ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ໂຘຕວາລິກາຍປິ ຐເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປໍສຸຣຊສກ຺ຂຣາທີສຸ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣ ປນ ປຓ຺ຓໍ ວາ ອາຘາຣກໍ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຣ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ໂພ. ປາຣໂຕ ອນ຺ຕໍ ໂອຣໂຕ ໂຠຄນ຺ຕິ ອິທໍ ຈີວຣວໍສາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ຫຕ຺ຖໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອຠິມຸເຂນ ຫຕ຺ເຖນ ສຓິກໍ ນິກ຺ຂິປນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນ຺ເຕ ປນ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຠເຄນ ຈີວຣວໍສາທີນໍ ອຸປຣິ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ໂຠໂຄ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຖາ ນ ກາຕພ຺ພໍ.

ຈຸຓ຺ຓໍ ສນ຺ເນຕພ຺ພນ຺ຕິ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓໍ ອຸທເກນ ເຕເມຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑິ ກາຕພ຺ພາ. ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ນິທ຺ຘູເມ ຐາເນ ຐເປຕພ຺ພໍ. ຊນ຺ຕາຆເຣ ປຣິກມ຺ມໍ ນາມ ອງ຺ຄາຣມຕ຺ຕິກອຸຓ຺ໂຫທກທານາທິກໍ ສພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ. ອຸທເກປິ ປຣິກມ຺ມນ຺ຕິ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄຆໍສນາທິກໍ ສພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ. ປານີເຍນ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພຕິ ຊນ຺ຕາຆເຣ ອຸຓ຺ຫສນ຺ຕາເປນ ປິປາສາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉິຕພ຺ໂພ.

ສເຈ ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ສເຈ ປໂຫຕິ; ນ ເກນຈິ ເຄລຎ຺ເຎນ ອຠິຠູໂຕ ໂຫຕິ; ອຄິລາເນນ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ສຏ຺ຐິວສ຺ເສນາປິ ສພ຺ພໍ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອນາທເຣນ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ. ນກາຣປຏິສໍຍຸຕ຺ເຕສຸ ປນ ປເທສຸ ຄິລານສ຺ສາປິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຏເມວ. ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນາຕິ ຠູມິຍໍ ອປ຺ປຏິຆໍສນ຺ເຕນ. ກວາຏປິຏ຺ຐນ຺ຕິ ກວາຏຎ຺ຈ ປິຏ຺ຐສງ຺ຆາຕຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຸປນ຺ເຕນ. ສນ຺ຕານກນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ກີຏກຸລາວກມກ຺ກຏກສຸຕ຺ຕາທິ. ອຸລ຺ໂລກາ ປຐມໍ ໂອຫາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸລ຺ໂລກໂຕ ປຐມໍ ອຸລ຺ໂລກໍ ອາທິໍກຕ຺ວາ ອວຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາໂລກສນ຺ຘິກຓ຺ຓຠາຄາຕິ ອາໂລກສນ຺ຘິຠາຄາ ຈ ກຓ຺ຓຠາຄາ ຈ ອນ຺ຕຣພາຫິຣວາຕປານກວາຏການິ ຈ ຄພ຺ຠສ຺ສ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຓາ ປມຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ປຐມໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ, ຕເຖວ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ເອຕທຕ຺ຖເມວ ຫິ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຸຣິມວຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ສເຈ ປນ ປຐມໍ ອຊານນ຺ເຕນ ເກນຈິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ, ສມນ຺ຕໂຕ ຠິຕ຺ຕິໍ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕນ ວາ ຕິວງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕນ ວາ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ພໍ. ອິທຎ຺ຫິ ປຎ຺ຎາປນວຕ຺ຕໍ. ສເຈ ກຏສາຣໂກ ໂຫຕິ ອຕິມຫນ຺ໂຕ ຈ, ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂກຏິໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎເປຕພ຺ໂພ. ສເຈ ໂກຏິໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ຊານາຕິ, ນ ຉິນ຺ທິຕພ຺ໂພ. ປຸຣຕ຺ຖິມາ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ. ເອວໍ ເສສາປິ ວາຕປານາ ຖເກຕພ຺ພາ.

ວູປກາເສຕພ຺ໂພຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເນຕພ຺ໂພ. ວູປກາສາເປຕພ຺ໂພຕິ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວິເວເຈຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕພ຺ພໍ. ວິເວຈາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຎ຺ໂຎ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ‘‘ເຖຣໍ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຫີ’’ຕິ. ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຣິວາສທານຕ຺ຖໍ ໂສ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຕ຺ຕນາ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ, ອຕ຺ຕນາວ ທາຕພ຺ໂພ. ໂນ ເຈ ປຏິພໂລ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎນ ທາເປຕພ຺ໂພ. ກິນ຺ຕິ ນຸ ໂຂຕິ ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ລຫຸກາຍ ວາ ປຣິຓາເມຍ຺ຍາຕິ ອຸກ຺ເຂປນີຍໍ ອກຕ຺ວາ ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຫິ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອຸກ຺ເຂປນີຍກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕຸກາໂມ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠນ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ສເຈ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ‘‘ຕຊ຺ຊນີຍໍ ວາ ນິຍສ຺ສໍ ວາ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕພ຺ພາ. ສເຈ ກໂຣນ຺ຕິເຍວ, ອຖ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘‘ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຖ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ຕໍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຖ ຠນ຺ເຕ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ຍາຈິຕພ຺ພາ.

ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ນ ຈ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ເຖເວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍທິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຣຊນໍ ຄຬຕິ, ນ ຕາວ ປກ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ນ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ທາຕພ຺ໂພຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄລວເສນ ກຖິຕໍ. ນ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ກຣຓີເຍນ ປວິສິຕຸກາເມນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປວິສິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ‘‘ທຫຣາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອວຕ຺ວາ ຄເຕ ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອປສ຺ສນ຺ເຕນ ຄາມໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ສເຈ ຄາມໍ ປວິສນ຺ໂຕປິ ປສ຺ສຕິ, ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸໍເຍວ ວຏ຺ຏຕິ.

ນ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາສຕ຺ຖາຍ ວາ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ວາ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ນ ທິສາ ປກ຺ກມິຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ປກ຺ກມິຕຸກາເມນ ກມ຺ມໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອນຸຊານາຕິ, ສາຘຸ; ໂນ ເຈ ອນຸຊານາຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສໂຕ ຈສ຺ສ ອຸທ຺ເທໂສ ວາ ປຣິປຸຈ຺ຉາ ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ພາໂລ ໂຫຕິ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ, ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສາເປຕຸກາມຕາຍ ເອວ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ເທຕິ, ເອວຣູເປ ນິວາເຣນ຺ເຕປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວຸຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ເຄລຎ຺ຎໂຕ ວຸຏ຺ຐານໍ ອສ຺ສ ອາຄເມຕພ຺ພໍ; ນ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ອຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຕ຺ຖິ, ເຠສຊ຺ຊໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ ອຍໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາ

໖໗. ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກມ຺ຫິ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຍໍ – ສງ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ອຸທ຺ເທສາທີຫິສ຺ສ ສງ຺ຄໂຫ ຈ ອນຸຄ຺ຄໂຫ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ເທໂສຕິ ປາຬິວາຈນໍ. ປຣິປຸຈ຺ຉາຕິ ປາຬິຍາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ. ໂອວາໂທຕິ ອໂນຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ‘‘ອິທໍ ກໂຣຫິ, ອິທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໍ. ອນຸສາສນີຕິ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ. ອປິ ຈ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວາ ອໂນຕິຓ຺ເຓ ວາ ປຐມໍ ວຈນໍ ໂອວາໂທ; ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຈນໍ ອນຸສາສນີຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ສເຈ ອຕິເຣກປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ປຣິກ຺ຂາໂຣຕິ ອຎ຺ໂຎປິ ສມຓປຣິກ຺ຂາໂຣ. ອິຘ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ນາມ ຘມ຺ມິເກນ ນເຍນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານອຸປາຍປຣິເຍສນໍ. ອິໂຕ ປຣໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐທານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອາຈມນກຸມ຺ຠິຍາ ອຸທກາສິຎ຺ຈນປຣິໂຍສານໍ ວຕ຺ຕໍ ຄິລານສ຺ເສວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ກາຕພ຺ພໍ. ອນຠິຣຕິວູປກາສນາທິ ປນ ອຄິລານສ຺ສາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ຈີວຣໍ ຣຊນ຺ເຕນາຕິ ‘‘ເອວໍ ຣເຊຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍໂຕ ອຸປາຍໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຊນ຺ເຕນ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສທ຺ຘິວິຫາຣິກວຕ຺ຕກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາ

໖໘. ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ອຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ນ ປູເຣນ຺ຕິ. ໂຍ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ໂຍ ຍຖາປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ນ ປູເຣຍ຺ຍ; ໂສ ທຸກ຺ກຏໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓາເມຕພ຺ໂພຕິ ອປສາເທຕພ຺ໂພ. ນ ອຘິມຕ຺ຕໍ ເປມໍ ໂຫຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາຍມ຺ຫິ ອຘິມຕ຺ຕໍ ເຄຫສ຺ສິຕເປມໍ ນ ໂຫຕິ. ນາຘິມຕ຺ຕາ ຠາວນາ ໂຫຕີຕິ ອຘິມຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາຠາວນາ ນ ໂຫຕິ; ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອລໍ ປຓາເມຕຸນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ໂຕ ປຓາເມຕຸໍ.

ອປ຺ປຓາເມນ຺ໂຕ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສາຕິສາໂຣ ໂຫຕີຕິ ສໂທໂສ ໂຫຕິ, ອາປຕ຺ຕິໍ ອາປຊ຺ຊຕິ; ຕສ຺ມາ ນ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ປຓາເມຕພ຺ໂພວ. ນ ສມ຺ມາວຕ຺ຕນາຍ ຈ ຍາວ ຈີວຣຣຊນໍ ຕາວ ວຕ຺ເຕ ອກຣິຍມາເນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ປຣິຫານິ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍມຸຕ຺ຕກສ຺ສາປິ ອມຸຕ຺ຕກສ຺ສາປິ ອາປຕ຺ຕິເຍວ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ປຕ຺ຕທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອມຸຕ຺ຕກນິສ຺ສຍສ຺ເສວ ອາປຕ຺ຕິ.

ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສມ຺ມາ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ອາປຕ຺ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສມ຺ມາ ວຕ຺ຕຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ສມ຺ມາ ນ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ອຸປຊ຺ຌາເຍ ວຕ຺ຕໍ ສາທິຍນ຺ເຕ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ພຫຸກາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ອາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ສຊ຺ຌາຍມນສິກາຣາທີສຸ ໂຍຄໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິການໍ ອນາປຕ຺ຕິ. ສເຈ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ສາທິຍນໍ ວາ ອສາທິຍນໍ ວາ ນ ຊານາຕິ, ພາໂລ ໂຫຕິ, ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາ ພຫຸກາ. ເຕສຸ ເອໂກ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ເອວຎ຺ເຈ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ອິຕເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ຕສ຺ສ ຠາຣກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ອນາປຕ຺ຕິ.

ນສມ຺ມາວຕ຺ຕນາທິກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸກຖາ

໖໙. ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ – ກິຎ຺ຈາປິ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ພາຣາຓສິຍໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ເຈວ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ຊານາຕິ, ຠຄວາ ປນ ຕໍ ລຫຸກໍ ອຸປສມ຺ປທໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ເມນ ຄຣຸກໍ ກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ອນຸຎ຺ຎາຕຸກາໂມ. ອຖສ຺ສ ເຖໂຣ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ກຖາຫໍ ຠນ຺ເຕ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊມິ ອຸປສມ຺ປາເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ປຣິສາ ອຊ຺ຌາສຍກຸສລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘປຣິສາຍ ອຄ຺ໂຄ.

ພ຺ຍຕ຺ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ປຏິພເລນາຕິ ເອຕ຺ຖ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ນາມ ຍສ຺ສ ສາຏ຺ຐກຖໍ ວິນຍປິຏກໍ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ຍສ຺ສ ອນ຺ຕມໂສ ອິທໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມວາຈາມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ໂຫຕິ, ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ອຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ. ໂຍ ປນ ກາສໂສສເສມ຺ຫາທິນາ ວາ ເຄລຎ຺ເຎນ ໂອຏ຺ຐທນ຺ຕຊິວ຺ຫາທີນໍ ວາ ອສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ວາ ອກຕປຣິຈຍຕ຺ຕາ ນ ສກ຺ໂກຕິ ປຣິມຓ຺ຑເລຫິ ປທພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ກມ຺ມວາຈໍ ສາເວຕຸໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ວາ ປທໍ ວາ ຫາເປຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ວາ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຎ຺ຎຖາ ວທຕິ, ອຍໍ ອປ຺ປຏິພໂລ. ຕພ຺ພິປຣີໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ‘‘ປຏິພໂລ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສງ຺ໂຆ ຎາເປຕພ຺ໂພຕິ ສງ຺ໂຆ ຊານາເປຕພ຺ໂພ. ຕໂຕ ປຣໍ ຍໍ ສງ຺ໂຆ ຊານາເປຕພ຺ໂພ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຓາຕຸ ເມ ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິມາຫ.

໗໑. ອຸປສມ຺ປນ຺ນສມນນ຺ຕຣາຕິ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສມນນ຺ຕຣາ. ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕີຕິ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ. ອຸລ຺ລຸມ຺ປຕຸ ມນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຣຕຸ ມໍ, ອກຸສລາ ວຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຸສເລ ປຕິຏ຺ຐເປຕຸ; ສາມເຓຣຠາວາ ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາເປຕູຕິ. ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາຕິ ອນຸທ຺ທຍໍ ປຏິຈ຺ຈ; ມຍິ ອນຸກປ຺ປໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໗໓. ອຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕີຕິ ນິຈ຺ຈປ຺ປວຕ຺ຕິນີ ໂຫຕິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິສ຺ສເຍຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ. ຍສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕຠາໂວ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ນິສ຺ສຍາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ.