໔. ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ

໖໒໖. ເຕນ ສມເຍນາຕິ ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທໍ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິກສາຏິກາ ອນຸຎ຺ຎາຕາຕິ ຈີວຣກ຺ຂນ຺ຘເກ ວິສາຂາວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ (ມຫາວ. ໓໔໙ ອາທໂຍ) ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ປຏິກຈ຺ເຈວາຕິ ປຸເຣເຍວ.

໖໒໗. ມາໂສ ເສໂສ ຄິມ຺ຫານນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ຄິມ຺ຫມາສານໍ ເອໂກ ປຈ຺ຉິມມາໂສ ເສໂສ. ກຕ຺ວາຕິ ສິພ຺ພນຣຊນກປ຺ປປຣິໂຍສາເນນ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ. ກໂຣນ຺ເຕນ ຈ ເອກເມວ ກຕ຺ວາ ສມເຍ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏນ຺ຕິ.

ອຕິເຣກມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນຕິ ຄິມ຺ຫານນາມເກ ອຕິເຣກມາເສ ເສເສ.

ອຕິເຣກທ຺ຘມາເສ ເສເສ ຄິມ຺ຫາເນ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຐຕ຺ວາ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ນິວາສນກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐານກ຺ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເຂຕ຺ຕໍ, ກຸຈ຺ຉິສມໂຍ ປິຏ຺ຐິສມໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ສມໂຍ, ປິຏ຺ຐິສມຍຈຕຸກ຺ກໍ ກຸຈ຺ຉິສມຍຈຕຸກ຺ກນ຺ຕິ ທ຺ເວ ຈຕຸກ຺ການິ ຈ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖາ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ເຈວ ກຣຓກ຺ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ລທ຺ຘໍ ກາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ນິວາເສຕຸໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກາຬປກ຺ຂຸໂປສຖສ຺ສ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາ, ອຍເມໂກ ອທ຺ຘມາໂສ ປຣິເຍສນກຣຓນິວາສນານໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ປຣິເຍສິຕຸໍ ກາຕຸໍ ນິວາເສຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ, ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍເຍວ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ອາສາຬ຺ຫີປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ປຣິເຍສນກຣຓນິວາສນາຘິຏ຺ຐານານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ເຂຕ຺ຕໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ອລທ຺ຘໍ ປຣິເຍສິຕຸໍ ລທ຺ຘໍ ກາຕຸໍ ນິວາເສຕຸໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸຎ຺ຈ ວຏ຺ຏຕິ. ອິທໍ ຕາວ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ເຂຕ຺ຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປນ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາ, ອິເມ ສຕ຺ຕ ມາສາ ປິຏ຺ຐິສມໂຍ ນາມ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ‘‘ກາໂລ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ເທຖ ເມ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາວ ສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຣິວາເຣ –

‘‘ມາຕຣໍ ຈີວຣໍ ຍາເຈ, ໂນ ຈ ສງ຺ເຆ ປຣິຓຕໍ;

ເກນສ຺ສ ໂຫຕິ ອາປຕ຺ຕິ, ອນາປຕ຺ຕິ ຈ ຎາຕເກ;

ປຎ຺ຫາ ເມສາ ກຸສເລຫິ ຈິນ຺ຕິຕາ’’ຕິ. (ປຣິ. ໔໘໑);

ອຍຎ຺ຫິ ປຎ຺ໂຫ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ເອວໍ ປິຏ຺ຐິສມຍຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເຊຏ຺ຐມູລປຸຓ຺ຓມາສິຍາ ປນ ປຈ຺ຉິມປາຏິປທທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ, ອິເມ ປຎ຺ຈ ມາສາ ກຸຈ຺ຉິສມໂຍ ນາມ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອນ຺ຕເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕເຠເທ ທຸກ຺ກຏໍ. ເຍ ມນຸສ຺ສາ ປຸພ຺ເພປິ ວສ຺ສິກສາຏິກຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ, ອິເມ ປນ ສເຈປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ວຕ຺ຕເຠໂທ ນຕ຺ຖິ, ເຕສຸ ສຕຸປ຺ປາທກຣຓສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ. ວິຎ຺ຎຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍໍ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ. ອິທໍ ປນ ປກຕິຍາ ວສ຺ສິກສາຏິກທາຍເກສຸປິ ໂຫຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕຸປ຺ປາທໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕກປວາຣິຕຏ຺ຐານໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອິມິນາ ສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ນິປ຺ຜາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎາຕກວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສິກ຺ຂາປເທນ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ເທຖ ເມ’’ຕິ ອິທຎ຺ຫິ ປຣິເຍສນກາເລ ອຎ຺ຎາຕກອປ຺ປວາຣິເຕເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິສມຍຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນຄ຺ໂຄ ກາຍໍ ໂອວສ຺ສາເປຕິ, ອາປຕ຺ຕິ ທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທກຜຸສິຕຄຓນາຍ ອກຕ຺ວາ ນ຺ຫານປຣິໂຍສານວເສນ ປໂຍເຄ ປໂຍເຄ ທຸກ຺ກເຏນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ໂຂ ວິວຏງ຺ຄເຓ ອາກາສໂຕ ປຕິຕອຸທເກເນວ ນ຺ຫາຍນ຺ໂຕ. ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກວາປິອາທີສຸ ຆເຏຫິ ອາສິຕ຺ຕອຸທເກນ ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ອນາປຕ຺ຕິ.

ວສ຺ສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຍຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ສເຈ ກຕປຣິເຍສິຕາຍ ວສ຺ສິກສາຏິກາຍ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມ ມາສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ປຸນ ວສ຺ສານສ຺ສ ປຐມມາສໍ ອຸກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິມມາສເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ວສ຺ສິກສາຏິກາ ໂຘວິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພາ. ອນຘິຏ຺ຐິຕາ ອວິກປ຺ປິຕາ ທ຺ເວ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ, ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ສເຈ ສຕິສມ຺ໂມເສນ ວາ ອປ຺ປໂຫນກຠາເວນ ວາ ອກຕາ ໂຫຕິ, ເຕ ຈ ທ຺ເວ ມາເສ ວສ຺ສານສ຺ສ ຈ ຈາຕຸມາສນ຺ຕິ ຉ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ກຕ຺ຕິກມາເສ ກຖິນໍ ອຕ຺ຖຣີຍຕິ, ອປເຣປິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ລຠຕິ, ເອວໍ ທສ ມາສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ສຕິຍາ ປຈ຺ຈາສາຍ ມູລຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຐເປນ຺ຕສ຺ສ ເອກມາສນ຺ຕິ ເອວໍ ເອກາທສ ມາເສ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕິ. ສເຈ ປນ ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນ ຍາວ ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວາ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ, ກທາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາຕິ ເອຕໍ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ນ ວິຈາຣິຕໍ. ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ນິຏ຺ຐິຕາ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ທສາຫາຕິກ຺ກເມ ນິຏ຺ຐິຕາ ຕທເຫວ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພາຕິ ອຍໍ ໂນ ອຕ຺ຕໂນມຕິ. ກສ຺ມາ? ‘‘ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຈີວຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ວິກປ຺ເປຕຸໍ; ວສ຺ສິກສາຏິກໍ ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ວິກປ຺ເປຕຸ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໓໕໘) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ວສ຺ສູປນາຍິກໂຕ ປຸພ຺ເພ ທສາຫາຕິກ຺ກເມປິ ອນາປຕ຺ຕິ. ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໔໖໒) ຈ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອກາຫທ຺ວີຫາທິວເສນ ຍາວ ທສາຫານາຄຕາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວາ ລທ຺ຘາ ເຈວ ນິຏ຺ຐິຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ວາ ຕທຫຸ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ, ທສາເຫ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ຈີວຣກາລໍ ນາຕິກ຺ກເມຕພ຺ພາ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ ‘‘ວສ຺ສານໍ ຈາຕຸມາສໍ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຈນໂຕ ‘‘ຈາຕຸມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຍທາ ວາ ຕທາ ວາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ‘‘ກຓ຺ຑຸປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິໍ ຍາວ ອາພາຘາ ອຘິຏ຺ຐາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ສາປິ, ຈ ທສາຫໍ ອຕິກ຺ກາເມຕພ຺ພາ ສິຍາ. ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ‘‘ທສາຫປຣມໍ ອຕິເຣກຈີວຣໍ ຘາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ວິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎໍ ວາ ອຈລໍ ກາຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ. ອປິຈ ກຸຣຸນ຺ທິຍມ຺ປິ ນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາວສາເນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ກທາ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ? ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ນິຏ຺ຐິຕາ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອນ຺ໂຕທສາເຫ ອຘິຏ຺ຐາຕພ຺ພາ. ຍທິ ນປ຺ປໂຫຕິ ຍາວ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາ ປຣິຫາຣໍ ລຠຕີ’’ຕິ.

໖໓໐. ອຈ຺ຉິນ຺ນຈີວຣສ຺ສາຕິ ເອຕໍ ວສ຺ສິກສາຏິກເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ນຄ຺ຄານໍ ກາໂຍວສ຺ສາປເນ ອນາປຕ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ມຫຄ຺ຆວສ຺ສິກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣຸປທ຺ທໂວ ອາປທາ ນາມ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ຉສມຸຏ຺ຐານໍ, ກິຣິຍໍ, ໂນສຎ຺ຎາວິໂມກ຺ຂໍ, ອຈິຕ຺ຕກໍ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວຊ຺ຊໍ, ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມໍ, ຕິຈິຕ຺ຕໍ, ຕິເວທນນ຺ຕິ.

ວສ຺ສິກສາຏິກສິກ຺ຂາປທວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.