໑. ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໒. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ນາຄາຕິ ອິເມປິ ມຫາສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ອູມິອນ຺ຕຣວາສິໂນວ, ນ ວິມານຏ຺ຐກນາຄາ. ເຕສໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຍວຑ຺ຒນາທິສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພຘິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ຍາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນ ກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘; ທີ. ນິ. ໓.໑໔໓). ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ໂຍເປສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ເອຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ – ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ.

ອປິຈ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ? ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ອິຈ຺ຈາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໗) ປຏິສມ຺ຠິທານເຍນາປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ສຕິເຍວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊເນຕິ, ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີນິ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ, ວິເວກຕ຺ຕຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນໍ ປຕ຺ວາ ປນ ປຎ຺ຈວິຘວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ນ ເກວລໍ ພລວວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓສຸ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກ-ກສິຓຊ຺ຌານ-ອານາປານາສຸຠ-ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຊ຺ຌາເນສຸປິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ປຏິສິທ຺ຘາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ເອເຕສໍ ຌານານໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ຍຖາ ຈ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ‘‘ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ຠາເວຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.