໒. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປພ຺ພຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຫິມວນ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໒. ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ນາຄາຕິ ອິເມປິ ມຫາສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ອູມິອນ຺ຕຣວາສິໂນວ, ນ ວິມານຏ຺ຐກນາຄາ. ເຕສໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກາຍວຑ຺ຒນາທິສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຕິ ເອຕ຺ຖ ໂພຘິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີ, ຍາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນ ກາມສຸຂຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘; ທີ. ນິ. ໓.໑໔໓). ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ຄາຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ໂຍເປສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ເອຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ໂພຘິສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ – ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ.

ອປິຈ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ? ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ອິຈ຺ຈາທິນາ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໗) ປຏິສມ຺ຠິທານເຍນາປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ສຕິເຍວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊເນຕິ, ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີນິ ໂກສລສໍຍຸຕ຺ເຕ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ຕຕ຺ຖ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ, ວິເວກຕ຺ຕຍເມວ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນໍ ປຕ຺ວາ ປນ ປຎ຺ຈວິຘວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ເອເກ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ນ ເກວລໍ ພລວວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລກ຺ຂເຓສຸ ເອວ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາປາທກ-ກສິຓຊ຺ຌານ-ອານາປານາສຸຠ-ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຊ຺ຌາເນສຸປິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ນ ຈ ປຏິສິທ຺ຘາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິເຍຫິ. ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ມເຕນ ເອເຕສໍ ຌານານໍ ປວຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ເອວ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ຍຖາ ຈ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ‘‘ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຏິປສ຺ສທ຺ຘິວິເວກນິສ຺ສິຕມ຺ປິ ຠາເວຕີຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ.

໒. ກາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໓. ທຸຕິເຍ ອາຫາຣຏ຺ຐິຕິໂກຕິ ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐິຕິໂກ. ອາຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈາຕິ ປຈ຺ຈຍໍ ປຏິຈ຺ຈ. ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຠມ຺ປິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ, ສຸຠສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ. ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣຕິ ອນຸປາຍມນສິກາໂຣ ອຸປ຺ປຖມນສິກາໂຣ ອນິຈ຺ເຈ ‘‘ນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວາ, ທຸກ຺ເຂ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຕນິ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ວາ, ອສຸເຠ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວາ, ມນສິກາໂຣ. ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສຸຠາຣມ຺ມເຓ ພຫຸລໍ ປວຕ຺ຕຍໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຠນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິ. ເອວໍ ສພ຺ພນີວຣເຓສຸ ໂຍຊນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຏິຆນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ປຏິໂຆປິ ປຏິຆນິມິຕ຺ຕໍ ປຏິຆາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອຣຕີຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອຣຕິ? ປນ຺ເຕສຸ ວາ ເສນາສເນສຸ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣສຸ ວາ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຣຕິ ອຣຕິຕາ ອນຠິຣຕິ ອນຠິຣມນາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ປຣິຕສ຺ສິຕາ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຣຕີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໖).

ຕນ຺ທີຕິ ອຕິສີຕາທິປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຄນ຺ຕຸກກາຍາລສິຍໍ. ຍສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘‘ອຕິສີຕໍ ອຕິອຸຓ຺ຫໍ ອຕິຈ຺ຉາໂຕສ຺ມິ ອຕິຘາໂຕສ຺ມິ ອຕິທູຣມຄ຺ຄໍ ຄໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ວທຕິ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຕນ຺ທິ, ຍາ ຕນ຺ທີ ຕນ຺ທິຍນາ ຕນ຺ທິມນກຕາ ອາລສ຺ຍໍ ອາລສ຺ຍາຍນາ ອາລສ຺ຍາຍິຕຕ຺ຕໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຕນ຺ທີ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໗).

ວິຊມ຺ຠິຕາຕິ ກິເລສວເສນ ກາຍວິນມນາ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ວິຊມ຺ຠິຕາ? ຍາ ກາຍສ຺ສ ຊມ຺ຠນາ ວິຊມ຺ຠນາ ອານມນາ ວິນມນາ ສນ຺ນມນາ ປຓມນາ ພ຺ຍາຘິຍກໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຊມ຺ຠິຕາ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໘).

ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທຕິ ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທ? ຍາ ຠຸຕ຺ຕາວິສ຺ສ ຠຕ຺ຕມຸຈ຺ຉາ ຠຕ຺ຕກິລມໂຖ ຠຕ຺ຕປຣິຬາໂຫ ກາຍທຸຏ຺ຐຸລ຺ລໍ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຠຕ຺ຕສມ຺ມໂທ’’ຕິ (ວິຠ. ໘໕໙).

ເຈຕໂສ ຈ ລີນຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ລີຍນາກາໂຣ, ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ເຈຕໂສ ລີນຕ຺ຕໍ? ຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ ໂອລີຍນາ ສລ຺ລີຍນາ ລີນໍ ລີຍນາ ລີຍິຕຕ຺ຕໍ ຖິນໍ ຖິຍນາ ຖິຍິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຈຕໂສ ລີນຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ວິຠ. ໘໖໐).

ເຈຕໂສ ອວູປສໂມຕິ ຍຖາ ນາມ ວີຕຈ຺ຈິໂກປິ ອງ຺ຄາໂຣ ເນວ ຕາວ ສນ຺ນິສີທຕິ ປຕາປໍ ກໂຣຕິເຍວ, ຍຖາ ຈ ປຕ຺ຕປຈນຏ຺ຐາເນ ເນວ ຕາວ ສນ຺ນິສີທຕິ ປຕາປໍ ກໂຣຕິເຍວ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອວູປສນ຺ຕາກາໂຣ, ອຕ຺ຖໂຕ ປເນຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈເມວ ໂຫຕິ.

ວິຈິກິຈ຺ຉຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ອໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນໂຍວ. ເອວເມຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ ອິເມ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ອາຣມ຺ມເຓນ ກຖິຕາ, ພ຺ຍາປາໂທ ອາຣມ຺ມເຓນ ຈ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ຈ, ເສສາ ສຫຊາເຕນ ຈ ອຸປນິສ຺ສເຍນ ຈາຕິ.

ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ສຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍາ ຈ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣຕິ ຕຕ຺ຖ ອຸປາຍມນສິກາຣສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຣຓໍ.

ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທີສຸ ກຸສລາຕິ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ ອນວຊ຺ຊສຸຂວິປາກາ. ອກຸສລາຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕາ ສາວຊ຺ຊທຸກ຺ຂວິປາກາ. ສາວຊ຺ຊາຕິ ອກຸສລາ. ອນວຊ຺ຊາຕິ ກຸສລາ. ຫີນປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສປ຺ປຏິຠາຄາຕິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກາເຍວ. ກຓ຺ຫາ ຫິ ກຓ຺ຫວິປາກທານໂຕ, ສຸກ຺ກາ ຈ ສຸກ຺ກວິປາກທານໂຕ ສປ຺ປຏິຠາຄາ ນາມ, ສທິສວິປາກໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປກ຺ຂຠູຕສ຺ສ ວາ ຠາຄສ຺ສ ອຕ຺ຖິຕາຍ ສປ຺ປຏິຠາຄາ. ກຓ຺ຫານຎ຺ຫິ ສຸກ຺ກາ ປຏິປກ຺ຂຠາຄາ, ສຸກ຺ການຎ຺ຈ ກຓ຺ຫາ ປຏິປກ຺ຂຠາຄາຕິ ເອວມ຺ປິ ສປ຺ປຏິຠາຄາ. ສປ຺ປຏິພາຫິຕຏ຺ເຐນ ວາ ສປ຺ປຏິຠາຄາ. ອກຸສລຎ຺ຫິ ກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກໍ ເທຕິ, ກຸສລຎ຺ຈ ອກຸສລໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາຕິ ເອວມ຺ປິ ກຓ຺ຫສຸກ຺ກາ ສປ຺ປຏິຠາຄາ.

ອາຣມ຺ຠຘາຕູຕິ ປຐມາຣມ຺ຠວີຣິຍໍ. ນິກ຺ກມຘາຕູຕິ ໂກສຊ຺ຊໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ຕໂຕ ພລວຕຣໍ. ປຣກ຺ກມຘາຕູຕິ ປຣໍ ປຣໍ ຐານໍ ອກ຺ກມນຕາຍ ຕໂຕປິ ພລວຕຣນ຺ຕິ ຕີຫິປິ ປເທຫິ ວີຣິຍເມວ ກຖິຕໍ.

ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາຕິ ປີຕິຍາ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ກາຍປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ຂນ຺ຘານໍ ທຣຖປສ຺ສທ຺ຘິ. ຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘີຕິ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ທຣຖປສ຺ສທ຺ຘິ. ສມຖນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມໂຖປິ ສມຖນິມິຕ຺ຕໍ, ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ. ອພ຺ຍຄ຺ຄນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ.

ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຏ຺ຐານີຍາຕິ ອຸເປກ຺ຂາຍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາກາໂຣ ອຸເປກ຺ຂາຏ຺ຐານີຍາ ຘມ຺ໂມຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວເມຕ຺ຖ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ອາຣມ຺ມເຓນ ກຖິຕາ, ເສສາ ອາຣມ຺ມເຓນປິ ອຸປນິສ຺ສເຍນປິ.

໓. ສີລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໔. ຕຕິເຍ ສີລສມ຺ປນ຺ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ຂີຓາສວສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີລໍ ກຖິຕໍ, ເຕນ ສມ຺ປນ຺ນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິມຸຕ຺ຕິ ປນ ຜລວິມຸຕ຺ຕິເຍວ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ສີລາທໂຍ ຕໂຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາ, ວິມຸຕ຺ຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ໂລກິຍເມວ.

ທສ຺ສນມ຺ປາຫນ຺ຕິ ທສ຺ສນມ຺ປິ ອຫໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ທສ຺ສນໍ – ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ, ຎາຓທສ຺ສນນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ປສນ຺ເນຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສນໍ ໂອໂລກນໍ ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ນາມ. ອຣິເຍຫິ ປນ ທິຏ຺ຐສ຺ສ ລກ຺ຂຓສ຺ສ ທສ຺ສນໍ, ປຏິວິທ຺ຘສ຺ສ ຈ ປຏິວິຊ຺ຌນໍ ຌາເນນ ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ວາ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ວາ ຎາຓທສ຺ສນໍ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປເນຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອຣິຍານຎ຺ຫິ ປສນ຺ເນຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ໂອໂລກນມ຺ປິ ພຫຸກາຣເມວ. ສວນນ຺ຕິ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຂີຓາສໂວ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຣຏ຺ເຐ ວາ ຊນປເທ ວາ ຄາເມ ວາ ນິຄເມ ວາ ວິຫາເຣ ວາ ເລເຓ ວາ ວສຕີ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ໂສເຕນ ສວນໍ, ເອຕມ຺ປິ ພຫຸກາຣເມວ. ອຸປສງ຺ກມນນ຺ຕິ ‘‘ທານໍ ວາ ທສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສສ຺ສາມິ, ສກ຺ກາຣໍ ວາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວຣູເປນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຣິຍານໍ ອຸປສງ຺ກມນໍ. ປຍິຣຸປາສນນ຺ຕິ ປຎ຺ຫາປຍິຣຸປາສນໍ. ອຣິຍານໍ ຄຸເຓ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຸສລ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຎ຺ຫປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸສ຺ສຕິນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ‘‘ອິທານິ ອຣິຍາ ເລຓຄຸຫມຓ຺ຑປາທີສຸ ຌານວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລສຸເຂຫິ ວີຕິນາເມນ຺ຕີ’’ຕິ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ໂຍ ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາໂທ ລທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ຕໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີລໍ ກຖິຕໍ, ອິມສ຺ມິໍ ສມາຘິ, ອິມສ຺ມິໍ ວິປສ຺ສນາ, ອິມສ຺ມິໍ ມຄ຺ໂຄ, ອິມສ຺ມິໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຣິເຍສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ອຣິຍານຎ຺ຫິ ສນ຺ຕິເກ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເຕສໍເຍວ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ປຈ຺ຈາສີສມານສ຺ສ ຈຣໂຕປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ. ອຣິເຍສຸ ປສາເທນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣິຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ປຈ຺ຈາສີສມານສ຺ສ ຈຣໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາປິ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ. ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ປສາເທນ ອຎ຺ເຎສໍເຍວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎສໍເຍວ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ປຈ຺ຈາສີສມານສ຺ສ ຈຣໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ເອວໍ ປພ຺ພຊິເຕສຸ ປນ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຕາວ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ຕຖາ ເຖຣສ຺ເສວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ຈ ຈນ຺ທຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕສ຺ສາປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ສູຣິຍຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕສ຺ສາປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕສ຺ສາປິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ໂຍນກຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ, ຕສ຺ສ ປນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອໂສກຣຎ຺ໂຎ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ອນຸປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໂກຏິສງ຺ຂາ ອເຫສຸໍ. ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອນຸປພ຺ພຊິຕານໍ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ລງ຺ກາທີເປ ສຕ຺ຖຣິ ປສາເທນ ປພ຺ພຊນ຺ຕາ ມຫິນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ເສວ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸປພ຺ພຊນ຺ຕິ ນາມ.

ຕໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕໍ ເຕສໍ ໂອວາທານຸສາສນີຘມ຺ມໍ. ອນຸສ຺ສຣຕີຕິ ສຣຕິ. ອນຸວິຕກ຺ເກຕີຕິ ວິຕກ຺ກາຫຕໍ ກໂຣຕິ. ອາຣທ຺ໂຘ ໂຫຕີຕິ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ. ປວິຈິນຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ຕຕ຺ຖ ຎາຓຈາຣວເສເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ປວິຈິນຕີຕິ ເຕສໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ລກ຺ຂຓໍ ວິຈິນຕິ. ປວິຈຣຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຈຣາເປຕິ. ປຣິວີມໍສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ວີມໍສນໍ ໂອໂລກນໍ ຄເວສນໍ ອາປຊ຺ຊຕິ.

ສຕ຺ຕ ຜລາ ສຕ຺ຕານິສໍສາຕິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປຏິກຈ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາເຘຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອາຣາເຘນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ອາຣາເຘຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຏິກຈ຺ຈ, ອສມ຺ປຕ຺ເຕເຍວ ມຣຓກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ມຣຓກາເລຕິ ອຖ ມຣຓສ຺ສ ອາສນ຺ນກາເລ.

ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ໂຍ ອາຍຸເວມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ໂສ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ. ກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸເກສຸ ຕາວ ອວິເຫສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕທິວເສເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ໂນ ເຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕທິວເສ ປາປຸຓາຕິ, ປຐມສ຺ສ ປນ ກປ຺ປສຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ປາປຸຓາຕິ. ອຍເມໂກ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ. ອປໂຣ ເອວໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກປ຺ປສຕານໍ ມຕ຺ຖເກ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ທຸຕິໂຍ. ອປໂຣ ເອວມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ກປ຺ປສຕານໍ ມຕ຺ຖເກ ປາປຸຓາຕິ, ອຍໍ ຕຕິໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ.

ປຎ຺ຈມໍ ປນ ກປ຺ປສຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຕປ຺ປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ປນ ສສງ຺ຂາເຣນ ສປ຺ປໂຍເຄນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ, ອສງ຺ຂາເຣນ ອປ຺ປໂຍເຄນ ປຕ຺ໂຕ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ ນາມ. ອວິຫາທີສຸປິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອກນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ນາມ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາຣີສ ອນາຄາມິໂນ ກເຖຕພ຺ພາ. ອວິເຫສຸ ຫິ ຕໂຍ ອນ຺ຕຣາປຣິນິພ຺ພາຍີ, ເອໂກ ອຸປຫຈ຺ຈປຣິນິພ຺ພາຍີ, ເອໂກ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີຕິ ປຎ຺ຈ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ປຎ຺ຈ, ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍິໂນ ປຎ຺ຈາຕິ ທສ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອຕປ຺ປາທີສຸ. ອກນິຏ຺ເຐສຸ ປນ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອສງ຺ຂາຣປຣິນິພ຺ພາຍີຕິ ອຏ຺ຐາຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐຈຕ຺ຕາລີສ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ອຸທ຺ຘໍໂສໂຕ ອກນິຏ຺ຐຄາມີ ສພ຺ພເຊຏ຺ໂຐ ເຈວ ໂຫຕິ ສພ຺ພກນິຏ຺ໂຐ ຈ. ກຖໍ? ໂສ ຫິ ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸກຕ຺ຕາ ອາຍຸນາ ສພ຺ເພສໍ ເຊຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີຕິ ສພ຺ເພສໍ ກນິຏ຺ໂຐ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ເອກຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິກາ ນານາລກ຺ຂຓາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ.

໔. ວຕ຺ຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອິຕິ ເຈ ເມ ໂຫຕີຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ເອວໍ ເຈ ມຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ອປ຺ປມາໂຓຕິ ເມ ໂຫຕີຕິ ອປ຺ປມາໂຓຕິ ເອວໍ ເມ ໂຫຕິ. ສຸສມາຣທ຺ໂຘຕິ ສຸປຣິປຸຓ຺ໂຓ. ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕິ – ອຸປ຺ປາທໍ ອນາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປາທໍ ອາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປວຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ, ນິມິຕ຺ຕໍ, ອນິມິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂາເຣ ອນາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ, ວິສງ຺ຂາຣໍ ອາວຊ຺ຊິຕຕ຺ຕາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ. ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເຖໂຣ ຊານາຕິ, ວຸຕ຺ຕາກາຣວິປຣີເຕເຫວ ອຏ຺ຐຫາກາເຣຫິ ຈວນ຺ຕໍ ຈວຕີຕິ ປຊານາຕິ. ເສສໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ຜລໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ. ຍທາ ຫິ ເຖໂຣ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ອິຕເຣ ຉ ຕທນ຺ວຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທາ ຘມ຺ມວິຈຍາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ຕທາປິ ເສສາ ຕທນ຺ວຍາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຓ຺ຓວສິຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ກເຖສີຕິ.

໕. ຠິກ຺ຂຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໖. ປຎ຺ຈເມ ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິໍ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ? ມຄ຺ເຄນ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຍ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ, ມຄ຺ເຄນ ວາ ກິເລສນິທ຺ທາໂຕ ປພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ, ຜເລນ ປພຸຊ຺ຌນຠາວຕ຺ຖາຍາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ນິພ຺ພານສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ກິເລສປຫານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາຕິ ສພ຺ພໍ ທສ຺ສິຕໍ.

໖-໗. ກຸຓ຺ຑລິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໘໗-໑໘໘. ຉຏ຺ເຐ ອາຣາມນິສ຺ສຍີຕິ ອາຣາມໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນຠາເວນ ອາຣາມນິສ຺ສຍີ. ປຣິສາວຈໂຣຕິ ປຣິສາຍ ອວຈໂຣ. ປຣິສໍ ນາມ ພາລາປິ, ປຓ຺ຑິຕາປິ ໂອສຣນ຺ຕິ, ໂຍ ປນ ປຣປ຺ປວາທໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາທໍ ທີເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຍໍ ປຣິສາວຈໂຣ ນາມ. ອາຣາເມນ ອາຣາມນ຺ຕິ ອາຣາເມເນວ ອາຣາມໍ ອນຸຈງ຺ກມາມິ, ນ ພາຫິເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຍ຺ຍາເນນ ອຸຍ຺ຍານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຎ຺ເຎນ ວາ ອາຣາເມນ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອາຣາມໍ, ອຎ຺ເຎນ ອຸຍ຺ຍາເນນ ອຎ຺ຎໍ ອຸຍ຺ຍານນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ຂານິສໍສນ຺ຕິ ‘‘ເອວໍ ປຸຈ຺ຉາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ເອວໍ ຄຫຓໍ, ເອວໍ ນິພ຺ເພຐນ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ອິຕິວາໂທ ໂຫຕິ ອິຕິວາທປ຺ປໂມກ຺ໂຂຕິ ເອຕໍ ອານິສໍສໍ. ອຸປາຣມ຺ຠານິສໍສນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທໂສ, ອຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊເນ’’ຕິ ເອວໍ ວາທໂທສານິສໍສໍ.

ກຖໍ ຠາວິໂຕ ຈ, ກຸຓ຺ຑລິຍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣຕິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ປຣິພ຺ພາຊເກນ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ອິທານິ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວ ອຍໍ ເທສນາ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ຄຕາ. ອິທານິ ນໍ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຍເມວ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ມນາປໍ ນາຠິຊ຺ຌຕີຕິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນາຠິຊ຺ຌາຍຕິ. ນາຠິຫໍສຕີຕິ ນ ສາມິສາຍ ຕຸຏ຺ຐິຍາ ອຠິຫໍສຕິ. ຕສ຺ສ ຐິໂຕ ຈ ກາໂຍ ໂຫຕິ, ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ນາມກາໂຍ ຈ ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຐິຕໍ ໂຫຕິ. ສຸສຓ຺ຐິຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ສຸຏ຺ຐຸ ສຓ຺ຐິຕໍ. ສຸວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸວິມຸຕ຺ຕໍ. ອມນາປນ຺ຕິ ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ. ນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ມິໍ ນ ມງ຺ກຸ ໂຫຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ກິເລສວເສນ ອຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ໂຕ. ອທີນມານໂສຕິ ໂທມນສ຺ສວເສນ ອທີນຈິຕ຺ໂຕ. ອພ຺ຍາປນ຺ນເຈຕໂສຕິ ໂທສວເສນ ອປູຕິຈິຕ຺ໂຕ.

ເອວໍ ຠາວິໂຕ ໂຂ, ກຸຓ຺ຑລິຍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ເອວໍ ພຫຸລີກໂຕ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປຣິປູເຣຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ສຸຈຣິຕປູຣຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອິເມສຸ ຕາວ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອຏ຺ຐາຣສ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຕາວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອໂຈເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ໂຫຕິ. ໂລຠສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ‘‘ອໂຫ ວຕິທໍ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ມນາປ’’ນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕເທວ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ໂສຕທ຺ວາຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ສງ຺ຂປຓວາທິຕູຣິຍຠຓ຺ຑໍ ອນາມາສໍ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ, ຆານທ຺ວາເຣ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ຄນ຺ຘມາລາທິໍ, ຊິວ຺ຫາທ຺ວາເຣ ຣສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ມຈ຺ຉມໍສາທິໍ, ກາຍທ຺ວາເຣ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ ວຕ຺ຖຕູລກປາວາຣາທິໍ, ມໂນທ຺ວາເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຠູຕໍ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕາທິໍ ອາມສນ຺ຕສ຺ສ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ກາຍວີຕິກ຺ກໂມ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ວຈີວີຕິກ຺ກໂມ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ມໂນວີຕິກ຺ກໂມ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິ ຕີເຓວ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ຠາວນາປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິໂຕ ອິມານິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ສຸຈຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ວິປຣິຓາເມຕິ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຕາວ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ກາຍງ຺ຄວາຈງ຺ຄານິ ອຈາເລຕ຺ວາ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐາປຍໂຕ ມໂນສຸຈຣິຕໍ ໂຫຕິ, ວິປສ຺ສນາສຫຄເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມນ຺ຕິ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ‘‘ອນາມາສຠຓ຺ຑໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ອນາມສນ຺ຕສ຺ສ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ເສສທ຺ວາເຣສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ອິມານິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຏ຺ຐາຣສ ສຸຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ປເນຕ຺ຖາປິ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ກາຍສໍວໂຣ ກາຍສຸຈຣິຕໍ, ວຈີສໍວໂຣ ວຈີສຸຈຣິຕໍ, ມໂນສໍວໂຣ ມໂນສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ຕີເຓວ ສຸຈຣິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປຣິປູເຣຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສີລານຸຣກ຺ຂິຕໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ກຖິຕໍ.

ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍາຕິອາທີສຸ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕິວິຘໍ ມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕໍ. ຕສ຺ສ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ກາຍສຸຈຣິຕາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາຍສໍວຣວຈີສໍວເຣຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສີລໍ, ມໂນສໍວເຣນ ຕີຓິ ສີລານີຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ. ສກເລ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ສຸຈຣິຕມູລກາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ມູລຠູຕາ ສຕິປຏ຺ຐານາ ປຸພ຺ພຠາຄາ, ເຕປິ ສຕິປຏ຺ຐານມູລກາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປຸພ຺ພຠາຄາວ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິມູລກາ ປນ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສຕ຺ຕມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໘. ອຸປວານສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ອຏ຺ຐເມ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາວ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣາຕິ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣນ. ອາຣພ຺ຠມາໂນວາຕິ ກຸຣຸມາໂນເຍວ. ສຸວິມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐິໍກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖໍ ກຣິຕ຺ວາ, ອຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

໙. ປຐມອຸປ຺ປນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ນວເມ ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຕຸຠາວາຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາຕຸຠາວໍ ວິນາ ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໐. ທຸຕິຍອຸປ຺ປນ຺ນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ທສເມ ນາຎ຺ຎຕ຺ຣ ສຸຄຕວິນຍາຕິ ສຸຄໂຕວາທໍ ວິນາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ.

ປພ຺ພຕວຄ຺ໂຄ.

໒. ຄິລານວຄ຺ໂຄ

໑-໓. ປາຓສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໙໒-໑໙໔. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ເຍສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິຣິຍາປຖາ ອຕ຺ຖິ, ເຕສໍເຍວ ວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄຕິ ສຫວິປສ຺ສນເກ ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ. ທຸຕິຍຕຕິຍານິ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖາເນວ.

໔-໑໐. ປຐມຄິລານສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໑໙໕-໒໐໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຕຖາ ປຫີໂນ ຈາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ໂສ ອາພາໂຘ ອໂຫສີຕິ ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ອິມໍ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຠາວນໍ ສາຘຸກໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ອິເມ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ປາຕຸຠູຕາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ນິຍ຺ຍານິກໍ ວຕ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ໂລຫິຕໍ ປສີທິ, ອຸປາທາຣູປໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ, ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ປຕິຕອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ສຣີຣໂຕ ໂຣໂຄ ວິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕຖາ ປຫີໂນ ຈາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກສ຺ສປສ຺ສ ໂສ ອາພາໂຘ ອໂຫສີ’’ຕິ. ປຎ຺ຈມຉຏ຺ເຐສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິເມສໍ ປນ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຊນານໍ ປພ຺ພຕປາເທ ປຸປ຺ຜິຕວິສຣຸກ຺ຂວາຕສມ຺ຜສ຺ເສນ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ມນ຺ທສີຕຊໂຣ ອາພາໂຘຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ຄິລານວຄ຺ໂຄ.

໓. ອຸທາຍິວຄ຺ໂຄ

໑-໒. ໂພຘາຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໒-໒໐໓. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ກິຕ຺ຕາວຕາ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ຠນ຺ເຕ, ກິຕ຺ຕເກນ ນຸ ໂຂ ພຸຊ຺ຌນກອງ຺ຄາ ນາມ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ພຸຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ. ທຸຕິເຍ ຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ກຖິໂຕ.

໓-໕. ຐານິຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໔-໒໐໖. ຕຕິເຍ ກາມຣາຄຏ຺ຐານິຍານນ຺ຕິ ກາມຣາຄສ຺ສ ກາຣຓຠູຕານໍ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມານໍ. ພ຺ຍາປາທຏ຺ຐານິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສກລຎ຺ຫິ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມເຓເນວ ກຖິຕໍ. ປຐມວຄ຺ຄສ຺ສ ທຸຕິຍສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉໂທເປຕ຺ຖ ລພ຺ຠເຕວ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ກຖິຕາ. ປຎ຺ຈເມ ອປຣິຫານິເຍ ຘມ຺ເມຕິ ອປຣິຫານິກເຣ ສຠາວຘມ຺ເມ.

໖-໗. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໐໗-໒໐໘. ຉຏ຺ເຐ ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ອິມິສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີຕິ ຠຄວຕາ ໂອສາປິຕເທສນໍ ຎຕ຺ວາ ເທສນານຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕໍ ອໂວຈ. ວິປຸລນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ສຸຠາວິຕຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຠາວິໂຕ ຫິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ວິປຸໂລ ຈ ມຫຄ຺ຄໂຕ ຈ ອປ຺ປມາໂຓ ຈ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຊ ຈ ນາມ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ປຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ວິປຸໂລ, ມຫນ຺ຕຠາວໍ ຄຕຕ຺ຕາ ມຫຄ຺ຄໂຕ, ວຑ຺ຒິປມາຓຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາໂຓ, ນີວຣຓານໍ ທູຣີຠາເວນ ພ຺ຍາປາທຣຫິຕຕ຺ຕາ ອພ຺ຍາປຊ຺ໂຌ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຓ຺ຫາຍ ປຫານາ ກມ຺ມໍ ປຫີຍຕີຕິ ຍໍ ຕຓ຺ຫາມູລກໍ ກມ຺ມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕໍ ຕຓ຺ຫາປຫາເນນ ປຫີຍຕິ. ກມ຺ມສ຺ສ ປຫານາ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍມ຺ປິ ກມ຺ມມູລກໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕໍ ກມ຺ມປຫາເນນ ປຫີຍຕິ. ຕຓ຺ຫກ຺ຂຍາທໂຍ ຕຓ຺ຫາທີນໍເຍວ ຂຍາ, ອຕ຺ຖໂຕ ປເນເຕຫິ ນິພ຺ພານໍ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສຕ຺ຕມໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

໘. ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໙. ອຏ຺ຐເມ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍນ຺ຕິ ນິພ຺ພິຊ຺ຌນໂກຏ຺ຐາສິຍໍ. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາວິເຕນາຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄນ ຠາວິເຕນ, ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ວາ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິເຕນ, ເອວເມຕ຺ຖ ມຄ຺ຄໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ມິສ຺ສກາ. ເຕຫິ ຠາວິຕໍ, ເຕ ວາ ຠາເວຕ຺ວາ ຐິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣເມວ. ຕມ຺ປິ ປນ ມຄ຺ຄນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ມິສ຺ສກເມວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໙. ເອກຘມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໐. ນວເມ ສໍໂຍຊນວິນິພນ຺ຘາຕິ ສໍໂຍຊນສງ຺ຂາຕາ ວິນິພນ຺ຘາ. ອຊ຺ໂຌສານາຕິ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫຓາ.

໑໐. ອຸທາຍິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໑. ທສເມ ອພຫຸກໂຕຕິ ອກຕພຫຸມາໂນ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊາວກຸຊ຺ຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຸຊ຺ຊໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທໂຍ, ອວກຸຊ຺ຊໍ ວໂຍຕິ ອຸທຍພ຺ພຍວເສນ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕຕິ ທີເປຕິ. ຘມ຺ໂມ ຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ອຠິສມິໂຕຕິ ວິປສ຺ສນາຘມ຺ໂມ ອຠິສມາຄໂຕ. ມຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ໂຄວ. ສເຈ ຫິ ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ອຸປຣິ ຕິຓ຺ຓໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຕ຺ຖາຍ, ສເຈ ອນາຄາມີ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອຍໍ ວິປສ຺ສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຖາ ຕຖາ ວິຫຣນ຺ຕນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນາກາເຣນ ວິຫຣນ຺ຕໍ. ຕຖຕ຺ຕາຍາຕິ ຕຖາຠາວາຍ. ຂີຓາ ຊາຕີຕິອາທີຫິ ຕຖຕ຺ຕາຍາຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ ຕຖາຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຸປນີຍຕີຕິ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ອຸທາຍິວຄ຺ໂຄ.

໔. ນີວຣຓວຄ຺ໂຄ

໓-໔. ອຸປກ຺ກິເລສສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໑໔-໒໑໕. ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄສ຺ສ ຕຕິເຍ ນ ຈ ປຠສ຺ສຣນ຺ຕິ ນ ຈ ປຠາວນ຺ຕໍ. ປຠງ຺ຄຸ ຈາຕິ ປຠິຊ຺ຊນສຠາວໍ. ອໂຍຕິ ກາຬໂລຫໍ. ຐເປຕ຺ວາ ອິຘ ວຸຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອວເສສໍ ໂລຫໍ ນາມ. ສຊ຺ຌູຕິ ຣຊຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຈຕຸຠູມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ໂລກິຍສ຺ສ ຕາວ ອຸປກ຺ກິເລໂສ ໂຫຕຸ, ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ກຖໍ ໂຫຕີຕິ? ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ. ຍທຄ຺ເຄນ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ຕທຄ຺ເຄເນວ ເຕ ໂລກິຍສ຺ສາປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣສ຺ສາປິ ອຸປກ຺ກິເລສາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປຠງ຺ຄຸ ຈາຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຠາວູປຄມເນນ ຠິຊ຺ຊນສຠາວໍ. ອນາວຣຓາ ອນີວຣຓາຕິ ກຸສລຘມ຺ເມ ນ ອາວຣນ຺ຕີຕິ ອນາວຣຓາ, ນ ນີວຣນ຺ຕິ ນ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕີຕິ ອນີວຣຓາ. ເຈຕໂສ ອນຸປກ຺ກິເລສາຕິ ຈຕຸຠູມກຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປກ຺ກິເລສາ.

໘. ອາວຣຓນີວຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໑໙. ອຏ຺ຐເມ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ມນ຺ທຠາວກຣາ. ນີວຣຓານຎ຺ຫິ ອຠິຓ຺ຫຸປ຺ປາເທ ສຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ປຎ຺ຎາ ທຸພ຺ພລາ ໂຫຕິ ມນ຺ທາ ອວິສທາ.

ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ຫິ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ທູເຣ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ສເຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວມສ຺ສ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂນ ເຈ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ ຕເມວ ປີຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ຍາວ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕຣາ ຕເມວ ປີຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ນີວຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສຕີຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມສ຺ສວນວເສນ ສກິໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊປກ຺ຂິຍາ ປຏິລທ຺ຘໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຫິ ກມ຺ມາຣາມຕາທີນິ ອາຄມ຺ມ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາຣູປໍ ປນ ອຸຕຸສປ຺ປາຍາທິໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠາວນາປາຣິປູຣິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອິຈ຺ເຈວ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໙. ຣຸກ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໐. ນວເມ ອຊ຺ຌາຣຸຫາຕິ ອຠິຣຸຫນກາ. ກຈ຺ຉໂກຕິ ອຏ຺ຐິກຈ຺ຉໂກ. ກປິຕ຺ຖໂນຕິ ມກ຺ກຏຖນສທິສຜໂລ ວິຊາຕປິລກ຺ໂຂ.

໑໐. ນີວຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໑. ທສເມ ອນ຺ຘກຣຓາຕິ ອນ຺ຘຠາວກຣຓາ. ອຈກ຺ຂຸກຣຓາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອກຣຓາ. ປຎ຺ຎານິໂຣຘິກາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ນິໂຣຘນາ. ວິຆາຕປກ຺ຂິຍາຕິ ທຸກ຺ຂປກ຺ຂິກາ. ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິກາຕິ ນິພ຺ພານຕ຺ຖາຍ ອສໍວຕ຺ຕນິກາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ສກເລປິ ອິມສ຺ມິໍ ວຄ຺ເຄ ມິສ຺ສກໂພຊ຺ຌງ຺ຄາວ ກຖິຕາຕິ.

ນີວຣຓວຄ຺ໂຄ.

໕. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ

໑. ວິຘາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໒. ປຎ຺ຈມວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຕິສ຺ໂສ ວິຘາຕິ ຕໂຍ ມານໂກຏ຺ຐາສາ, ມາໂນເຍວ ວາ. ຕຖາ ຕຖາ ວິທຫນໂຕ ຫິ ມາໂນວ ວິຘາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໒. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໒໓. ທຸຕິເຍ ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຣາຊຕິ, ຈຕູຫິ ວາ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ໂລກໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ, ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ. ‘‘ປວຕ຺ຕຕຸ ຠວໍ ຈກ຺ກຣຕນ’’ນ຺ຕິ ປຸຎ຺ຎານຸຠາເວນ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕາຍ ວາຈາຍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ຕສ຺ສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ. ປາຕຸຠາວາຕິ ປາຕຸຠາເວນ. ສຕ຺ຕນ຺ນນ຺ຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ຣຕນານນ຺ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນອຕ຺ຖທສ຺ສນໍ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ຣຕິຊນນຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ອປິຈ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎໍ ເທວຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພວ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ຕສ຺ເສວ ປູຊຎ຺ຈ ອຠິວາທນາທີນິ ຈ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕີກຕຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມ ຘນໍ ອຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ອຄ຺ໂຆ ນຕ຺ຖິ, ອິຕິ ມຫຄ຺ຆຏ຺ເຐນາປິ ຣຕນໍ. ຈກ຺ກຣຕນຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ໂລເກ ວິຊ຺ຊມານຣຕເນຫິ ອສທິສນ຺ຕິ ອຕຸລຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ພຸທ຺ຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ກທາຈິ ກຣຫຈິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນຏ຺ເຐນ ຣຕນໍ. ຕເທຕໍ ຊາຕິຣູປກຸລອິສ຺ສຣິຍາທີຫິ ອໂນມສ຺ສ ອຸຬາຣສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄຏ຺ເຐນາປິ ຣຕນໍ. ຍຖາ ຈ ຈກ຺ກຣຕນໍ, ເອວໍ ເສສານິປີຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈິຕ຺ຕີກຕໍ ມຫຄ຺ຆຎ຺ຈ, ອຕຸລໍ ທຸລ຺ລຠທສ຺ສນໍ;

ອໂນມສຕ຺ຕປຣິໂຠຄໍ, ຣຕນໍ ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ໂຍຊນາ – ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣຕນານໍ ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຫິ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ນາມ ໂຫຕີຕິ ນາຍຸຕ຺ຕໍ. ກສ຺ມາ? ຈກ຺ກວຕ຺ຕນນິຍມາເປກ຺ຂຕາຍ. ໂຍ ຫິ ນິຍເມນ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ໂສ ປຏິສນ຺ຘິໂຕ ປຠຸຕິ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິ ປາຕຸຠູໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ລທ຺ຘນາມສ຺ສ ຈ ປຸຣິສສ຺ສ ມູລຸປ຺ປຕ຺ຕິວຈນໂຕປິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ. ໂຍ ຫິ ເອສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ສຕ຺ຕວິເສໂສ, ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິສງ຺ຂາໂຕ ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ປາຕຸຠາວາ ຣຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ປາຕຸຠູເຕຫິ ປນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິປກ຺ເກ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາເຣ ໂສ ສໍຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ໂລກສ຺ສ ເຕສຸ ປາຕຸຠາວຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພຫຸລວຈນໂຕ ຈາປິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ. ຍທາ ຫິ ໂລກສ຺ສ ເຕສຸ ປາຕຸຠາວສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ເອກເມວ ປຐມໍ, ປຈ຺ຉາ ອິຕຣານິ ຉ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ພຫຸລວຈນໂຕ ຈາປິ ເອຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ປາຕຸຠາວສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຖເຠທໂຕປິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ. ນ ເກວລຎ຺ຫິ ປາຕຸຠູຕເມວ ປາຕຸຠາໂວ, ປາຕຸຠາວຍຕີຕິ ປາຕຸຠາໂວ. ອຍໍ ປາຕຸຠາວສ຺ສ ອຕ຺ຖເຠໂທ. ຍສ຺ມາ ໂຍ ໂສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ຣາຊານໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປາຕຸຠາວຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ. ນ ເກວລຎ຺ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິເຍວ, ອິມານິ ປນ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິປິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຍເຖວ ຫິ ໂສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ຠາໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຊນກເຫຕຸ, ເອວໍ ຣຕນານມ຺ປິ ປຣິຍາເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍເຫຕູຕິ ຍຸຕ຺ຕເມເວຕໍ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣຕນານໍ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທານິ ເຕສໍ ຣຕນານໍ ສຣູປວເສນ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ກຕເມສໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປາຘິປ຺ປາໂຍ – ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາຣານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ ສິຣິວິຠວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕິ, ຕຖາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ສາຄຣປຣິຍນ຺ຕໍ ປຖວິໍ ອນຸປຣິຍາຍນສມຕ຺ຖສ຺ສ ເວຫາສງ຺ຄມສ຺ສ ຫຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ, ຕາທິສສ຺ເສວ ອສ຺ສຣຕນສ຺ສ, ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕປິ ອນ຺ຘກາເຣ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ອາໂລກທສ຺ສນສມຕ຺ຖສ຺ສ ມຓິຣຕນສ຺ສ, ຉພ຺ພິຘໍ ໂທສໍ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມນາປຈາຣິໂນ ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ, ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອນ຺ໂຕປຖວິຄຕານໍ ນິຘີນໍ ທສ຺ສນສມຕ຺ຖສ຺ສ ຄຫປຕິຣຕນສ຺ສ, ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສກລຣຊ຺ຊານຸສາສນສມຕ຺ຖສ຺ສ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຕສ຺ສ ປຣິຓາຍກຣຕນສ຺ສ ຈ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕີຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເຕສໍ ຈກ຺ກຣຕນາທີນໍ ປາຕຸຠາວວິຘານໍ ມຫາສຸທສ຺ສນາທີສຸ ສຸຕ຺ເຕສຸ ອາຄຕເມວ. ອຕ຺ໂຖປິສ຺ສ ເຕສໍ ວຓ຺ຓນາຍ ສໍວຓ຺ຓິໂຕເຍວ.

ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນສ຺ສາຕິອາທີສຸ ສຣິກ຺ຂກຕາ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍເຖວ ຫິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຈກ຺ກຣຕນໍ ສພ຺ພຣຕນານໍ ປຸເຣຈຣໍ, ເອວໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ສພ຺ເພສໍ ຈຕຸຠູມກຘມ຺ມານໍ ປຸເຣຈຣນ຺ຕິ, ປຸເຣຈຣຓຏ຺ເຐນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ຈກ຺ກຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຈ ຣຕເນສຸ ມຫາກາຍູປປນ຺ນໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕໍ ວິປຸລໍ ມຫນ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ, ອິທມ຺ປິ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ມຫນ຺ຕໍ ຘມ຺ມກາຍູປປນ຺ນໍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕໍ ວິປຸລໍ ມຫນ຺ຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອສ຺ສຣຕນໍ ສີຆໍ ລຫຸ ຊວໍ, ອິທມ຺ປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ສີຆໍ ລຫຸ ຊວນ຺ຕິ ອິມາຍ ສີຆລຫຸຊວຕາຍ ອສ຺ສຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ມຓິຣຕນໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມຕິ, ອາໂລກໍ ທສ຺ເສຕິ, ອິທມ຺ປິ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ຕາຍ ເອກນ຺ຕກຸສລຕ຺ຕາ ກິເລສນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມຕິ, ສຫຊາຕປຈ຺ຈຍາທິວເສນ ຎາຓາໂລກໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ອິມິນາ ອນ຺ຘກາຣວິຘມນອາໂລກທສ຺ສນຠາເວນ ມຓິຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອິຕ຺ຖິຣຕນໍ ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕິ, ປຣິຬາຫໍ ວູປສເມຕິ. ອິທມ຺ປິ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖໍ ປຏິປສ຺ສມ຺ເຠຕິ, ປຣິຬາຫໍ ວູປສເມຕີຕິ ອິຕ຺ຖິຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຄຫປຕິຣຕນໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຘນທາເນນ ວິກ຺ເຂປໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ກໂຣຕິ, ອິທມ຺ປິ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ຍຖິຈ຺ຉິຕາທິວເສນ ອປ຺ປນໍ ສມ຺ປາເທຕິ, ວິກ຺ເຂປໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ກໂຣຕີຕິ ຄຫປຕິຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ຈ ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກິຈ຺ຈສມ຺ປາທເນນ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ກໂຣຕິ. ອິທມ຺ປິ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທໍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ປໂຍຄມຊ຺ຌຕ຺ເຕ ຐປຍມານໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ກໂຣຕີຕິ ປຣິຓາຍກຣຕນສທິສໍ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຈຕຸຠູມໂກ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກຘມ຺ມປຣິຈ຺ເຉໂທ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໔-໑໐. ທຸປ຺ປຎ຺ຎສຸຕ຺ຕາທິວຓ຺ຓນາ

໒໒໕-໒໓໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເອຬມູໂຄຕິ ມຸເຂນ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ໂທເສຫິ ມູໂຄ ອສມ຺ປນ຺ນວຈໂນ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຄ຺ໂຄ.

໖. ສາກຈ຺ຉວຄ຺ໂຄ

໑. ອາຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໒. ຉຏ຺ຐວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ອຍມາຫາໂຣ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ວາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ປຸຣິມນຍໂຕ ວິເສໂສ. ນ ເກວລຎ຺ຫິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາທີນໍ ເອເຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາວ ອຸປ຺ປາທາຍ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ວາ ຠາວນາຍ ປາຣິປູຣິຍາ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປເຣປິ ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ຫິ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ, ຠຕ຺ຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາກສທິເສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊເນນ, ຕິສ຺ສທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອຠຍຕ຺ເຖຣາທິສທິເສ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄເລ ເສວເນນ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ສຕິສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຕິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄຌານງ຺ຄສມຖວິປສ຺ສນານໍ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລຕາ.

ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ວຕ຺ຖູນໍ ວິສທຠາວກຣຓໍ. ຍທາ ຫິສ຺ສ ເກສນຂໂລມານິ ທີຆານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ວາ ອຸສ຺ສນ຺ນໂທສຎ຺ເຈວ ເສທມລມກ຺ຂິຕຎ຺ຈ, ຕທາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ. ຍທາ ປນ ຈີວຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ວາ ອຸກ຺ລາປໍ, ຕທາ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ເກສາທິເຉທເນນ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນອໂຘວິເຣຈນາທີຫິ ສຣີຣສລ຺ລຫຸກຠາວກຣເຓນ ອຸຈ຺ຉາທນນຫາປເນນ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສູຈິກມ຺ມໂຘວນຣຊນປຣິຠຓ຺ຑກຣຓາທີຫິ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອວິສເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ຎາຓມ຺ປິ ອວິສທໍ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘານິ ທີປກປລ຺ລກວຏ຺ຏິເຕລານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທີປສິຂາຍ ໂອຠາໂສ ວິຍ. ວິສເທ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ຎາຓມ຺ປິ ວິສທໍ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ທີປກປລ຺ລກວຏ຺ຏິເຕລານິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທີປສິຂາຍ ໂອຠາໂສ ວິຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ ນາມ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມຠາວກຣຓໍ. ສເຈ ຫິສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣານິ ມນ຺ທານິ, ຕໂຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອວິກ຺ເຂປກິຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ວາ, ຍຖາ ວາ ມນສິກໂຣໂຕ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕຖາ ອມນສິກຣເຓນ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ສເຈ ປນ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ອຖ ເນວ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອິຕຣານິ ອິຕຣກິຈ຺ຈເຠທໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ປສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວນາຍ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ເອກສ຺ສ ພລວຠາເວ ສຕິ ອິຕເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈສຸ ອສມຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປສໍສນ຺ຕິ. ພລວສທ຺ໂຘ ຫິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ມຸຘປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ປສີທຕິ. ພລວປຎ຺ໂຎ ປນ ມນ຺ທສທ຺ໂຘ ເກຣາຏິກປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ, ເຠສຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວິຍ ໂຣໂຄ ອເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕເນວ ກຸສລໍ ໂຫຕີຕິ ອຕິຘາວິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ອກໂຣນ຺ໂຕ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສມຕາຍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປສີທຕິ. ພລວສມາຘິໍ ປນ ມນ຺ທວີຣິຍໍ ສມາຘິສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂຕ຺ຕາ ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວຕິ. ພລວວີຣິຍໍ ມນ຺ທສມາຘິໍ ວີຣິຍສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຠິຠວຕິ. ສມາຘິ ປນ ວີຣິເຍນ ສໍໂຍຊິໂຕ ໂກສຊ຺ເຊ ປຕິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ວີຣິຍໍ ສມາຘິນາ ສໍໂຍຊິຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ປຕິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍໍ ສມໍ ກາຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍສມຕາຍ ຫິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ.

ອປິ ຈ ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ພລວຕີປິ ສທ຺ຘາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວໍ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ໂອກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ປນ ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ. ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປນ ສມຕາຍປິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິເຍວ. ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ສທ຺ຘາວີຣິຍປຎ຺ຎານໍ ວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ, ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິເກນ ຈ ສມາຘິນາ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ໂລຓຘູປນໍ ວິຍ ສພ຺ພພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ, ສພ຺ພກມ຺ມິກອມຈ຺ໂຈ ວິຍ ຈ ສພ຺ພຣາຊກິຈ຺ເຈສຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິ ຈ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ ວຸຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕິປຏິສຣຓໍ, ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ຈ ສຕິ, ນ ວິນາ ສຕິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ ນາມ ຂນ຺ຘາທິເຠເທ ອໂນຄາຬ຺ຫປຎ຺ຎານໍ ທຸມ຺ເມຘປຸຄ຺ຄລານໍ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນໍ. ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ ນາມ ສມປຎ຺ຎາສລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ອຸທຍພ຺ພຍປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ. ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນາມ ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ປວຕ຺ຕາຍ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາຍ ປເຠທປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ນາມ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ເອກາທສ ຘມ຺ມາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ອປາຍຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາ, ຄມນວີຖິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍນຕາ, ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຣເຍສຸ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກາຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນກາເລປິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ຊາລຂິປນກຸມີນາທີຫິ ຄຫິຕກາເລປິ, ປາຊນກຓ຺ຏກາທິປ຺ປຫາຣຕຸນ຺ນສ຺ສ ປນ ສກຏວຫນາທິກາເລປິ, ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອເນການິປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣມ຺ປິ ຂຸປ຺ປິປາສາຫິ ອາຕຸຣີຠູຕກາເລປິ, ກາລກຎ຺ຈິກອສຸເຣສຸ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓນ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕຠາເວນ ວາຕາຕປາທິທຸກ຺ຂານຸຠວນກາເລປິ ນ ສກ຺ກາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ. ອຍເມວ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາໂລ’’ຕິ ເອວໍ ອປາຍຠຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ລທ຺ຘຸໍ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍເນວ ສກ຺ກາ ອຍມານິສໍໂສ ວີຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ອານິສໍສທສ຺ສາວິໂນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘ-ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ-ມຫາສາວເກເຫວ ຄຕມຄ຺ໂຄ ເຕ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈ ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄມນວີຖິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເຍ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອິເມ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ເນວ ຎາຕກາ, ນ ທາສກມ຺ມກຣາ, ນາປິ ‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມາ’ຕິ ເຕ ປຓີຕານິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນິ ເທນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣານໍ ມຫປ຺ຜລຕໍ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ເທນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາຣາປິ ‘‘ອຍໍ ອິເມ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸໂລ ສຸຂໍ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ເອວໍ ສມ຺ປສ຺ສຕາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ອຖ ໂຂ ‘‘ອຍໍ ອິເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນວ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’ຕິ ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ກຸສີໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ຕໍ ປິຓ຺ຑໍ ອປຈາຍິສ຺ສສິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ເສວ ຫິ ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍນໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມຫາມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ.

ເຖໂຣ ກິຣ ກສ຺ສກເລເຓ ນາມ ປຏິວສຕິ. ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣຄາເມ ເອກາ ມຫາອຸປາສິກາ ເຖຣໍ ປຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຘີຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຸຣາຓຕຓ຺ຑຸລາ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຂີຣໍ, ອສຸກສ຺ມິໍ ສປ຺ປິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຜາຓິຕໍ, ຕວ ຠາຕິກສ຺ສ ອຍ຺ຍມິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂີຣສປ຺ປິຜາຓິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເທຫິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ, ອຫໍ ປນ ຫິຍ຺ໂຍ ປກ຺ກໍ ປາຣິວາສິກຠຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິເຍນ ຠຸຕ຺ຕາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ທິວາ ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ສາກປຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຓຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອມ຺ພິລຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ຐເປຫິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ.

ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣນ຺ໂຕວ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິ ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ ກິຣ ກຎ຺ຊິເຍນ ປາຣິວາສິກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວາປິ ກຓປຓ຺ຓມ຺ພິລຍາຄຸໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ປນ ປຸຣາຓຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຂ ປເນສາ ເນວ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຠຕ຺ຕໍ ນ ວຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ຕິສ຺ໂສ ປນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຕ຺ຖຍມານາ ເທຕິ, ຕ຺ວໍ ເອຕິສ຺ສາ ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ທາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ, ອຍໍ ໂຂ ປນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຕຍາ ສຣາເຄນ ສໂທເສນ ສໂມເຫນ ນ ສກ຺ກາ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກສ຺ສກເລຓເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ, ຈີວຣໍ ຈີວຣວໍເສ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂຸ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ວິກສມານມິວ ປທຸມໍ ມຫາຂີຓາສໂວ ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ນິກ຺ຂມິ. ເລຓທ຺ວາເຣ ຣຸກ຺ຂມ຺ຫິ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ –

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ຍສ຺ສ ເຕ ອາສວາ ຂີຓາ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍສິ ມາຣິສາ’’ຕິ. –

ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິໂຍ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ປາໂຕເຍວາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຄາມໍ ປາວິສິ.

ທາຣິກາປິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເມ ຠາຕາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສີທິ. ສາ ເຖເຣ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປິຜາຓິຕໂຍຊິຕສ຺ສ ຂີຣປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຸຂໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາປິ ຕໍ ໂອໂລກຍມານາວ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ຕທາ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ມຸຂໍ ພນ຺ຘນາ ມຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ.

ມຫາອຸປາສິກາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ຠາຕິໂກ ເຕ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຣມຕິ ເຕ, ອມ຺ມ, ຠາຕາ ພຸທ຺ຘສາສເນ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ.

‘‘ມຫນ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສຕ຺ຖຸທາຍຊ຺ຊໍ, ຍທິທໍ ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ ນາມ, ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຄເຫຕຸໍ. ຍຖາ ຫິ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ປຣິພາຫິຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ທາຍຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ກຸສີໂຕປິ ອິທໍ ອຣິຍຘນທາຍຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍວ ລຠຕີ’’ຕິ ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ມຫາ ໂຂ ປນ ເຕ ສຕ຺ຖາ, ສຕ຺ຖຸໂນ ຫິ ເຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາເລປິ ອຠິນິກ຺ຂມເນປິ ອຠິສມ຺ໂພຘິຍມ຺ປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນ-ຍມກປາຏິຫາຣິຍ-ເທໂວໂຣຫນ-ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂວສ຺ສຊ຺ຊເນສຸປິ ປຣິນິພ຺ພານກາເລປິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ອກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸສີເຕນ ຠວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຊາຕິຍາປິ ຕ຺ວໍ ອິທານິ ນ ລາມກຊາຕິໂກ, ອສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ມຫາສມ຺ມຕປເວຓິຍາ ອາຄຕອຸກ຺ກາກຣາຊວໍເສ ຊາໂຕສິ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ຈ ມຫາມາຍາເທວິຍາ ຈ ນຕ຺ຕາ, ຣາຫຸລຠທ຺ທສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ, ຕຍາ ນາມ ເອວຣູເປນ ຊິນປຸຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສີເຕນ ວິຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊາຕິມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຈວ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ຈ ວີຣິເຍເນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ. ຕ຺ວໍ ປນ ເອເຕສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊສິ, ນ ປຏິປຊ຺ຊສີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ກຸຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕອຊຄຣສທິເສ ວິສ຺ສຏ຺ຐກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຫິຕຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ວີຣິຍຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ເອກາທສ ຘມ຺ມາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ ຘມ຺ໂມ, ສງ຺ໂຆ, ສີລໍ, ຈາໂຄ, ເທວຕານຸສ຺ສຕິ, ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ, ລູຂປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ຫິ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຄິຫິໂນ ທສສີລປຎ຺ຈສີລານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍາທີສຸ ປຓີຕໍ ໂຠຊນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ນາມ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ ຈາຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຄິຫິໂນປິ ເອວຣູເປ ກາເລ ສີລວນ຺ຕານໍ ທິນ຺ນທານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ເຍຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ເທວຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຖາຣູປານໍ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິຕາ ກິເລສາ ສຏ຺ຐິປິ ສຕ຺ຕຕິປິ ວສ຺ສານິ ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ເຈຕິຍທສ຺ສນໂພຘິທສ຺ສນເຖຣທສ຺ສເນສຸ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສໍສູຈິຕລູຂຠາເວ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປສາທສິເນຫາຠາເວນ ຄທ຺ຣຠປິຏ຺ຐຣຊສທິເສ ລູຂປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປສາທພຫຸເລ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕ ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄເລ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປເກ ປສາທນີເຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ປີຕິອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ປຓີຕໂຠຊນເສວນຕາ, ອຸຕຸສຸຂເສວນຕາ, ອິຣິຍາປຖສຸຂເສວນຕາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍຄຕາ, ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ປສ຺ສທ຺ຘກາຍ-ປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ປຓີຕຎ຺ຫິ ສິນິທ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສີຕຸຓ຺ເຫສຸ ອຸຕູສຸ ຐານາທີສຸ ຈ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສປ຺ປາຍໍ ອຸຕຸຎ຺ຈ ອິຣິຍາປຖຎ຺ຈ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ມຫາປຸຣິສຊາຕິໂກ ສພ຺ພອຸຕຸອິຣິຍາປຖກ຺ຂໂມວ ໂຫຕິ, ນ ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ສຠາຄວິສຠາຄຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ເສວ ວິສຠາເຄ ອຸຕຸອິຣິຍາປເຖ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຠາເຄ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ອິມິນາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍເຄນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຣໍ ວິເຫຐຍມາໂນວ ວິຈຣຕິ, ເອວຣູປໍ ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລໍ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສໍຍຕປາທປາຓິໍ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ປສ຺ສທ຺ຘິອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ທສ ຘມ຺ມາ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ, ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາ, ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນຕາ, ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ, ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍຕາ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ ນາມ ກສິຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫຓກຸສລຕາ. ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕິສິຖິລວີຣິຍຕາທີຫິ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປເນນ ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາທີຫິ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປເນນ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາຍ ວາ ອຸປສມສຸຂານໍ ວິຄເມນ ວາ ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຏ຺ຐສໍເວຄວຕ຺ຖຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສໍເວເຊຕິ. ອຏ຺ຐ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ນາມ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຈມໍ, ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ຈ ປສາທໍ ຊເນຕິ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນຕາ’’ຕິ.

ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ອນິຣສ຺ສາທໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ສາຣຖິ ວິຍ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ’’ຕິ. ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ ນາມ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນໍ. ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ນາມ ອຸປຈາເຣນ ວາ ອປ຺ປນາຍ ວາ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕານໍ ເສວນາ ຠຊນາ ປຍິຣຸປາສນາ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ນາມ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ສມາຘິອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖເມວ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ ເອສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ເມນ ຄມິສ຺ສສິ, ເອໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ເມນ ຄມິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ກໍ ເກລາຍສີ’’ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈ – ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ໂຕເຍວ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ກໍ ເກລາຍສີ’’ຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈ. ທ຺ວີເຫວາກາເຣຫິ ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ – ‘‘ອິທໍ ຈີວຣໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຓ຺ຓວິກາຣຕຎ຺ເຈວ ຊິຓ຺ຓຠາວຎ຺ຈ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ຉຑ຺ຑນີຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສເຈ ປນສ຺ສ ສາມິໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນາຍໍ ເອວໍ ວິນສ຺ສິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາມິກຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈ, ‘‘ອນທ຺ຘນິຍໍ ອິທໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວກາລິກຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈ. ຍຖາ ຈ ຈີວເຣ, ເອວໍ ປຕ຺ຕາທີສຸປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄິຫິ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທິເກ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິກສມານຸປຊ຺ຌາຍກາທິເກ ມມາຍຕິ, ສຫຕ຺ຖາວ ເນສໍ ເກສຈ຺ເຉທນ-ສູຈິກມ຺ມ-ຈີວຣໂຘວນ-ຣຊນ-ປຕ຺ຕປຈນາທີນິ ກໂຣຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸໂກ ສາມເຓໂຣ ກຸຫິໍ, ອສຸໂກ ທຫໂຣ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ຠນ຺ຕມິໂຄ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາໂລເກຕິ, ອຎ຺ເຎນ ເກສຈ຺ເຉທນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ອສຸກໍ ເປເສຖາ’’ຕິ ຍາຈິຍມາໂນປິ ‘‘ອມ຺ເຫປິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ນ ກາເຣມ, ຕຸມ຺ເຫ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິລເມສ຺ສຖາ’’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຕເກລາຍໂນ ນາມ. ໂຍ ປນ ຈີວຣປຕ຺ຕຖາລກກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິອາທີນິ ມມາຍຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕຸມ຺ປິ ນ ເທຕິ, ຕາວກາລິກໍ ຍາຈິໂຕປິ ‘‘ມຍມ຺ປິ ອິມໍ ຘນາຍນ຺ຕາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຂາຣເກລາຍໂນ ນາມ. ໂຍ ປນ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ວຕ຺ຖູສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ອຸທາສິໂນ, ອຍໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ນາມ. ອິຕິ ອຍໍ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ເອວຣູປໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຕທຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ປນສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠາວນາປາຣິປູຣີ ໂຫຕິ.

ອສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິເຠທາ ທສ ອສຸຠາຣມ຺ມຓາ ຘມ຺ມາ. ໂຍນິໂສມນສິກາຣພຫຸລີກາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ນາມ ອຸປາຍມນສິກາໂຣ, ປຖມນສິກາໂຣ, ອຸປ຺ປາທກມນສິກາໂຣ. ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ອສຸຠຠາວນານຸໂຍໂຄ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ.

ທສວິຘຎ຺ຫິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕິ, ຠາເວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣສ຺ສາປິ, ຈຕຸນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອາໂລປານໍ ໂອກາເສ ສຕິ ອຸທກໍ ປິວິຕ຺ວາ ຍາປນສີລຕາຍ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸໂນປິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຎ຺ຈ ອາໂລເປ, ອຠຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປິເວ;

ອລໍ ຜາສຸວິຫາຣາຍ, ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໙໘໓);

ອສຸຠກມ຺ມິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສທິເສ ອສຸຠຠາວນາຣເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ທສອສຸຠນິມິຕ຺ຕາຍ-ສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິເມຫິ ປນ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຫີນສ຺ສ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ.

ເມຕ຺ຕາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ເມຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອປ຺ປນາປິ ອຸປຈາໂຣປິ ວຏ຺ຏຕິ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອປ຺ປນາເຍວ. ໂຍນິໂສມນສິກາໂຣ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂໂຓວ. ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ເມຕ຺ຕານິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄໂຫ, ເມຕ຺ຕາຠາວນານຸໂຍໂຄ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ປຏິສງ຺ຂານພຫຸລຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ.

ໂອທິສ຺ສກອໂນທິສ຺ສກທິສາຜຣຓານຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ເມຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ພ຺ຍາປາໂທ ປຫີຍຕິ, ຕຖາ ໂອຘິໂສອໂນຘິໂສທິສາຜຣຓວເສນ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສາປິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ກຸທ຺ໂຘ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ? ກິມສ຺ສ ສີລາທີນິ ນາເສຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ? ນນຸ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມເນວ ຄມິສ຺ສສິ? ປຣສ຺ສ ກຸຊ຺ຌນໍ ນາມ ວີຕຈ຺ຈິກງ຺ຄາຣຕຕ຺ຕອຍສລາກຄູຖາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣໍ ປຫຣິຕຸກາມຕາສທິສໍ ໂຫຕິ. ເອໂສປິ ຕວ ກຸທ຺ໂຘ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ? ກິໍ ເຕ ສີລາທີນິ ວິນາເສຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ? ເອສ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມເນວ ຄມິສ຺ສຕິ? ອປ຺ປຏິຈ຺ຉິຕປເຫຓກໍ ວິຍ ປຏິວາຕໍ ຂິຕ຺ຕຣໂຊມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຈ ເອຕສ຺ເສເວສ ໂກໂຘ ມຕ຺ຖເກ ປຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ, ອຸຠຍກມ຺ມສ຺ສກຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐິຕສ຺ສາປິ, ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສທິເສ ເມຕ຺ຕາຠາວນາຣເຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ພ຺ຍາປາໂທ ປຫີຍຕິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ເມຕ຺ຕານິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິເມຫິ ປນ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຫີນສ຺ສ ພ຺ຍາປາທສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ ອຣຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອປິ ຈ ຉ ຘມ຺ມາ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາໂຫ, ອິຣິຍາປຖສມ຺ປຣິວຕ຺ຕນຕາ, ອາໂລກສຎ຺ຎາມນສິກາໂຣ, ອພ຺ໂຠກາສວາໂສ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ.

ອາຫຣຫຕ຺ຖກໍ, ຠຸຕ຺ຕວມິຕກໍ, ຕຕ຺ຣວຏ຺ຏກໍ, ອລໍສາຏກໍ, ກາກມາສກໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣໂຕ ຖິນມິທ຺ຘໍ ມຫາຫຕ຺ຖີ ວິຍ ໂອຕ຺ຖຣນ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຈຕຸປຎ຺ຈອາໂລປໂອກາສໍ ປນ ຐເປຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຍາປນສີລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ເອວໍ ອຕິໂຠຊເນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສປິ ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫີຍຕິ. ຍສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຣຕ຺ຕິໍ ຈນ຺ທາໂລກທີປາໂລກອຸກ຺ກາໂລເກ ທິວາ ສູຣິຍາໂລກໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອພ຺ໂຠກາເສ ວສນ຺ຕສ຺ສາປິ, ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສທິເສ ປຫີນຖິນມິທ຺ເຘ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ຖິນມິທ຺ຘໍ ປຫີຍຕິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຘຸຕງ຺ຄນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິເມຫິ ປນ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຫີນສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ.

ອຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂເວ ເຈຕໂສ ວູປສໂມຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ພຫຸສ຺ສຸຕຕາ, ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ, ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎຸຕາ, ວຸທ຺ຘເສວິຕຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ.

ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ຫິ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ຕໂຍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ ນິກາເຍ ປາຬິວເສນ ຈ ອຕ຺ຖວເສນ ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕິ, ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລສ຺ສາປິ, ວິນຍປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວຕາຍ ປກຕຎ຺ຎຸໂນປິ, ວຸທ຺ເຘ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອຸປາລິຕ຺ເຖຣສທິເສ ວິນຍຘເຣ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິເມຫິ ປນ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຫີເນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕີຕິ.

ກຸສລາກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິອາທີນິປິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອປິຈ ຉ ຘມ຺ມາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ພຫຸສ຺ສຸຕຕາ, ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ, ວິນເຍ ປກຕຎ຺ຎຸຕາ, ອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລຕາ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ, ສປ຺ປາຍກຖາຕິ.

ພາຫຸສຈ຺ເຈນປິ ຫິ ເອກໍ ວາ…ເປ… ປຎ຺ຈ ວາ ນິກາເຍ ປາຬິວເສນ ຈ ອຕ຺ຖວເສນ ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ, ຕີຓິ ຣຕນານິ ອາຣພ຺ຠ ປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລສ຺ສາປິ, ວິນເຍ ຈິຓ຺ຓວສີຠາວສ຺ສາປິ, ຕີສຸ ຣຕເນສຸ ໂອກປ຺ປນິຍສທ຺ຘາສງ຺ຂາຕອຘິໂມກ຺ຂພຫຸລສ຺ສາປິ, ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ເຕ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສທິເສ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸຓນິສ຺ສິຕສປ຺ປາຍກຖາຍປິ ປຫີຍຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ຘມ຺ມາ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ປຫານາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ. ອິເມຫິ ປນ ຉຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຫີນາຍ ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາໂທ ໂຫຕິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ເທສນໍ ຕີຫິ ຠເວຫິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

໒. ປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໓. ທຸຕິເຍ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຕໂຍ ຊນາ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໂຕ ປຣໍ ສງ຺ໂຆ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ຕໂຍ ຕໂຍ ເອວ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສມ຺ພຫຸລາ. ອິຘ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ສມ຺ພຫຸລາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິໍສູຕິ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐາ. ເຕ ປນ ນ ຕາວ ປວິຏ຺ຐາ, ‘‘ປວິສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕຕ຺ຕາ ປນ ປວິສິໍສູຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ‘‘ຄາມໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕປຸຣິໂສ ຕໍ ຄາມໍ ອປຕ຺ໂຕປິ ‘‘ກຫໍ ອິຕ຺ຖນ຺ນາໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄາມໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວໍ. ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມຕິ ເຊຕວນສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍານໍ ປຣິພ຺ພາຊການໍ ອາຣາໂມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມໂຓ ອາວຸໂສຕິ ອາວຸໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ.

ມຍມ຺ປິ ໂຂ ອາວຸໂສ ສາວການໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມາຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ສມເຍ ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ປຫາຕພ຺ພາ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ເອຕໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕ ປນ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຍ ອຎ຺ຎວິຫິຕກາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ອິທໍ ປຊຫຖ ອິທໍ ຠາເວຖາ’ຕິ ວທຕີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຣາມມຊ຺ເຌ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຍກອຸປຏ຺ຐາຍິກາຫິ ປຣິວຸຕາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກາຍໍ ອຸນ຺ນາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕາ – ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ນາມ ປຫາຕພ຺ພາ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ນາມ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕິ.

ອິຘ ໂນ ອາວຸໂສຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎາປເນ. ໂກ ວິເສໂສຕິ ກິໍ ອຘິກໍ? ໂກ ອຘິປ຺ປຍາໂສຕິ ໂກ ອຘິກປ຺ປໂຍໂຄ? ກິໍ ນານາກຣຓນ຺ຕິ ກິໍ ນານຕ຺ຕໍ? ຘມ຺ມເທສນາຍ ວາ ຘມ຺ມເທສນນ຺ຕິ ຍທິທໍ ສມຓສ຺ສ ວາ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມເທສນໍ, ອມ຺ຫາກໍ ວາ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣພ຺ຠ ນານາກຣຓໍ ວຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ຕໍ ກິນ຺ນາມາຕິ ວທນ຺ຕິ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ເນວ ອຠິນນ຺ທິໍສູຕິ ‘‘ເອວເມວ’’ນ຺ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ນປ຺ປຏິກ຺ໂກສິໍສູຕິ ‘‘ນຍິທໍ ເອວ’’ນ຺ຕິ ນ ປຏິເສຘິໍສຸ. ກິໍ ປນ ເຕ ປໂຫນ຺ຕາ ເອວໍ ອກໍສຸ, ອຸທາຫຸ ອປ຺ປໂຫນ຺ຕາຕິ? ປໂຫນ຺ຕາ. ນ ຫິ ເຕ ເອຕ຺ຕກໍ ກຖໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ‘‘ອາວຸໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມເຍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ ປຫາຕພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ຠາເວຕພ຺ພາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ເອວໍ ປນ ເຕສໍ ອໂຫສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂນ ເອຕໍ ກຖາປາຠຕໍ, ມຍໍ ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມ, ອຖ ໂນ ສຕ຺ຖາ ມຘຸຣຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສສ຺ສຕີ’’ຕິ.