໒. ຣໂຖປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ທຸຕິເຍ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລຕິ ກາຍິກສຸຂຎ຺ເຈວ ເຈຕສິກໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ ພຫຸລໍ ອສ຺ສາຕິ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລ. ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ກາຣຓຎ຺ຈສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ອາສວານໍ ຂຍາຍາຕິ ອິຘ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຘສ຺ຕປໂຕໂທຕິ ຣຖມຊ຺ເຌ ຕິຣິຍໍ ຐປິຕປໂຕໂທ. ເຍນິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍທິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ຄມນໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ສາເຣຍ຺ຍາຕິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຈ຺ຈາສາເຣຍ຺ຍາຕິ ປຏິວິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອາຣກ຺ຂາຍາຕິ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ. ສໍຍມາຍາຕິ ເວຄນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ທມາຍາຕິ ນິພ຺ພິເສວນຕ຺ຖາຍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສູປສມຕ຺ຖາຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ອກຸສລສ຺ສ ສາຣຖິໂນ ອທນ຺ເຕ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິສມມຄ຺ເຄນ ຣຖໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ ຈກ຺ການິປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອກ຺ໂຂປິ ສິນ຺ຘວານຎ຺ຈ ຂຸຣາ, ອຕ຺ຕນາປິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຈ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິເຕນ ຄມເນນ ສາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ; ເອວໍ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ສມຓຣຕິໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຖາ ປນ ເຉໂກ ສາຣຖິ ທນ຺ເຕ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ສເມ ຠູມິຠາເຄ ຣຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຣສ຺ມິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ, ສິນ຺ຘວານໍ ຂຸເຣສຸ ສຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ປໂຕທໍ ອາທາຍ ນິພ຺ພິເສວເນ ກຕ຺ວາ, ເປເສນ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິເຕນ ຄມເນນ ສາເຣຕິ. ເອວເມວ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ສມຓຣຕິໍ ອນຸໂຠຕິ, ສເຈ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ເປເສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ໂຠຊນມ຺ຫິ ປມາຓຎ຺ຎູ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປມາຓານິ – ປຏິຄ຺ຄຫຓປມາຓຎ຺ຈ ປຣິໂຠຄປມາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫຓປມາເຓ ທາຍກສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາໂມ ຊານິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸໂກ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາເຓນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕາຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ອນຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ ຘມ຺ມິກຕິສ຺ສມຫາຣາຊກາເລ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ສາມເຓໂຣ ວິຍ.

ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຄຸຬໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ມນາໂປ ປຓ຺ຓາກາໂຣ, ອຍ຺ເຍຫິ ວິນາ ນ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ສກຏສຕານິ ມຫາວິຫາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອຄມາສິ. ເຠຣິຍາ ປຫຏາຍ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຣາຊາ ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ອາຣາມິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ນາມ ທາເນ ປຕ຺ຕປູໂຣວ ປມາຓໍ, ຄຫິຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາວ ເທຫິ, ສເຈ ໂກຈິ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຐິໂຕ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ.

ອເຖໂກ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຫາໂພຘິມຫາເຈຕິຍານິ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຈຕິຍປພ຺ພຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ມຫາມຓ຺ຑປຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂູ ຄຸຬໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສາມເຓຣໍ ອາຫ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຕ ຄຸເຬນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສາມເຓຣ ມຍໍ ມຄ຺ຄກິລນ຺ຕາ, ເອເກນ ກປິຏ຺ຐຜລມຕ຺ເຕນ ປິຓ຺ຑເກນ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ໂຖຕິ. ສາມເຓໂຣ ຖາລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວສ຺ສຄ຺ຄປຏິປາຏິຍໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອາຣາມິໂກ ຄຫຓມານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິ, ສາມເຓໂຣ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສິ. ຕາຕ ສາມເຓຣ, ຣາຊກຸລານໍ ທາເນ ຠາຊນປູຣເມວ ປມາຓໍ, ຖາລກປູຣໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ. ອາມ, ອຸປາສກ, ຣາຊາໂນ ນາມ ມຫຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອຕ຺ໂຖຕິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ໂຠ ສາມເຓໂຣ ຠຓຕີ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ອາຣາມິໂກ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ຠາຊນໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ພຫຸໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ, ‘‘ອານີຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ຣາຊາໂນ ນາມ ມຫຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາວ ທາຕຸກາມາ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກທາຣໂກ, ອຊ຺ຊາປິສ຺ສ ມຸຂໂຕ ຂີຣຄນ຺ໂຘ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ກຸເຏ ວາ ກຸຏຸມ຺ເພ ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ສ຺ເວປິ ປຸນທິວເສປິ ຂາທິສ຺ສາມາຕິ ນ ວທຕິ, ສກ຺ກາ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ, ‘‘ໂຠ, ປສນ຺ໂນມ຺ຫິ ສາມເຓຣສ຺ສ, ອິຕຣານິປິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ສກຏສຕານິ ອາເນຕ຺ວາ ສຆໍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ.

ໂສເຍວ ປນ ຣາຊາ ເອກທິວສໍ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຫໍ ອງ຺ຄາຣປກ຺ກໍ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມສ຺ມີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມິ, ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນຏ຺ຐາເນ ຕິຕ຺ຕິຣສມຸຄ຺ຆາຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປິປາສໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວີຕິນາເມສິ. ອຖສ຺ສ ກຓ຺ເຓສຸ ປຸພ຺ໂພ ສຓ຺ຐາສິ, ໂສ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ອຸປຏ຺ຐາກຸປາສໂກ ສີລຣກ຺ຂໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ເທວ, ອຕ຺ຖິ, ຕິສ຺ໂສ ນາມ ໂສ ອຂຓ຺ຑສີລໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ. ອຖ ນໍ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຕິສ຺ໂສ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ເທວາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ເອກໍ ກຸກ຺ກຸຏໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕິສ຺ສໍ ວທາຫິ, ອິມໍ ຕີຫິ ປາເກຫິ ປຈິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອໂວຈ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ສເຈ, ໂຠ, ອຍໍ ມຕໂກ ອສ຺ສ, ຍຖາ ຊານາມິ, ຕຖາ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍໍ. ປາຓາຕິປາຕໍ ປນາຫໍ ນ ກໂຣມີ’’ຕິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ.

ຣາຊາ ປຸນ ‘‘ເອກວາຣໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ, ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ປຸນປິ ສີລໍ ສກ຺ກາ ສມາທາຕຸໍ, ປເຈຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຕິສ຺ໂສ ອໂວຈ, ‘‘ໂຠ, ເອກສ຺ມິໍ ນາມ ອຕ຺ຕຠາເວ ຘຸວໍ ເອກໍ ມຣຓໍ, ນາຫໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕຕິຍມ຺ປິ ເປເສຕ຺ວາ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຸຈ຺ຉິ. ຣຎ຺ໂຎປິ ຕເຖວ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ອຖ ຣາຊາ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ, ‘‘ອຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓໍ ໂກເປຕິ, ຄຈ຺ຉເຖຕສ຺ສ ອາຆາຕນຠຓ຺ຑິກາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ, ສີສໍ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ. ຣໂຫ ຈ ປນ ເນສໍ ສຎ຺ຎມທາສິ – ‘‘ອິມໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊຍມານາ ເນຕ຺ວາ ສີສມສ຺ສ ອາຆາຕນຠຓ຺ຑິກາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ.

ເຕ ຕໍ ອາຆາຕນຠຓ຺ຑິກາຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຕມສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຏໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐປຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຕາຕ, ມມ ຊີວິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ, ຕວ ຊີວິຕໍ ອຫໍ ຄຓ຺ຫາມິ, ຕ຺ວໍ ນິພ຺ຠໂຍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ກຸກ຺ກຸໂຏ ປກ຺ເຂ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຏຣຸກ຺ເຂ ນິລີຍິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ອຠຍທິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ກຸກ຺ກຸຏຄິຣິ ນາມ ຊາຕໍ.

ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາຠຣເຓຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ມຍາ ຕ຺ວໍ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ວີມໍສິໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາມສ຺ສ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ເມ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ນາມ, ເທວ, ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ປາໂຕວ ຕໂຍ ຕິຕ຺ຕິເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຕິເຣ ອາທາຍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ, ຊີຣກາທີຫິ ວາເສຕ຺ວາ, ອງ຺ຄາເຣສຸ ສຸປກ຺ເກ ປຈິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ຣາຊາ ມຫາຕເລ ສິຣີປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນວ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິ, ຕາວເທວສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສຫຣຓີສຫສ຺ສານິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຣິຕ຺ວາ, ‘‘ມາທິໂສ ນາມ ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ນ ລຠິ, ອປຈ຺ຈມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕກ຺ຂຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ປຕິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ‘‘ອເປຫິ, ຕາຕ, ຊານາມຫໍ ຕວ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ, ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ມຍາ ເອຕໍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ເສສກໍ ຕເຖວ ສງ຺ໂຄເປຕ຺ວາ ຐເປຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ປຸນທິວເສ ຣາຊກຸລູປໂກ ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໍ ປເວເສສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕປິ ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມໂຓ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ປກ຺ໂກສາປິຕຠິກ຺ຂຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປມຊ຺ຊິ. ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕປິ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິ. ເຕສໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອທໍສຸ. ຍາຄຸຍາ ປີຕາຍ ຣາຊາ ຕິຕ຺ຕິເຣ ອຸປເນສິ. ເຖໂຣ ເອກໍ ຄຓ຺ຫິ, ອິຕໂຣປິ ເອກໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ‘‘ອນຸຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ, ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປິທຫິ, ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ເຖຣໍ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຸລເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ນ ເອສ ຣຎ຺ຎາ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ’’ຕິ.

ປຸນທິວເສ ອຸປຏ຺ຐາກສາມເຓຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາວິສິ. ຣາຊາ ຕທາປິ ຍາຄຸຍາ ປີຕາຍ ຕິຕ຺ຕິເຣ ອຸປນາເມສິ. ເຖໂຣ ເອກໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ສາມເຓໂຣ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ເອກໂກຏ຺ຐາສເມວ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ມຫາເຖຣສ຺ສ ອຸປນາເມສິ. ມຫາເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປິທຫິ, ສາມເຓໂຣປິ ປິທຫິ. ຣາຊາ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ທິຍຑ຺ຒຕິຕ຺ຕິເຣ ຂາທິຕຸໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ມໍເສ ຂາທິຕມຕ຺ເຕວ ກຓ຺ເຓຫິ ປຸພ຺ໂພ ນິກ຺ຂມິ. ຕໂຕ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ຕາຕ, ອຏ຺ຐ ເຕ ຘຸວຠຕ຺ຕານິ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ສມານຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ສາມເຓໂຣ ອຘິວາເສສິ. ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈວ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓປມາຓໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຣິໂຠຄປມາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປໂຍຊນໍ, ‘‘ອິທມຕ຺ຖິຍໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄສ຺ເສວ ປໂຍຊນຕ຺ຕາ ປຣິໂຠຄປມາຓໍເຍວ ນາມ, ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສຕິອາທິມາຫ, ອິຕຣມ຺ປິ ປນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ, ເປຕເສຍ຺ຍາ, ສີຫເສຍ຺ຍາ, ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ. ເຕສຎ຺ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ. ເປຕາ ຫິ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏຊຏິຕາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕານາວ ສຍນ຺ຕິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ອນຸປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສຍຕີ’’ຕິ ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ, ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທປຈ຺ຉິມປາທນງ຺ຄຸຏ຺ຐານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມປາທານໍ ມຕ຺ຖເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍຕິ, ທິວສມ຺ປິ ສຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ນ ອຸຕ຺ຣສນ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ສີສໍ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທາທີນໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ນຍິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍຕິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ຈ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປມິທ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິຕໍ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ເກສຣຠາຣໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາ ປນ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສຸ ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ.

ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ, ອີສກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ວາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ອຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆໍຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ເຈວ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຖໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີຕິ? ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອປ຺ປຫາເນນ. ອຍຎ຺ຫິ ທິວສຎ຺ເຈວ ສກລຍາມຎ຺ຈ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ປຐມຍາມາວສາເນ ຈງ຺ກມາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປາເທ ໂຘວນ຺ໂຕປິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ໂຘວຕິ, ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣຕິ, ມຎ຺ເຈ ນິສີທຕິ, ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປນ ຎາຓຘາຕຸກນ຺ຕິ ນ ໂຣຈຍິໍສຸ.

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປເນສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ປຐມຍາມາວສາເນ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກໍ ສຣີຣໍ ນິທ຺ທາຍ ສມສ຺ສາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈງ຺ກມາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ປາເທ ໂຘວຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣຕິ, ມຎ຺ເຈ ປນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ, ‘‘ຂນ຺ຘາວ ຂນ຺ເຘສຸ, ຘາຕຸໂຍວ ຘາຕູສຸ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ກເມນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕິວງ຺ຄິກາ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາວ ກຖິຕາ. ເອຕ຺ຕເກເນວ ປນ ໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາເນວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ. ເອວໍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກເຖຕພ຺ພາ.