໑໙. ອາສີວິສວຄ຺ໂຄ

໑. ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໘. ອາສີວິສວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ເອກຈາຣິກທ຺ວິຈາຣິກຕິຈາຣິກຈຕຸຈາຣິກປຎ຺ຈຈາຣິເກ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ກາຣເກ ຍຸຕ຺ຕປຍຸຕ຺ເຕ ສພ຺ເພປິ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓກມ຺ມຏ຺ຐານິເກ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ໂຍຄາວຈເຣ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ. ອິທຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸຄ຺ຄເລສຸປິ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູນໍ ທິສາວາສິການໍ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓກມ຺ມຏ຺ຐານິການໍ ອຸປຏ຺ຐານເວລາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູອາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລານໍ ປຈ຺ຈຍຠູຕເມເວຕໍ. ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ ປຸຄ຺ຄໂລ ຫິ ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕິການິກ຺ເຂເປເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ມາຕິກາຍ ວິຕ຺ຖາຣຠາຊເນນ, ເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄໂລ ອິມເມວ ສຸຕ຺ຕໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ໂຕ ຠຊນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ປທປຣມສ຺ເສຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອນາຄເຕ ວາສນາ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປກາຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວາ ສິເນຣຸໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ອາກາສໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວາຬປພ຺ພຕໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ມຫນ຺ເຕນ ອຸສ຺ສາເຫນ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວຕິ ອິມໍ ອາສີວິໂສປມສຸຕ຺ຕໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາຕິ ກຏ຺ຐມຸໂຂ, ປູຕິມຸໂຂ, ອຄ຺ຄິມຸໂຂ, ສຕ຺ຖມຸໂຂຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ເຕສຸ ກຏ຺ຐມຸເຂນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ສຸກ຺ຂກຏ຺ຐໍ ວິຍ ຖທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ສນ຺ຘິປພ຺ເພສຸ ອຘິມຕ຺ຕໍ ອຍສູລສມປ຺ປິຕໍ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ປູຕິມຸເຂນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ປກ຺ກປູຕິປນສໍ ວິຍ ວິປຸພ຺ພກຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ຈງ຺ຄວາເຣ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອຸທກໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ອຄ຺ຄິມຸເຂນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ຌາຍິຕ຺ວາ ຠສ຺ມມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຖຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ຈ ວິປ຺ປກິຣີຍຕິ. ສຕ຺ຕມຸເຂນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອສນິປາຕຏ຺ຐານໍ ວິຍ ມຫານິຂາທເນນ ຂຕສນ຺ຘິມຸຂໍ ວິຍ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວິສວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ.

ວິສເວຄວິກາເຣນ ປເນເຕ ໂສຬສ ໂຫນ຺ຕິ. ກຏ຺ຐມຸໂຂ ຫິ ທຏ຺ຐວິໂສ, ທິຏ຺ຐວິໂສ, ຜຸຏ຺ຐວິໂສ, ວາຕວິໂສຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ເຕນ ຫິ ທຏ຺ຐມ຺ປິ ທິຏ຺ຐມ຺ປິ ຜຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຕສ຺ສ ວາເຕນ ປຫຏມ຺ປິ ສຣີຣໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຖທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ. ເອວໍ ວິສເວຄວິກາຣວເສນ ໂສຬສ ໂຫນ຺ຕິ.

ປຸນ ປຸຄ຺ຄລປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ໂຫນ຺ຕິ. ກຖໍ? ກຏ຺ຐມຸເຂສຸ ຕາວ ທຏ຺ຐວິໂສ ຈ ອາຄຕວິໂສ ໂນ ໂຆຣວິໂສ, ໂຆຣວິໂສ ໂນ ອາຄຕວິໂສ, ອາຄຕວິໂສ ເຈວ ໂຆຣວິໂສ ຈ, ເນວາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສຕິ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ວິສໍ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕຕິຓຸກ຺ກາຍ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ສີຆໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຂນ຺ຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ມຓິສປ຺ປາທີນໍ ວິສໍ ວິຍ, ມນ຺ຕໍ ປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກຓ຺ຓວາຕໍ ທຕ຺ວາ ທຓ຺ຑເກນ ປຫຏມຕ຺ເຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຍໍ ອາຄຕວິໂສ ໂນ ໂຆຣວິໂສ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ວິສໍ ສຓິກໍ ອຠິຣຸຫຕິ, ອາຣຸຬ຺ຫາຣຸຬ຺ຫຏ຺ຐາເນ ປນ ອຍໍ ສີຕອຸທກໍ ວິຍ ໂຫຕິ ອຸທກສປ຺ປາທີນໍ ວິສໍ ວິຍ, ທ຺ວາທສວສ຺ສຈ຺ຈເຍນາປິ ກຓ຺ຓປິຏ຺ຐິຂນ຺ຘປິຏ຺ຐິກາທີສຸ ຄຓ຺ຑປິຬກາທິວເສນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ມນ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນາທີສຸ ຈ ກຍິຣມານາສຸ ສີຆໍ ນ ໂອຕຣຕິ, ອຍໍ ໂຆຣວິໂສ ໂນ ອາຄຕວິໂສ ນາມ. ຍສ຺ສ ປນ ວິສໍ ສີຆໍ ອຠິຣຸຫຕິ, ນ ສີຆໍ ໂອຕຣຕິ ອເນຬກສປ຺ປາທີນໍ ວິສໍ ວິຍ, ອຍໍ ອາຄຕວິໂສ ເຈວ ໂຆຣວິໂສ ຈ. ຍສ຺ສ ປນ ວິສໍ ມນ຺ທໍ ໂຫຕິ, ໂອຕາຣິຍມານມ຺ປິ ສຸເຂເນວ ໂອຕຣຕິ ນີລສປ຺ປຘມ຺ມນິສປ຺ປາທີນໍ ວິສໍ ວິຍ, ອຍໍ ເນວາຄຕວິໂສ ນ ໂຆຣວິໂສ ນາມ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ກຏ຺ຐມຸເຂ ທຏ຺ຐວິສາທໂຍ ປູຕິມຸຂາທີສຸ ຈ ທຏ຺ຐວິສາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາຕິ. ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລປຓ຺ຓຕ຺ຕິວເສນ ຈຕຸສຏ຺ຐິ.

ເຕສຸ ‘‘ອຓ຺ຑຊາ ນາຄາ’’ຕິອາທິນາ (ສໍ. ນິ. ໓.໓໔໒-໓໔໔) ໂຍນິວເສນ ເອເກກໍ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຉປຓ຺ຓາສາຘິການິ ທ຺ເວ ສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ຊລຊາຖລຊາຕິ ທ຺ວິຄຸຓິຕາ ທ຺ວາທສາຘິການິ ປຎ຺ຈສຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ກາມຣູປອກາມຣູປານໍ ວເສນ ທ຺ວິຄຸຓິຕາ ຈຕຸວີສາຘິກສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຸນ ຄຕມຄ຺ຄສ຺ສ ປຏິໂລມໂຕ ສໍຂິປ຺ປມານາ ກຏ຺ຐມຸຂາທິວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ເຕ ສນ຺ຘາຍ ຠຄວາ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ’’ຕິ ອາຫ. ກຸລວເສນ ຫິ ເອເຕ ຄຫິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ອາສີວິສາຕິ ອາສິຕ຺ຕວິສາຕິປິ ອາສີວິສາ, ອສິຕວິສາຕິປິ ອາສີວິສາ, ອສິສທິສວິສາຕິປິ ອາສີວິສາ. ອາສິຕ຺ຕວິສາຕິ ສກລກາເຍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວິຍ ຐປິຕວິສາ, ປຣສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ຈ ອາສິຎ຺ຈນວິສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສິຕວິສາຕິ ຍໍ ຍໍ ເອເຕຫິ ອສິຕໍ ໂຫຕິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ຕໍ ວິສເມວ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອສິຕໍ ວິສໍ ໂຫຕິ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາສີວິສາ. ອສິສທິສວິສາຕິ ອສິວິຍ ຕິຂິຓໍ ປຣມມ຺ມຈ຺ເຉທນສມຕ຺ຖໍ ວິສໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອາສີວິສາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ວຈນຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸຄ຺ຄເຕຊາຕິ ອຸຄ຺ຄຕເຕຊາ ພລວເຕຊາ. ໂຆຣວິສາຕິ ທຸນ຺ນິມ຺ມທ຺ທນວິສາ.

ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ປຏິຊຄ຺ຄາປນຕ຺ຖໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ຣາຊາໂນ ຫິ ອາສີວິເສ ຄາຫາເປຕ຺ວາ – ‘‘ຕຖາຣູເປ ໂຈເຣ ວາ ເອເຕຫິ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມ, ນຄຣູປໂຣຘກາເລ ປຣເສນາຍ ວາ ຕໍ ຂິປິສ຺ສາມ, ປຣພລໍ ນິມ຺ມທ຺ເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວຣສຍນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ເອເຕຫິ ອຕ຺ຕານໍ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕູນໍ ວສໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ມຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາສີວິເສ ຊຄ຺ຄາເປນ຺ຕິ. ເຕ ຍໍ ໂຈຣໍ ສຫສາວ ມາເຣຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ‘‘ເອວເມເຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ອິເມ ເຕ ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເລນ ກາລນ຺ຕິ ກາເລ ກາເລ. ສໍເວເສຕພ຺ພາຕິ ນິປຊ຺ຊາເປຕພ຺ພາ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາ ອຎ຺ຎຕໂຣ ວາຕິ ກຏ຺ຐມຸຂາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ. ຍໍ ເຕ ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ ກຣຓີຍໍ, ຕໍ ກໂຣຫີຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຖຈຣກສ຺ສ ວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ປຸຣິສສ຺ສ ເອວໍ ອາສີວິເສ ປຏິປາເທຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ໂວ ອຸປຏ຺ຐາໂກ’ຕິ ຈຕູສຸ ເປຬາສຸ ຐປິຕານໍ ອາສີວິສານໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທກ຺ຂິຓປາທານຸສາເຣນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ມຓິພນ຺ຘໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເວເຐຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓໂສຕມູເລ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸສູຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ອປໂຣ ວາມປາທານຸສາເຣນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕເຖວ ວາມຫຕ຺ຖໍ ເວເຐຕ຺ວາ ວາມກຓ຺ຓໂສຕມູເລ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸສູຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ, ຕຕິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຠິມຸຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ເວເຐຕ຺ວາ ຄລວາຏກມູເລ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸສູຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປິຏ຺ຐິຠາເຄນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຄີວໍ ເວເຐຕ຺ວາ ອຸປຣິມຸທ຺ຘນິ ຜຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຸສູຕິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ.

ເອວໍ ຈຕູສຸ ອາສີວິເສສຸ ສຣີຣຏ຺ຐເກສຸເຍວ ຊາເຕສຸ ເອໂກ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣກປຸຣິໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ໂຠ ປຸຣິສ, ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ, ປຸຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ເຕນ ‘‘ອິເມ ເມ, ໂຠ, ຫຕ຺ເຖສຸ ຫຕ຺ຖກຏກໍ ວິຍ ພາຫາສຸ ເກຍູຣໍ ວິຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ກຸຈ຺ຉິເວຐນສາຏໂກ ວິຍ ກຓ຺ເຓສຸ ກຓ຺ຓຈູຬິກາ ວິຍ ຄເລ ມຸຕ຺ຕາວລິໂຍ ວິຍ ສີເສ ສີສປສາຘນໍ ວິຍ ເກຈິ ອລງ຺ກາຣວິເສສາ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ອນ຺ຘພາລ, ມາ ເອວໍ ມຎ຺ຎິຕ຺ຖ ‘ຣຎ຺ຎາ ເມ ຕຸຏ຺ເຐເນຕໍ ປສາຘນໍ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ. ຕ຺ວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄຸຈາຣີ ໂຈໂຣ, ອິເມ ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ທຸຣຸປຏ຺ຐາຫາ ທຸປ຺ປຏິຊຄ຺ຄິຍາ, ເອກສ຺ມິໍ ອຸຏ຺ຐາຕຸກາເມ ເອໂກ ນ຺ຫາຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ນ຺ຫາຍິຕຸກາເມ ເອໂກ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ເອກສ຺ມິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມ ເອໂກ ນິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ. ເຕສຸ ຍສ຺ເສວ ອິຈ຺ຉາ ນ ປູຣຕິ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຑໍສິຕ຺ວາ ມາເຣຕີ’’ຕິ. ອຕ຺ຖິ ປນ, ໂຠ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂກຈິ ໂສຕ຺ຖິມຄ຺ໂຄຕິ? ອາມ, ຣາຊປຸຣິສານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປລາຍນໍ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ເຕ ກຣຓີຍໍ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ປມາທກ຺ຂຓໍ ຣາຊປຸຣິເສຫິ ຈ ປວິວິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ວາມຫຕ຺ເຖນ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ເວເຐຕ຺ວາ, ທກ຺ຂິຓກຓ຺ຓຈູຬິກາຍ ຜຓໍ ຐເປຕ຺ວາ, ສຍິຕາສີວິສສ຺ສ ສຣີຣໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ສຓິກໍ ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ, ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ເສເສປິ ອປເນຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠີໂຕ ປລາເຍຍ຺ຍ. ອຖ ນໍ ເຕ ອາສີວິສາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ຎາ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘມານາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຣິໂສ ຠີໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ…ເປ… ປລາເຍຖາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ປຸຣິເສ ເອວໍ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປລາຍນ຺ເຕ ຣາຊາ ‘‘ປລາໂຕ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຆາເຕຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ປຎ຺ຈ ຊເນ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ເປເສຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣາ ປຸຣິສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຍ຺ຍຸໍ. ໂສ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ຠີໂຕ ປລາເຍຖ. ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຉຏ຺ໂຐ ອນ຺ຕຣຈໂຣ ວຘໂກຕິ ‘‘ປຐມໍ ອາສີວິເສຫິ ອນຸພທ຺ໂຘ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ເຕ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ປລາຍິ, ອິທານິ ປຎ຺ຈຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກຫິ ອນຸພທ຺ໂຘ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ປລາຍຕິ, ນ ສກ຺ກາ ໂສ ເອວໍ ຄເຫຕຸໍ, ອຸປລາຬນາຍ ປນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ທຫຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກໂຕ ຂາທິຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ສນ຺ຖວໍ ອນ຺ຕຣຈຣໍ ວຘກມສ຺ສ ເປເສຖາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈຫິ ວຸຕ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເປສິໂຕ ອນ຺ຕຣຈໂຣ ວຘໂກ.

ໂສ ປສ຺ເສຍ຺ຍ ສຸຎ຺ຎໍ ຄາມນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປທໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຆາຍິຕ຺ວາ ເວເຄນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິເສ ປຎ຺ຈ ວຘເກ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ຉຏ຺ຐຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣຈຣໍ ວຘກໍ ‘‘ນິວຕ຺ຕ ໂຠ, ມາ ປລາຍິ, ປຸຕ຺ຕທາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກາເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຣຏ຺ເຐ ອຠິມຸຂຄຕໍ ເອກໍ ຉກຸຏິກໍ ສຸຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍ. ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ປວິເສຍ຺ຍາຕິ ຘນຘຎ຺ຎມຎ຺ຈປີຐາທີຫິ ວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ຣິຕ຺ຕກຎ຺ເຎວ ປວິເສຍ຺ຍ. ຕຸຈ຺ຉກໍ ສຸຎ຺ຎກນ຺ຕິ ເອຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຣິມເສຍ຺ຍາຕິ ‘‘ສເຈ ປານີຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປິວິສ຺ສາມິ, ສເຈ ຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠາຊນໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອນ຺ໂຕ ປເວເສຕ຺ວາ ປຣິມເສຍ຺ຍ.

ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ຆຣານໍ ເອກຆເຣປິ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ຄາມມຊ຺ເຌ ເອໂກ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວງ຺ກຜລກໍ ອຕ຺ຖຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອິຘ ຕາວ ນິສີທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນໍ ມນ຺ທມນ຺ເທນ ວາເຕນ ພີຊິຍມານໍ ຕຕ຺ຕກມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຂໍ ສນ຺ຕໂຕ ອສ຺ສາທຍມານໍ, ຕເມນໍ ປຸຣິສໍ ເກຈິເທວ ອຕ຺ຖຈຣກາ ພຫິ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄຕາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ອິທານິ ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສາຕິ ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ອິທານິ. ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາຕິ ‘‘ຍເທເວຕ຺ຖ ລຠິສ຺ສາມ, ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ວາ ຆາເຕສ຺ສາມ ວາ’’ຕິ ອາຄຕາ ຉ ຄາມຆາຕກໂຈຣາ.

ອຸທກຓ຺ຓວນ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ປຸຖຸລໍ ອຸທກໍ. ຄມ຺ຠີຣມ຺ປິ ຫິ ອປຸຖຸລໍ, ປຸຖຸລໍ ວາ ອຄມ຺ຠີຣໍ, ນ ອຓ຺ຓໂວຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍມ຺ປນ ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ປຸຖຸລຎ຺ຈ, ຕສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍນ຺ຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວຘການໍ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ອນ຺ຕຣຈຣສ຺ສ ຉນ຺ນຎ຺ຈ ຄາມຆາຕກໂຈຣານໍ ວເສນ ສາສງ຺ກໍ ສປ຺ປຏິຠຍໍ. ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍນ຺ຕິ ເຕສໍເຍວ ອາສີວິສາທີນໍ ອຠາເວນ ເຂມຎ຺ຈ ນິພ຺ຠຍຎ຺ຈ ວິຈິຕ຺ຣອຸຍ຺ຍານວຣໍ ພຫ຺ວນ຺ນປານໍ ເທວນຄຣສທິສໍ. ນ ຈສ຺ສ ນາວາ ສນ຺ຕາຣຓີຕິ ‘‘ອິມາຍ ນາວາຍ ໂອຣິມຕີຣໂຕ ປຣຕີຣໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ຐປິຕາ ຈ ສນ຺ຕາຣຓີ ນາວາ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ວາຕິ ຣຸກ຺ຂເສຕຸ-ຊງ຺ຆເສຕຸ-ສກຏເສຕູນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸຕ຺ຕຣເສຕຸ ວາ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ນ ໂຂ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ. ກສ຺ມາ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ອາຫ? ເອຕ຺ຕການໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ພາຫິຕຕ຺ຕາ, ເທສນໍ ວາ ວິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ເອກໍ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທສ຺ເສຕຸມ຺ປິ ເອວມາຫ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ເອວໍ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ເຓ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ‘‘ນ ລທ຺ໂຘ ວຕາສິ ອມ຺ເຫຫິ, ອຊ຺ຊ ເຕ ມຸຣຸມຸຣາຍ ຊີວິຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍາມ’’. ປຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ‘‘ນ ລທ຺ໂຘ ວຕາສິ ອມ຺ເຫຫິ, ອຊ຺ຊ ເຕ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕາ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ລເຠຍ຺ຍາມ’’. ຉຏ຺ໂຐ ອນ຺ຕຣຈໂຣ ‘‘ນ ລທ຺ໂຘ ວຕາສິ ມຍາ, ອຊ຺ຊ ເຕ ຜລິກວຓ຺ເຓນ ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ລຠິຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠເວຍ຺ຍໍ’’. ຉ ໂຈຣາ ‘‘ນ ລທ຺ໂຘ ວຕາສິ ອມ຺ເຫຫິ, ອຊ຺ຊ ເຕ ວິວິຘານິ ກມ຺ມກາຣຓານິ ກາເຣຕ຺ວາ ພຫຸຘນໍ ອາຫຣາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ອຸທກຓ຺ຓວໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓາຍ ໂກປິຕຕ຺ຕາ ປຣໂຕ ຄນ຺ຕຸມ຺ປິ ອວິສຫນ຺ຕາ ຕຕ຺ເຖວ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມເຣຍ຺ຍຸໍ.

ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເອວໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຣາຊາ ວິຍ ຫິ ກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຣາຊາປຣາຘິກປຸຣິໂສ ວິຍ ວຏ຺ຏນິສ຺ສິໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິສາ ວິຍ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ຣຎ຺ໂຎ ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສີວິເສ ປຏິຈ຺ຉາປິຕກາໂລ ວິຍ ກມ຺ມຸນາ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓເຍວ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ທິນ຺ນກາໂລ. ‘‘ອິເມສໍ ອາສີວິສານໍ ປມາທກ຺ຂເຓ ຣາຊປຸຣິສານຎ຺ຈ ວິວິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍໍ ເຕ ອມ຺ໂຠ, ປຸຣິສ, ກຣຓີຍໍ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຈເນນ ‘‘ປລາຍສ຺ສູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາໂລ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣາ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ມຫາຠູຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ມຫາຠູເຕສຸ ນິພ຺ພິນ຺ທ ວິຣຊ຺ຊ, ເອວໍ ວຏ຺ຏໂຕ ປຣິມຸຈ຺ຈິສ຺ສສີ’’ຕິ ກຖິຕກາໂລ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຕ຺ຖຈຣກວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາສີວິສານໍ ປມາທກ຺ຂເຓ ຣາຊປຸຣິສານຎ຺ຈ ວິວິຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ປລາຍນໍ ວິຍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ລຠິຕ຺ວາ ມຫາຠູຕາສີວິເສຫິ ປຣິມຸຈ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ຎາຓປລາຍເນນ ປລາຍນໍ.

ອິທານິ ຈຕຸນ຺ເນຕໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຘິວຈນໍ ປຖວີຘາຕຸຍາ ອາໂປຘາຕຸຍາຕິອາທີສຸ ຈຕຸມຫາຠູຕກຖາ ຈ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘກຖາ ຈ ອາຍຕນກຖາ ຈ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກຏ຺ຐມຸຂອາສີວິໂສ ວິຍ ປຖວີຘາຕຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ປູຕິມຸຂອຄ຺ຄິມຸຂສຕ຺ຖມຸຂາ ວິຍ ເສສຘາຕຸໂຍ. ຍເຖວ ຫິ ກຏ຺ຐມຸເຂນ ທຏ຺ຐສ຺ສ ສກລກາໂຍ ຖທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຖວີຘາຕຸປໂກເປນາປິ. ຍຖາ ຈ ປູຕິມຸຂາທີຫິ ທຏ຺ຐສ຺ສ ປຄ຺ຆຣຕິ ເຈວ ຌາຍຕິ ຈ ຉິຊ຺ຊຕິ ຈ, ເອວໍ ອາໂປຘາຕຸເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸປໂກເປນາປີຕິ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ –

‘‘ປຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຠວຕີ ກາໂຍ, ທຏ຺ໂຐ ກຏ຺ຐມຸເຂນ ວາ;

ປຖວີຘາຕຸປໂກເປນ, ໂຫຕິ ກຏ຺ຐມຸເຂວ ໂສ.

‘‘ປູຕິໂກ ຠວຕີ ກາໂຍ, ທຏ຺ໂຐ ປູຕິມຸເຂນ ວາ;

ອາໂປຘາຕຸປໂກເປນ, ໂຫຕິ ປູຕິມຸເຂວ ໂສ.

‘‘ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ຠວຕີ ກາໂຍ, ທຏ຺ໂຐ ອຄ຺ຄິມຸເຂນ ວາ;

ເຕໂຊຘາຕຸປໂກເປນ, ໂຫຕິ ອຄ຺ຄິມຸເຂວ ໂສ.

‘‘ສຎ຺ຉິນ຺ໂນ ຠວຕີ ກາໂຍ, ທຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຖມຸເຂນ ວາ;

ວາໂຍຘາຕຸປໂກເປນ, ໂຫຕິ ສຕ຺ຖມຸເຂວ ໂສ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ວິເສສໂຕ ສທິສຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອວິເສສໂຕ ປນ ອາສຍໂຕ ວິສເວຄວິກາຣໂຕ ອນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໂຕ ທຸຣຸປຏ຺ຐານໂຕ ທຸຣາສທໂຕ ອກຕຎ຺ຎຸຕໂຕ ອວິເສສກາຣິໂຕ ອນນ຺ຕໂທສູປທ຺ທວໂຕຕິ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເອເຕສໍ ອາສີວິສສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ອາສຍໂຕຕິ ອາສີວິສານຎ຺ຫິ ວມ຺ມິໂກ ອາສໂຍ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ວສນ຺ຕິ. ມຫາຠູຕານມ຺ປິ ກາຍວມ຺ມິໂກ ອາສໂຍ. ອາສີວິສານຎ຺ຈ ຣຸກ຺ຂສຸສິຣຕິຓປຓ຺ຓຄຫນສງ຺ກາຣຏ຺ຐານານິປິ ອາສໂຍ. ເອເຕສຸປິ ຫິ ເຕ ວສນ຺ຕິ. ມຫາຠູຕານມ຺ປິ ກາຍສຸສິຣໍ ກາຍຄຫນໍ ກາຍສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໍ ອາສໂຍຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອາສຍໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິສເວຄວິກາຣໂຕຕິ ອາສີວິສາ ຫິ ກຸລວເສນ ກຏ຺ຐມຸຂາທິເຠທໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ. ຕຕ຺ຖ ເອເກໂກ ວິສວິກາຣໂຕ ວິຠຊ຺ຊມາໂນ ທຏ຺ຐວິສາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂຫຕິ. ມຫາຠູຕານິປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕລກ຺ຂຓວເສນ ປຖວີອາທິເຠທໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ. ເອຕ຺ຖ ເອເກກໍ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາທິວເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ວິສເວຄວິກາຣໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໂຕຕິ ອາສີວິເສ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ອນຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ – ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອສຸຈິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ພ຺ຍາຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ວິສໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມຣຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ມຫາຠູຕານິປິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຎ຺ຈ ອນຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ – ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ອສຸຈິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ພ຺ຍາຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຊຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມຣຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ເຍເກຈິ ສປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມີຬ຺ຫລິຕ຺ຕໍ ມຫາວິສໍ;

ປຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸນຕ຺ຖານິ, ໂລເກ ສປ຺ປາຠິນນ຺ທິໂນ.

‘‘ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ອສຸຈິໍ ພ຺ຍາຘິໍ, ວິສໍ ມຣຓປຎ຺ຈມໍ;

ອນຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ເຈເຕ, ມີຬ຺ຫລິຕ຺ເຕ ຠຸຊງ຺ຄເມ.

‘‘ເອວເມວໍ ອກຸສລາ, ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ;

ປຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸນຕ຺ຖານິ, ຠເວ ຊາຕາຠິນນ຺ທິໂນ.

‘‘ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ອສຸຈິໍ ພ຺ຍາຘິໍ, ຊຣໍ ມຣຓປຎ຺ຈມໍ;

ອນຕ຺ຖາ ໂຫນ຺ຕິ ປຎ຺ເຈເຕ, ມີຬ຺ຫລິຕ຺ເຕວ ປນ຺ນເຄ’’ຕິ. –

ເອວໍ ອນຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທຸຣຸປຏ຺ຐານໂຕຕິ ເຕ ອາສີວິສາ ທຸຣຸປຏ຺ຐານາ, ເອກສ຺ມິໍ ອຸຏ຺ຐາຕຸກາເມ ເອໂກ ນ຺ຫາຍິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ນ຺ຫາຍິຕຸກາເມ ອປໂຣ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມິໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາເມ ອຎ຺ໂຎ ນິປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ເຕສຸ ຍສ຺ສ ຍສ຺ເສວ ອຊ຺ຌາສໂຍ ນ ປູຣຕິ, ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຑໍສິຕ຺ວາ ມາເຣຕິ. ອິເມຫິ ປນ ອາສີວິເສຫິ ຠູຕາເນວ ທຸຣຸປຏ຺ຐານຕຣານິ. ປຖວີຘາຕຸຍາ ຫິ ເຠສຊ຺ເຊ ກຍິຣມາເນ ອາໂປຘາຕຸ ກຸປ຺ປຕິ, ຕສ຺ເສວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເຕໂຊຘາຕູຕິ ເອວໍ ເອກິສ຺ສາ ເຠສຊ຺ເຊ ກຍິຣມາເນ ອປຣາ ກຸປ຺ປນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ທຸຣຸປຏ຺ຐານໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທຸຣາສທໂຕຕິ ທຸຣາສທາ ຫິ ອາສີວິສາ, ເຄຫສ຺ສ ປຸຣິມຠາເຄ ອາສີວິສໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠາເຄນ ປລາຍນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມຠາເຄ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມຠາເຄນ, ເຄຫມຊ຺ເຌ ທິສ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປວິສນ຺ຕິ, ຄພ຺ເຠ ທິສ຺ວາ ມຎ຺ຈປີຐໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕິ. ມຫາຠູຕານິ ຕໂຕປິ ທຸຣາສທຕຣານິ. ຕຖາຣູເປນ ຫິ ກຸຏ຺ຐໂຣເຄນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ ກຓ຺ຓນາສາທີນິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ສມ຺ຜຸຏຕິ ນີລມກ຺ຂິກາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ, ສຣີຣຄນ຺ໂຘ ທູຣໂຕວ ອຸພ຺ພາຫຕິ. ຕໍ ປຸຣິສໍ ອກ຺ໂກສມານມ຺ປິ ປຣິເທວມານມ຺ປິ ເນວ ໂຣສວເສນ, ນ ກາຣຸຎ຺ເຎນ, ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນາສິກໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ເຂຬໍ ປາເຕນ຺ຕາ ທູຣໂຕວ ນໍ ວິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຠຄນ຺ທຣກຸຈ຺ຉິໂຣຄວາຕໂຣຄາທີນໍ ພີຠຈ຺ຉເຊຄຸຈ຺ຉຠາວກຣານຎ຺ຈ ໂຣຄານໍ ວເສນ ອຍເມວຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ທຸຣາສທໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອກຕຎ຺ຎຸຕໂຕຕິ ອາສີວິສາ ຫິ ອກຕຎ຺ຎຸໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ນ຺ຫາປິຍມານາປິ ໂຠຊິຍມານາປິ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊິຍມານາປິ ເປຬາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຫຣິຍມານາປິ ໂອຕາຣເມວ ຄເວສນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ໂອຕາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ. ອາສີວິເສຫິປິ ມຫາຠູຕາເນວ ອກຕຎ຺ຎຸຕຣານິ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ກຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສີເຕນ ວາ ອຸຓ຺ເຫນ ວາ ນິມ຺ມເລນ ຊເລນ ນ຺ຫາປິຍມານານິປິ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ສກ຺ກຣິຍມານານິປິ ມຸທຸວຕ຺ຖມຸທຸສຍນມຸທຸຍານາທີຫິ ປຣິຫຣິຍມານານິປິ, ວຣໂຠຊນໍ ໂຠຊິຍມານານິປິ, ວຣປານໍ ປາຍາປິຍມານານິປິ ໂອຕາຣເມວ ຄເວສນ຺ຕິ. ຍຕ຺ຖ ໂອຕາຣໍ ລຠນ຺ຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ກຸປ຺ປິຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປນ຺ຕີຕິ. ເອວໍ ອກຕຎ຺ຎຸຕໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອວິເສສກາຣິໂຕຕິ ອາສີວິສາ ຫິ ‘‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ’’ຕິ ວິເສສໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕເມວ ຑໍສິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ. ມຫາຠູຕານິປິ ‘‘ອຍໍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ເທໂວ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ນິຄ຺ຄຸໂຓ ວາ ສຄຸໂຓ ວາ’’ຕິ ວິເສສໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຍທິ ຫິ ເນສໍ ‘‘ອຍໍ ຄຸຓວາ’’ຕິ ລຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄເລ ຕຖາຄເຕ ລຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍຸໍ. ອຖາປິ ເນສໍ ‘‘ອຍໍ ມຫາປຎ຺ໂຎ ອຍໍ ມຫິທ຺ຘິໂກ ອຍໍ ຘຸຕວາໂທ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ລຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຘມ຺ມເສນາປຕິສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທີສຸ ລຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທຍ຺ຍຸໍ. ອຖາປິ ເນສໍ ‘‘ອຍໍ ນິຄ຺ຄຸໂຓ ທາຣຸໂຓ ຖທ຺ໂຘ’’ຕິ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສເທວເກ ໂລເກ ນິຄ຺ຄຸຓຖທ຺ຘທາຣຸຓານໍ ອຄ຺ຄສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຉນ຺ນໍ ວາ ສຕ຺ຖາຣານໍ ຠາເຍຍ຺ຍຸໍ, ນ ຈ ລຊ຺ຊນ຺ຕິ ນ ຈ ຠາຍນ຺ຕິ, ກຸປ຺ປິຕ຺ວາ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປາເທນ຺ຕິເຍວ. ເອວໍ ອວິເສສກາຣິໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອນນ຺ຕໂທສູປທ຺ທວໂຕຕິ ອາສີວິເສ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການຎ຺ຫິ ໂທສູປທ຺ທວານໍ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ຕຖາ ເຫເຕ ຑໍສິຕ຺ວາ ກາຓມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ ຂຸຊ຺ຊມ຺ປິ ປີຐສປ຺ປິມ຺ປິ ເອກປກ຺ຂລມ຺ປີຕິ ເອວໍ ອປຣິມາຓໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິ. ຠູຕານິປິ ກຸປ຺ປິຕານິ ນ ກາຓາທິຠາເວສຸ ນ ກິຎ຺ຈິ ວິປ຺ປກາຣໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ, ອປ຺ປມາໂຓ ເອເຕສໍ ໂທສູປທ຺ທໂວຕິ. ເອວໍ ອນນ຺ຕໂທສູປທ຺ທວໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທາເນຕ຺ຖ ຈຕຸມຫາຠູຕວເສນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານນິທ຺ເທເສ ກຖິຕເມວ.

ປຎ຺ຈ ວຘກາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາຕິ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ອາກາເຣຫິ ຂນ຺ຘານໍ ວຘກປຈ຺ຈຕ຺ຖິກສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ຂນ຺ຘາ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎຎ຺ຈ ວເຘນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຈ ສນ຺ເຕສຸ ວໂຘ ນາມ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ກຖໍ? ຣູປໍ ຕາວ ຣູປມ຺ປິ ວເຘຕິ ອຣູປມ຺ປິ, ຕຖາ ອຣູປໍ ອຣູປມ຺ປິ ວເຘຕິ ຣູປມ຺ປິ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ປຖວີຘາຕຸ ຠິຊ຺ຊມານາ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອາໂປຘາຕຸອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ, ເອວໍ ຕາວ ຣູປໍ ຣູປເມວ ວເຘຕິ. ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ປນ ຠິຊ຺ຊມາໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ຣູປໍ ອຣູປມ຺ປິ ວເຘຕິ. ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘປິ ຠິຊ຺ຊມາໂນ ສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ເຘ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ອຣູປໍ ອຣູປເມວ ວເຘຕິ. ຈຸຕິກ຺ຂເຓ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ ຠິຊ຺ຊມານາ ວຕ຺ຖຸຣູປມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເອວໍ ອຣູປໍ ຣູປມ຺ປິ ວເຘຕິ. ເອວໍ ຕາວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວເຘນ຺ຕີຕິ ວຘກາ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຂນ຺ຘາ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ເຉທນເຠທນວຘພນ຺ຘນາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ. ເອວໍ ຂນ຺ເຘສຸ ສນ຺ເຕສຸ ວໂຘ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິປິ ວຘກາ.

ອິທານິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ຣູປາຣູປວເສນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ, ຣູປວເສນ ວາ ນາມວເສນ ວາ ຣູປປຣິຄ຺ຄຫໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ, ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕພ຺ພໍ ສິຍາ ຕມ຺ປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ກຖິຕເມວ.

ຉຏ຺ໂຐ ອນ຺ຕຣຈໂຣ ວຘໂກ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ນນ຺ທີຣາຄສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ ປຎ຺ຎາສິຣປາຕນໂຕ ຈ ໂຍນິສມ຺ປຏິປາທນໂຕ ຈ. ກຖໍ? ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣສ຺ມິຎ຺ຫິ ອິຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ໂລໂຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຎ຺ຎາສີສໍ ປຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວໍ ຕາວ ປຎ຺ຎາສິຣປາຕນໂຕ ສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ນນ຺ທີຣາໂຄ ປເນສ ອຓ຺ຑຊາທິເຠທາ ຈຕສ຺ໂສ ໂຍນິໂຍ ອຸປເນຕິ. ຕສ຺ສ ໂຍນິອຸປຄມນມູລການິ ປຎ຺ຈວີສຕິ ມຫາຠຍານິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ກມ຺ມກາຣຓານິ ຈ ອາຄຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ໂຍນິສມ຺ປຏິປາທນໂຕປິສ຺ສ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກວຘກສທິສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິຕິ ນນ຺ທີຣາຄວເສນາປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕເມວ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ອຍຎ຺ຫິ ນນ຺ທີຣາໂຄ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຈິຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ເຕສໍ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ອິທານິ ເຕ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ນາມຣູປວເສນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍປຣິເຍສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ເອໂກ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ເອວໍ ນນ຺ທີຣາຄວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ຉນ຺ນໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນານໍ ສຸຎ຺ຎຄາເມນ ສທິສຕາ ປາຬິຍໍເຍວ ອາຄຕາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ກມ຺ມຏ຺ຐານນໂຍ – ຍຖາ ຈ ເຕ ຉ ໂຈຣາ ຉກຸຏິກໍ ສຸຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ຄາເມນ ອນຕ຺ຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວເມວໍ ຠິກ຺ຂຸ ຉສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕເນສຸ ອຠິນິວິສິຕ຺ວາ ວິຈິນນ຺ໂຕ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ເຕຫິ ອນຕ຺ຖິໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປາທາຣູປກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ຈກ຺ຂຸປສາທາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ, ມນາຍຕນໍ ‘‘ອຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພານິເປຕານິ ນາມຎ຺ເຈວ ຣູປຎ຺ຈາຕິ ນາມຣູປວເສນ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ, ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ, ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ອິທໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ພາຫິຣານໍ ຄາມຆາຕກໂຈເຣຫິ ສທິສຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂຈຣາ ຄາມຆາຕກາຕິ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມນາປາມນາເປສູຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ຠຸມ຺ມໍ, ມນາປາມນາເປຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ໂຈເຣສຸ ຄາມໍ ຫນນ຺ເຕສຸ ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈານິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ໂຈຣາ ຕາວ ຄາມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ກຏກຏສທ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ຕໂຕ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑກສ຺ສ ກາຣຓາ ຫຕ຺ຖປຣາມາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ປຫາຣໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຫາຣຏ຺ຐາເນ ປຕນ຺ຕິ, ອວເສເສ ປນ ອໂຣຄຊເນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທາສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄາມຆາຕກໂຈຣານໍ ຄາມໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິທານໍ ວິຍ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ອາຣມ຺ມເຓ ອາປາຖຄເຕ ກິເລສປຣິຬາຫຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຫຕ຺ຖສາຣໍ ອາທາຍ ພຫິ ນິກ຺ຂມນໍ ວິຍ. ຕງ຺ຂເຓ ກຸສລຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ອກຸສລສມງ຺ຄິຕາ, ຠຓ຺ຑກສ຺ສ ກາຣຓາ ຫຕ຺ຖປຣາມສນາປຊ຺ຊນໍ ວິຍ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕປາຈິຕ຺ຕິຍຖຸລ຺ລຈ຺ຈຍານໍ ອາປຊ຺ຊນກາໂລ, ປຫາຣລທ຺ຘກາໂລ ວິຍ ສງ຺ຆາທິເສສໍ ອາປຊ຺ຊນກາໂລ, ປຫາຣໍ ລທ຺ຘາ ປນ ປຫາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕກາໂລ ວິຍ ປາຣາຊິກໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອສ຺ສມຓກາໂລ, ອວເສສຊນສ຺ສ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ທາສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊນກາໂລ ວິຍ ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິສ຺ສາຍ ສພ຺ເພສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ຈູຬສີລມຊ຺ຌິມສີລມຫາສີລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຄິຫິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊນກາໂລ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສນ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ທິຏ຺ຐິໂກ ທຸກ຺ຂກ຺ຂນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ, ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອປາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ປຣາຍິໂກ.

ອິມານິປິ ພາຫິຣາຍຕນານິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວ ກຖິຕານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣູປາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຸປາທາຣູປານິ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ຕິສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ຘມ຺ມາຍຕເນ ອາໂປຘາຕຸຍາ ສທ຺ຘິໍ ຕາ ຈຕສ຺ໂສຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຠູຕານິ, ເຕສໍ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ອາກາສຘາຕຸ, ລຫຸຕາທິວເສນ ລຫຸຕາທໂຍຕິ ເອວມິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຠູຕຸປາທາຍຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕທາຣມ຺ມຓາ ເວທນາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປກ຺ຂນ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ນາມ’’ນ຺ຕິ. ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕິ.

ໂອຆານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ໂຐ ໂອຆຏ຺ໂຐ. ເອເຕ ຫິ ‘‘ສີລສໍວຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຊ຺ຌາສຍໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ມາ ວາຍມນ຺ເຕນ ຕຣິຕພ຺ພາ, ເຍນ ວາ ເຕນ ວາ ທຸຣຸຕ຺ຕຣາ. ອິມິນາ ທຸຣຸຕ຺ຕຣຓຏ຺ເຐນ ໂອຆາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນ ກຖິຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຫິ ເອເຕ ເອໂກ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ວາຕິ. ເສສໍ ນນ຺ທີຣາເຄ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ.

ສກ຺ກາຍສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ, ສກ຺ກາໂຍປິ ຫິ ອາສີວິສາທີຫິ ອຸທກຓ຺ຓວສ຺ສ ໂອຣິມຕີຣໍ ວິຍ ຈຕຸມຫາຠູຕາທີຫິ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ໂສປິ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວ ກຖິໂຕ. ສກ຺ກາໂຍ ຫິ ເຕຠູມກປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ເຕ ຈ ສມາສໂຕ ນາມຣູປເມວາຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ນາມຣູປວວຕ຺ຖານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ນິພ຺ພານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ອຸທກຓ຺ຓວສ຺ສ ປາຣິມຕີຣໍ ວິຍ ຈຕຸມຫາຠູຕາທີຫິ ເຂມໍ ອປ຺ປຏິຠຍໍ. ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕວາຍາມເມວ ວີຣິຍນ຺ຕິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕຕິ ຕຣິຕ຺ວາ ປາຣໍ ຄໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສາສງ຺ກໂອຣິມຕີເຣ ຐິເຕນ ອຸທກຓ຺ຓວໍ ຕຣິຕຸກາເມນ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ສຓິກໍ ນາວໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸທກກີຬໍ ກີຬນ຺ເຕນ ວິຍ ນ ນາວາ ອຠິຣຸຫິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ອນາຣຸຬ຺ໂຫວ ພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິ. ເອວເມວ ກິເລສຓ຺ຓວໍ ຕຣິຕຸກາເມນ ‘‘ຕຣຸໂຓ ຕາວມ຺ຫິ, ມຫລ຺ລກກາເລ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປປຎ຺ໂຈ ນ ກາຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຫິ ມຫລ຺ລກກາລໍ ອປຕ຺ວາປິ ວິນາສໍ ປາປຸຓາຕິ, ປຕ຺ວາປິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕາທີນິ ປນ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ເວເຄເນວ ອຍໍ ອຣິຍມຄ຺ຄກຸລ຺ໂລ ພນ຺ຘິຕພ຺ໂພ.

ຍຖາ ຈ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທປາຣິປູຣິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ກຸຓ຺ຐປາໂທ ຫິ ຂຎ຺ຊປາໂທ ວາ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຜຓຫຕ຺ຖກາທໂຍ ຕິຓປຓ຺ຓາທີນິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ເອວມິມມ຺ປິ ອຣິຍມຄ຺ຄກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ສີລປາທານຎ຺ເຈວ ສທ຺ຘາຫຕ຺ຖສ຺ສ ຈ ປາຣິປູຣິ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ນ ຫິ ທຸສ຺ສີໂລ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ສາສເນ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອສ຺ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຖາ ຈ ປຣິປຸຓ຺ຓຫຕ຺ຖປາໂທປິ ທຸພ຺ພໂລ ພ຺ຍາຘິປີຬິໂຕ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນວ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ສີລວາ ສທ຺ໂຘປິ ອລໂສ ກຸສີໂຕ ອິມໍ ມຄ຺ຄກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍວ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອິມໍ ພນ຺ຘິຕຸກາເມນ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ກຸລ຺ລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣໍ ອຸທກຓ຺ຓວໍ ‘‘ອຍໍ ມຍາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ນິຕ຺ຖຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ມານສໍ ພນ຺ຘຕິ, ເອວໍ ໂຍຄິນາປິ ຈງ຺ກມາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ ກິເລສຓ຺ຓວໍ ຕຣິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມານສໍ ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ.

ຍຖາ ຈ ໂສ ປຸຣິໂສ ກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸທກຓ຺ຓວໍ ຕຣນ຺ໂຕ ຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ເອກໂກຏ຺ຐາສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕມ຺ຫິ, ອຎ຺ເຎ ຕໂຍ ເສສາ’’ຕິ ຊານາຕິ, ອປຣມ຺ປິ ຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ທ຺ເວ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕມ຺ຫິ, ທ຺ເວ ເສສາ’’ຕິ ຊານາຕິ, ອປຣມ຺ປິ ຄາວຸຕມຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຕໂຍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕມ຺ຫິ, ເອໂກ ເສໂສ’’ຕິ ຊານາຕິ, ຕມ຺ປິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ເມ ໂກຏ຺ຐສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ’’ຕິ ຊານາຕິ, ຕຎ຺ຈ ກຸລ຺ລໍ ປາເທນ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ໂສຕາຠິມຸຂໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຕີເຣ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເອວໍ ອຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຣິຍມຄ຺ຄກຸລ຺ລໍ ນິສ຺ສາຍ ກິເລສຓ຺ຓວໍ ຕຣນ຺ໂຕ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ຕຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ຜເລ ຐິໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌານໍ ເມ ກິເລສານໍ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປຫີໂນ, ອິຕເຣ ຕໂຍ ເສສາ’’ຕິ ຊານາຕິ. ປຸນ ຕເຖວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ທຸຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ຕຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ຜເລ ຐິໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌານໍ ເມ ກິເລສານໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ປຫີນາ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ເສສາ’’ຕິ ຊານາຕິ. ປຸນ ຕເຖວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຕຕິຍມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ຕຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ຜເລ ຐິໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌານໍ ເມ ກິເລສານໍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ ປຫີນາ, ເອໂກ ເສໂສ’’ຕິ ຊານາຕິ. ປຸນ ຕເຖວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄວຊ຺ເຌ ກິເລເສ ຕຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄານນ຺ຕເຣ ຜເລ ຐິໂຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາເຓນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພກິເລສາ ເມ ປຫີນາ’’ຕິ ຊານາຕິ.

ຍຖາ ໂສ ປຸຣິໂສ ຕໍ ກຸລ຺ລໍ ໂສເຕ ປວາເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຖເລ ຐິໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ວຕມ຺ຫິ ອນຕ຺ເຖນ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ນິສີທຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອາສເນ ອຎ຺ເຎສຸ ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ວຕມ຺ຫິ ອນຕ຺ເຖນ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ນິສີທຕິ. ອິທໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຖເລ ຕິຏ຺ຐຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ເອຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ນານາກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ກຖິຕານິ, ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ປນ ສພ຺ພານິປິ ເອກເມວ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ. ເອກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ເຕນາປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘວເສເນວ ວິນິວຕ຺ເຕຕພ຺ພານິ.

ກຖໍ? ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການິ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ພາຫິຣານິ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ຘມ຺ມາຍຕເນ ປນ຺ນຣສ ສຸຂຸມຣູປານິ ສກ຺ກາຍສ຺ສ ເອກເທໂສຕິ ອຍໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ມນາຍຕນໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂອຆາ ສກ຺ກາເຍກເທໂສຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ. ຕຕ຺ຖ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ຣູປໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣູປິໂນ ຂນ຺ຘາ ນາມນ຺ຕິ ອິທໍ ນາມຣູປໍ. ຕສ຺ສ ນນ຺ທີຣາໂຄ ກາໂມໂຆ ຠໂວໂຆ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ ສກ຺ກາເຍກເທໂສຕິ ອິເມ ປຈ຺ຈຍາ. ອິຕິ ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕິ ນາມ. ສປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ນາມຣູປໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ ອິທໍ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິຍ຺ຍານມຸຂໍ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຠູຕາ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານິ ເອກາທສາຍຕນານິ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ ທິຏ຺ໂຐໂຆ ອວິຊ຺ໂຊໂຆ ສກ຺ກາເຍກເທໂສຕິ ອິທໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ນນ຺ທີຣາໂຄ ຘມ຺ມາຍຕເນກເທໂສ ກາໂມໂຆ ຠໂວໂຆ ສກ຺ກາເຍກເທໂສຕິ ອິທໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ປາຣິມຕີຣສງ຺ຂາຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ສຈ຺ຈານິ ວຏ຺ຏໍ, ທ຺ເວ ວິວຏ຺ຏໍ, ທ຺ເວ ໂລກິຍານິ, ທ຺ເວ ໂລກຸຕ຺ຕຣານີຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ໂສຬສຫາກາເຣຫິ ສຏ຺ຐິນຍສຫສ຺ເສຫິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕພ຺ພານີຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຸຕ຺ຕໍ ປນ ທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓວເສນ ກຖິຕໍ.

໒. ຣໂຖປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໓໙. ທຸຕິເຍ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລຕິ ກາຍິກສຸຂຎ຺ເຈວ ເຈຕສິກໂສມນສ຺ສຎ຺ຈ ພຫຸລໍ ອສ຺ສາຕິ ສຸຂໂສມນສ຺ສພຫຸໂລ. ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ກາຣຓຎ຺ຈສ຺ສ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ອາສວານໍ ຂຍາຍາຕິ ອິຘ ອາສວກ຺ຂໂຍຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຕທຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອຘສ຺ຕປໂຕໂທຕິ ຣຖມຊ຺ເຌ ຕິຣິຍໍ ຐປິຕປໂຕໂທ. ເຍນິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ເຍນ ທິສາຠາເຄນ ອິຈ຺ຉຕິ. ຍທິຈ຺ຉກນ຺ຕິ ຍໍ ຍໍ ຄມນໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ສາເຣຍ຺ຍາຕິ ເປເສຍ຺ຍ. ປຈ຺ຈາສາເຣຍ຺ຍາຕິ ປຏິວິນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອາຣກ຺ຂາຍາຕິ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ. ສໍຍມາຍາຕິ ເວຄນິຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ. ທມາຍາຕິ ນິພ຺ພິເສວນຕ຺ຖາຍ. ອຸປສມາຍາຕິ ກິເລສູປສມຕ຺ຖາຍ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ອກຸສລສ຺ສ ສາຣຖິໂນ ອທນ຺ເຕ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວິສມມຄ຺ເຄນ ຣຖໍ ເປເສນ຺ຕສ຺ສ ຈກ຺ການິປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອກ຺ໂຂປິ ສິນ຺ຘວານຎ຺ຈ ຂຸຣາ, ອຕ຺ຕນາປິ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓາຕິ, ນ ຈ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິເຕນ ຄມເນນ ສາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ; ເອວໍ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ສມຓຣຕິໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຍຖາ ປນ ເຉໂກ ສາຣຖິ ທນ຺ເຕ ສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ, ສເມ ຠູມິຠາເຄ ຣຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຣສ຺ມິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ, ສິນ຺ຘວານໍ ຂຸເຣສຸ ສຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ, ປໂຕທໍ ອາທາຍ ນິພ຺ພິເສວເນ ກຕ຺ວາ, ເປເສນ຺ໂຕ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິເຕນ ຄມເນນ ສາເຣຕິ. ເອວເມວ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ສມຓຣຕິໍ ອນຸໂຠຕິ, ສເຈ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ເປເສຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຕທຠິມຸຂໍ ຎາຓໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ໂຠຊນມ຺ຫິ ປມາຓຎ຺ຎູ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ປມາຓານິ – ປຏິຄ຺ຄຫຓປມາຓຎ຺ຈ ປຣິໂຠຄປມາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຄ຺ຄຫຓປມາເຓ ທາຍກສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາໂມ ຊານິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສເຈ ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ພຫຸໂກ ໂຫຕິ, ທາຍໂກ ອປ຺ປໍ ທາຕຸກາໂມ, ທາຍກສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມ ອປ຺ໂປ, ທາຍໂກ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ອປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເທຍ຺ຍຘມ຺ໂມປິ ພຫຸ, ທາຍໂກປິ ພຫຸໍ ທາຕຸກາໂມ, ອຕ຺ຕໂນ ຖາມໍ ຎຕ຺ວາ ປມາເຓນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຕາຍ ປຏິຄ຺ຄຫເຓ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ອນຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ ຘມ຺ມິກຕິສ຺ສມຫາຣາຊກາເລ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ສາມເຓໂຣ ວິຍ.

ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຄຸຬໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ມນາໂປ ປຓ຺ຓາກາໂຣ, ອຍ຺ເຍຫິ ວິນາ ນ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ສກຏສຕານິ ມຫາວິຫາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອຄມາສິ. ເຠຣິຍາ ປຫຏາຍ ທ຺ວາທສ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສານິ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຣາຊາ ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ອາຣາມິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ນາມ ທາເນ ປຕ຺ຕປູໂຣວ ປມາຓໍ, ຄຫິຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາວ ເທຫິ, ສເຈ ໂກຈິ ມຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຐິໂຕ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ.

ອເຖໂກ ມຫາເຖໂຣ ‘‘ມຫາໂພຘິມຫາເຈຕິຍານິ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຈຕິຍປພ຺ພຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ມຫາມຓ຺ຑປຏ຺ຐາເນ ຠິກ຺ຂູ ຄຸຬໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສາມເຓຣໍ ອາຫ, ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຕ ຄຸເຬນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສາມເຓຣ ມຍໍ ມຄ຺ຄກິລນ຺ຕາ, ເອເກນ ກປິຏ຺ຐຜລມຕ຺ເຕນ ປິຓ຺ຑເກນ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ໂຖຕິ. ສາມເຓໂຣ ຖາລກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວສ຺ສຄ຺ຄປຏິປາຏິຍໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອາຣາມິໂກ ຄຫຓມານໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິ, ສາມເຓໂຣ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລສິ. ຕາຕ ສາມເຓຣ, ຣາຊກຸລານໍ ທາເນ ຠາຊນປູຣເມວ ປມາຓໍ, ຖາລກປູຣໍ ຄຓ຺ຫາຫີຕິ. ອາມ, ອຸປາສກ, ຣາຊາໂນ ນາມ ມຫຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອຕ຺ໂຖຕິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ໂຠ ສາມເຓໂຣ ຠຓຕີ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ອາຣາມິໂກ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ສາມເຓຣສ຺ສ ຠາຊນໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ພຫຸໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ອາຫ, ‘‘ອານີຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ຣາຊາໂນ ນາມ ມຫຊ຺ຌາສຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາວ ທາຕຸກາມາ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ເອຕ຺ຕເກເນວ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກທາຣໂກ, ອຊ຺ຊາປິສ຺ສ ມຸຂໂຕ ຂີຣຄນ຺ໂຘ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ກຸເຏ ວາ ກຸຏຸມ຺ເພ ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ສ຺ເວປິ ປຸນທິວເສປິ ຂາທິສ຺ສາມາຕິ ນ ວທຕິ, ສກ຺ກາ ພຸທ຺ຘສາສນໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ, ‘‘ໂຠ, ປສນ຺ໂນມ຺ຫິ ສາມເຓຣສ຺ສ, ອິຕຣານິປິ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ສກຏສຕານິ ອາເນຕ຺ວາ ສຆໍສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ.

ໂສເຍວ ປນ ຣາຊາ ເອກທິວສໍ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຫໍ ອງ຺ຄາຣປກ຺ກໍ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມສ຺ມີຕິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມິ, ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນຏ຺ຐາເນ ຕິຕ຺ຕິຣສມຸຄ຺ຆາຕໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປິປາສໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວີຕິນາເມສິ. ອຖສ຺ສ ກຓ຺ເຓສຸ ປຸພ຺ໂພ ສຓ຺ຐາສິ, ໂສ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ໂຠ, ອມ຺ຫາກໍ ໂກຈິ ອຸປຏ຺ຐາກຸປາສໂກ ສີລຣກ຺ຂໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ເທວ, ອຕ຺ຖິ, ຕິສ຺ໂສ ນາມ ໂສ ອຂຓ຺ຑສີລໍ ຣກ຺ຂຕີຕິ. ອຖ ນໍ ວີມໍສິຕຸກາໂມ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ຕາຕ, ຕິສ຺ໂສ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ເທວາ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ເອກໍ ກຸກ຺ກຸຏໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ, ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕິສ຺ສໍ ວທາຫິ, ອິມໍ ຕີຫິ ປາເກຫິ ປຈິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອໂວຈ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ສເຈ, ໂຠ, ອຍໍ ມຕໂກ ອສ຺ສ, ຍຖາ ຊານາມິ, ຕຖາ ປຈິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍໍ. ປາຓາຕິປາຕໍ ປນາຫໍ ນ ກໂຣມີ’’ຕິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ.

ຣາຊາ ປຸນ ‘‘ເອກວາຣໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ, ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ຠາຣິຍໍ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ປຸນປິ ສີລໍ ສກ຺ກາ ສມາທາຕຸໍ, ປເຈຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຕິສ຺ໂສ ອໂວຈ, ‘‘ໂຠ, ເອກສ຺ມິໍ ນາມ ອຕ຺ຕຠາເວ ຘຸວໍ ເອກໍ ມຣຓໍ, ນາຫໍ ປາຓາຕິປາຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຕຕິຍມ຺ປິ ເປເສຕ຺ວາ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຸຈ຺ຉິ. ຣຎ຺ໂຎປິ ຕເຖວ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ອຖ ຣາຊາ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ, ‘‘ອຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາຓໍ ໂກເປຕິ, ຄຈ຺ຉເຖຕສ຺ສ ອາຆາຕນຠຓ຺ຑິກາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ, ສີສໍ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ. ຣໂຫ ຈ ປນ ເນສໍ ສຎ຺ຎມທາສິ – ‘‘ອິມໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊຍມານາ ເນຕ຺ວາ ສີສມສ຺ສ ອາຆາຕນຠຓ຺ຑິກາຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ.

ເຕ ຕໍ ອາຆາຕນຠຓ຺ຑິກາຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຕມສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຏໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ຐປຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຕາຕ, ມມ ຊີວິຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມິ, ຕວ ຊີວິຕໍ ອຫໍ ຄຓ຺ຫາມິ, ຕ຺ວໍ ນິພ຺ຠໂຍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ກຸກ຺ກຸໂຏ ປກ຺ເຂ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຏຣຸກ຺ເຂ ນິລີຍິ. ຕສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຏສ຺ສ ອຠຍທິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ກຸກ຺ກຸຏຄິຣິ ນາມ ຊາຕໍ.

ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາຠຣເຓຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ມຍາ ຕ຺ວໍ ເອຕທຕ຺ຖເມວ ວີມໍສິໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາມສ຺ສ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ເມ ຕິໂກຏິປຣິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຕໍ ນາມ, ເທວ, ມຍ຺ຫໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕເຣ ຐິໂຕ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ປາໂຕວ ຕໂຍ ຕິຕ຺ຕິເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຕິເຣ ອາທາຍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ, ຊີຣກາທີຫິ ວາເສຕ຺ວາ, ອງ຺ຄາເຣສຸ ສຸປກ຺ເກ ປຈິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ຣາຊາ ມຫາຕເລ ສິຣີປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນວ ເອກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິ, ຕາວເທວສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສຫຣຓີສຫສ຺ສານິ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຣິຕ຺ວາ, ‘‘ມາທິໂສ ນາມ ປຖວິສ຺ສໂຣ ຣາຊາ ຕິຕ຺ຕິຣມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ນ ລຠິ, ອປຈ຺ຈມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກຸໂຕ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕກ຺ຂຓ຺ຑໍ ຠູມິຍໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ປຕິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ‘‘ອເປຫິ, ຕາຕ, ຊານາມຫໍ ຕວ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ, ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ມຍາ ເອຕໍ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ກເຖຕ຺ວາ, ‘‘ເສສກໍ ຕເຖວ ສງ຺ໂຄເປຕ຺ວາ ຐເປຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ປຸນທິວເສ ຣາຊກຸລູປໂກ ເຖໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊເຄຫໍ ປເວເສສິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕປິ ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຉາສມໂຓ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ປກ຺ໂກສາປິຕຠິກ຺ຂຸ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປມຊ຺ຊິ. ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕປິ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິ. ເຕສໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອທໍສຸ. ຍາຄຸຍາ ປີຕາຍ ຣາຊາ ຕິຕ຺ຕິເຣ ອຸປເນສິ. ເຖໂຣ ເອກໍ ຄຓ຺ຫິ, ອິຕໂຣປິ ເອກໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ‘‘ອນຸຠາໂຄ ອຕ຺ຖິ, ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປິທຫິ, ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ເຖຣໍ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຸລເຄຫໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ນ ເອສ ຣຎ຺ຎາ ປກ຺ໂກສາປິໂຕ’’ຕິ.

ປຸນທິວເສ ອຸປຏ຺ຐາກສາມເຓຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາວິສິ. ຣາຊາ ຕທາປິ ຍາຄຸຍາ ປີຕາຍ ຕິຕ຺ຕິເຣ ອຸປນາເມສິ. ເຖໂຣ ເອກໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ສາມເຓໂຣ ອງ຺ຄຸລິໍ ຈາເລຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ເອກໂກຏ຺ຐາສເມວ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ມຫາເຖຣສ຺ສ ອຸປນາເມສິ. ມຫາເຖໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປິທຫິ, ສາມເຓໂຣປິ ປິທຫິ. ຣາຊາ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ເຕ ນິສ຺ສາຍ ທິຍຑ຺ຒຕິຕ຺ຕິເຣ ຂາທິຕຸໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ມໍເສ ຂາທິຕມຕ຺ເຕວ ກຓ຺ເຓຫິ ປຸພ຺ໂພ ນິກ຺ຂມິ. ຕໂຕ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສາມເຓຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ຕາຕ, ອຏ຺ຐ ເຕ ຘຸວຠຕ຺ຕານິ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ສມານຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີຕິ. ອປຣານິປິ ອຏ຺ຐ ເທມີຕິ. ສາມເຓໂຣ ອຘິວາເສສິ. ເອວໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈວ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ຖາວຣໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ປຏິຄ຺ຄຫຓປມາຓໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ປຣິໂຠຄປມາຓໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປໂຍຊນໍ, ‘‘ອິທມຕ຺ຖິຍໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄສ຺ເສວ ປໂຍຊນຕ຺ຕາ ປຣິໂຠຄປມາຓໍເຍວ ນາມ, ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເຕເນວ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສຕິອາທິມາຫ, ອິຕຣມ຺ປິ ປນ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ, ເປຕເສຍ຺ຍາ, ສີຫເສຍ຺ຍາ, ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ກາມໂຠຄິເສຍ຺ຍາ. ເຕສຎ຺ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ. ເປຕາ ຫິ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏຊຏິຕາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕານາວ ສຍນ຺ຕິ.

‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ອນຸປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສຍຕີ’’ຕິ ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ. ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ, ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທປຈ຺ຉິມປາທນງ຺ຄຸຏ຺ຐານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມປາທານໍ ມຕ຺ຖເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍຕິ, ທິວສມ຺ປິ ສຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ນ ອຸຕ຺ຣສນ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ສີສໍ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທາທີນໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ‘‘ນຍິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍຕິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ຈ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປມິທ’’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິຕໍ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ເກສຣຠາຣໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ.

ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາ ປນ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສຸ ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ.

ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ, ອີສກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ. ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ, ຊາຓຸນາ ວາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ອຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆໍຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ເຈວ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຖໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີຕິ? ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອປ຺ປຫາເນນ. ອຍຎ຺ຫິ ທິວສຎ຺ເຈວ ສກລຍາມຎ຺ຈ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ປຐມຍາມາວສາເນ ຈງ຺ກມາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປາເທ ໂຘວນ຺ໂຕປິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ໂຘວຕິ, ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣຕິ, ມຎ຺ເຈ ນິສີທຕິ, ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປນ ຎາຓຘາຕຸກນ຺ຕິ ນ ໂຣຈຍິໍສຸ.

ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປເນສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ປຐມຍາມາວສາເນ ‘‘ອຸປາທິນ຺ນກໍ ສຣີຣໍ ນິທ຺ທາຍ ສມສ຺ສາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈງ຺ກມາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕວ ປາເທ ໂຘວຕິ, ທ຺ວາຣໍ ວິວຣຕິ, ມຎ຺ເຈ ປນ ນິສີທິຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ, ‘‘ຂນ຺ຘາວ ຂນ຺ເຘສຸ, ຘາຕຸໂຍວ ຘາຕູສຸ ປຏິຫຎ຺ຎນ຺ຕີ’’ຕິ ເສນາສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ກເມນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ປພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ເອວໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ຕິວງ຺ຄິກາ ປຸພ຺ພຠາຄວິປສ຺ສນາວ ກຖິຕາ. ເອຕ຺ຕເກເນວ ປນ ໂວສານໍ ອນາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕາເນວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕີຕິ. ເອວໍ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ເທສນາ ກເຖຕພ຺ພາ.

໓. ກຸມ຺ໂມປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໐. ຕຕິເຍ ກຸມ຺ໂມຕິ ອຏ຺ຐິກຸມ຺ໂມ. ກຈ຺ຉໂປຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ອນຸນທີຕີເຣຕິ ນທິຍາ ອນຸຕີເຣ. ໂຄຈຣປສຸໂຕຕິ ‘‘ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຜລາຜລໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ປສຸໂຕ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຕນ຺ນິພນ຺ໂຘ. ສໂມທຫິຕ຺ວາຕິ ສມຸຄ຺ເຄ ວິຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ສງ຺ກສາຍຕີຕິ ອຈ຺ຉຕິ. ສໂມທຫນ຺ຕິ ສໂມທຫນ຺ໂຕ ຐເປນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ກຸມ຺ໂມ ອງ຺ຄານິ ສເກ ກປາເລ ສໂມທຫນ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ໂອຕາຣໍ ນ ເທຕິ, ນ ຈ ນໍ ສິງ຺ຄາໂລ ປສຫຕິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນວິຕກ຺ເກ ສເກ ອາຣມ຺ມຓກປາເລ ສໂມທຫນ຺ໂຕ ກິເລສມາຣສ຺ສ ໂອຕາຣໍ ນ ເທຕິ, ນ ຈ ນໍ ມາໂຣ ປສຫຕິ.

ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍຫິ ອນິສ຺ສິໂຕ. ອຎ຺ຎມເຫຐຍາໂນຕິ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອວິເຫເຐນ຺ໂຕ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ. ນູປວເທຍ຺ຍ ກຎ຺ຈີຕິ ອຎ຺ຎໍ ກຎ຺ຈິ ປຸຄ຺ຄລໍ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອາຈາຣວິປຕ຺ຕິຍາ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ກໍເສຕຸກາມຕາຍ ວາ ປຣໍ ວມ຺ເຠຕຸກາມຕາຍ ວາ ນ ອຸປວເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ເມ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ກາເລນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອກາເລນ, ຠູເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອຠູເຕນ, ສຓ຺ເຫນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ຜຣຸເສນ, ອຕ຺ຖສໍຫິເຕນ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ອນຕ຺ຖສໍຫິເຕນ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ວກ຺ຂາມິ, ໂນ ໂທສນ຺ຕໂຣ’’ຕິ ເອວໍ ອຸລ຺ລຸມ຺ປນສຠາວສຓ຺ຐິເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ວິຫຣຕິ.

໔. ປຐມທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໑. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອທ຺ທສາຕິ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອທ຺ທສ. ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ຈຕຸຣສ຺ສໍ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ ຐປິຕໍ ວາຕາຕເປນ ສຸປຣິສຸກ຺ຂໍ ປາວຸສ຺ສເກ ເມເຆ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທເກນ ອຸປ຺ລວິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕ ປຕິຕໍ ເຕນ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ. ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສີຕິ ‘‘ອິມິນາ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ເຘນ ສທິສໍ ກຕ຺ວາ ມມ ສາສເນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸກາມຕາຍ ອາມນ຺ເຕສິ. ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິ ອິທໍ ປນ ອຏ຺ຐໂທສວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕປຏິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອປເຣ ສມຸທ຺ທປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກເຣ ອຏ຺ຐ ໂທເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣຠິ.

ຕຕ຺ຣສ຺ສ ເອວໍ ອຏ຺ຐໂທສວິມຸຕ຺ຕຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ເອໂກ ຫິ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕຕເລ ຊາໂຕ ນານາວລ຺ລີຫິ ປລິເວຐິໂຕ ປຓ຺ຑຸປລາສຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ວິລາສມາໂນ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ອູມິປິຏ຺ເຐ ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ພຫິມູໂລ ອນ຺ໂຕສາໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ, ອຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ກາເລນ ກາລໍ ໂອລມ຺ພິນີຫິ ສາຂາຫິ ອຸທກໍ ຜຸສຕິ, ພຫິມູລຕ຺ຕາ ປນ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ວິລາສມາໂນ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ອູມິປິຏ຺ເຐ ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ຊາໂຕ, ທຬ຺ຫມູເລນ ປນ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ພຫິ ຈສ຺ສ ຄຕາ ວງ຺ກສາຂາ ນານາວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ຘາ, ອຍມ຺ປິ ທຬ຺ຫມູລຕ຺ຕາ ພຫິທ຺ຘາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຈ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ປຕິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖໂຏ ປູຕິຠາວໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ອຍມ຺ປິ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອນ຺ຕເຣ ຊາຕຕ຺ຕາ, ສຸນິຂາໂຕ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຐິໂຕ, ອາຄຕາຄຕໍ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ຜາເລຕິ, ອຍໍ ປາສາຓນ຺ຕເຣ ສຸຏ຺ຐຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ອພ຺ໂຠກາສຏ຺ຐາເນ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ໂຘ ຐິໂຕ. ເອກໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ມໂຫເຆ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕເມຕິ, ອຍມ຺ປິ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕຕາຍ ເຈວ ເອກສ຺ສ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ສໍວຈ຺ຉຣານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕມນຕາຍ ຈ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣປິ ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ທີປເກ ຊາໂຕ ມຸທຸກ຺ຂນ຺ຘສາໂຂ ໂອເຆ ອາຄເຕ ອນຸໂສຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ອຸທເກ ຄເຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ນຈ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ສາຄໂຣ ຄງ຺ຄໍ ເອວໍ ວິຍ ວທຕິ, ‘‘ໂຠຕິ ຄງ຺ເຄ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ຈນ຺ທນສາຣສລຬສາຣາທີນິ ນານາທາຣູນິ ອາຫຣສິ, ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ປນ ນາຫຣສີ’’ຕິ. ສຸລໂຠ ເອສ, ເທວ, ປຸນວາເຣ ຊານິສ຺ສາມີຕິ. ປຸນວາເຣ ຕມ຺ພວຓ຺ເຓນ ອຸທເກນ ອາລິງ຺ຄມານາ ວິຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສປິ ຕເຖວ ອນຸໂສຕໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ອຸທເກ ຄເຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ນຈ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ມຸທຸຕາຍ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ…ເປ… ນ ລຠຕິ.

ອປໂຣ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ປຕິໂຕ ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖຣິໂຕ ອນ຺ຕຣເສຕຸ ວິຍ ພຫູນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ, ອຸໂຠສຸ ຕີເຣສຸ ເວຬຸນຬກຣຎ຺ຊກກຸຘາທໂຍ ອຸປ຺ລວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ຕຖາ ນານາວິຘາ ຄຈ຺ຉາ ວຸຍ຺ຫມານາ ຠິນ຺ນມຸສລຠິນ຺ນສຸປ຺ປອຫິກຸກ຺ກຸຣຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິກຸຓປານິປິ ຕຕ຺ເຖວ ລຄ຺ຄນ຺ຕິ. ມຫາຄງ຺ຄາປິ ນໍ ອາສຊ຺ຊ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປກຸມ຺ຠີລມກຣາທໂຍປິ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ກປ຺ເປນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕກຕຠາເວນ ຄງ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວງ຺ກຏ຺ຐາເນສຸ ວິລາສມາໂນ ສາຄຣໍ ປຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ເຓ ອູມິປິຏ຺ເຐ ໂສຠິຕຸໍ ນ ລຠຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິເມຫິ ອຏ຺ຐຫິ ໂທເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂສຕປຏິປນ຺ນສ຺ສ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ອປເຣ ສມຸທ຺ທປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍກເຣ ອຏ຺ຐ ໂທເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ອມຸໍ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ນ ຖເລ ອຸສ຺ສີທິສ຺ສຕີຕິ ຖລໍ ນາຠິຣຸຫິສ຺ສຕິ. ນ ມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕີຕິ ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ’’ຕິ ທິສ຺ວາ, ອຸຬຸມ຺ເປນ ຕຣມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຄປານສີອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສາ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ນ ອມນຸສ຺ສຄ຺ຄາໂຫ ຄເຫສ຺ສຕີຕິ ‘‘ມຫຄ຺ໂຆ ອຍໍ ຈນ຺ທນສາໂຣ, ວິມານທ຺ວາເຣ ນໍ ຐເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ນ ອມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ.

ເອວເມວ ໂຂຕິ ເອຕ຺ຖ ສທ຺ຘິໍ ພາຫິເຣຫິ ອຏ຺ຐຫິ ໂທເສຫິ ເອວໍ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຄງ຺ຄາຍ ອວິທູເຣ ປພ຺ພຕຕເລ ຊາໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ອຸປຈິກາທີຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ຄຕທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ຫິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິອາທິກາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ສາສນສ຺ສ ທູຣີຠູຕຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຄງ຺ຄາຕີເຣ ພຫິມູໂລ ອນ຺ໂຕສາໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ຊາໂຕ ວິຍ ອຈ຺ຉິນ຺ນຄິຫິພນ຺ຘໂນ ສມຓກຸຏິມ຺ພິກປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ອນິພທ຺ຘໍ, ‘ສມໂຓມ຺ຫີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕວ ຄິຫີ ໂຫຕິ, ‘ຄິຫີມ຺ຫີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕວ ສມໂຓ ໂຫຕິ. ໂກ ຊານິສ຺ສຕິ, ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ. ມຫລ຺ລກປພ຺ພຊິຕານຎ຺ຈ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ສເຈ ຈີວຣໍ ປາປຸຓາຕິ, ອນ຺ຕຈ຺ຉິນ຺ນກໍ ວາ ຊິຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ເສນາສນມ຺ປິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຓ຺ຓສາລາ ວາ ມຓ຺ຑໂປ ວາ ປາປຸຓາຕິ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນາປິ ປຸຕ຺ຕນຕ຺ຕການໍ ທາຣການໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຈຣິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ໂສ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ ອສ຺ສູນິ ມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຘນໍ, ກປ຺ປຕິ ນຸ ໂຂ ຕໍ ຂາທນ຺ເຕນ ຊີວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ວິນຍຘຣໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ ອາຈຣິຍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ກປ຺ປຕິ, ໂນ ກປ຺ປຕີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ໂທໂສ, ກປ຺ປເຕຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຠຊມານເກ ກຕິປເຍ ທຸພ຺ພເຈ ທຸຣາຈາເຣ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຄາມມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ຄາມິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປໂຍຄໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ອາຍໍ ກສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຊິຕາ, ມຍໍ ກສ຺ສ ທສ຺ສາມາຕິ? ກິໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ກຸທ຺ທາລ-ປິຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ເຂຕ຺ຕມຣິຍາທພນ຺ຘນາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ນານາປ຺ປກາຣໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓຎ຺ເຈວ ຜລາຜເລ ຈ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ເຫມນ຺ຕຄິມ຺ຫວສ຺ສາເນສຸ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ສມຓກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວຕິ. ເກວລມສ຺ສ ປຎ຺ຈຈູຬເກນ ທາຣເກນ ສທ຺ຘິໍ ປາທປຣິຈາຣິກາວ ເອກາ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກິຎ຺ຈາປິ ໂອລມ຺ພິນີຫິ ສາຂາຫິ ອຸທກໍ ຜຸສມາໂນ ອນ຺ໂຕສາໂຂ ຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓາທີສຸ ຠິກ຺ຂູນໍ ກາຍສາມຄ຺ຄິໍ ເທຕິ, ຄິຫິພນ຺ຘນສ຺ສ ປນ ອຈ຺ຉິນ຺ນຕາຍ ພຫິມູລຕ຺ຕາ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຄງ຺ຄາຍ ມຊ຺ເຌ ຊາໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ຘວງ຺ກສາຂາ ວິຍ ສງ຺ຆສນ຺ຕກໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວມາໂນ ຠິນ຺ນາຊີວປຸຄ຺ຄໂລ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເອກຈ຺ໂຈ ຄິຫິພນ຺ຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ສາຣຸປ຺ປຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຫິ ນາເມສາ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓສທິສາ. ຍຖາ ມນຸສ຺ສາ ຍຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ກຸລານໍ ອາຈາຣໍ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠິກ຺ຂູປິ ເຍສໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ເຕສໍເຍວ ອາຈາຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກຈ຺ໂຈ ອສາຣຸປ຺ປຏ຺ຐາເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂອວາທານຸສາສນີອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາທີຫິ ປຣິພາຫິໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປາໂຕວ ມຸຓ຺ຑຆຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກຕິຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ຠຕ຺ຕຕ຺ຖາຍ ຂນ຺ເຘ ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕສາລໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທຸພ຺ພຈສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ນານາກີຬໍ ກີຬຕິ, ອາຣາມິກທາຣເກຫິ ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ.

ໂສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູເປຫິ ທຫຣຠິກ຺ຂູຫິ ເຈວ ອາຣາມິເກຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສງ຺ຆໂຠຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ຂີຓາສເວຫິ ອສຸກຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຆໂຠໂຄ, ຕຸມ຺ເຫ ສງ຺ຆສ຺ສ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ນ ເທຖ, ນ ຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕມນາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຖ ທານິ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກໂຣຖາ’’ຕິ ກຸທ຺ທາລ-ປິຏການິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ຕຬາກມາຕິກາສຸ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກາຣາເປຕ຺ວາ ພຫຸໍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓໍ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອາຣາມິເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣຠາວໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣຈາເປຕິ. ສງ຺ໂຆ ‘‘ອຍໍ ທຫໂຣ ພຫູປກາໂຣ, ອິມສ຺ສ ສຕໍ ວາ ທ຺ວິສຕໍ ວາ ເທຖາ’’ຕິ ທາເປຕິ. ອິຕິ ໂສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສງ຺ຆສນ຺ຕເກເນວ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ເອກວີສຕິວິຘາຫິ ອເນສນາຫິ ພທ຺ໂຘ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ປຕິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປູຕິຠາວໍ ອາປາທິຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອາລສິຍມຫຄ຺ຆໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູປຎ຺ຫິ ປຸຄ຺ຄລໍ ອາມິສຈກ຺ຂຸໍ ປຈ຺ຈຍໂລລໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາໂຍນິໂສມນສິກາຣວຊ຺ຊິຕໍ ສນ຺ຘາຍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ໂຠ, ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ? ອຖ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ນ ປສ຺ສຖ? ເອໂສ ອສຸກວິຫາຣວາສີ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄໂລ ອສຸກໍ ນາມ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຄຸມຕ຺ຖເກ ຍາຄຸໍ, ປູວມຕ຺ຖເກ ປູວໍ, ຠຕ຺ຕມຕ຺ຖເກ ຠຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອາຄມ຺ມ ວິສ຺ສຏ຺ຐສພ຺ພວຕ຺ໂຕ ອຸທ຺ເທສາທິວິຣຫິໂຕ ມຎ຺ຈໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ໂອກາສໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ຕໂຕ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ໂຠ, ຕວ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ອິທາເນວ ໂສ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ກິເລສານຸຣຎ຺ຊິໂຕວ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ. ອິທາເນວ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ‘ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ, ‘ໂຠ, ອິເມ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ອມ຺ເຫສຸ ພ຺ຍາວຏາ’ຕິ ນານປ຺ປກາຣໍ ຜຣຸສວຈນໍ ວທນ຺ໂຕ ອກ຺ຂີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ນາມ ວາຕາຫໂຕ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘ ວິຍ ອຸທ຺ຘໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖ ກຸກຸຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ, ກຸສີໂຕ ນາມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປກໂຕວ ໂຫຕິ, ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎໍ ກປ຺ປິເຍ ຈ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕີ’’ຕິ. ອຖ ວິຈິກິຈ຺ຉານີວຣຓໍ ອຸຏ຺ຐາຍາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອກາເສ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ ກໂຕວ ໂຫຕິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ມຫາວິຈິກິຈ຺ຉໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ເອວໍ ອາລສິຍມຫຄ຺ຆສໍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ຈຓ຺ຑສຸນຂາທໂຍ ວິຍ ສິງ຺ຄຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ທ຺ວິນ຺ນໍ ປາສາຓານໍ ອນ຺ຕເຣ ນິຂາຕມູລາກາເຣນ ຐິຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຐິໂຕ ທິຏ຺ຐິຄຕິໂກ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ‘‘ອຣູປຠເວ ຣູປໍ ອຕ຺ຖິ, ອສຎ຺ຎີຠເວ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ພຫຸຈິຕ຺ຕກ຺ຂຓິໂກ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ໂຄ, ອນຸສໂຍ ຈິຕ຺ຕວິປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ເຕ ຈ ສຕ຺ຕາ ສນ຺ຘາວນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຣິຏ຺ໂຐ ວິຍ ກຓ຺ຏກສາມເຓໂຣ ວິຍ ຈ ວິຈຣຕິ. ປິສຸຓວາໂຈ ປນ ໂຫຕິ, ອຸປຊ຺ຌາຍາທໂຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທີຫິ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສປິ ອຣິຍມຄ຺ຄໂສຕໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ອພ຺ໂຠກາເສ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວລ຺ລີຫິ ອາພທ຺ໂຘ ຐິໂຕ ເອກໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄເຕ ມໂຫເຆ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕມນຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສມາໂນ ທຸລ຺ລຠສງ຺ຆທສ຺ສໂນ ເຈວ ທຸລ຺ລຠຘມ຺ມສ຺ສວໂນ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ວຸຑ຺ຒກາເລ ປພ຺ພຊິໂຕ ກຕິປາເຫນ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວສ຺ສກາເລ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ທສວສ຺ສກາເລ ວິນຍຘຣຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິນຍກຖາກາເລ ມຣິຈໍ ວາ ຫຣີຕກຂຓ຺ຑໍ ວາ ມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ພີຊເນນ ມຸຂໍ ປິຘາຍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ເລສກປ຺ເປນ ກຕວິນໂຍ ນາມ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ກຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕາຍ ‘‘ອິເຘວ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖາ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ເຂ ໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາເສນ຺ຕິ.

ອຖ ມຫາວິຫາຣສທິສວິຫາຣາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ຠິກ຺ຂູ, ‘‘ຊນປເທ ຈີວຣຣຊນາທີນິ ກຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ທິສ຺ວາ, ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ, ປຸນທິວເສ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອສຸໂກ ເຖໂຣ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ, ອສຸໂກ ອຠິຘມ຺ມິໂກ, ອສຸໂກ ວິນຍຘໂຣ, ອສຸໂກ ເຕປິຏໂກ, ເອວຣູເປ ເຖເຣ ກທາ ລຠິສ຺ສຖ, ຘມ຺ມສວນໍ ກາເຣຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ອຸປາສກາ ‘‘ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ໂສເຘຕ຺ວາ, ສປ຺ປິເຕລາທີນິ ອາທາຍ, ມຫາເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກາເຣສ຺ສາມ, ຘມ຺ມກຖິການໍ ວິຈາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ.

ເນວາສິກຕ຺ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕຸການໍ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ປຏິສາເມນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠເຍວ ທິວສຠາຄໍ ວີຕິນາເມຕິ. ທິວາກຖິໂກ ອຸຏ຺ຐິໂຕ ສຣຠາຓໂກ ຆເຏນ ອຸທກໍ ວເມນ຺ໂຕ ວິຍ ສຣຠາຓໍ ຠຓິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕມ຺ປິ ໂສ ນ ຊານາຕິ. ຣຕ຺ຕິກຖິໂກ ສາຄຣໍ ໂຂເຠນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິໂຕ, ຕມ຺ປິ ໂສ ນ ຊານາຕິ. ປຈ຺ຈູສກຖິໂກ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາສິ, ຕມ຺ປິ ໂສ ນ ຊານາຕິ. ປາໂຕວ ປນ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ, ເຖຣານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ອຸປນາເມຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທິວາກຖິໂກ ກຕຣໍ ຊາຕກໍ ນາມ ກເຖສິ, ສຣຠາຓໂກ ກຕຣໍ ສຸຕ຺ຕໍ ນາມ ຠຓິ, ຣຕ຺ຕິກຖິໂກ ກຕຣໍ ຘມ຺ມກຖໍ ນາມ ກເຖສິ, ປຈ຺ຈູສກຖິໂກ ກຕຣໍ ຊາຕກໍ ນາມ ກເຖສິ, ຂນ຺ຘາ ນາມ ກຕິ, ຘາຕຸໂຍ ນາມ ກຕິ, ອາຍຕນາ ນາມ ກຕີ’’ຕິ. ເອວຣູໂປ ເອກໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ຘມ຺ມສ຺ສວນຎ຺ຈ ລຠນ຺ໂຕປິ ໂອເຆ ອາຄເຕ ອຸທເກນ ສກິໍ ວາ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວາ ເຕມິຕຣຸກ຺ຂສທິໂສ ໂຫຕິ. ໂສ ເອວໍ ສງ຺ຆທສ຺ສນໂຕ ຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຕ ຈ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ທູເຣ ວສນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ມຊ຺ເຌ ຄງ຺ຄາຍ ທີປເກ ຊາໂຕ ມຸທຸຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ມຘຸຣສ຺ສຣຠາຓກປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ອຠິຎ຺ຎາຕານິ ອຠິຎ຺ຎາຕານິ ເວສ຺ສນ຺ຕຣາທີນິ ຊາຕການິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ທຸລ຺ລຠຠິກ຺ຂຸທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສາທິຕຫທເຍນ ຊເນນ ອຸປຏ຺ຐິຍມາໂນ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກເຕ ສມ຺ປນ຺ນປຸປ຺ຜຜລຣຸກ຺ເຂ ນນ຺ທນວນາຠິຣາເມ ວິຫາເຣ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ຠາຣຫາຣຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອສຸໂກ ກິຣ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐາເກສຸ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ປຏິພໂລ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ມນສິກາຕຸໍ, ອາເນຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ໂສ ເຕສໍ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ‘‘ອິມໍ, ອາວຸໂສ, ເຈຕິຍໍ ຕຍາ ກາຣິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ, ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທຕິ. ‘‘ອຍໍ ໂພຘິ, ອຍໍ ມຓ຺ຑໂປ, ອິທໍ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ, ເອສາ ອຄ຺ຄິສາລາ, ອຍໍ ຈງ຺ກໂມ ຕຍາ ກາຣິໂຕ. ອິເມ ຣຸກ຺ເຂ ໂຣປາເປຕ຺ວາ ຕຍາ ນນ຺ທນວນາຠິຣາໂມ ວິຫາໂຣ ກາຣິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ວທຕິ.

ໂສ ສາຍໍ ເຖຣຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາວຸໂສ, ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ອຣຎ຺ເຎ ສມຄ຺ຄາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອາຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາ, ອຫມ຺ປິ ຈິຣນິວາເສນ ອິຘ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉາມິ, ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫາມິ, ຠນ຺ເຕຕິ. ອາວຸໂສ, ສາມເຓຣທຫຣາ ມຄ຺ຄກິລນ຺ຕາ, ອຊ຺ຊ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ປຸນທິວເສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ຄາມວາສິໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ພຫູ ອາຄນ຺ຕຸເກ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສຸຂນິສິນ຺ນກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ເຖຣາ ‘‘ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ, ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ, ມຍໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ.

ຄາມວາສິໂນ ອນຸໂມທນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ‘‘ກຸໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ ອາຄຕາ’’ຕິ? ເອເຕ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ສມານຸປຊ຺ຌາຍາ ສນ຺ທິຏ຺ຐາ ສມ຺ຠຕ຺ຕາຕິ. ກສ຺ມາ ອາຄຕາຕິ? ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມຕາຍາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ຄນ຺ຕຸກາມາຕິ? ອາມາວຸໂສຕິ. ກິໍ ວເທຖ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫຫິ ກສ຺ສ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ກາຣິຕໍ, ກສ຺ສ ໂຠຊນສາລາ, ກສ຺ສ ອຄ຺ຄິສາລາທໂຍ ກາຣິຕາ, ມຍໍ ມງ຺ຄລາມງ຺ຄເລສຸ ກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາຕິ? ມຫາອຸປາສິກາໂຍປິ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິຕ຺ວາ ອສ຺ສູນິ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ທຫໂຣ ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອວໍ ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ອຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ? ເຖເຣ ອຸຍ຺ໂຍເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ເຖຣາປິ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ, ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ຈິຣາຍສິ, ທິວາ ໂຫຕິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ສຸຂິຕາ, ອສຸກເຄຫສ຺ສ ອິຏ຺ຐກາມູລໍ ຐິຕສຓ຺ຐາເນເນວ ຐິຕໍ, ອສຸກເຄຫາທີນໍ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມມູລາທີນິ ອຕ຺ຖິ, ຄຕສ຺ສາປິ ເມ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂໂປ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສຸກວິຫາເຣ ຈີວຣໂຘວນຣຊນາທີນິ ກໂຣຖ, ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປາປຸຓິສ຺ສາມີຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ໂອສກ຺ກິຕຸກາມຕໍ ຎຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ໂສ ເຖເຣ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ວິຫາຣເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຠຊນສາລາທີນິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ຣາມເຓຍ຺ຍກໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສາຘຸ ວຕມ຺ຫິ ນ ຄໂຕ. ສເຈ ອຄມິສ຺ສໍ, ໂກຈິ, ເທວ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ສພ຺ເພສໍ ມນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ, ວິຫາຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ນິກາຍສນ຺ຕກໍ ກເຣຍ຺ຍ, ອຖ ມຍາ ປຈ຺ຉາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ລທ຺ຘປິຓ຺ຑໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຸຓາຕິ, ‘‘ເຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ຄຕຏ຺ຐາເນ ເອກນິກາຍທ຺ເວນິກາຍເອກປິຏກທ຺ເວປິຏກາທິວເສນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ຊາຕາ ວິນຍຘຣາ ຊາຕາ ສຕປຣິວາຣາປິ ສຫສ຺ສປຣິວາຣາປິ ຈຣນ຺ຕິ. ເຍ ປເນຕ຺ຖ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ຄຕາ, ເຕ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ໂສຕາປນ຺ນາ ຊາຕາ, ສກທາຄາມິໂນ ອນາຄາມິໂນ ອຣຫນ຺ໂຕ ຊາຕາ, ມຫາສກ຺ກາເຣນ ປຣິນິພ຺ພຸຕາ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຫມ຺ປິ ອຄມິສ຺ສໍ, ມຍ຺ຫມ຺ເປສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອຠວິສ຺ສ, ອິມໍ ປນ ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຕິວິຍ ປຣິຫີນມ຺ຫີ’’ຕິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ມຸທຸຕາຍ ຕໍ ຐານໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຄງ຺ຄາຍ ນທິຍາ ຕິຣິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ, ວາລິກາຍ ໂອຕ຺ຖຏຠາເວນ ອນ຺ຕຣເສຕຸ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ, ພຫູນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ຣຖວິນີຕມຫາອຣິຍວໍສຈນ຺ໂທປມາທິປຏິປທາສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຏິປທໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂອລີນວຸຕ຺ຕິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຫິ ຕໍ ປຏິປຕ຺ຕິນິສ຺ສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປກຕິຍາ ມຎ຺ຊຸສ຺ສໂຣ ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕາທິສທິສໍ ມຫນ຺ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕາທີນິ ກໂຣຕິ. ອຖ ນໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຄ຺ຄໍ ປຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕຸກາ ທຫຣາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ກເຖຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ສມ຺ມາ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິປທໍ ທີເປຕ຺ວາ ກເຖຕິ. ອຖສ຺ສ ປໍສຸກູລິກປິຓ຺ຑປາຕິກາທໂຍ ສພ຺ເພ ເຖຣນວມຊ຺ຌິມາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອໂຫ ສປ຺ປຸຣິໂສ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ຠວນ຺ຕິ.

ໂສ ກສ຺ສຈິ ນິທານມຕ຺ຕໍ, ກສ຺ສຈິ ອຸປຑ຺ຒຄາຖໍ, ກສ຺ສຈິ ຄາຖໍ ອຸປຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ອຍປຏ຺ຏເກນ ອາພນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ ທຫຣສາມເຓເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫາເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ໂປຣາຓກວິຫາໂຣ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ?, ປຸຈ຺ຉຕິ. ເຖຣາ – ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ອາວຸໂສ, ຈຕຸວີສຕິ ກຣີສສຫສ຺ສານິ ຕຕ຺ຣຸປ຺ປາໂທ’’ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ວເທຖ, ອຸທ຺ຘເນ ປນ ອຄ຺ຄິປິ ນ ຊລຕີຕິ. ອາວຸໂສ, ມຫາວິຫາຣວາສີຫິ ລທ຺ຘາ ນາມ ເອວເມວ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ໂກຈິ ສຓ຺ຐເປຕີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ໂປຣາຓກຣາຊູຫິ ທິນ຺ນໍ ຂີຓາສເວຫິ ປຏິຄ຺ຄຫິຕໍ ກສ຺ມາ ເອເຕ ນາເສນ຺ຕີຕິ? ອາວຸໂສ, ຕາທິເສນ ຘມ຺ມກຖິເກນ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ມາ ເອວໍ ວເທຖ, ອມ຺ເຫ ປຏິປຕ຺ຕິທີປກຘມ຺ມກຖິກາ ນາມ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ‘‘ສງ຺ຆກຸຏຸມ຺ພິໂກ ວິຫາຣຸປຏ຺ຐາໂກ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ກາຕຸກາມາຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ອກປ຺ປິຍເມຕໍ, ຕຸມ຺ຫາທິເສຫິ ປນ ກຖິເຕ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ? ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອາຣາມິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ອມ຺ຫາກໍ ຠາຣໍ ກໂຣຖ, ເອກໍ ກປ຺ປິຍທ຺ວາຣໍ ກເຖສ຺ສາມາຕິ.

ໂສ ປາໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສນ຺ນິປາຕສາລາຍໍ ຐຕ຺ວາ, ອາຣາມິເກສຸ ອາຄເຕສຸ ‘‘ອຸປາສກາ ອສຸກເຂຕ຺ເຕ ຠາໂຄ ກຸຫິໍ, ອສຸກເຂຕ຺ເຕ ກຫາປຓໍ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ເທຕິ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ຕໍ ຕໍ ປຏິເສເຘນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ເທນ຺ໂຕ ຕຖາ ອກາສິ, ຍຖາ ຍາຄຸຫຕ຺ຖາ ປູວຫຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕຫຕ຺ຖາ ເຕລມຘຸຜາຓິຕຆຕາທິຫຕ຺ຖາ ຈ ອຕ຺ຕໂນວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສກລວິຫາໂຣ ເອກໂກລາຫໂລ ໂຫຕິ, ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ນິພ຺ພິຊ຺ຊ ອປກ຺ກມິໍສຸ.

ໂສປິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ວິສ຺ສຏ຺ຐການໍ ພຫູນໍ ທຸພ຺ພຈປຸຄ຺ຄລານໍ ອຸປຊ຺ຌໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປູເຣຕິ. ອາຄນ຺ຕຸກາ ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາວ ‘‘ວິຫາເຣ ເກ ວສນ຺ຕີ’’ຕິ, ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ເອວຣູປາ ນາມ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພາຫິເຣເນວ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສາສເນ ຕິຣິຍໍ ນິປນ຺ນຕາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາວໍ ອຸປຄໂຕ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສມາຘິກຸລ຺ເລ ນິສິນ຺ໂນ ນິພ຺ພານສາຄຣໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈາຕິ ‘‘ນິພ຺ພານປພ຺ຠາຣາ’’ຕິ ປເທນ ໂອສາປິຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ຎຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິກຸສລຕາຍ ເອຕໍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຖາຄໂຕປິ ຫິ ອິມິສ຺ສໍ ປຣິສຕິ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ມໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ໂອກາສກຣຓຕ຺ຖາຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອິທານິ ໂອຣິມໍ ຕີຣນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ເຕສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກາຍຕນາທີສຸ ເອວໍ ອຸປຄມນານຸປຄມນາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ-ປສນ຺ນໍ, ອຫໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຈກ຺ຂຸໍ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕປິ ຕິມິຣກວາຕາທີຫິ ອຸປຫຕປສາໂທ ‘‘ອມນາປໍ ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ຂຸ, ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວິຠາເວຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ຕິຓ຺ຓໍ ລກ຺ຂຓານໍ ວເສນ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ປນ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ໂສຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ມນາຍຕເນ ປນ ‘‘ມນາປໍ ວຕ ເມ ມໂນ, ກິຎ຺ຈິ ວາມໂຕ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ທກ຺ຂິຓໂຕວ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ວາ ‘‘ມເນນ ເມ ຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ອລາໂຠ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວາ ເອວໍ ອສ຺ສາເທນ຺ໂຕປິ, ‘‘ທຸຈິນ຺ຕິຕຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ເມ ມໂນ ອປ຺ປທກ຺ຂິຓຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ເອວໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕປິ ມນາຍຕນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ອິຏ຺ເຐ ປນ ຣູເປ ຣາຄໍ, ອນິຏ຺ເຐ ປຏິຆໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຣູປາຍຕນໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ ນາມ. ສທ຺ທາຍຕນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ມຊ຺ເຌ ສໍສີທິຕ຺ວາ ຖລໍ ປຕ຺ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ສຓ຺ຫຖູລວາລິກາ ປິທຫຕິ, ໂສ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ນນ຺ທີຣາເຄນ ອາພທ຺ໂຘ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈຕູສຸ ມຫາອປາເຍສຸ ປຕິໂຕ ມຫາທຸກ຺ເຂນ ປິຘີຍຕິ, ໂສ ອເນເກຫິປິ ວສ຺ສສຫສ຺ເສຫິ ປຸນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ອສ຺ມິມານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ຖເລ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘ ເຫຏ຺ຐາ ຄງ຺ໂຄທເກນ ເຈວ ອຸປຣິ ວສ຺ເສນ ຈ ເຕເມນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ເສວາລປຣິໂຍນທ຺ໂຘ ‘‘ປາສາໂຓ ນຸ ໂຂ ເອສ ຂາຓຸໂກ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ອສ຺ມິມາເນນ ອຸນ຺ນໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປໍສຸກູລິກຏ຺ຐາເນ ປໍສຸກູລິໂກ ໂຫຕິ, ຘມ຺ມກຖິກຏ຺ຐາເນ ຘມ຺ມກຖິໂກ, ຠຓ຺ຑນກາຣກຏ຺ຐາເນ ຠຓ຺ຑນກາຣໂກ, ເວຊ຺ຊຏ຺ຐາເນ ເວຊ຺ໂຊ, ປິສຸຓຏ຺ຐາເນ ປິສຸໂຓ. ໂສ ນານປ຺ປກາຣໍ ອເນສນໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ຕາຫິ ຕາຫິ ອາປຕ຺ຕີຫິ ປລິເວຐິໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິຎ຺ຈິ ສີລໍ, ອຸທາຫຸ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອສ຺ມິມານສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນນ຺ຕິ ຍຖາ ຫິ ອາວຏ຺ເຏ ປຕິຕທາຣຸຂນ຺ໂຘ ອນ຺ໂຕເຍວ ປາສາຓາທີສຸ ອາຫຕສມພ຺ຠາຫໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓາວຏ຺ເຏ ປຕິຕປຸຄ຺ຄໂລ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ກມ຺ມກາຣຓຂຸປ຺ປິປາສາທິທຸກ຺ເຂຫິ ອາຫຕສມພ຺ຠາຫໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ເນຕໍ ກາມຄຸຓານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ.

ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ. ປາປຘມ຺ໂມຕິ ລາມກຘມ຺ໂມ. ອສຸຈີຕິ ນ ສຸຈິ. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຎ຺ເຎ ອິມສ຺ສ ມຎ຺ເຎ ອິທໍ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປເຣຫິ ສງ຺ກາຍ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ. ສງ຺ກາຍ ວາ ປເຣສໍ ສມາຈາຣໍ ສຣຕີຕິປິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ. ຕສ຺ສ ຫິ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊເນ ກເຖນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມມ ໂທສໍ ມຎ຺ເຎ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ສມາຈາຣໍ ສງ຺ກສ຺ສຣຕິ ຘາວຕີຕິ ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣ.

ສມຓປຏິຎ຺ໂຎຕິ ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີສຸ ‘‘ກິຕ຺ຕກາ ວິຫາເຣ ສມຓາ’’ຕິ ຄຓນາຍ ອາຣທ຺ຘາຍ ‘‘ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ, ອຫມ຺ປິ ສມໂຓ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທຕິ, ສລາກຄ຺ຄຫຓາທີນິ ກໂຣຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎຕິ ອຸໂປສຖປວາຣຓາທີສຸ ‘‘ອຫມ຺ປິ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎາຍ ຕານິ ກມ຺ມານິ ປວິສຕິ. ອນ຺ໂຕປູຕີຕິ ວກ຺ກຫທຍາທີສຸ ອປູຕິກສ຺ສປິ ຄຸຓານໍ ປູຕິຠາເວນ, ອນ຺ໂຕປູຕິ. ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ຣາເຄນ ຕິນ຺ໂຕ. ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິ ກິເລເສຫິ ກຈວຣຊາໂຕ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ໂຄຄຓໍ ຄງ຺ຄາຕີຣາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ໂອຣິມຕີຣາທີນໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕາທິວເສນ ສກ຺ກາ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປູເຣຕຸນ຺ຕິ ວທຕິ. ຍທິ ເອວໍ ປູເຣຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ວຈ຺ຉຄິທ຺ຘິນິໂຍຕິ ວຈ຺ເຉສຸ ສສ຺ເນຫາ ຖເນຫິ ຂີຣໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ວຈ຺ຉກສ຺ເນເຫນ ສຍເມວ ຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ນິຍ຺ຍາເຕເຫວາຕິ ນິຍ຺ຍາເຕຫິເຍວ. ຄາວີສຸ ຫິ ອນິຍ຺ຍາຕິຕາສຸ ໂຄສາມິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເອກາ ຄາວີ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອໂກ ໂຄໂຓ, ເອໂກ ວຈ຺ຉໂກ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕິ ເຕ ອຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ນາເມສາ ສອິຓສ຺ສ ນ ຣຸຫຕິ, ອຓຓາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ສໍວຓ຺ຓິຕາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອວມາຫ. ນິຍ຺ຍາຕາຕິ ນິຍ຺ຍາຕິຕາ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏໍ ກຖິຕໍ.

໕. ທຸຕິຍທາຣຸກ຺ຂນ຺ໂຘປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໒. ປຎ຺ຈເມ ກິມິລາຍນ຺ຕິ ກິມິລານາມເກ ນຄເຣ. ສໍກິລິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສໍກິລິຏ຺ຐາ ນາມ ອາປຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ, ເອວຣູປໍ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ອາປຕ຺ຕິໍ. ນ ວຸຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ປຣິວາສມານຕ຺ຕອພ຺ຠາເນຫິ ວຸຏ຺ຐານໍ ນ ທິສ຺ສຕິ.

໖. ອວສ຺ສຸຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໔໓. ຉຏ຺ເຐ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ອຘຸນາ ກາຣິຕໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ, ເອກາ ມຫາສາລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຍ຺ໂຍຄກາລາທີສຸ ຫິ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ, ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ປຈ຺ຉາ, ເອຕ຺ຕກາ ອຸໂຠຫິ ປສ຺ເສຫິ, ເອຕ຺ຕກາ ຫຕ຺ຖີ ອຠິຣຸຫນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕກາ ອສ຺ເສ, ເອຕ຺ຕກາ ຣເຖສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ສນ຺ຖໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຣິຍາທໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຐານໍ ສນ຺ຖາຄາຣນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຍ຺ໂຍຄຏ຺ຐານໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ເຄເຫສຸ ອລ຺ລໂຄມຍປຣິຠຓ຺ຑາທີນິ ກາເຣນ຺ຕິ, ຕາວ ທ຺ເວ ຕີຓິ ທິວສານິ ເຕ ຣາຊາໂນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ຄຓຣາຊາໂນ ຫິ ເຕ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈໍ ເອກສ຺ສ ວເສນ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ສພ຺ເພສໍ ຉນ຺ໂທປິ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສຫ ອຕ຺ຖານຸສາສນໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ສນ຺ຖາຄາຣ’’ນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ກສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ວປິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ຆຣາວາສກິຈ຺ຈານິ ສມ຺ມນ຺ຕຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທໍ ຆຣາວາສໍ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຖຣນ຺ຕີຕິປິ, ສນ຺ຖາຄາຣໍ. ອຈິຣກາຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ອິຏ຺ຐກກມ຺ມສຸຘາກມ຺ມຈິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ເທວວິມານໍ ວິຍ ອຘຸນາ ນິຏ຺ຐາປິຕໍ. ສມເຓນ ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຆຣວຕ຺ຖຸປຣິຄ຺ຄຫຓກາເລເຍວ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເທເວນ ວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ, ‘‘ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເກນຈິ ວາ ມນຸສ຺ສຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ອຕິວິຍ ມໂນຣມໍ ສສ຺ສິຣິກໍ. ເກນ ປຐມໍ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ອສ຺ສາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕິເສຏ຺ຐສ຺ສ ປຐມໍ ທິຍ຺ຍມາເນປິ ສຕ຺ຖຸໂນວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍວເສນ ທິຍ຺ຍມາເນປິ ສຕ຺ຖຸໂນວ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຐມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊາເປສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອາຄມນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ອາຄເຕ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອາຄຕເມວ ຠວິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປສ຺ສາມ, ອິຕິ ຕີຫິ ຣຕເນຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາ ມຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມ, ເອວໍ ໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາຍ ສຸຂາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ເຍນ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ຕໍທິວສໍ ກິຣ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ກິຎ຺ຈາປິ ຣາຊກຸລານໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ເທວວິມານໍ ວິຍ ສຸສຊ຺ຊິຕໍ ໂຫຕິ ສຸປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ, ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ປນ ກຕ຺ວາ ອປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ. ພຸທ຺ຘາ ຫິ ນາມ ອຣຎ຺ຎຊ຺ຌາສຍາ ອຣຎ຺ຎາຣາມາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວເສຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຠຄວໂຕ ມນໍ ຊານິຕ຺ວາວ, ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ອິທານິ ປນ ມນໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາເປຕຸກາມາ ເຍນ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ສພ຺ພເມວ ສນ຺ຖຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຕໍ ສນ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ. ສພ຺ພປຐມໍ ຕາວ ‘‘ໂຄມຍໍ ນາມ ສພ຺ພມງ຺ຄເລສຸ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຸຘາປຣິກມ຺ມກຕມ຺ປິ ຠູມິໍ ອລ຺ລໂຄມເຍນ ໂອປຸຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ, ປຣິສຸກ຺ຂຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ຍຖາ ອກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປທໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ນານາວຓ຺ຓກຏສາຣເກ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊເວ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖຣອສ຺ສຕ຺ຖຣສີຫຕ຺ຖຣພ຺ຍຄ຺ຆຕ຺ຖຣຈນ຺ທຕ຺ຖຣກສູຣິຍຕ຺ຖຣກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣກາທີຫິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ອຕ຺ຖຣເກຫິ ສນ຺ຖຣິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ສພ຺ໂພກາສໍ ສນ຺ຖຣາເປສຸໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສພ຺ພສນ຺ຖຣິໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາຕິ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ຕາວ ມງ຺ຄລຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຣຫໍ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍໍ ມຸທຸກຎ຺ຈ ມໂນຣມຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ຕໍ ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກໍ ມນຸຎ຺ຎທສ຺ສນໍ ອຸປຘານໍ ອຸປທຫິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕາຣກວິຈິຕ຺ຕວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘທາມປຸປ຺ຜທາມປຕ຺ຕທາມາທີຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ປຸປ຺ຜຊາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ຕິໍສຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ປຏສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກປີຐອປສ຺ສຍປີຐມຸຓ຺ຑປີຐານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ເສຕປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓຫິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ປາຈີນຠິຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມຫາປິຏ຺ຐິກໂກຊເວ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ມໂນຣມານິ ຫໍສໂລມາທິປູຣິຕານິ ອຸປຘານານິ ຐປາເປສຸໍ ‘‘ເອວໍ ອກິລມມານາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາຕິ ມຫາກຸຈ຺ຉິກໍ ອຸທກຈາຏິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຠຄວາ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຈ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຫຕ຺ເຖ ວາ ໂຘວິສ຺ສນ຺ຕິ ປາເທ ວາ, ມຸຂໍ ວາ ວິກ຺ຂາເລສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ມຓິວຓ຺ຓສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ວາສຕ຺ຖາຍ ນານາປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ອຸທກວາສຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກທລິປຓ຺ເຓຫິ ປິທຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸທກມຓິກໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ເຕລປ຺ປທີປໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາຕິ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓາທິມຍທຓ຺ຑທີປິກາສຸ ໂຍນກຣູປກິຣາຕຣູປກາທີນໍ ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິມຍກປລ຺ລິກາສຸ ຈ ເຕລປ຺ປທີປໍ ຊາລາເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕ ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ນ ເກວລໍ ສນ຺ຖາຄາຣເມວ, ອຖ ໂຂ ໂຍຊນາວຏ຺ເຏ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນຄຣວີຖິໂຍປິ ສມ຺ມຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຘເຊ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣສຸ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ຈ ກທລິໂຍ ຈ ຐປາເປເຕວາ ສກລນຄຣໍ ທີປມາລາທີຫິ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓຕາຣກໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຂີຣູປເຄ ທາຣເກ ຂີຣໍ ປາເຍຖ, ທຫເຣ ກຸມາເຣ ລຫຸໍ ລຫຸໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສຍາເປຖ, ອຸຈ຺ຈາສທ຺ທໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວສິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘາ ນາມ ອປ຺ປສທ຺ທກາມາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ທຓ຺ຑທີປິກາ ອາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ເຍນ ນວໍ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ຍສ຺ສ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ກາລໍ ມຎ຺ຎຕີ’’ຕິ ເອວໍ ກິຣ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠຄວາ ລາຂາຣສຕິນ຺ຕຣຕ຺ຕໂກວິຬາຣປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ກຕ຺ຕຣິຍາ ປທຸມໍ ກນ຺ເຕນ຺ໂຕ ວິຍ, ສໍວິຘາຍ ຕິມຓ຺ຑລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາມງ຺ເຄນ ປທຸມກລາປໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ, ວິຊ຺ຊຸລຕາສສ຺ສິຣິກໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລນ ຄຊກຸມ຺ຠໍ ປຣິໂຍນນ຺ຘນ຺ໂຕ ວິຍ, ຣຕນສຕຸພ຺ເພເຘ ສຸວຓ຺ຓຄ຺ຆິເກ ປວາຬຊາລໍ ຂິປມາໂນ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລກຎ຺ຈຸກໍ ປຏິມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓວລາຫເກນ ປຏິຈ຺ຉາທຍມາໂນ ວິຍ, ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສຸປກ຺ກລາຂາຣສໍ ປຣິສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ວິຍ, ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາຍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສຈກ຺ກວາຬສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣໍ ມຫາປຖວິໍ ສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ໂຣຘປລ຺ລວສມານວຓ຺ຓໍ ຣຕ຺ຕວຣປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘກຸຏິທ຺ວາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິ ກຎ຺ຈນຄຸຫໂຕ ສີໂຫ ວິຍ ອຸທຍປພ຺ພຕກູຏໂຕ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຈ. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປນ ຄນ຺ຘກຸຏິປມຸເຂ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖສ຺ສ ກາຍໂຕ ເມຆມຸເຂຫິ ວິຊ຺ຊຸກລາປາ ວິຍ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາປຣິເສກປິຎ຺ຊຣປຕ຺ຕປຸປ຺ຜຜລວິຏເປ ວິຍ ອາຣາມຣຸກ຺ເຂ ກຣິໍສຸ. ຕາວເທວ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຣິວາເຣສິ. ເຕ ປນ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕາ ຠິກ຺ຂູ ເອວຣູປາ ອເຫສຸໍ – ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ປວິວິຕ຺ຕາ ອສໍສຏ຺ຐາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ ວຕ຺ຕາໂຣ ວຈນກ຺ຂມາ ໂຈທກາ ປາປຄຣຫິໂນ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ ສມາຘິສມ຺ປນ຺ນາ ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ຠຄວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຣຕ຺ຕປທຸມສຓ຺ຑມຊ຺ຌຄຕາ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓນາວາ, ປວາຬເວທິກາປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ວິຍ ສຸວຓ຺ຓປາສາໂທ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາທໂຍ ມຫາເຖຣາປິ ນໍ ເມຆວຓ຺ຓໍ ປໍສຸກູລໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຓິວມ຺ມວມ຺ມິກາ ວິຍ ມຫານາຄາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ ວນ຺ຕຣາຄາ ຠິນ຺ນກິເລສາ ວິຊຏິຕຊຏາ ຉິນ຺ນພນ຺ຘນາ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອລຄ຺ຄາ.

ອິຕິ ຠຄວາ ສຍໍ ວີຕຣາໂຄ ວີຕຣາເຄຫິ, ວີຕໂທໂສ ວີຕໂທເສຫິ, ວີຕໂມໂຫ ວີຕໂມເຫຫິ, ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ນິຕ຺ຕຓ຺ເຫຫິ, ນິກ຺ກິເລໂສ ນິກ຺ກິເລເສຫິ, ສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ພຫຸສ຺ສຸຕພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ປຕ຺ຕປຣິວາຣິຕໍ ວິຍ ເກສຣໍ, ເກສຣປຣິວາຣິຕາ ວິຍ ກຓ຺ຓິກາ, ອຏ຺ຐນາຄສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຉທ຺ທນ຺ໂຕ ນາຄຣາຊາ, ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ, ເສນງ຺ຄປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ, ມຣຸຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ຫາຣິຕມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ, ຕາຣາຄຓປຣິວາຣິໂຕ ວິຍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ອສເມນ ພຸທ຺ຘເວເສນ ອປຣິມາເຓນ ພຸທ຺ຘວິລາເສນ ກປິລວຕ຺ຖຸຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມກາຍໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ ປຈ຺ຉິມ-ກາຍໂຕ, ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໂຕ, ວາມຫຕ຺ຖໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຸປຣິ ເກສນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພເກສາວຏ຺ເຏຫິ ໂມຣຄີວວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕເລຫິ ປວາຬວຓ຺ຓາ ຣສ຺ມິ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຆນປຖວິໍ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເອວໍ ສມນ຺ຕາ ອສີຕິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິຊ຺ໂຊຕມານາ ວິປ຺ຜນ຺ທມານາ ກຎ຺ຈນທຓ຺ຑທີປິກາຫິ ນິຈ຺ຉຣິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທຊາລາ ວິຍ ຈາຕຸທ຺ທີປິກມຫາເມຆໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ວິຘາວິໍສຸ. ສພ຺ພທິສາຠາຄາ ສຸວຓ຺ຓຈມ຺ປກປຸປ຺ເຜຫິ ວິກິຣິຍມານາ ວິຍ, ສຸວຓ຺ຓຆຏໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສຘາຣາຫິ ສິຎ຺ຈມານາ ວິຍ, ປສາຣິຕສຸວຓ຺ຓປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ, ເວຣມ຺ຠວາຕສມຸຏ຺ຐິຕກິໍສຸກກຓິກາຣປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓສໂມກິຓ຺ຓາ ວິຍ ວິປ຺ປຠາສິໍສຸ.

ຠຄວໂຕປິ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠາທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓສມຸຊ຺ຊລສຣີຣໍ ສມຸຄ຺ຄຕຕາຣກໍ ວິຍ ຄຄນຕລໍ, ວິກສິຕມິວ ປທຸມວນໍ, ສພ຺ພປາລິຜຸລ຺ໂລ ວິຍ ໂຍຊນສຕິໂກ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ, ປຏິປາຏິຍາ ຐປິຕານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈນ຺ທານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສສູຣິຍານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສຈກ຺ກວຕ຺ຕີນໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສເທວຣາຊານໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ສິຣິຍາ ສິຣິໍ ອຠິຠວມານໍ ວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ, ຍຖາ ຕໍ ທສຫິ ປາຣມີຫິ ທສຫິ ອຸປປາຣມີຫິ ທສຫິ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີຫິ ສມ຺ມເທວ ປູຣິຕາຫິ ສມຕິໍສປາຣມິຕາຫິ ອລງ຺ກຕໍ. ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທິນ຺ນທານໍ ຣກ຺ຂິຕສີລໍ ກຕກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ຐານໍ ອລຠມານໍ ສມ຺ພາຘປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ນາວາສຫສ຺ສຠຓ຺ຑໍ ເອກນາວໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ສກຏສຫສ຺ສຠຓ຺ຑໍ ເອກສກຏໍ ອາໂຣປນກາໂລ ວິຍ, ປຎ຺ຈວີສຕິຍາ ຄງ຺ຄານໍ ໂອຆສ຺ສ ສມ຺ຠິຊ຺ຊ ມຸຂທ຺ວາເຣ ເອກໂຕ ຣາສິຠູຕກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ.

ອິມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ໂອຠາສມານສ຺ສາປິ ຈ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ອເນການິ ທຓ຺ຑທີປິກາສຫສ຺ສານິ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ, ຕຖາ ປຈ຺ຉໂຕ, ວາມປສ຺ເສ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສ. ຊາຕິສຸມນຈມ຺ປກວນມລ຺ລິກາຣຕ຺ຕຸປ຺ປລ-ນີລຸປ຺ປລ-ພກຸລສິນ຺ທຸວາຣປຸປ຺ຜານິ ເຈວ ນີລປີຕາທິວຓ຺ຓສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓານິ ຈ ຈາຕຸທ຺ທີປິກເມຆວິສ຺ສຏ຺ຐາ ອຸທກວຸຏ຺ຐິໂຍ ວິຍ ວິປ຺ປກິຣິຍິໍສຸ. ປຎ຺ຈງ຺ຄິກຕູຣິຍນິຄ຺ໂຆສາ ເຈວ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຖຸຕິໂຆສາ ຈ ສພ຺ພາ ທິສາ ປູຣຍິໍສຸ. ເທວມນຸສ຺ສນາຄສຸປຓ຺ຓຄນ຺ຘພ຺ພຍກ຺ຂາທີນໍ ອກ຺ຂີນິ ອມຕປານໍ ວິຍ ລຠິໍສຸ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປທສຫສ຺ເສນ ຄມນວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ມຸຂມຕ຺ຕໍ –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ໂນ, ກມ຺ປຍນ຺ໂຕ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ອເຫຐຍນ຺ໂຕ ປາຓານິ, ຍາຕິ ໂລກວິນາຍໂກ.

‘‘ທກ຺ຂິຓໍ ປຐມໍ ປາທໍ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ນຣາສໂຠ