໑. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ມຄເຘສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ຣາຊຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຄິຣິໂນ ທກ຺ຂິຓຠາເຄ ຊນປໂທ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣສ຺ສາປິ ຕເທວ ນາມໍ. ເອກນາຬາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມຕິ ເອກນາຬາຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ນາມໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລາ ປຏິວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໂຠໂຄ ເອວ ວາ ໂສ. ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເອກນາຬໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທກ຺ຂິຓຄິຣິມຫາວິຫາເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ສມເຍນ. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສາຕິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກສິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຈສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານີຕິ ປຎ຺ຈ ປມາຓານິ, ອນູນານິ ອນຘິການິ ປຎ຺ຈນງ຺ຄລສຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຍຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຍຊິຕານິ, ພລີພທ຺ທານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຍຸເຄ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ໂຍຊິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວປ຺ປກາເລຕິ ວປ຺ປນກາເລ ພີຊນິກ຺ເຂປສມເຍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ວປ຺ປານິ ກລລວປ຺ປຎ຺ຈ ປໍສຸວປ຺ປຎ຺ຈ. ປໍສຸວປ຺ປໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຐມທິວເສ ມງ຺ຄລວປ຺ປໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຸປກຣຓສມ຺ປທາ – ຕີຓິ ພລິພທ຺ທສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐາປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສຸວຓ຺ຓມຍານິ ສິງ຺ຄານິ ປຏິມຸກ຺ການິ, ຣຊຕມຍາ ຂຸຣາ, ສພ຺ເພ ເສຕມາລາຫິ ເຈວ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລີຫິ ຈ ອລງ຺ກຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈງ຺ຄາ ສພ຺ພລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເອກຈ຺ເຈ ກາຬາ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ເສຕາ ຜລິກວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ຣຕ຺ຕາ ປວາຬວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມາສາ ມສາຣຄລ຺ລວຓ຺ຓາ. ເອວໍ ປຎ຺ຈສຕາ ກສ຺ສກາ ສພ຺ເພ ອຫຕເສຕວຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກຕາ ທກ຺ຂິຓອໍສກູເຏສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕປຸປ຺ຜຈຸມ຺ພຏກາ ຫຣິຕາລມໂນສິລາລຎ຺ຊນຸຊ຺ຊລຄຕ຺ຕາ ທສ ທສ ນງ຺ຄລາ ເອເກກຄຸມ຺ພາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນງ຺ຄລານໍ ສີສຎ຺ຈ ຍຸຄຎ຺ຈ ປໂຕທາ ຈ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕາ. ປຐມນງ຺ຄເລ ອຏ຺ຐ ພລີພທ຺ທາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເສເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອວເສສາ ກິລນ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອານີຕາ. ເອເກກຄຸມ຺ເພ ເອເກກພີຊສກຏໍ ເອເກໂກ ກສຕິ, ເອເກໂກ ວປ຺ປຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ປເຄວ ມສ຺ສຸກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ເຘຫິ ວິລິຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ເອກໍສໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອເກກິສ຺ສາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ທ຺ເວ ທ຺ເວຕິ ວີສຕິ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາໂຍ ກຓ຺ເຓສຸ ສີຫກຸຓ຺ຑລານິ ສີເສ ພ຺ຣຫ຺ມເວຐນໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ກຓ຺ເຐ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຓປຣິວຸໂຕ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ໂວສາສຕິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອເນກສຕຠາຊເນສຸ ປາຍາສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ມຫາສກເຏສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີຄຓປຣິວຸຕາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ເຄຫມ຺ປິສ຺ສ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓລາຊໍ ປຸຓ຺ຓຆຏກທລິຘຊປຏາກາຫິ ອລງ຺ກຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສຸກຕພລິກມ຺ມໍ, ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ສມຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊປຏາກໍ ອໂຫສິ. ປຣິຊນກມ຺ມກາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂອສຏປຣິສາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຫສ຺ສາ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພ ອຫຕວຕ຺ຖາ, ສພ຺ເພສໍ ປາຍາສໂຠຊນເມວ ປຏິຍຕ຺ຕໍ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ປາຍາສສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິເຕຫິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນງ຺ຄລພລິກມ຺ມໍ ກາຣາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກສ຺ສກສຕານໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕກໍສຕມ຺ພໂລຫມຍານິ ຠາຊນານິ ທາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຍາເສນ ປຣິວິສນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ພລິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕພນ຺ຘິກາໂຍ ອຸປາຫນາໂຍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິຘ ປາຍາສໍ ເທຖ, ອິຘ ສປ຺ປິໍ ເທຖ, ອິຘ ສກ຺ຂຣໍ ເທຖາ’’ຕິ ໂວສາສມາໂນ ວິຈຣຕິ. ອຍໍ ຕາວ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປວຕ຺ຕິ.

ວິຫາເຣ ປນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ເທວສິກໍ ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈານິ ຠວນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ – ຠຄວາ ຫິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາການຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນາທິປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ, ຕາວ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ກທາຈິ ເອກໂກ ກທາຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ ກທາຈິ ປກຕິຍາ, ກທາຈິ ອເນເກຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕມາເນຫິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສໂຕ ໂລກນາຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸທຸຄຕິໂຍ ວາຕາ ປຖວິໍ ໂສເຘນ຺ຕິ, ວລາຫກາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ເຣຓຸໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອປເຣ ວາຕາ ປຸປ຺ຜານິ ອຸປຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ໂອກິຣນ຺ຕິ. ອຸນ຺ນຕາ ຠູມິປ຺ປເທສາ ໂອນມນ຺ຕິ, ໂອນຕາ ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ. ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ສມາວ ຠູມິ ໂຫຕິ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ວາ ປາເທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ ສຣີຣາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສສິຎ຺ຈນານິ ວິຍ ຈິຕ຺ຣປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ວິຍ ຈ ປາສາທກູຏາຄາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສວິຫງ຺ຄາທໂຍ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ຐິຕາເຍວ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຠຣິວີຓາທີນິ ຕູຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ກາຍູປຄານິ ອາຠຣຓານິ. ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອິຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ເຕ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ ຠິກ຺ຂູ, ອມ຺ຫາກໍ ວີສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕປິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິມາເນນ຺ຕິ.

ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຕສໍ ສນ຺ຕານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຍຖາ ເກຈິ ສຣຓຄມເນ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ, ເກຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘມຓ຺ຑລມາເຬ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠຄວໂຕ ນິເວເທຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ອຖ ຠຄວາ ເອວໍ ກຕປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປາທປີເຐ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖ, ທຸລ຺ລໂຠ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ໂລກສ຺ມິໍ, ທຸລ຺ລໂຠ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປຏິລາໂຠ, ທຸລ຺ລຠາ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທຸລ຺ລຠາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ທຸລ຺ລຠໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິຍານຸຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເກຈິ ອຣຎ຺ຎໍ, ເກຈິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເກຈິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ…ເປ… ເກຈິ ວສວຕ຺ຕິຠວນນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ອຖ ສມສ຺ສາສິຕກາໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠາເຄ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ຕຕິຍຠາເຄ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ມຫາຊໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອນຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສຊ຺ຊ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ສມຍຍຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ໂສ ເອວໍ ນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສເຈ ຄຕ຺ຕານິ ໂອສິຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ປຏິຍາທິຕອຸທເກນ ຄຕ຺ຕານິ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ອາເນຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ຠຄວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ເອກໂກວ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປຸຣິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸເທວຕາໂຍ ໂອກາສໍ ລຠມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຍຖາຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣກ຺ຂຣມ຺ປິ. ຠຄວາ ຕາສໍ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ປນ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິສຊ຺ຊາປີຬິຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ກິລາສຸຠາວໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຈງ຺ກເມນ ວີຕິນາເມຕິ. ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ທານສີລາທິວເສນ ກຕາຘິກາຣປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂອໂລເກຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ຕທາປິ ເອວໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ກຖາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ກຖາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ມມ ສາສເນ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ປຣິທຫິຕ຺ວາ. ວິຫາຣຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ, ຈີວຣໍ ກາເຍນ ອາທິຍິຕ຺ວາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາມສ຺ສ ຠມໂຣ ວິຍ ວິກສິຕປທຸມທ຺ວຍມຊ຺ຌໍ, ອິນ຺ທນີລມຓິວຓ຺ຓເສລມຍປຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖທ຺ວຍມຊ຺ຌໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ເອວມາຄຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈີວຣຎ຺ຈ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ປາຣຸຕໍ ກາເຍນ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເອກໂກວ ອຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ປນ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ນານຸພນ຺ຘິໍສູຕິ? ຍທາ ຫິ ຠຄວາ ເອກໂກວ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສີທຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກໂກວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸກາໂມ, ອທ຺ຘາ ກຎ຺ຈິ ເອວ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ຠຄວາ ເອວມກາສິ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ນານຸພນ຺ຘິໍສູຕິ.

ປຣິເວສນາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເຕສໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊນາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ກສ຺ສການໍ ປຣິວິສນາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ. ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາຣູເປ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ກຖາສວນຜາສຸເກ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຐຕ຺ວາ ຈ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊຣໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຠໍ ອຕິໂຣຈມານໍ ສມນ຺ຕໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠໍ ມຸຎ຺ຈິ, ຍາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕສາລາຠິຕ຺ຕິຣຸກ຺ຂກສິຕມຕ຺ຕິກປິຓ຺ຑາທໂຍ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ມນຸສ຺ສາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ຈ ກສນ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ປຫາຍ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິວາຣໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສຣີຣໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິຠູສິຕໍ ພາຫຸຍຸຄລໍ ຊງ຺ຄມໍ ວິຍ ປທຸມສຣໍ, ຣສ຺ມິຊາລສມຸຊ຺ຊລິຕຕາຣາຄຓມິວ ຄຄນຕລໍ, ວິຊ຺ຊຸລຕາວິນທ຺ຘມິວ ຈ ກນກສິຂຣໍ ສິຣິຍາ ຊລມານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອວໍ ເຕຫິ ສມ຺ປຣິວາຣິຕໍ ອທ຺ທສາ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິຕໍ, ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາຕິ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວມາຫ, ກິໍ ສມນ຺ຕປາສາທິເກ ປສາທນີເຍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ເຕປິ ຕຖາຄເຕ ອປ຺ປສາເທນ, ອຸທາຫຸ ອຑ຺ຒຕິຍານໍ ຊນສຫສ຺ສານໍ ປາຍາສໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາປິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາຍ ມຈ຺ເຉເຣນາຕິ? ອຸຠຍຖາປິ ໂນ, ຠຄວໂຕ ປນສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອຕິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກມ຺ມຠງ຺ຄໍ ເມ ກາຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນຕາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຠຄວໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ສຈາຍໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອປ຺ປໂຍຊຍິສ຺ສ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ມນຸສ຺ສານໍ ສີເສ ຈູຬາມຓິ ວິຍ ອຠວິສ຺ສ, ໂກ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ເອວເມວໍ ອລສຕາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອປ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາ ວປ຺ປມງ຺ຄລາທີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິປິສ຺ສ ອນຕ຺ຕມນຕາ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ.

ອຍໍ ກິຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕາວ ກມ຺ມນ຺ຕາ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈມ຺ຫິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕ຺ວມ຺ປິ ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ໂກ ເຕ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ. ອປິຈາຍໍ ອສ຺ໂສສິ – ‘‘ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ກິຣ ກຸມາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທານິ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ກິລນ຺ໂຕສີ’’ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອປິຈ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ຠຓຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ຠາວຍມາໂນ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວມາຫ. ອຖ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄກສ຺ສກວປ຺ປກຠາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຫມ຺ປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິອາທິມາຫ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ’’ ‘ອຫມ຺ປິ ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາ’ຕິ ຠຓຕິ. ນ ຈສ຺ສ ໂອຬາຣິການິ ຍຸຄນງ຺ຄລາທີນິ ກສິຠຓ຺ຑານິ ປສ຺ສາມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຸສາ ຠຓຕີ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ປາທຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄາ ໂອໂລກຍມາໂນ, ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິມສ຺ສ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ຍໍ ເອວຣູໂປ ມຸສາ ຠເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕພຫຸມາໂນ ຠຄວຕິ ສມຓວາທໍ ປຫາຍ ໂຄຕ຺ເຕນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມຸທາຈຣມາໂນ ນ ໂຂ ປນ ມຍໍ ປສ຺ສາມ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາຍ ກຖນໍ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ພີຊນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ກາ ປເນຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາ? ນນຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຠຄວາ ນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣສມາໂຍຄໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ສຠາຄຕາຍ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ກຖາປິ ອນນຸສນ຺ຘິກາ ໂຫຕິ? ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອນນຸສນ຺ຘິກກຖາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ນປິ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ອສຠາຄຕາຍ ກເຖນ຺ຕິ. ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຫິ ຠຄວາ ຍຸຄນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣວເສນ ກສິໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ໂສ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘‘ອິທໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ສມູລໍ ສອຸປກາຣໍ ສສມ຺ຠາຣໍ ສຜລໍ ກສິໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພີຊໍ ກສິຍາ ມູລໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອສຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຕປ຺ປມາເຓນ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ພີເຊ ຫິ ສຕິ ກສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອສຕິ. ພີຊປ຺ປມາເຓນ ຈ ກຸສລາ ກສ຺ສກາ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ, ນ ອູນໍ ‘‘ມາ ໂນ ສສ຺ສໍ ປຣິຫາຍີ’’ຕິ, ນ ອຘິກໍ ‘‘ມາ ໂນ ໂມໂຆ ວາຍາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ພີຊເມວ ມູລໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກສິສມ຺ຠາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກສິຍາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ສຠາຄຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກສິຍາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸຈ຺ຉິຕໍເຍວ ວຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຈ຺ຉາ ກິໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕສ຺ສ ອຸປກາຣຠາວໂຕ ຈ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ຈ. ອຍໍ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຎ຺ຎວາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລ ປນ ຊາຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາຣຫິໂຕ, ສທ຺ຘາຣຫິໂຕ ຈ ປຎ຺ຎວາ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສເຍ ອປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ, ກິເລສກາລຸສ຺ສິຍປຣາມຏ຺ຐາປິ ຈສ຺ສ ທຸພ຺ພລາ ສທ຺ຘາ ພລວຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສຫສາ ວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ນ ກໂຣຕິ ຫຕ຺ຖິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘຸເຣ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄໂຓ ວິຍ. ອິຕິສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຸປກາຣິກາຕິ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຍມຕ຺ໂຖ ເທສນາກຸສລຕາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ. ພີຊສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣິກາ ວຸຏ຺ຐິ, ສາ ຕທນນ຺ຕຣໍເຍວ ວຸຈ຺ຈມານາ ສມຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຍມຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ເອວຣູໂປ ອີສາໂຍຕ຺ຕາທິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ, ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ ວາ. ພີຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ຜລຸພີຊໍ ອຄ຺ຄພີຊໍ ພີຊພີຊເມວ ປຎ຺ຈມນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິຣຸຫຓຏ຺ເຐນ ພີຊນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກສິຍາ ມູລຠູຕໍ ພີຊໍ ທ຺ເວ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຸປຣິ ອງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ກສິຍາ ມູລຠູຕາ ສທ຺ຘາ ເຫຏ຺ຐາ ສີລມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຸປຣິ ສມຖວິປສ຺ສນງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ມູເລນ ປຖວິຣສໍ ອາໂປຣສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາເຬນ ຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວມຍໍ ສີລມູເລນ ສມຖວິປສ຺ສນາຣສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄນາເຬນ ອຣິຍຜລຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຑ຺ຒຕິ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ສຸຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມູລງ຺ກຸຣປຓ຺ຓນາຬກຓ຺ຑປສເວຫິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ ຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ອເນກສາລິຜລຠຣິຕໍ ສາລິສີສໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ເອວເມສາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຉຫິ ວິສຸທ຺ຘີຫິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ອເນກປຏິສມ຺ຠິທາຠິຎ຺ຎາຠຣິຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ເຎສຸ ປໂຣປຎ຺ຎາສາຍ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ສທ຺ຘາວ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ພີຊກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ວິຊານນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາ ພີຊກິຈ຺ຈໍ. ສາ ຈ ສພ຺ພກຸສລານໍ ມູລຠູຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕິ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໓).

ອກຸສລຘມ຺ເມ ເຈວ ກາຍຎ຺ຈ ຕປຕີຕິ ຕໂປ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວີຣິຍຘຸຕງ຺ຄທຸກ຺ກຣກາຣິການໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ, ອິຘ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຸຏ຺ຐີຕິ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິ ວາຕວຸຏ຺ຐີຕິອາທິ ອເນກວິຘາ, ອິຘ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິສມນຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພີຊໍ ພີຊມູລກຎ຺ຈ ສສ຺ສໍ ວິຣຸຫຕິ ນ ມິລາຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມນຸຄ຺ຄຫິຕາ ສທ຺ຘາ, ສທ຺ຘາມູລາ ຈ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມາ ວິຣຸຫນ຺ຕິ, ນ ມິລາຍນ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎາ ເມຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເມ-ສທ຺ໂທ ປຸຣິມປເທສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ສທ຺ຘາ ເມ ພີຊໍ, ຕໂປ ເມ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ວປິເຕ ເຂຕ຺ເຕ ສເຈ ວຸຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຸທກມ຺ປິ ຕາວ ທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ມຍາ ຫິຣິອີເສ ປຎ຺ຎາຍຸຄນງ຺ຄເລ ມໂນໂຍຕ຺ເຕນ ເອກາພທ຺ເຘ ກເຕ ວີຣິຍພລີພທ຺ເທ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕິປາຈເນນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານເຂຕ຺ຕມ຺ຫິ ສທ຺ຘາພີເຊ ວປິເຕ ວຸຏ຺ຐິຍາ ອຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ເມ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣຕໂປ ວຸຏ຺ຐີຕິ.

ປຎ຺ຎາຕິ ກາມາວຈຣາທິເຠທໂຕ ອເນກວິຘາ. ອິຘ ປນ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຸຄນງ຺ຄລນ຺ຕິ ຍຸຄຎ຺ຈ ນງ຺ຄລຎ຺ຈ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາປິ ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຸຄໍ ອີສາຍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ປຸຣໂຕ ຈ ອີສາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ໂຍຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ພລີພທ຺ທານໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ຫິຣິປ຺ປມຸຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໓; ໑໐.໕໘) ຈ, ‘‘ປຎ຺ຎາ ຫິ ເສຏ຺ຐາ ກຸສລາ ວທນ຺ຕິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕຣາຊາຣິວ ຕາຣການ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໒.໑໗.໘໑) ຈ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປຸຣໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສີລໍ ສິຣີ ຈາປິ ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ, ອນ຺ວາຍິກາ ປຎ຺ຎວໂຕ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິຣິວິປ຺ປໂຍເຄນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປນ ອີສາພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ມໂນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມາຘິໂຍຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໂຕ ໂຍຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘາຕິລີນຠາວປຏິເສຘນໂຕ ວີຣິຍພລີພທ຺ທານໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ຘາເຣຕິ, ຍຖາ ຈ ນງ຺ຄລໍ ຜາລຍຸຕ຺ຕໍ ກສນກາເລ ປຖວິຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມູລສນ຺ຕານການິ ປທາເລຕິ, ເອວໍ ສຕິຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາກາເລ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສພ຺ພກິເລສມູລສນ຺ຕານການິ ປທາເລຕິ. ສາ ຈ ໂຂ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ, ອິຕຣາ ປນ ໂລກິກາປິ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເມ ຍຸຄນງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ.

ຫິຣີຍຕິ ປາປເກຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ຫິຣີ. ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຕາຍ ອວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ອີສາຕິ ຍຸຄນງ຺ຄລສນ຺ຘາຣິກາ ຣຸກ຺ຂລຏ຺ຐິ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອີສາ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕປິ ຫິຣີ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຘາເຣຕິ ຫິຣິອຠາເວ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ຈ ອີສາປຏິພທ຺ຘຍຸຄນງ຺ຄລໍ ກິຈ຺ຈກຣໍ ໂຫຕິ ອຈລໍ ອສິຖິລໍ, ເອວໍ ຫິຣິປຏິພທ຺ຘາ ຈ ປຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈກາຣີ ໂຫຕິ ອຈລາ ອສິຖິລາ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາ ອຫິຣິເກນ. ເຕນາຫ ‘‘ຫິຣີ ອີສາ’’ຕິ. ມຸນາຕີຕິ ມໂນ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອິຘ ປນ ມໂນສີເສນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ. ຕໍ ຕິວິຘໍ ອີສາຍ ສຫ ຍຸຄສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ, ຍຸເຄນ ສຫ ພລີພທ຺ທານໍ ພນ຺ຘນໍ, ສາຣຖິນາ ສຫ ພລີພທ຺ທານໍ ເອກາພນ຺ຘນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຍຕ຺ຕໍ ອີສາຍຸຄພລີພທ຺ເທ ເອກາພທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ສມາຘິ ສພ຺ເພວ ເຕ ຫິຣິປຎ຺ຎາວີຣິຍຘມ຺ເມ ເອກາຣມ຺ມເຓ ອວິກ຺ເຂປສຠາເວນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນ ໂຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຈິຣກຕາທິມຕ຺ຖໍ ສຣຕີຕິ ສຕິ. ຜາເລຕີຕິ ຜາໂລ. ປາເຊນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຊນໍ. ຕໍ ອິຘ ‘‘ປາຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປໂຕທສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຜາໂລ ຈ ປາຈນຎ຺ຈ ຜາລປາຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຜາລປາຈນໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຜາໂລ ນງ຺ຄລໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ, ປຸຣໂຕ ຈສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຕິ ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ອຸປຏ຺ຐາປຍມານາ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕເນເວສາ ‘‘ສຕາຣກ຺ເຂນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໐) ວິຍ ອາຣກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອປ຺ປມຸສ຺ສນວເສນ ຈສ຺ສາ ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ. ສຕິປຣິຈິເຕ ຫິ ຘມ຺ເມ ປຎ຺ຎາ ປຊານາຕິ, ໂນ ປມຸຏ຺ເຐ. ຍຖາ ຈ ປາຈນໍ ພລີພທ຺ທານໍ ວິຊ຺ຌນຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ສໍສີທິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຸປ຺ປຖຄມນໍ ວາເຣຕິ, ເອວໍ ສຕິ ວີຣິຍພລີພທ຺ທານໍ ອປາຍຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ໂກສຊ຺ຊສໍສີທນໍ ນ ເທຕິ, ກາມຄຸຓສງ຺ຂາເຕ ອໂຄຈເຣ ຈາຣໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍເຊນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຖຄມນໍ ວາເຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິ ເມ ຜາລປາຈນ’’ນ຺ຕິ.

ກາຍຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຕິວິເຘນ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ຄຸຕ຺ໂຕ. ວຈີຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ຄຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາເຣ ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫາຣມຸເຂນ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ປຈ຺ຈເຍ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ນິຣຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ອຸທເຣ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ມິຕໂຠຊີ, ອາຫາເຣ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ສສ຺ສປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏກວຕິໍ ວາ ຣຸກ຺ຂວຕິໍ ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ວາ ກໂຣສິ, ເຕນ ເຕ ໂຄມຫິໍສມິຄຄຓາ ປເວສໍ ອລຠນ຺ຕາ ສສ຺ສໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ເອວມຫມ຺ປິ ຕໍ ສທ຺ຘາພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣກຸສລສສ຺ສປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ກາຍວຈີອາຫາຣຄຸຕ຺ຕິມຍໍ ຕິວິຘໍ ປຣິກ຺ເຂປໍ ກໂຣມິ, ເຕນ ເມ ຣາຄາທິອກຸສລຘມ຺ມໂຄມຫິໍສມິຄຄຓາ ປເວສໍ ອລຠນ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣກໍ ກຸສລສສ຺ສໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ.

ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອວິສໍວາທນໍ ສຈ຺ຈໍ. ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເຉທນໍ ລຸນນໍ ອຸປ຺ປາຏນໍ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍຖາ ຕ຺ວໍ ພາຫິຣໍ ກສິໍ ກຕ຺ວາ ສສ຺ສທູສການໍ ຕິຓານໍ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ອສິເຕນ ວາ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣສິ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ກສິໍ ກຕ຺ວາ ກຸສລສສ຺ສທູສການໍ ວິສໍວາທນຕິຓານໍ ສຈ຺ເຈນ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາທີນໍ ຕິຓານໍ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເຉທກໍ ລາວກໍ ອຸປ຺ປາຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຕ຺ວໍ ທາສໍ ວາ ກມ຺ມກຣໍ ວາ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣສິ, ‘‘ນິທ຺ເທຫິ ຕິຓານີ’’ຕິ ຕິຓານໍ ເຉທກໍ ລາວກໍ ອຸປ຺ປາຏກໍ ກໂຣສິ, ເອວມຫໍ ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຖ ວາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສຈ຺ຈໍ. ຕມຫໍ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ລຸນິຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປາເຏຕພ຺ພໍ ກໂຣມີຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ອຸປໂຍເຄເນວຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຕໍ ‘‘ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ສີລເມວ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ກາຍຄຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ຫິ ສຸນ຺ທເຣ ນິພ຺ພາເນ ຣຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປໂມຈນນ຺ຕິ ໂຍຄວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຕວ ປໂມຈນໍ ປຸນປິ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ວາ ອນາຄຕສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໂຕ ອປ຺ປໂມຈນເມວ ໂຫຕິ, ນ ມມ ເອວໍ. ນ ຫິ ມມ ອນ຺ຕຣາ ໂມຈນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຫໍ ຫິ ທີປງ຺ກຣທສພລກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລ ວີຣິຍພລີພທ຺ເທ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ມຫາກສິໍ ກສນ຺ໂຕ ຕາວ ນ ມຸຎ຺ຈິໍ, ຍາວ ນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິໍ. ຍທາ ຈ ເມ ສພ຺ພໍ ຕໍ ກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ໂພຘິມູເລ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພຄຸຓປຣິວາຣໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອຸທປາທິ, ຕທາ ມຍາ ຕໍ ສພ຺ພຸສ຺ສຸກ຺ກປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ທານິ ປຸນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນ’’ນ຺ຕິ.

ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫນ຺ຕິ ຘຸຣາຍໍ ໂຘຣຍ຺ຫໍ, ຘຸຣາວຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘຸຣາຍໍ ໂຘຣຍ຺ຫາກຑ຺ຒິຕໍ ນງ຺ຄລໍ ຠູມິຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມູລສນ຺ຕານການິ ຈ ປທາເລຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ວີຣິຍາກຑ຺ຒິຕໍ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກິເລສສນ຺ຕານການິ ຈ ປທາເລຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຸຣິມຘຸຣາວຫຕ຺ຕາ ຘຸຣາ, ມູລຘຸຣາວຫຕ຺ຕາ ໂຘຣຍ຺ຫາ, ຘຸຣາ ຈ ໂຘຣຍ຺ຫາ ຈ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫາ. ອິຕິ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ນງ຺ຄເລ ຈຕຸພລີພທ຺ທປເຠທໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ວຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕິຓມູລຆາຕຎ຺ເຈວ ສສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍເຠທໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ວຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກຸສລຆາຕຎ຺ເຈວ ກຸສລສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສາເຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຄຫິ ເຂມຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນາມ, ຕໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ວາຫີຍຕິ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ວາຫີຍຕີຕິ ອຘິວາຫນໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິວາຫນໍ ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣທິສາຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕິ, ຕຖາ ມມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕີຕິ. ເອວໍ ວາຫີຍມານໍວ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ຍຖາ ຕວ ນງ຺ຄລໍ ວຫນ຺ຕໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ເຂຕ຺ຕໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ທີປງ຺ກຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉເຕວ. ຍສ຺ມາ ວາ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນາ ກິເລສາ ນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຫາຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕວ ນງ຺ຄເລນ ຉິນ຺ນານິ ຕິຓານິ ປຸນ ອປຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອວໍ ປຐມມຄ຺ຄວເສນ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐ ກິເລເສ, ທຸຕິຍວເສນ ໂອຬາຣິເກ, ຕຕິຍວເສນ ອຓຸສຫຄເຕ, ຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕນຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ຍຖາ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ນ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ສໂກ ອໂສໂກ ວິຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ. ເອຕໍ ປນ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ສຕິປາຈເນນ ເອຕໍ ວີຣິຍຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາທິໂສ ກສ຺ສໂກ ອໂສໂກ ວິຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໂສກສລ຺ລສມຸຄ຺ຆາຕຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອສງ຺ຂຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ອິທານິ ນິຄມນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວເມສາ ກສີຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອສາ ສທ຺ຘາພີຊາ ຕໂປວຸຏ຺ຐິຍາ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ກສີ ປຎ຺ຎາມຍໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຫິຣິມຍຎ຺ຈ ອີສໍ ມໂນມເຍນ ໂຍຕ຺ເຕນ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລນ ສຕິຜາລໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ສຕິປາຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຍວຈີອາຫາຣຄຸຕ຺ຕິຍາ ໂຄເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈໍ ນິທ຺ທານໍ ກຕ຺ວາ ໂສຣຈ຺ຈປໂມຈນໍ ວີຣິຍຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ໂຍຄກ຺ເຂມາຠິມຸຂໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວາຫນ຺ເຕນ ກຏ຺ຐາ ກສີ ກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ປາປິຕາ, ສາ ໂຫຕິ ອມຕປ຺ຜລາ, ສາ ເອສາ ກສີ ອມຕປ຺ຜລາ ໂຫຕິ. ອມຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ນິພ຺ພານານິສໍສາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ໂຂ ປເນສາ ກສີ ນ ມເມເວກສ຺ສ ອມຕປ຺ຜລາ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ໂຍ ໂກຈິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ເອຕໍ ກສິໍ ກສຕິ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ເອຕໍ ກສິຕ຺ວານ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ມມ ກສິຜລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນປິ ທິວເສເຍວ ຉາໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ກສີ ອມຕປ຺ຜລາ, ຕສ຺ສ ຜລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາຕິ. ປຐມໍ.