໗. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ອຣຫນ຺ຕວຄ຺ໂຄ

໑. ຘນຎ຺ຊານີສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໗. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຘນຎ຺ຊານີຕິ ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາ. ອຸກ຺ກຏ຺ຐໂຄຕ຺ຕາ ກິເຣສາ. ເສສພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກິຣ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ, ຘນຎ຺ຊານິໂຄຕ຺ຕາ ມຕ຺ຖກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິ. ອຸທານໍ ອຸທາເນສີຕິ ກສ຺ມາ ອຸທາເນສິ? ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໂກ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ໂມ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ກຓ຺ເຓ ປິທຫຕິ, ຖທ຺ໂຘ ຂທິຣຂາຓຸສທິໂສ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປນ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອປ຺ໂປທກໍ ປາຍາສໍ ເທຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ນານາຣສໂຠຊນໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທານທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຕສ຺ສ ວສວຕ຺ຕິຕາຍ ປຫີນມຈ຺ເຉຣຕາຍ ຈ ສຫຕ຺ຖາ ປຣິວິສຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປນ ທານທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປາໂຕວ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ. ອເຖກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫ – ‘‘ສ຺ເວ ໂຠຕິ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ປຎ຺ຈສຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຍາ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ? ຕຍາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພໍ ປຈນປຣິເວສນໍ ອຎ຺ເຎ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຍໍ ປນ ຕ຺ວໍ ຐິຕາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ຂິປິຕ຺ວາປິ ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາປິ ‘‘ນໂມ ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມຸຓ຺ຑກສ຺ສ ສມຓກສ຺ສ ນມກ຺ກາຣໍ ກໂຣສິ, ຕໍ ສ຺ເວ ເອກທິວສມຕ຺ຕໍ ມາ ອກາສິ. ຕໍ ຫິ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອນຕ຺ຕມນາ ໂຫນ຺ຕິ, ມາ ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ຠິນ຺ທສີຕິ. ຕ຺ວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ວາ ຠິຊ຺ຊ ເທເວຫິ ວາ, ອຫໍ ປນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ນ ສກ຺ໂກມິ ອນມສ຺ສມານາ ສຓ຺ຐາຕຸນ຺ຕິ. ໂຠຕິ ກຸລສຕິເກ ຄາເມ ຄາມທ຺ວາຣມ຺ປິ ຕາວ ປິທຫິຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ທ຺ວີຫງ຺ຄຸເລຫິ ປິທຫິຕພ຺ພໍ ມຸຂໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ໂຠຊນກາລມຕ຺ຕໍ ປິທຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີຕິ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖຕ຺ວາປິ ໂສ ນິວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສີສເກ ຐປິຕໍ ມຓ຺ຑລຄ຺ຄຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ໂຠຕິ ສເຈ ສ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ນິສິນ຺ເນສຸ ຕໍ ມຸຓ຺ຑສມຓກໍ ນມສ຺ສສິ, ອິມິນາ ຕໍ ຂຄ຺ເຄນ ປາທຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສມຕ຺ຖກາ ກຬີຣໍ ວິຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ອິມິນາ ມຓ຺ຑລຄ຺ເຄນ, ປາທໂຕ ຍາວ ມຕ຺ຖກາ;

ກຬີຣມິວ ເຉຊ຺ຊາມິ, ຍທິ ມິຈ຺ຉໍ ນ ກາຫສິ.

‘‘ສເຈ ພຸທ຺ໂຘຕິ ຠຓສິ, ສເຈ ຘມ຺ໂມຕິ ຠາສສິ;

ສເຈ ສງ຺ໂຆຕິ ກິຕ຺ເຕສິ, ຊີວນ຺ຕີ ເມ ນິເວສເນ’’ຕິ.

ອຣິຍສາວິກາ ປນ ປຖວີ ວິຍ ທຸປ຺ປກມ຺ປາ, ສິເນຣຸ ວິຍ ທຸປ຺ປຣິວຕ຺ຕິຍາ. ສາ ເຕນ ນໍ ເອວມາຫ –

‘‘ສເຈ ເມ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ, ກາມໍ ເຉຊ຺ຊສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ເນວາຫໍ ວິຣມິສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສາສນາ.

‘‘ນາຫໍ ໂອກ຺ກາ ວຣຘຣາ, ສກ຺ກາ ໂຣຘຍິຕຸໍ ຊິນາ;

ຘີຕາຫໍ ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ, ຉິນ຺ທ ວາ ມໍ ວຘສ຺ສຸ ວາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຘນຎ຺ຊານິຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ຄຊ຺ຊນ຺ຕີ ປຎ຺ຈ ຄາຖາສຕານິ ອຠາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຣາມສິຕຸໍ ວາ ປຫຣິຕຸໍ ວາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ໂຠຕິ ຍໍ ເຕ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ສຍເນ ຂິປິ. ປຸນທິວເສ ເຄຫໍ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ລາຊາປຸຓ຺ຓຆຏມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕານໍ ນວສປ຺ປິສກ຺ຂຣມຘຸຍຸຕ຺ຕໍ ອປ຺ໂປທກປາຍາສໍ ປຏິຍາທາເປຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣຈາເປສິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓີປິ ປາໂຕວ ຄນ຺ໂຘທເກນ ສຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ອຫຕວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກໍ ເອກໍສໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຣິວິສມານາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກປນ຺ຕິຍໍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ອຸປສໍຫຣນ຺ຕີ ທຸນ຺ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ທາຣຸຠຓ຺ເຑ ປກ຺ຂລິ. ປກ຺ຂລນຆຏ຺ຏນາຍ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ທສພລໍ ສຣິ. ສຕິສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ປນ ປາຍາສປາຕິໍ ອຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສຓິກໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຕານໍ ມຊ຺ເຌ ສິຣສິ ອຎ຺ຊລິໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຍນ ເວຬຸວນໍ, ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ເກຈິ ຠຸຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ຠຸຎ຺ຊມານາ, ເກຈິ ຫຕ຺ເຖ ໂອຕາຣິຕມຕ຺ຕາ, ເກສຎ຺ຈິ ໂຠຊນໍ ປຸຣໂຕ ຐປິຕມຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ສິເນຣຸມຕ຺ເຕນ ມຸຄ຺ຄເຣນ ສີເສ ປຫຏາ ວິຍ ກຓ຺ເຓສຸ ສູເລນ ວິທ຺ຘາ ວິຍ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວທິຍມານາ ‘‘ອິມິນາ ອຎ຺ຎລທ຺ຘິເກນ ມຍໍ ຆຣໍ ປເວສິຕາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຄຫິຕໍ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ທິສ຺ວາ ກາກາ ວິຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອກ຺ໂກສມານາ ທິສາວິທິສາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວໍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ສີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອິທເມວ ຠຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມານາ ມຍໍ ຫິຍ຺ໂຍ ປຏ຺ຐາຍ ໂຠຕິໍ ຍາຈນ຺ຕາ ນ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ເອຕໍ ‘‘ເອວເມວໍ ປນາ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຄາມນິຄມຣຏ຺ຐປູຊິໂຕ, ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ວຕ຺ວາ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕຸໍ, ເອກເມວ ນໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ‘‘ກິໍສຸ ເຉຕ຺ວາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ – ‘‘ສເຈ ‘ອສຸກສ຺ສ ນາມ ວຘໍ ໂຣເຈມີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອຖ ນໍ ‘ເຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕ ມາເຣຕຸກາໂມສິ, ໂລກວຘາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສມຓຠາເວນາ’ຕິ? ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມິ. ສເຈ ‘ນ ກສ຺ສຈິ ວຘໍ ໂຣເຈມີ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ, ອຖ ນໍ ‘ຕ຺ວໍ ຣາຄາທີນມ຺ປິ ວຘໍ ນ ອິຈ຺ຉສິ. ກສ຺ມາ ສມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑສີ’ຕິ? ນິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີ. ອິຕິ ອິມໍ ອຸຠໂຕໂກຏິກໍ ປຎ຺ຫໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເນວ ຄິລິຕຸໍ ນ ອຸຄ຺ຄິລິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ສມ຺ໂມທີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຓ຺ຑິຕຕາຍ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຘຸຣກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສມ຺ໂມທິ. ປຎ຺ໂຫ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຖິໂຕ. ເສສມ຺ປິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອກ຺ໂກສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໘. ທຸຕິເຍ ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ ໂສ, ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ປນ ຄາຖາ ສເຕຫິ ຕຖາຄຕໍ ອກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ອາຄໂຕຕິ. ‘‘ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ກຸປິໂຕ ອນຕ຺ຕມໂນຕິ ‘‘ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐກຠາຕຣໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕນ ຊານິ ກຕາ, ປກ຺ໂຂ ຠິນ຺ໂນ’’ຕິ ໂກເຘນ ກຸປິໂຕ ໂທມນສ຺ເສນ ຈ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອກ຺ໂກສຕີຕິ ‘‘ໂຈໂຣສິ, ພາໂລສິ, ມູຬ຺ໂຫສິ, ເຖໂນສິ, ໂອຏ຺ໂຐສິ, ເມຓ຺ໂຑສິ, ໂຄໂຓສິ, ຄທ຺ຣໂຠສິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ເນຣຍິໂກສີ’’ຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສຕິ. ປຣິຠາສຕີຕິ ‘‘ໂຫຕຸ ມຸຓ຺ຑກສມຓກ, ‘ອທຓ຺ໂຑ ອຫ’ນ຺ຕິ ກໂຣສິ, ອິທານິ ເຕ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ອາໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິຠາສຕິ ນາມ.

ສມ຺ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ວີຕິຫຣຕີຕິ ກຕສ຺ສ ປຏິກາຣໍ ກໂຣຕິ. ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຂ, ໂຄຕມນ຺ຕິ ກສ຺ມາ ເອວມາຫ? ‘‘ຕເວເວຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕເວເວຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ກິຣສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ. ‘‘ອິສໂຍ ນາມ ກຸປິຕາ ສປນໍ ເທນ຺ຕິ ກິສວຈ຺ຉາທໂຍ ວິຍາ’’ຕິ ອນຸສ຺ສວວເສນ ‘‘ສປຕິ ມໍ ມຎ຺ເຎ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ທນ຺ຕສ຺ສາຕິ ນິພ຺ພິເສວນສ຺ສ. ຕາທິໂນຕິ ຕາທິລກ຺ຂຓໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ. ຕສ຺ເສວ ເຕນ ປາປິໂຍຕິ ຕສ຺ເສວ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ເຕນ ໂກເຘນ ປາປໍ ໂຫຕິ. ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕີຕິ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຘິວາເສຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ຕິກິຈ຺ຉນ຺ຕໍ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ສໂຕ ອຸປສມ຺ມຕິ, ອຸຠິນ຺ນມຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ ຕິກິຈ຺ຉຕິ ສາເຘຕິ, ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຊນາ ພາໂລຕິ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ກີທິສາ ຊນາ? ເຍ ຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິທາ. ຘມ຺ມສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມສ຺ສ ວາ. ອໂກວິທາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ອກຸສລາ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ອສຸຣິນ຺ທກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ຕຕິເຍ ອສຸຣິນ຺ທກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອກ຺ໂກສກຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ. ກຸປິໂຕຕິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ກຸທ຺ໂຘ. ຊຍຎ຺ເຈວສ຺ສ ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອສ຺ເສວ ຕໍ ຊຍໍ ໂຫຕິ, ໂສ ຊໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມສ຺ສາຕິ? ຍາ ຕິຕິກ຺ຂາ ວິຊານໂຕ ອຘິວາສນາຍ ຄຸຓໍ ວິຊານນ຺ຕສ຺ສ ຕິຕິກ຺ຂາ ອຘິວາສນາ, ອຍໍ ຕສ຺ສ ວິຊານໂຕວ ຊໂຍ. ພາໂລ ປນ ຜຣຸສໍ ຠຓນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຊໂຍ’’ຕິ ເກວລໍ ຊຍໍ ມຎ຺ຎຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ພິລງ຺ຄີກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ພິລງ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ ໂສ, ນານປ຺ປກາຣໍ ປນ ສຸທ຺ຘຎ຺ຈ ສມ຺ຠາຣຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ກຎ຺ຊິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓາເປນ຺ໂຕ ພຫຸຘນໍ ສງ຺ຂຣີຕິ ‘‘ພິລງ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕຕິ ‘‘ຕໂຍ ເມ ເຊຏ຺ຐກຠາຕໂຣ ອິມິນາ ປພ຺ພາຊິຕາ’’ຕິ ອຕິວິຍ ກຸທ຺ໂຘ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຄາຖາ ປນ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຖິຕາວ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຫິໍສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໑. ປຎ຺ຈເມ ອຫິໍສກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊເວສ, ອຫິໍສກປຎ຺ຫໍ ປນ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕນສ຺ເສຕໍ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ນາເມນ ວາ ເອສ ອຫິໍສໂກ, ໂຄຕ຺ເຕນ ຠາຣທ຺ວາໂຊ. ອຫິໍສກາຫນ຺ຕິ ອຫິໍສໂກ ອຫໍ, ອິຕິ ເມ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊານາຕູຕິ ອາຫ. ຕຖາ ຈສ຺ສາຕິ ຕຖາ ເຈ ອສ຺ສ, ຠເວຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຫິໍສຕີຕິ ນ ວິເຫເຐຕິ ນ ທຸກ຺ຂາເປຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ຊຏາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໒. ຉຏ຺ເຐ ຊຏາຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຠາຣທ຺ວາໂຊເວສ, ຊຏາປຎ຺ຫສ຺ສ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສໍ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ກຖິຕເມວ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຸທ຺ຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໓. ສຕ຺ຕເມ ສຸທ຺ຘິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອຍມ຺ປິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ, ສຸທ຺ຘິກປຎ຺ຫສ຺ສ ປນ ປຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ເອວໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ສີລວາປິ ຕໂປກຣນ຺ຕິ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນປິ ຕໂປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ວິຊ຺ຊາຈຣຓສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ຕໂຍ ເວທາ. ຈຣຓນ຺ຕິ ໂຄຕ຺ຕຈຣຓໍ. ໂສ ສຸຊ຺ຌຕິ ນ ອຎ຺ຎາ ອິຕຣາ ປຊາຕິ ໂສ ເຕວິຊ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸຊ຺ຌຕິ, ອຍໍ ປນ ອຎ຺ຎາ ນາມິກາ ປຊາ ນ ສຸຊ຺ຌຕີຕິ ວທຕິ. ພຫຸມ຺ປິ ປລປໍ ຊປ຺ປນ຺ຕິ ພຫຸມ຺ປິ ປລປໍ ຊປ຺ປນ຺ໂຕ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓວ ສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ເອວໍ ວຈນສຫສ຺ສມ຺ປິ ຠຓນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກສມ຺ພູຕິ ອນ຺ໂຕ ກິເລສປູຕິສຠາເວນ ປູຕິໂກ. ສໍກິລິຏ຺ໂຐຕິ ກິລິຏ຺ເຐຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ອຄ຺ຄິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໔. ອຏ຺ຐເມ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ອຍມ຺ປິ ຠາຣທ຺ວາໂຊວ, ອຄ຺ຄິ ປຣິຈຣຓວເສນ ປນສ຺ສ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ເອຕໍ ນາມໍ ຄຫິຕໍ. ສນ຺ນິຫິໂຕ ໂຫຕີຕິ ສໍໂຍຊິໂຕ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐາສີຕິ ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ? ຠຄວາ ກິຣ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວຣູປໍ ອຄ຺ຄປາຍາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂຠເຊມີ’ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາເປນ຺ໂຕ ອຜລໍ ກໂຣຕິ ອປາຍມຄ຺ຄໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອິມໍ ລທ຺ຘິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອປາຍປູຣໂກວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ເຈວ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານິ ເທມີ’’ຕິ, ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫີຕິ ຕີຫິ ເວເທຫິ. ຊາຕິມາຕິ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ປິຕາມຫຍຸຄາ ປຣິສຸທ຺ຘາຍ ຊາຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສຸຕວາ ພຫູຕິ ພຫຸ ນານປ຺ປກາເຣ ຄນ຺ເຖ ສຸຕວາ. ໂສມໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ເຕວິຊ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິມໍ ປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປເນສ ປາຍາໂສ ອຍຸຕ຺ໂຕຕິ ວທຕິ.

ເວທີຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ຊານິ ປຏິວິຊ຺ຌິ. ສຄ຺ຄາປາຍນ຺ຕິ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ສຄ຺ຄມ຺ປິ ອປາຍມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ. ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອຠິຎ຺ຎາໂວສິໂຕຕິ ຊານິຕ຺ວາ ໂວສິຕໂວສາໂນ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠວນ຺ຕິ ອວີຈິໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ສທິໂສ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຂີຓາສວພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຕ຺ຖິ, ຠວໍເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາຍາສໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄາຖາຠິຄີຕນ຺ຕິ ຄາຖາຫິ ອຠິຄີຕໍ. ອໂຠຊເນຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຍ຺ຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ຐິຕສ຺ສ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ທາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິທານິ ປນ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ກິລຎ຺ຊມ຺ຫິ ຕິເລ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ເຕນ ວິຍ ສພ຺ເພ ພຸທ຺ຘຄຸຓາ ປກາສິຕາ, ອິຕິ ຄາຍເນນ ຄາຍິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ວິຍ ອິທໍ ໂຠຊນໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິທໍ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ເມ ອໂຠຊເນຍ຺ຍນ຺ຕິ. ສມ຺ປສ຺ສຕໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເນສ ຘມ຺ໂມຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສນ຺ຕານໍ ‘‘ເອວຣູປໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອສ ຘມ຺ໂມ ນ ໂຫຕິ. ສຸຘາໂຠຊນມ຺ປິ ຄາຖາຠິຄີຕໍ ປນຸທນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາ, ຄາຖາຫິ ຄາຍິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ ພຸທ຺ຘາ ນີຫຣນ຺ຕິເຍວ. ຘມ຺ເມ ສຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວຸຕ຺ຕິເຣສາຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຘມ຺ເມ ສຕິ ຘມ຺ມໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ຕານໍ ເອສາ ວຸຕ຺ຕິ ອຍໍ ອາຊີໂວ – ເອວຣູປໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມລທ຺ຘເມວ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຄຸເຓ ວາ ອຄຸເຓ ວາ ນ ຊານາມິ. ອິທານິ ປນສ຺ສາຫໍ ຄຸເຓ ຎຕ຺ວາ ມມ ເຄເຫ ອສີຕິໂກຏິມຕ຺ຕໍ ຘນໍ ສາສເນ ວິປ຺ປກິຣິຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນປຈ຺ຈຍາ ອກປ຺ປິຍາ’’ຕິ ວທຕິ. ອປ຺ປຏິຄ຺ຄຍ຺ໂຫ ອຫໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນາຕິ. ອຖ ຠຄວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ, ‘‘ອຍໍ ສພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕນາ ທິນ຺ນປຈ຺ຈເຍ ‘ອກປ຺ປິຍາ’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ຍໍ ຫິ ໂຠຊນໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ເອຕເທວ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ເສສາ ນິທ຺ໂທສາ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ທານທ຺ວາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ຈາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວູປສນ຺ຕນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາທີນໍ ວເສນ ວູປສນ຺ຕກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ອນ຺ເນນ ປາເນນາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕເມຕໍ. ອຍໍ ປນຕ຺ໂຖ – ອຎ຺ເຎຫິ ຕຍາ ‘‘ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ຂິເຕຫິ ຈີວຣາທີຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫສ຺ສຸ. ເຂຕ຺ຕໍ ຫິ ຕໍ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ເອຕໍ ຕຖາຄຕສາສນໍ ນາມ ປຸຎ຺ຎເປກ຺ຂສ຺ສ ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິກສ຺ສ ຕຸຍ຺ຫໍ ອປ຺ເປປິ ພີເຊ ພຫຸສສ຺ສຜລທາຍກໍ ສຸເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ສຸນ຺ທຣິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໕. ນວເມ ສຸນ຺ທຣິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ສຸນ຺ທຣິກາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ອຄ຺ຄິຊຸຫເຓນ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ. ສຸນ຺ທຣິກາຍາຕິ ເອວໍນາມິກາຍ ນທິຍາ. ອຄ຺ຄິໍ ຊຸຫຕີຕິ ອາຫຸຕິໍ ປກ຺ຂິປເນນ ຊາເລຕິ. ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕໍ ປຣິຈຣຕີຕິ ອຄ຺ຍາຍຕນໍ ສມ຺ມຊ຺ຊນຸປເລປນພລິກມ຺ມາທິນາ ປຍິຣຸປາສຕິ. ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຫຸຕາວເສສໍ ປາຍາສໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຕາວ ປກ຺ຂິຕ຺ຕປາຍາໂສ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຠຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປນ ອວເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຍທິ ພ຺ຣຫ຺ມຸໂນ ມຸຂໂຕ ຊາຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທເທຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ເມ ປິຕຣາ ສຫ ປຸຕ຺ໂຕປິ ສນ຺ຕປ຺ປິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ, ສຸວິໂສຘິໂຕ ຈສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ອນຸວິໂລເກສິ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ?

ຣຸກ຺ຂມູເລຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ. ສສີສໍ ປາຣຸຕໍ ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ສຫ ສີເສນ ປາຣຸຕກາຍໍ ນິສິນ຺ນໍ. ກສ຺ມາ ປນ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິ? ຠຄວາ ກິຣ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວຣູປໍ ອຄ຺ຄປາຍາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂຠເຊມີ’’ຕິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາເປນ຺ໂຕ ອຜລໍ ກໂຣຕິ…ເປ… ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ເຄ ເຈວ ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ຜລານິ ເທມີຕິ. ຕສ຺ມາ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ອຖ ກສ຺ມາ ສສີສໍ ປາຣຸປີຕິ? ຫິມປາຕສ຺ສ ຈ ສີຕວາຕສ຺ສ ຈ ປຏິພາຫຓຕ຺ຖໍ, ປຏິພໂລວ ເອຕໍ ຕຖາຄໂຕ ອຘິວາເສຕຸໍ. ສເຈ ປນ ອປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິສີເທຍ຺ຍ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທູຣໂຕວ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍ, ເອວໍ ສຕິ ກຖາ ນປ຺ປວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ອິຕິ ຠຄວາ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຄເຕ ສີສໍ ວິວຣິສ຺ສາມິ, ອຖ ມໍ ໂສ ທິສ຺ວາ ກຖໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາຫໍ ກຖານຸສາເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສິ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ອຍໍ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ. ອິມສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຫພ຺ຍເສສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ມຸຓ຺ໂຑ ອຍໍ ຠວໍ, ມຸຓ຺ຑໂກ ອຍໍ ຠວນ຺ຕິ ສີເສ ວິວຣິຕມຕ຺ເຕ ນີຈເກສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຸຓ຺ໂຑ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ສິຂໍ ອທິສ຺ວາ ຫີເຬນ຺ໂຕ ‘‘ມຸຓ຺ຑໂກ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕວາຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິໂຕ ອທ຺ທສ, ຕມ຺ຫາວ ປເທສາ. ມຸຓ຺ຑາປິ ຫີຕິ ເກນຈິ ກາຣເຓນ ມຸຓ຺ຑິຕສີສາປິ ໂຫນ຺ຕິ.

ມາ ຊາຕິໍ ປຸຈ຺ຉາຕິ ຍທິ ທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຕໍ ປຈ຺ຈາສີສສິ, ຊາຕິໍ ມາ ປຸຈ຺ຉ. ອກາຣຓໍ ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ຊາຕິ. ຈຣຓຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉາຕິ ອປິຈ ໂຂ ສີລາທິຄຸຓເຠທໍ ຈຣຓໍ ປຸຈ຺ຉ. ເອຕໍ ຫິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ. ອິທານິສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ກຏ຺ຐາ ຫເວ ຊາຍຕິ ຊາຕເວໂທຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອິຘ ກຏ຺ຐາ ອຄ຺ຄິ ຊາຍຕິ, ນ ຈ ໂສ ສາລາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕວ ອຄ຺ຄິກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ສາປານ-ໂທຓິອາທິກຏ຺ຐາ ຊາໂຕ ນ ກໂຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອຈ຺ຈິຍາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຍໂຕ ວາ ຕໂຕ ວາ ຊາໂຕ ກໂຣຕິເຍວ. ເອວໍ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາທີສຸ ຊາໂຕວ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ຈຓ຺ຑາລກຸລາທີສຸ ຊາໂຕ ນ ໂຫຕິ, ອປິຈ ໂຂ ນີຈກຸລິໂນປິ ອຸຈ຺ຈກຸລິໂນປິ ຂີຓາສວ-ມຸນິ ຘິຕິມາ ຫິຣີນິເສໂຘ ອາຊານີໂຍ ໂຫຕິ. ອິມາຍ ຘິຕິຫິຣິປໂມກ຺ຂາຍ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຊາຕິມາ ອຸຕ຺ຕມທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ຘິຕິຍາ ຄຸເຓ ຘາເຣຕິ, ຫິຣິຍາ ໂທເສ ນິເສເຘຕີຕິ. ອປິເຈຕ຺ຖ ມຸນີຕິ ໂມນຘມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຘິຕິມາຕິ ວີຣິຍວາ. ອາຊານີໂຍຕິ ກາຣຓາກາຣຓຊານນໂກ. ຫິຣີນິເສໂຘຕິ ຫິຣິຍາ ປາປານິ ນິເສເຘຕ຺ວາ ຐິໂຕ.

ສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈນ ທນ຺ໂຕ. ທມສາ ອຸເປໂຕຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍທເມນ ອຸເປໂຕ. ເວທນ຺ຕຄູຕິ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຄ຺ຄເວທານໍ ອນ຺ຕໍ, ຈຕູຫິ ວາ ມຄ຺ຄເວເທຫິ ກິເລສານໍ ອນ຺ຕໍ ຄໂຕ. ວຸສິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິໂຍຕິ ມຄ຺ຄພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວຸຕ຺ໂຖ. ຍຎ຺ໂຎປນີໂຕຕິ ອຸປນີຕຍຎ຺ໂຎ ປຏິຍາທິຕຍຎ຺ໂຎ ຈ. ຕມຸປວ຺ຫເຍຖາຕິ ເຍນ ຍຎ຺ໂຎ ປຏິຍາທິໂຕ, ໂສ ຕໍ ປຣມຕ຺ຖພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອວ຺ຫເຍຍ຺ຍ. ‘‘ອິນ຺ທມວ຺ຫຍາມ, ໂສມມວ຺ຫຍາມ, ວຣຸຓມວ຺ຫຍາມ, ອີສານມວ຺ຫຍາມ, ຍາມມວ຺ຫຍາມາ’’ຕິ ອິທໍ ປນ ອວ຺ຫານໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ. ກາເລນາຕິ ອວ຺ຫຍນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ກາໂລ, ຠນ຺ເຕ, ນິຏ຺ຐິຕໍ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕມຊ຺ຌນ຺ຫິກກາເລເຍວ ຕໍ ອຸປວ຺ຫເຍຍ຺ຍ. ໂສ ຊຸຫຕິ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍຕິ ໂຍ ເອວໍ ກາເລ ຂີຓາສວໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທກ຺ຂິຓໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕິ, ໂສ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ເຍ ຊຸຫຕິ ນາມ, ນ ອເຈຕເນ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ.

ອິຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ປສີທິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ອທ຺ຘາ ສຸຍິຏ຺ຐນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອທ຺ຘາ ມມ ຍິທໍ ອິທານິ ສຸຍິຏ຺ຐຎ຺ຈ ສຸຫຸຕຎ຺ຈ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸພ຺ເພ ປນ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຌາປິຕໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອໂຫສີຕິ. ອຎ຺ໂຎ ຊໂນຕິ ‘‘ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຫພ຺ຍເສສນ຺ຕິ ຫຸຕເສສໍ. ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວນ຺ຕິອາທິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ນ ຂ຺ວາຫນ຺ຕິ ນ ໂຂ ອຫໍ. ກສ຺ມາ ປເນວມາຫາຕິ? ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ໂຠຊເນ ອຸປຫຏມຕ຺ເຕວ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ທ຺ວີສຸ ປຣິຕ຺ຕທີປສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາ ປຸປ຺ຜຜລາທີນິ ເຈວ ສປ຺ປິນວນີຕເຕລມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ຈ ອາທາຍ ມຘຸປຏລໍ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິໂຍ ວິຍ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕຊເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕນ ຕໍ ສຸຂຸມຕ຺ຕໍ ຄຕໍ, ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ໂອຬາຣິກໍ ວຕ຺ຖູຕິ ເຕສໍ ຕາວ ໂອຬາຣິກວຕ຺ຖຸຕາຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂຄຍູເສ ປນ ຕິລພີຊານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກຕ຺ຕາ ໂອຬາຣິກມິສ຺ສກໍ ຊາຕໍ, ເທວານຎ຺ຈ ສຸຂຸມໍ ວຕ຺ຖູຕິ ເຕສໍ ສຸຂຸມວຕ຺ຖຸຕາຍ ສມ຺ມາ ປຣິຓາມໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສກຂີຓາສວສ຺ສາປິ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນ ປຣິຓມຕິ. ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີຂີຓາສວສ຺ສ ປນ ສມາປຕ຺ຕິພເລນ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ. ຠຄວໂຕ ປນ ປາກຕິເກເນວ ກມ຺ມຊເຕເຊນ ປຣິຓາເມຍ຺ຍ.

ອປ຺ປຫຣິເຕຕິ ອຫຣິເຕ. ສເຈ ຫິ ຫຣິເຕສຸ ຕິເຓສຸ ປກ຺ຂິເປຍ຺ຍ, ສິນິທ຺ຘປາຍາເສນ ຕິຓານິ ປູຕີນິ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ຠູຕຄາມສິກ຺ຂາປທໍ ນ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຄລປ຺ປມາຓານິ ມຫາຕິຓານິ, ຕາທິເສ ຐາເນ ປກ຺ຂິປິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອປ຺ປາຓເກຕິ ສປ຺ປາຓກສ຺ມິໍ ຫິ ປຣິຕ຺ຕເກ ອຸທເກ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ປາຓກາ ມຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຍໍ ປນ ຄມ຺ຠີຣໍ ມຫາອຸທກໍ ໂຫຕິ, ປາຕິສເຕປິ ປາຕິສຫສ຺ເສປິ ປກ຺ຂິຕ຺ເຕ ນ ອາລຸຬຕິ, ຕຖາຣູເປ ອຸທເກ ວຏ຺ຏຕິ. ໂອປິລາເປສີຕິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ນິມຸຊ຺ຊາເປສິ. ຈິຈ຺ຈິຏາຍຕິ ຈິຏິຈິຏາຍຕີຕິ ເອວຣູປໍ ສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ປເນສ ປາຍາສສ຺ສ ອານຸຠາໂວ, ອຸທາຫຸ ຕຖາຄຕສ຺ສາຕິ? ຕຖາຄຕສ຺ສ. ອຍໍ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ປາຍາສໍ ໂອປິລາເປຕ຺ວາ ອຸມ຺ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາວ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາສເນ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອມຕປານໍ ປາເຍສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານພເລນ ເອວມກາສິ.

ທາຣຸ ສມາທຫາໂນຕິ ທາຣຸໍ ຌາປຍມາໂນ. ພຫິທ຺ຘາ ຫິ ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ທາຣຸຊ຺ຌາປນໍ ນາມ ອຣິຍຘມ຺ມໂຕ ພຫິທ຺ຘາ. ຍທິ ເອເຕນ ສຸທ຺ຘິ ຠເວຍ຺ຍ, ເຍ ທວຑາຫກາທໂຍ ພຫູນິ ທາຣູນິ ຌາເປນ຺ຕິ, ເຕ ປຐມຕຣໍ ສຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ. ກຸສລາຕິ ຂນ຺ຘາທີສຸ ກຸສລາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕເມວຸຊ຺ຊລຍາມິ ໂຊຕິນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສ຺ມິໍເຍວ ຎາຓໂຊຕິໍ ຊາເລມິ. ນິຈ຺ຈຄ຺ຄິນີຕິ ອາວຊ຺ຊນປຏິພທ຺ເຘນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ນິຈ຺ຈໍ ປຊ຺ຊລິຕຄ຺ຄິ. ນິຈ຺ຈສມາຫິຕຕ຺ໂຕຕິ ນິຈ຺ຈໍ ສມ຺ມາ ຐປິຕຈິຕ຺ໂຕ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣາມີຕິ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ຈຣິຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວໍ ວທຕິ.

ມາໂນ ຫິ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຂາຣິຠາໂຣຕິ ຍຖາ ຂາຣິຠາໂຣ ຂນ຺ເຘນ ວຍ຺ຫມາໂນ ອຸປຣິ ຐິໂຕປິ ອກ຺ກນ຺ຕກ຺ກນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ປຖວິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຜຸເສຕິ, ເອວເມວ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລາທີນິ ມານວຕ຺ຖູນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸສ຺ສາປິໂຕ ມາໂນປິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ສໍສີທາເປຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມາໂນ ຫິ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຂາຣິຠາໂຣ’’ຕິ. ໂກໂຘ ຘູໂມຕິ ຕວ ຎາຓຄ຺ຄິສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສຏ຺ເຐນ ໂກໂຘ ຘຸໂມ. ເຕນ ຫິ ເຕ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ໂຐ ຎາຓຄ຺ຄິ ນ ວິໂຣຈຕິ. ຠສ຺ມນິ ໂມສວຊ຺ຊນ຺ຕິ ນິໂຣຊຏ຺ເຐນ ມຸສາວາໂທ ຉາຣິກາ ນາມ. ຍຖາ ຫິ ຉາຣິກາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອຄ຺ຄິ ນ ໂຊເຕຕິ, ເອວໍ ເຕ ມຸສາວາເທນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຎາຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຊິວ຺ຫາ ສຸຊາຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໂລຫກຏ຺ຐມຕ຺ຕິກາສຸ ອຎ຺ຎຕຣມຍາ ຍາຄຍຊນຕ຺ຖາຍ ສຸຊາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມຍາຄໍ ຍຊນຕ຺ຖາຍ ປຫູຕຊິວ຺ຫາ ສຸຊາຕິ ວທຕິ. ຫທຍໍ ໂຊຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ນທີຕີເຣ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມຍາຄສ຺ສ ຍຊນຏ຺ຐານຕ຺ເຖນ ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ໂຊຕິຏ຺ຐານໍ. ອຕ຺ຕາຕິ ຈິຕ຺ຕໍ.

ຘມ຺ໂມ ຣຫໂທຕິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ ຘູມຉາຣິກເສທກິລິຏ຺ຐສຣີໂຣ ສຸນ຺ທຣິກໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍສິ, ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ສຸນ຺ທຣິກາສທິເສນ ພາຫິເຣນ ຣຫເທນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐງ຺ຄິກມຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຣຫໂທ, ຕຕ຺ຣາຫໍ ປາຓສຕມ຺ປິ ປາຓສຫສ຺ສມ຺ປິ ຈຕຸຣາສີຕິປາຓສຫສ຺ສານິປິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ນ຺ຫາເປມິ. ສີລຕິຕ຺ໂຖຕິ ຕສ຺ສ ປນ ເມ ຘມ຺ມຣຫທສ຺ສ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ຕິຕ຺ຖນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອນາວິໂລຕິ ຍຖາ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸນ຺ທຣິກາ ນທີ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ເອກໂຕ ນ຺ຫາຍນ຺ເຕຫິ ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວາລິກາ ອາລຸຬາ ໂຫຕິ, ນ ເອວໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຫໂທ, ອເນກສຕສຫສ຺ເສສຸປິ ປາເຓສຸ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍນ຺ເຕສຸ ໂສ ອນາວິໂລ ວິປ຺ປສນ຺ໂນວ ໂຫຕິ. ສພ຺ຠິ ສຕໍ ປສຕ຺ໂຖຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປສຏ຺ໂຐ. ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖນ ວາ ໂສ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປສຕ຺ຖຕ຺ຕາ ສຕໍ ປສຕ຺ໂຖ. ຕຣນ຺ຕິ ປາຣນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອິທານິ ອຣິຍມຄ຺ຄຣຫທສ຺ສ ອງ຺ຄານິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຈີສຈ຺ຈໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ ທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍຍໂມຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ຄຫິຕາ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວາ ອິມິນາ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ ຄຫິຕໍ. ສາ ອຕ຺ຖໂຕ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ມຄ຺ໂຄ ເຈວ ເຫຕຸ ຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໐໓໙). ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ປນ ຄຫິຕາຍ ຕຄ຺ຄຕິກຕ຺ຕາ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ຄຫິໂຕວ ໂຫຕິ. ຘມ຺ໂມຕິ ອິມິນາ ວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ. ສໍຍໂມຕິ ອິມິນາ ວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ. ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ອຖ ວາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ນິພ຺ພານໍ. ຘມ຺ໂມຕິປເທນ ທິຏ຺ຐິ ສງ຺ກປ຺ໂປ ວາຍາໂມ ສຕິ ສມາຘີຕິ ປຎ຺ຈງ຺ຄານິ ຄຫິຕານິ. ສໍຍໂມຕິ ວາຈາ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ອາຊີໂວຕິ ຕີຓິ. ເອວມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສິໂຕ ໂຫຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ເອຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ. ມຊ຺ເຌ ສິຕາຕິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉເທ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ນິສ຺ສິຕາ. ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕີຕິ ເສຏ຺ຐປຕ຺ຕິ. ສ ຕຸຊ຺ຊຸຠູເຕສຸ ນໂມ ກໂຣຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ສ ຕ຺ວໍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ ຂີຓາສເວສຸ ນໂມ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມຫໍ ນຣໍ ຘມ຺ມສາຣີຕິ ພ຺ຣູມີຕິ ໂຍ ເອວໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ, ຕມຫໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ຘມ຺ມສາຣີ ເອໂສ ຘມ຺ມສາຣິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ’’ຕິ ຈ ‘‘ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອກຸສລຘມ຺ເມ ສາເຣຕ຺ວາ ຐິໂຕ’’ຕິ ວາຕິ ວທາມີຕິ. ນວມໍ.

໑໐. ພຫຸຘີຕຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໖. ທສເມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑຕິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມິສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ. ນຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກສິຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐາ ອຏວິມຸຂາ ຈຣມານາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ຄເຕ ປລາຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ປລ຺ລງ຺ກນ຺ຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ. ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸກໍ ຐເປຕ຺ວາ, ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາຠິມຸຂໍ ສຕິໍ ຐປຍິຕ຺ວາ, ມຸຂສມີເປ ວາ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວ ວິຠງ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຍໍ ສຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ໂຫຕິ ສູປຏ຺ຐິຕາ ນາສິກຄ຺ເຄ ວາ ມຸຂນິມິຕ຺ເຕ ວາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໓໗). ອຖ ວາ ‘‘ປຣີຕິ ປຣິຄ຺ຄຫຏ຺ໂຐ. ມຸຂນ຺ຕິ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ. ສຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐານຏ຺ໂຐ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໖໔) ວຸຕ຺ຕນເຍນເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂໂປ – ‘‘ປຣິຄ຺ຄຫິຕນິຍ຺ຍານໍ ສຕິໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິ. ເອວໍ ນິສີທນ຺ໂຕ ຈ ປນ ຉພ຺ພຓ຺ຓາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ໂທມນສ຺ສາຠິຠູໂຕ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ, ‘‘ສຸເຂນ ວຕາຍໍ ສມໂຓ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ອຊ຺ຊສຏ຺ຐິໍ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຊ຺ຊ ຉທິວສມຕ຺ຕກາ ປຏ຺ຐາຍ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ປາປກາຕິ ລາມກາ ຕິລຂາຓຸກາ. ເຕນ ກິຣ ຕິລເຂຕ຺ເຕ ວປິເຕ ຕທເຫວ ເທໂວ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ຕິເລ ປໍສຸມ຺ຫິ ໂອສີທາເປສິ, ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ເຍປິ ວຑ຺ຒິໍສຸ, ເຕສໍ ອຸປຣິ ປາຓກາ ປຕິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓານິ ຂາທິໍສຸ, ເອກປຓ຺ຓທຸປຓ຺ຓາ ຂາຓຸກາ ອວສິສ຺ສິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ຄໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ – ‘‘ວຑ຺ຒິຍາ ເມ ຕິລາ ຄຫິຕາ, ເຕປິ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ອໂຫສິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ອຸສ຺ໂສຬ຺ຫິກາຍາຕິ ອຸສ຺ສາເຫນ ກຓ຺ຓນງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີນິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ອຸປ຺ປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອນຸປຸພ຺ເພນ ໂຠເຄສຸ ປຣິກ຺ຂີເຓສຸ ປກ຺ຂິປິຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາເວນ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຕ຺ຕຫິ ຆເຣຫິ ອາຄຕາ ມູສິກາ ເຕ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ເຐ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ກີຬນ຺ຕາ ວິຍ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ອຸປ຺ປາຏເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນຕິ ອຸປ຺ປາຏກປາຓເກຫິ ສຎ຺ຉນ຺ໂນ. ຕສ຺ສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຍນຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖຕໍ ຕິຓປຓ຺ຓສນ຺ຖາຣໍ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ນິປຊ຺ຊຕິ. ອຖສ຺ສ ອຸປ຺ປາຏກປາຓກາ ສຣີຣໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ນໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຂາທນ຺ຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອວມາຫ.

ວິຘວາຕິ ມຕປຕິກາ. ຍາວ ກິຣ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄເຫ ວິຠວມຕ຺ຕາ ອໂຫສິ, ຕາວ ຕາ ວິຘວາປິ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິກຸເລສຸ ວສິຕຸໍ ລຠິໍສຸ. ຍທາ ປນ ໂສ ນິທ຺ຘໂນ ຊາໂຕ, ຕທາ ຕາ ‘‘ປິຕຸຆຣໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ສສ຺ສຸສສຸຣາທີຫິ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕາ ຕໂຕ ຕສ຺ເສວ ຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຠຊນກາເລ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ເປເສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ປາຕິຍໍ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂອຕາຣິເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ປິງ຺ຄລາຕິ ກຬາຣປິງ຺ຄລາ. ຕິລກາຫຕາຕິ ກາຬເສຕາທິວຓ຺ເຓຫິ ຕິລເກຫິ ອາຫຕຄຕ຺ຕາ. ໂສຕ຺ຕໍ ປາເທນ ໂພເຘຕີຕິ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕໍ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໂພເຘຕິ. ອຍໍ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມູສິກສທ຺ເທນ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ອຸປ຺ປາຏເກຫິ ຈ ຂຊ຺ຊມາໂນ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສກາເລ ນິທ຺ທາຍຕິ. ອຖ ນໍ ອກ຺ຂີສຸ ນິມ຺ມິລິຕມຕ຺ເຕສ຺ເວວ – ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຈ຺ຉາ ຈ ປຸພ຺ເພ ຈ ຄຫິຕສ຺ສ ອິຓສ຺ສ? ວຑ຺ຒິ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕາ, ສຕ຺ຕ ຘີຕໂຣ ໂປເສຕພ຺ພາ. ອິທານິ ອິຓາຍິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປຣິວາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໂພເຘຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ອິຓາຍິກາຕິ ເຍສໍ ອເນນ ຫຕ຺ຖໂຕ ອິຓໍ ຄຫິຕໍ. ໂສ ກິຣ ກສ຺ສຈິ ຫຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ ກຫາປຓໍ ກສ຺ສຈິ ທ຺ເວ ກສ຺ສຈິ ທສ…ເປ… ກສ຺ສຈິ ສຕນ຺ຕິ ເອວໍ ພຫູນໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ອິຓໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ເຕ ທິວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ເຄຫໂຕ ຕໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ພລວປຈ຺ຈູເສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເທນ຺ຕິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຠຄວາ ເຕນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ອິມາຫິ ສຕ຺ຕຫິ ຄາຖາຫິ ທຸກ຺ເຂ ກຖິເຕ ‘‘ຍໍ ຍໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ທຸກ຺ຂໍ ກຖິຕໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຏິຄາຖາຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕາ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວຕິ ປສນ຺ໂນ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຠາຣທ຺ວາຊໂຄຕ຺ໂຕຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອລຕ຺ຖາຕິ ລຠິ.

ຕຎ຺ຈ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ເຕນ ເຖເຣນ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ອຸປຣິປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວຣາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ສຕປາກເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣຊຕທຓ຺ຑໍ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ຣາຊາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ຂມຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ອຖ ກສ຺ມາ ຍາຄຸໍ ນ ຄຓ຺ຫຖາຕິ? ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກິໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ຍາຄຸໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ເຕເຫວ ລຠິຕພ຺ໂພ ເອສ ປລິໂພໂຘ, ປຏິພໂລ ອຫໍ ປລິໂພຘໍ ທາຕຸໍ, ຄຓ຺ຫຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣປິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຉາໂຕ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຍາຄຸໍ ປິວິ. ຣາຊາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ທຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫ ປເວຓິຍາ ອາຄເຕ ໂອກ຺ກາກວໍເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂລເກ ອຄ຺ຄຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ໂກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ? ມຫາຣາຊ, ເອຕສ຺ສ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປລິໂພໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ປລິໂພຘສທິໂສວາຕິ.

ຣາຊາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ອິຓປລິໂພໂຘ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກິຕ຺ຕໂກ, ຠນ຺ເຕຕິ? ຄເຓຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ເອກໍ ທ຺ເວ ສຕໍ ສຫສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ຄເຓນ຺ຕສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ນປ຺ປໂຫນ຺ຕິ. ອເຖກໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຫິ ‘ສພ຺ເພ ພຫຸຘີຕິກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິຓາຍິກາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ເຠຣິໍ ສຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຓ຺ຓານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ອນູນໍ ຘນມທາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓເມວ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ອໂຫສິ. ປຸນ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ປລິໂພໂຘ’’ຕິ. ອິຓໍ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ທຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ເອຕາ ປນ ສຕ຺ຕ ທາຣິກາ ມຫາປລິໂພຘາ ມຍ຺ຫນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຍານານິ ເປເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘີຕໂຣ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕໂຣ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຕໍ ກຸລຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາ, ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ? ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ຍານໍ ເປເສຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ, ອຍ຺ຍິກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຎ຺ໂຎປິ, ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຖິ ປລິໂພໂຘ’’ຕິ? ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊາຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາປິ ຈີວຣທຸສ຺ສານິ ທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສນ຺ຕກໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂຸຠາວໍ ຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ມຫາຣາຊາຕິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຈີວຣປິຓ຺ຑປາຕາທໂຍປິ ສພ຺ເພ ປຈ຺ຈຍາ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕເຖວ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາສວກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

໒. ອຸປາສກວຄ຺ໂຄ

໑. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໗. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ມຄເຘສູຕິ ເອວໍນາມເກ ຊນປເທ. ທກ຺ຂິຓາຄິຣິສ຺ມິນ຺ຕິ ຣາຊຄຫໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຄິຣິໂນ ທກ຺ຂິຓຠາເຄ ຊນປໂທ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ, ຕຕ຺ຖ ວິຫາຣສ຺ສາປິ ຕເທວ ນາມໍ. ເອກນາຬາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມຕິ ເອກນາຬາຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ນາມໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລາ ປຏິວສນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໂຠໂຄ ເອວ ວາ ໂສ. ຕສ຺ມາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນາຕິ ຍໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເອກນາຬໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ທກ຺ຂິຓຄິຣິມຫາວິຫາເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກໍ ອາຄມຍມາໂນ ວິຫຣຕິ, ເຕນ ສມເຍນ. ກສິຠາຣທ຺ວາຊສ຺ສາຕິ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກສິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ, ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ຈສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານີຕິ ປຎ຺ຈ ປມາຓານິ, ອນູນານິ ອນຘິການິ ປຎ຺ຈນງ຺ຄລສຕານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ປຍຸຕ຺ຕານີຕິ ໂຍຊິຕານິ, ພລີພທ຺ທານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຐເປຕ຺ວາ ຍຸເຄ ໂຍຕ຺ເຕຫິ ໂຍຊິຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວປ຺ປກາເລຕິ ວປ຺ປນກາເລ ພີຊນິກ຺ເຂປສມເຍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ວປ຺ປານິ ກລລວປ຺ປຎ຺ຈ ປໍສຸວປ຺ປຎ຺ຈ. ປໍສຸວປ຺ປໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປຐມທິວເສ ມງ຺ຄລວປ຺ປໍ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ອຸປກຣຓສມ຺ປທາ – ຕີຓິ ພລິພທ຺ທສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐາປິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສໍ ສຸວຓ຺ຓມຍານິ ສິງ຺ຄານິ ປຏິມຸກ຺ການິ, ຣຊຕມຍາ ຂຸຣາ, ສພ຺ເພ ເສຕມາລາຫິ ເຈວ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລີຫິ ຈ ອລງ຺ກຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓປຎ຺ຈງ຺ຄາ ສພ຺ພລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນາ, ເອກຈ຺ເຈ ກາຬາ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ເສຕາ ຜລິກວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ຣຕ຺ຕາ ປວາຬວຓ຺ຓາ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມາສາ ມສາຣຄລ຺ລວຓ຺ຓາ. ເອວໍ ປຎ຺ຈສຕາ ກສ຺ສກາ ສພ຺ເພ ອຫຕເສຕວຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘມາລາລງ຺ກຕາ ທກ຺ຂິຓອໍສກູເຏສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕປຸປ຺ຜຈຸມ຺ພຏກາ ຫຣິຕາລມໂນສິລາລຎ຺ຊນຸຊ຺ຊລຄຕ຺ຕາ ທສ ທສ ນງ຺ຄລາ ເອເກກຄຸມ຺ພາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ນງ຺ຄລານໍ ສີສຎ຺ຈ ຍຸຄຎ຺ຈ ປໂຕທາ ຈ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕາ. ປຐມນງ຺ຄເລ ອຏ຺ຐ ພລີພທ຺ທາ ຍຸຕ຺ຕາ, ເສເສສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອວເສສາ ກິລນ຺ຕປຣິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ອານີຕາ. ເອເກກຄຸມ຺ເພ ເອເກກພີຊສກຏໍ ເອເກໂກ ກສຕິ, ເອເກໂກ ວປ຺ປຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ປເຄວ ມສ຺ສຸກມ຺ມໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ເຘຫິ ວິລິຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກໍ ວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ເອກໍສໍ ກຣິຕ຺ວາ ເອເກກິສ຺ສາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ທ຺ເວ ທ຺ເວຕິ ວີສຕິ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາໂຍ ກຓ຺ເຓສຸ ສີຫກຸຓ຺ຑລານິ ສີເສ ພ຺ຣຫ຺ມເວຐນໍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓມາລໍ ກຓ຺ເຐ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຓປຣິວຸໂຕ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ໂວສາສຕິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອເນກສຕຠາຊເນສຸ ປາຍາສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ມຫາສກເຏສຸ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີຄຓປຣິວຸຕາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ເຄຫມ຺ປິສ຺ສ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓລາຊໍ ປຸຓ຺ຓຆຏກທລິຘຊປຏາກາຫິ ອລງ຺ກຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສຸກຕພລິກມ຺ມໍ, ເຂຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ສມຸສ຺ສິຕທ຺ຘຊປຏາກໍ ອໂຫສິ. ປຣິຊນກມ຺ມກາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂອສຏປຣິສາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສຫສ຺ສາ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພ ອຫຕວຕ຺ຖາ, ສພ຺ເພສໍ ປາຍາສໂຠຊນເມວ ປຏິຍຕ຺ຕໍ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ປາຍາສສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິເຕຫິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ນງ຺ຄລພລິກມ຺ມໍ ກາຣາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກສ຺ສກສຕານໍ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕກໍສຕມ຺ພໂລຫມຍານິ ຠາຊນານິ ທາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປາຍາເສນ ປຣິວິສນ຺ຕີ ຄຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ພລິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕພນ຺ຘິກາໂຍ ອຸປາຫນາໂຍ ອາໂຣຫິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ອິຘ ປາຍາສໍ ເທຖ, ອິຘ ສປ຺ປິໍ ເທຖ, ອິຘ ສກ຺ຂຣໍ ເທຖາ’’ຕິ ໂວສາສມາໂນ ວິຈຣຕິ. ອຍໍ ຕາວ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປວຕ຺ຕິ.

ວິຫາເຣ ປນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘາ ວສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ເທວສິກໍ ປຎ຺ຈ ກິຈ຺ຈານິ ຠວນ຺ຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ – ຠຄວາ ຫິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸປຏ຺ຐາການຸຄ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ສຣີຣຜາສຸກຕ຺ຖຎ຺ຈ ມຸຂໂຘວນາທິປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ, ຕາວ ວິວິຕ຺ຕາສເນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ກທາຈິ ເອກໂກ ກທາຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ ກທາຈິ ປກຕິຍາ, ກທາຈິ ອເນເກຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ວຕ຺ຕມາເນຫິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສໂຕ ໂລກນາຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸທຸຄຕິໂຍ ວາຕາ ປຖວິໍ ໂສເຘນ຺ຕິ, ວລາຫກາ ອຸທກຜຸສິຕານິ ມຸຎ຺ຈນ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ເຣຓຸໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ອປເຣ ວາຕາ ປຸປ຺ຜານິ ອຸປຫຣິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ໂອກິຣນ຺ຕິ. ອຸນ຺ນຕາ ຠູມິປ຺ປເທສາ ໂອນມນ຺ຕິ, ໂອນຕາ ອຸນ຺ນມນ຺ຕິ. ປາທນິກ຺ເຂປສມເຍ ສມາວ ຠູມິ ໂຫຕິ, ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສານິ ປທຸມປຸປ຺ຜານິ ວາ ປາເທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອິນ຺ທຂີລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຐປິຕມຕ຺ເຕ ທກ຺ຂິຓປາເທ ສຣີຣາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣສສິຎ຺ຈນານິ ວິຍ ຈິຕ຺ຣປຏປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕານິ ວິຍ ຈ ປາສາທກູຏາຄາຣາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຘາວນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສວິຫງ຺ຄາທໂຍ ສກສກຏ຺ຐາເນສຸ ຐິຕາເຍວ ມຘຸເຣນາກາເຣນ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຠຣິວີຓາທີນິ ຕູຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ກາຍູປຄານິ ອາຠຣຓານິ. ເຕນ ສຎ຺ຎາເຓນ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ອິຘ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ. ເຕ ສຸນິວຕ຺ຖາ ສຸປາຣຸຕາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ຆຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ທສ ຠິກ຺ຂູ, ອມ຺ຫາກໍ ວີສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂຸສຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕປິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິມາເນນ຺ຕິ.

ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເຕສໍ ສນ຺ຕານານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຍຖາ ເກຈິ ສຣຓຄມເນ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ, ເກຈິ ໂສຕາປຕ຺ຕິສກທາຄາມິອນາຄາມິຜລານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕຕິ. ເອວໍ ມຫາຊນໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘມຓ຺ຑລມາເຬ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສານໍ ອາຄມຍມາໂນ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຠຄວໂຕ ນິເວເທຕິ. ອຖ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສຕິ. ອິທໍ ຕາວ ປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ອຖ ຠຄວາ ເອວໍ ກຕປຸເຣຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ອຸປຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ປາທປີເຐ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອວທຕິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອປ຺ປມາເທນ ສມ຺ປາເທຖ, ທຸລ຺ລໂຠ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ໂລກສ຺ມິໍ, ທຸລ຺ລໂຠ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕປຏິລາໂຠ, ທຸລ຺ລຠາ ສທ຺ຘາສມ຺ປຕ຺ຕິ, ທຸລ຺ລຠາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ທຸລ຺ລຠໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ຠຄວນ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິຍານຸຣູປໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເທຕິ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເກຈິ ອຣຎ຺ຎໍ, ເກຈິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ, ເກຈິ ປພ຺ພຕາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເກຈິ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກຠວນໍ…ເປ… ເກຈິ ວສວຕ຺ຕິຠວນນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສເຈ ອາກງ຺ຂຕິ, ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ອຖ ສມສ຺ສາສິຕກາໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທຸຕິຍຠາເຄ ໂລກໍ ໂວໂລເກຕິ. ຕຕິຍຠາເຄ ຍໍ ຄາມໍ ວາ ນິຄມໍ ວາ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ, ຕຕ຺ຖ ມຫາຊໂນ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ວິຫາເຣ ສນ຺ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ຠຄວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ອນຸຣູເປນ ປາຏິຫາຣິເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສຊ຺ຊ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ກາລຍຸຕ຺ຕໍ ສມຍຍຸຕ຺ຕໍ. ອຖ ກາລໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຣິສໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ.

ໂສ ເອວໍ ນິຏ຺ຐິຕປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ສເຈ ຄຕ຺ຕານິ ໂອສິຎ຺ຈິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ພຸທ຺ຘາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນ຺ຫານໂກຏ຺ຐກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ປຏິຍາທິຕອຸທເກນ ຄຕ຺ຕານິ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕິ. ອຸປຏ຺ຐາໂກປິ ພຸທ຺ຘາສນໍ ອາເນຕ຺ວາ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎາເປຕິ. ຠຄວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທຕິ ເອກໂກວ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຏິສລ຺ລີໂນ. ອຖ ຠິກ຺ຂູ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄມ຺ມ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ເຈ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ເອກຈ຺ເຈ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ອຘິປ຺ປາຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ປຸຣິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຸຣິມຍາມກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປນ ຠິກ຺ຂູສຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ເຕສຸ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸເທວຕາໂຍ ໂອກາສໍ ລຠມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຍຖາຠິສງ຺ຂຕໍ ອນ຺ຕມໂສ ຈຕຸຣກ຺ຂຣມ຺ປິ. ຠຄວາ ຕາສໍ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມໍ ວີຕິນາເມຕິ. ອິທໍ ມຊ຺ຌິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ປຈ຺ຉິມຍາມໍ ປນ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິສຊ຺ຊາປີຬິຕສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ກິລາສຸຠາວໂມຈນຕ຺ຖໍ ເອກໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຈງ຺ກເມນ ວີຕິນາເມຕິ. ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຸຣິມພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ທານສີລາທິວເສນ ກຕາຘິກາຣປຸຄ຺ຄລທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂອໂລເກຕິ. ອິທໍ ປຈ຺ຉິມຍາມກິຈ຺ຈໍ.

ຕທາປິ ເອວໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກສິຠາຣທ຺ວາຊໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ມຍິ ຄເຕ ກຖາ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ກຖາວສາເນ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສປຸຕ຺ຕທາໂຣ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ມມ ສາສເນ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ຠຄວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍນ຺ຕິ ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິວາເສຕ຺ວາຕິ ປຣິທຫິຕ຺ວາ. ວິຫາຣຈີວຣປຣິວຕ຺ຕນວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍາຕິ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ, ຈີວຣໍ ກາເຍນ ອາທິຍິຕ຺ວາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸກາມສ຺ສ ຠມໂຣ ວິຍ ວິກສິຕປທຸມທ຺ວຍມຊ຺ຌໍ, ອິນ຺ທນີລມຓິວຓ຺ຓເສລມຍປຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖທ຺ວຍມຊ຺ຌໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍ ເອວມາຄຕໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈີວຣຎ຺ຈ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ປາຣຸຕໍ ກາເຍນ ຘາເຣຕ຺ວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ເຕນ ເອກໂກວ ອຸປສງ຺ກມິ. ກສ຺ມາ ປນ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ນານຸພນ຺ຘິໍສູຕິ? ຍທາ ຫິ ຠຄວາ ເອກໂກວ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສີທຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອກໂກວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕຸກາໂມ, ອທ຺ຘາ ກຎ຺ຈິ ເອວ ວິເນຕພ຺ພປຸຄ຺ຄລໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທາ ຈ ຠຄວາ ເອວມກາສິ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ນານຸພນ຺ຘິໍສູຕິ.

ປຣິເວສນາ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເຕສໍ ສຸວຓ຺ຓຠາຊນາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນານໍ ປຎ຺ຈສຕານໍ ກສ຺ສການໍ ປຣິວິສນາ ວິປ຺ປກຕາ ໂຫຕິ. ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ຍຕ຺ຖ ຐິຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາຣູເປ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ກຖາສວນຜາສຸເກ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຐຕ຺ວາ ຈ ຣຊຕສຸວຓ຺ຓຣສປິຎ຺ຊຣໍ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຠໍ ອຕິໂຣຈມານໍ ສມນ຺ຕໂຕ ສຣີຣປ຺ປຠໍ ມຸຎ຺ຈິ, ຍາຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມນ຺ຕສາລາຠິຕ຺ຕິຣຸກ຺ຂກສິຕມຕ຺ຕິກປິຓ຺ຑາທໂຍ ສຸວຓ຺ຓມຍາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຖ ມນຸສ຺ສາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕາ ຈ ກສນ຺ຕາ ຈ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ປຫາຍ ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິວາຣໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສຣີຣໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປວິຠູສິຕໍ ພາຫຸຍຸຄລໍ ຊງ຺ຄມໍ ວິຍ ປທຸມສຣໍ, ຣສ຺ມິຊາລສມຸຊ຺ຊລິຕຕາຣາຄຓມິວ ຄຄນຕລໍ, ວິຊ຺ຊຸລຕາວິນທ຺ຘມິວ ຈ ກນກສິຂຣໍ ສິຣິຍາ ຊລມານໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອວໍ ເຕຫິ ສມ຺ປຣິວາຣິຕໍ ອທ຺ທສາ ໂຂ ກສິຠາຣທ຺ວາໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຐິຕໍ, ທິສ຺ວານ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາຕິ.

ກສ຺ມາ ປນາຍໍ ເອວມາຫ, ກິໍ ສມນ຺ຕປາສາທິເກ ປສາທນີເຍ ອຸຕ຺ຕມທມຖສມຖມນຸປ຺ປຕ຺ເຕປິ ຕຖາຄເຕ ອປ຺ປສາເທນ, ອຸທາຫຸ ອຑ຺ຒຕິຍານໍ ຊນສຫສ຺ສານໍ ປາຍາສໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາປິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາຍ ມຈ຺ເຉເຣນາຕິ? ອຸຠຍຖາປິ ໂນ, ຠຄວໂຕ ປນສ຺ສ ທສ຺ສເນນ ອຕິຕ຺ຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມນ຺ຕໍ ຊນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກມ຺ມຠງ຺ຄໍ ເມ ກາຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມນຕາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຠຄວໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ສຈາຍໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອປ຺ປໂຍຊຍິສ຺ສ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ມນຸສ຺ສານໍ ສີເສ ຈູຬາມຓິ ວິຍ ອຠວິສ຺ສ, ໂກ ນາມສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ເອວເມວໍ ອລສຕາຍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ອປ຺ປໂຍເຊຕ຺ວາ ວປ຺ປມງ຺ຄລາທີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິປິສ຺ສ ອນຕ຺ຕມນຕາ ອໂຫສິ. ເຕນາຫ – ‘‘ອຫໍ ໂຂ, ສມຓ, ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈ, ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ.

ອຍໍ ກິຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕາວ ກມ຺ມນ຺ຕາ ນ ພ຺ຍາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ຈມ຺ຫິ ຍຖາ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕ຺ວມ຺ປິ ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ໂກ ເຕ ອຕ຺ໂຖ ນ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ເອວໍ ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສາຕິ. ອປິຈາຍໍ ອສ຺ໂສສິ – ‘‘ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ກິຣ ກຸມາໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂສ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ອິທານິ ‘‘ອຍໍ ໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ກິລນ຺ໂຕສີ’’ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠໍ ອາໂຣເປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອປິຈ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສາເທນ຺ໂຕ ຠຓຕິ, ຠຄວໂຕ ປນ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສມ຺ຠາວຍມາໂນ ກຖາປວຕ຺ຕນຕ຺ຖມ຺ປິ ເອວມາຫ. ອຖ ຠຄວາ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄກສ຺ສກວປ຺ປກຠາວໍ ອຕ຺ຕໂນ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຫມ຺ປິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິອາທິມາຫ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ’’ ‘ອຫມ຺ປິ ກສາມິ ຈ ວປາມິ ຈາ’ຕິ ຠຓຕິ. ນ ຈສ຺ສ ໂອຬາຣິການິ ຍຸຄນງ຺ຄລາທີນິ ກສິຠຓ຺ຑານິ ປສ຺ສາມິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຸສາ ຠຓຕີ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ປາທຕລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ເກສຄ຺ຄາ ໂອໂລກຍມາໂນ, ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ກຕາຘິກາຣຕ຺ຕາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິມສ຺ສ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ຍໍ ເອວຣູໂປ ມຸສາ ຠເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕພຫຸມາໂນ ຠຄວຕິ ສມຓວາທໍ ປຫາຍ ໂຄຕ຺ເຕນ ຠຄວນ຺ຕໍ ສມຸທາຈຣມາໂນ ນ ໂຂ ປນ ມຍໍ ປສ຺ສາມ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາຍ ກຖນໍ ນາມ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ, ຕສ຺ມາ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ສທ຺ຘາ ພີຊນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ກາ ປເນຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາ? ນນຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຠຄວາ ນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣສມາໂຍຄໍ ປຸຏ຺ໂຐ ອປຸຈ຺ຉິຕສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ສຠາຄຕາຍ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ, ເອວຎ຺ຈ ສຕິ ກຖາປິ ອນນຸສນ຺ຘິກາ ໂຫຕິ? ນ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ອນນຸສນ຺ຘິກກຖາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ນປິ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ອສຠາຄຕາຍ ກເຖນ຺ຕິ. ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອນຸສນ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ຫິ ຠຄວາ ຍຸຄນງ຺ຄລາທິກສິສມ຺ຠາຣວເສນ ກສິໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ. ໂສ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘‘ອິທໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ອປຣິຫາເປຕ຺ວາ ສມູລໍ ສອຸປກາຣໍ ສສມ຺ຠາຣໍ ສຜລໍ ກສິໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ພີຊໍ ກສິຍາ ມູລໍ, ຕສ຺ມິໍ ສຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ອສຕິ ອກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ, ຕປ຺ປມາເຓນ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ. ພີເຊ ຫິ ສຕິ ກສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ນ ອສຕິ. ພີຊປ຺ປມາເຓນ ຈ ກຸສລາ ກສ຺ສກາ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ, ນ ອູນໍ ‘‘ມາ ໂນ ສສ຺ສໍ ປຣິຫາຍີ’’ຕິ, ນ ອຘິກໍ ‘‘ມາ ໂນ ໂມໂຆ ວາຍາໂມ ອໂຫສີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ພີຊເມວ ມູລໍ, ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກສິສມ຺ຠາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກສິຍາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສ຺ສ ພີຊສ຺ສ ສຠາຄຕາຍ ອຕ຺ຕໂນ ກສິຍາ ປຸພ຺ພຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປຸພ຺ພຘມ຺ມສຠາຄຕາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸຈ຺ຉິຕໍເຍວ ວຕ຺ວາ ອປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຈ຺ຉາ ກິໍ ນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຈ? ຕສ຺ສ ອຸປກາຣຠາວໂຕ ຈ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ຈ. ອຍໍ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຎ຺ຎວາ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລ ປນ ຊາຕຕ຺ຕາ ສທ຺ຘາຣຫິໂຕ, ສທ຺ຘາຣຫິໂຕ ຈ ປຎ຺ຎວາ ປເຣສໍ ສທ຺ຘາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອວິສເຍ ອປຏິປຊ຺ຊມາໂນ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ, ກິເລສກາລຸສ຺ສິຍປຣາມຏ຺ຐາປິ ຈສ຺ສ ທຸພ຺ພລາ ສທ຺ຘາ ພລວຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສຫສາ ວຕ຺ຕມານາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ນ ກໂຣຕິ ຫຕ຺ຖິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘຸເຣ ຍຸຕ຺ໂຕ ໂຄໂຓ ວິຍ. ອິຕິສ຺ສ ສທ຺ຘາ ອຸປກາຣິກາຕິ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຍມຕ຺ໂຖ ເທສນາກຸສລຕາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕ. ພີຊສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣິກາ ວຸຏ຺ຐິ, ສາ ຕທນນ຺ຕຣໍເຍວ ວຸຈ຺ຈມານາ ສມຕ຺ຖາ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຘມ຺ມສມ຺ພນ຺ຘສມຕ຺ຖຠາວໂຕ ປຈ຺ຉາປິ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ອຍມຕ຺ໂຖ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ເອວຣູໂປ ອີສາໂຍຕ຺ຕາທິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ສທ຺ຘາ, ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂຓາ ວາ. ພີຊນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ພີຊໍ ມູລພີຊໍ ຂນ຺ຘພີຊໍ ຜລຸພີຊໍ ອຄ຺ຄພີຊໍ ພີຊພີຊເມວ ປຎ຺ຈມນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ວິຣຸຫຓຏ຺ເຐນ ພີຊນ຺ເຕວ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກສິຍາ ມູລຠູຕໍ ພີຊໍ ທ຺ເວ ກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຸປຣິ ອງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ກສິຍາ ມູລຠູຕາ ສທ຺ຘາ ເຫຏ຺ຐາ ສີລມູເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຸປຣິ ສມຖວິປສ຺ສນງ຺ກຸຣໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ມູເລນ ປຖວິຣສໍ ອາໂປຣສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາເຬນ ຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວມຍໍ ສີລມູເລນ ສມຖວິປສ຺ສນາຣສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣິຍມຄ຺ຄນາເຬນ ອຣິຍຜລຘຎ຺ຎປຣິປາກຄຫຓຕ຺ຖໍ ວຑ຺ຒຕິ. ຍຖາ ຈ ຕໍ ສຸຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ມູລງ຺ກຸຣປຓ຺ຓນາຬກຓ຺ຑປສເວຫິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ ຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ອເນກສາລິຜລຠຣິຕໍ ສາລິສີສໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ, ເອວເມສາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຉຫິ ວິສຸທ຺ຘີຫິ ວຸທ຺ຘິໍ ວິຣູຬ຺ຫິໍ ເວປຸລ຺ລໍ ປຕ຺ວາ ຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິຂີຣໍ ຊເນຕ຺ວາ ອເນກປຏິສມ຺ຠິທາຠິຎ຺ຎາຠຣິຕໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ນິປ຺ຜາເທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສທ຺ຘາ ພີຊ’’ນ຺ຕິ.

ກສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ເຎສຸ ປໂຣປຎ຺ຎາສາຍ ກຸສລຘມ຺ເມສຸ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນສຸ ສທ຺ຘາວ ‘‘ພີຊ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຈ? ພີຊກິຈ຺ຈກຣຓໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຕສຸ ວິຎ຺ຎາຓໍເຍວ ວິຊານນກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ສທ຺ຘາ ພີຊກິຈ຺ຈໍ. ສາ ຈ ສພ຺ພກຸສລານໍ ມູລຠູຕາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕິ…ເປ… ປຎ຺ຎາຍ ຈ ນໍ ອຕິວິຊ຺ຌ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໓).

ອກຸສລຘມ຺ເມ ເຈວ ກາຍຎ຺ຈ ຕປຕີຕິ ຕໂປ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣວີຣິຍຘຸຕງ຺ຄທຸກ຺ກຣກາຣິການໍ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ, ອິຘ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ວຸຏ຺ຐີຕິ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິ ວາຕວຸຏ຺ຐີຕິອາທິ ອເນກວິຘາ, ອິຘ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວສ຺ສວຸຏ຺ຐິສມນຸຄ຺ຄຫິຕໍ ພີຊໍ ພີຊມູລກຎ຺ຈ ສສ຺ສໍ ວິຣຸຫຕິ ນ ມິລາຍຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສມນຸຄ຺ຄຫິຕາ ສທ຺ຘາ, ສທ຺ຘາມູລາ ຈ ສີລາທໂຍ ຘມ຺ມາ ວິຣຸຫນ຺ຕິ, ນ ມິລາຍນ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໂປ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ.

ປຎ຺ຎາ ເມຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ໂຕ ເມ-ສທ຺ໂທ ປຸຣິມປເທສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ ‘‘ສທ຺ຘາ ເມ ພີຊໍ, ຕໂປ ເມ ວຸຏ຺ຐີ’’ຕິ ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຍາ ວປິເຕ ເຂຕ຺ເຕ ສເຈ ວຸຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ອຕ຺ຖິ, ອຸທກມ຺ປິ ຕາວ ທາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ມຍາ ຫິຣິອີເສ ປຎ຺ຎາຍຸຄນງ຺ຄເລ ມໂນໂຍຕ຺ເຕນ ເອກາພທ຺ເຘ ກເຕ ວີຣິຍພລີພທ຺ເທ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕິປາຈເນນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານເຂຕ຺ຕມ຺ຫິ ສທ຺ຘາພີເຊ ວປິເຕ ວຸຏ຺ຐິຍາ ອຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ເມ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣຕໂປ ວຸຏ຺ຐີຕິ.

ປຎ຺ຎາຕິ ກາມາວຈຣາທິເຠທໂຕ ອເນກວິຘາ. ອິຘ ປນ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຍຸຄນງ຺ຄລນ຺ຕິ ຍຸຄຎ຺ຈ ນງ຺ຄລຎ຺ຈ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາປິ ວິປສ຺ສນາ ປຎ຺ຎາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຍຸຄໍ ອີສາຍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ປຸຣໂຕ ຈ ອີສາພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ໂຍຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສຍໍ ໂຫຕິ, ພລີພທ຺ທານໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ປຎ຺ຎາ ຫິຣິປ຺ປມຸຂານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປນິສ຺ສຍາ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໘໓; ໑໐.໕໘) ຈ, ‘‘ປຎ຺ຎາ ຫິ ເສຏ຺ຐາ ກຸສລາ ວທນ຺ຕິ, ນກ຺ຂຕ຺ຕຣາຊາຣິວ ຕາຣການ’’ນ຺ຕິ (ຊາ. ໒.໑໗.໘໑) ຈ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ປຸຣໂຕ ຈ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສີລໍ ສິຣີ ຈາປິ ສຕຎ຺ຈ ຘມ຺ໂມ, ອນ຺ວາຍິກາ ປຎ຺ຎວໂຕ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິຣິວິປ຺ປໂຍເຄນ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປນ ອີສາພທ຺ໂຘ ໂຫຕິ. ມໂນສງ຺ຂາຕສ຺ສ ສມາຘິໂຍຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍໂຕ ໂຍຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສໂຍ ໂຫຕິ. ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘາຕິລີນຠາວປຏິເສຘນໂຕ ວີຣິຍພລີພທ຺ທານໍ ເອກໂຕ ຄມນໍ ຘາເຣຕິ, ຍຖາ ຈ ນງ຺ຄລໍ ຜາລຍຸຕ຺ຕໍ ກສນກາເລ ປຖວິຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມູລສນ຺ຕານການິ ປທາເລຕິ, ເອວໍ ສຕິຍຸຕ຺ຕາ ປຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາກາເລ ຘມ຺ມານໍ ສນ຺ຕຕິສມູຫກິຈ຺ຈາຣມ຺ມຓຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ສພ຺ພກິເລສມູລສນ຺ຕານການິ ປທາເລຕິ. ສາ ຈ ໂຂ ໂລກຸຕ຺ຕຣາວ, ອິຕຣາ ປນ ໂລກິກາປິ ສິຍາ. ເຕນາຫ ‘‘ປຎ຺ຎາ ເມ ຍຸຄນງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ.

ຫິຣີຍຕິ ປາປເກຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ຫິຣີ. ຕຄ຺ຄຫເຓນ ຕາຍ ອວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ອີສາຕິ ຍຸຄນງ຺ຄລສນ຺ຘາຣິກາ ຣຸກ຺ຂລຏ຺ຐິ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອີສາ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຘາເຣຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕປິ ຫິຣີ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣປຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຘາເຣຕິ ຫິຣິອຠາເວ ປຎ຺ຎາຍ ອຠາວໂຕ. ຍຖາ ຈ ອີສາປຏິພທ຺ຘຍຸຄນງ຺ຄລໍ ກິຈ຺ຈກຣໍ ໂຫຕິ ອຈລໍ ອສິຖິລໍ, ເອວໍ ຫິຣິປຏິພທ຺ຘາ ຈ ປຎ຺ຎາ ກິຈ຺ຈກາຣີ ໂຫຕິ ອຈລາ ອສິຖິລາ ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓາ ອຫິຣິເກນ. ເຕນາຫ ‘‘ຫິຣີ ອີສາ’’ຕິ. ມຸນາຕີຕິ ມໂນ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ອິຘ ປນ ມໂນສີເສນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ໂຍຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊຸພນ຺ຘນໍ. ຕໍ ຕິວິຘໍ ອີສາຍ ສຫ ຍຸຄສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ, ຍຸເຄນ ສຫ ພລີພທ຺ທານໍ ພນ຺ຘນໍ, ສາຣຖິນາ ສຫ ພລີພທ຺ທານໍ ເອກາພນ຺ຘນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂຍຕ຺ຕໍ ອີສາຍຸຄພລີພທ຺ເທ ເອກາພທ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ສມາຘິ ສພ຺ເພວ ເຕ ຫິຣິປຎ຺ຎາວີຣິຍຘມ຺ເມ ເອກາຣມ຺ມເຓ ອວິກ຺ເຂປສຠາເວນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສກກິຈ຺ເຈ ປຏິປາເທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມໂນ ໂຍຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຈິຣກຕາທິມຕ຺ຖໍ ສຣຕີຕິ ສຕິ. ຜາເລຕີຕິ ຜາໂລ. ປາເຊນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປາຊນໍ. ຕໍ ອິຘ ‘‘ປາຈນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປໂຕທສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ຜາໂລ ຈ ປາຈນຎ຺ຈ ຜາລປາຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຜາລປາຈນໍ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ວິປສ຺ສນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈ ສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ຜາໂລ ນງ຺ຄລໍ ອນຸຣກ຺ຂຕິ, ປຸຣໂຕ ຈສ຺ສ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ສຕິ ກຸສລາກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສມານາ ອາຣມ຺ມເຓ ວາ ອຸປຏ຺ຐາປຍມານາ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ເຕເນເວສາ ‘‘ສຕາຣກ຺ເຂນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໒໐) ວິຍ ອາຣກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອປ຺ປມຸສ຺ສນວເສນ ຈສ຺ສາ ປຸຣໂຕ ໂຫຕິ. ສຕິປຣິຈິເຕ ຫິ ຘມ຺ເມ ປຎ຺ຎາ ປຊານາຕິ, ໂນ ປມຸຏ຺ເຐ. ຍຖາ ຈ ປາຈນໍ ພລີພທ຺ທານໍ ວິຊ຺ຌນຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ສໍສີທິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອຸປ຺ປຖຄມນໍ ວາເຣຕິ, ເອວໍ ສຕິ ວີຣິຍພລີພທ຺ທານໍ ອປາຍຠຍໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ໂກສຊ຺ຊສໍສີທນໍ ນ ເທຕິ, ກາມຄຸຓສງ຺ຂາເຕ ອໂຄຈເຣ ຈາຣໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍເຊນ຺ຕີ ອຸປ຺ປຖຄມນໍ ວາເຣຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ສຕິ ເມ ຜາລປາຈນ’’ນ຺ຕິ.

ກາຍຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຕິວິເຘນ ກາຍສຸຈຣິເຕນ ຄຸຕ຺ໂຕ. ວຈີຄຸຕ຺ໂຕຕິ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ວຈີສຸຈຣິເຕນ ຄຸຕ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອາຫາເຣ ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ອາຫາຣມຸເຂນ ສພ຺ພປຈ຺ຈຍານໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຈຕຸພ຺ພິເຘປິ ປຈ຺ຈເຍ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ນິຣຸປກ຺ກິເລໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທເຣ ຍໂຕຕິ ອຸທເຣ ຍໂຕ ສໍຍໂຕ ມິຕໂຠຊີ, ອາຫາເຣ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອິມິນາ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາມຸເຂນ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສີລໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ກິໍ ທີເປຕິ? ຍຖາ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ສສ຺ສປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ກຓ຺ຏກວຕິໍ ວາ ຣຸກ຺ຂວຕິໍ ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ວາ ກໂຣສິ, ເຕນ ເຕ ໂຄມຫິໍສມິຄຄຓາ ປເວສໍ ອລຠນ຺ຕາ ສສ຺ສໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ເອວມຫມ຺ປິ ຕໍ ສທ຺ຘາພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣກຸສລສສ຺ສປຣິປາລນຕ຺ຖໍ ກາຍວຈີອາຫາຣຄຸຕ຺ຕິມຍໍ ຕິວິຘໍ ປຣິກ຺ເຂປໍ ກໂຣມິ, ເຕນ ເມ ຣາຄາທິອກຸສລຘມ຺ມໂຄມຫິໍສມິຄຄຓາ ປເວສໍ ອລຠນ຺ຕາ ນານປ຺ປກາຣກໍ ກຸສລສສ຺ສໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ.

ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ອວິສໍວາທນໍ ສຈ຺ຈໍ. ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເຉທນໍ ລຸນນໍ ອຸປ຺ປາຏນໍ. ກຣຓຕ຺ເຖ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ‘‘ສຈ຺ເຈນ ກໂຣມິ ນິທ຺ທານ’’ນ຺ຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ຍຖາ ຕ຺ວໍ ພາຫິຣໍ ກສິໍ ກຕ຺ວາ ສສ຺ສທູສການໍ ຕິຓານໍ ຫຕ຺ເຖນ ວາ ອສິເຕນ ວາ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣສິ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ກສິໍ ກຕ຺ວາ ກຸສລສສ຺ສທູສການໍ ວິສໍວາທນຕິຓານໍ ສຈ຺ເຈນ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ຍຖາຠູຕຎາຓໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເຕນ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎາທີນໍ ຕິຓານໍ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ວາ ນິທ຺ທານນ຺ຕິ ເຉທກໍ ລາວກໍ ອຸປ຺ປາຏກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຕ຺ວໍ ທາສໍ ວາ ກມ຺ມກຣໍ ວາ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣສິ, ‘‘ນິທ຺ເທຫິ ຕິຓານີ’’ຕິ ຕິຓານໍ ເຉທກໍ ລາວກໍ ອຸປ຺ປາຏກໍ ກໂຣສິ, ເອວມຫໍ ສຈ຺ຈໍ ກໂຣມີຕິ ທສ຺ເສຕິ, ອຖ ວາ ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິສຈ຺ຈໍ. ຕມຫໍ ນິທ຺ທານໍ ກໂຣມິ, ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ລຸນິຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປາເຏຕພ຺ພໍ ກໂຣມີຕິ. ອິຕິ ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ວິກປ຺ເປສຸ ອຸປໂຍເຄເນວຕ຺ໂຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ.

ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍໍ ຕໍ ‘‘ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ ວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ’’ຕິ ສີລເມວ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຕໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ‘‘ກາຍຄຸຕ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ ຫິ ຕໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປນ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ຫິ ສຸນ຺ທເຣ ນິພ຺ພາເນ ຣຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປໂມຈນນ຺ຕິ ໂຍຄວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຕວ ປໂມຈນໍ ປຸນປິ ສາຍນ຺ເຫ ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ວາ ອນາຄຕສໍວຈ຺ຉເຣ ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໂຕ ອປ຺ປໂມຈນເມວ ໂຫຕິ, ນ ມມ ເອວໍ. ນ ຫິ ມມ ອນ຺ຕຣາ ໂມຈນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອຫໍ ຫິ ທີປງ຺ກຣທສພລກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລ ວີຣິຍພລີພທ຺ເທ ໂຍເຊຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ມຫາກສິໍ ກສນ຺ໂຕ ຕາວ ນ ມຸຎ຺ຈິໍ, ຍາວ ນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິໍ. ຍທາ ຈ ເມ ສພ຺ພໍ ຕໍ ກາລໍ ເຂເປຕ຺ວາ ໂພຘິມູເລ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພຄຸຓປຣິວາຣໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ອຸທປາທິ, ຕທາ ມຍາ ຕໍ ສພ຺ພຸສ຺ສຸກ຺ກປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ປມຸຕ຺ຕໍ, ນ ທານິ ປຸນ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ໂສຣຈ຺ຈໍ ເມ ປໂມຈນ’’ນ຺ຕິ.

ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ວີຣິຍນ຺ຕິ ກາຍິກເຈຕສິໂກ ວີຣິຍາຣມ຺ໂຠ. ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫນ຺ຕິ ຘຸຣາຍໍ ໂຘຣຍ຺ຫໍ, ຘຸຣາວຫນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘຸຣາຍໍ ໂຘຣຍ຺ຫາກຑ຺ຒິຕໍ ນງ຺ຄລໍ ຠູມິຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ມູລສນ຺ຕານການິ ຈ ປທາເລຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ວີຣິຍາກຑ຺ຒິຕໍ ປຎ຺ຎານງ຺ຄລໍ ຍຖາ ວຸຕ຺ຕໍ ຆນໍ ຠິນ຺ທຕິ, ກິເລສສນ຺ຕານການິ ຈ ປທາເລຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ປຸຣິມຘຸຣາວຫຕ຺ຕາ ຘຸຣາ, ມູລຘຸຣາວຫຕ຺ຕາ ໂຘຣຍ຺ຫາ, ຘຸຣາ ຈ ໂຘຣຍ຺ຫາ ຈ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫາ. ອິຕິ ຍຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເອເກກສ຺ມິໍ ນງ຺ຄເລ ຈຕຸພລີພທ຺ທປເຠທໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ວຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕິຓມູລຆາຕຎ຺ເຈວ ສສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສາເຘຕິ, ເອວໍ ຠຄວໂຕ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍເຠທໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ວຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອກຸສລຆາຕຎ຺ເຈວ ກຸສລສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສາເຘຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍເຄຫິ ເຂມຕ຺ຕາ ນິພ຺ພານໍ ໂຍຄກ຺ເຂມໍ ນາມ, ຕໍ ອຘິກິຈ຺ຈ ວາຫີຍຕິ, ອຠິມຸຂໍ ວາ ວາຫີຍຕີຕິ ອຘິວາຫນໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ອຘິວາຫນໍ ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣທິສາຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕິ, ຕຖາ ມມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ວາຫີຍຕີຕິ. ເອວໍ ວາຫີຍມານໍວ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ຍຖາ ຕວ ນງ຺ຄລໍ ວຫນ຺ຕໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ເຂຕ຺ຕໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ທີປງ຺ກຣກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຈ຺ຉເຕວ. ຍສ຺ມາ ວາ ເຕນ ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ປຫີນາ ກິເລສາ ນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຫາຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ຕວ ນງ຺ຄເລນ ຉິນ຺ນານິ ຕິຓານິ ປຸນ ອປຣສ຺ມິໍ ສມເຍ ຉິນ຺ທິຕພ຺ພານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາປິ ເອວໍ ປຐມມຄ຺ຄວເສນ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐ ກິເລເສ, ທຸຕິຍວເສນ ໂອຬາຣິເກ, ຕຕິຍວເສນ ອຓຸສຫຄເຕ, ຈຕຸຕ຺ຖວເສນ ສພ຺ພກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ. ອຖ ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕນຣຫິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ຍຖາ ຕວ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ນ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ສໂກ ອໂສໂກ ວິຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ. ເອຕໍ ປນ ຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຍຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ. ຍຕ຺ຖ ສຕິປາຈເນນ ເອຕໍ ວີຣິຍຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ໂຈເທນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາທິໂສ ກສ຺ສໂກ ອໂສໂກ ວິຣໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນ ໂສຈຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໂສກສລ຺ລສມຸຄ຺ຆາຕຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ອສງ຺ຂຕໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ອິທານິ ນິຄມນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອວເມສາ ກສີຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອສາ ສທ຺ຘາພີຊາ ຕໂປວຸຏ຺ຐິຍາ ອນຸຄ຺ຄຫິຕາ ກສີ ປຎ຺ຎາມຍໍ ຍຸຄນງ຺ຄລໍ ຫິຣິມຍຎ຺ຈ ອີສໍ ມໂນມເຍນ ໂຍຕ຺ເຕນ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຎານງ຺ຄເລນ ສຕິຜາລໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ສຕິປາຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຍວຈີອາຫາຣຄຸຕ຺ຕິຍາ ໂຄເປຕ຺ວາ ສຈ຺ຈໍ ນິທ຺ທານໍ ກຕ຺ວາ ໂສຣຈ຺ຈປໂມຈນໍ ວີຣິຍຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ ໂຍຄກ຺ເຂມາຠິມຸຂໍ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ວາຫນ຺ເຕນ ກຏ຺ຐາ ກສີ ກມ຺ມປຣິໂຍສານໍ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສາມຎ຺ຎຜລໍ ປາປິຕາ, ສາ ໂຫຕິ ອມຕປ຺ຜລາ, ສາ ເອສາ ກສີ ອມຕປ຺ຜລາ ໂຫຕິ. ອມຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານໍ, ນິພ຺ພານານິສໍສາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາ ໂຂ ປເນສາ ກສີ ນ ມເມເວກສ຺ສ ອມຕປ຺ຜລາ ໂຫຕິ, ອຖ ໂຂ ໂຍ ໂກຈິ ຂຕ຺ຕິໂຍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເວສ຺ໂສ ວາ ສຸທ຺ໂທ ວາ ຄຫຏ຺ໂຐ ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ເອຕໍ ກສິໍ ກສຕິ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ເອຕໍ ກສິຕ຺ວານ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕນິກູເຏນ ນິພ຺ພານປຣິໂຍສານໍ ກຕ຺ວາ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ຕໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຖໍ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ມມ ກສິຜລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນປິ ທິວເສເຍວ ຉາໂຕ ໂຫຕິ, ອິມສ຺ສ ປນ ກສີ ອມຕປ຺ຜລາ, ຕສ຺ສ ຜລໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕຸ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຕໂຕ ປຣຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາຕິ. ປຐມໍ.

໒. ອຸທຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໘. ທຸຕິເຍ ໂອທເນນ ປູເຣສີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປາທິເຕນ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ໂອທເນນ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຄວາ ກິຣ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ, ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ, ນິສິນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ ອຸປສໍຫຣິຍມານໍ ທິສ຺ວາ, ເອກໂກວ ປຕ຺ຕໍ ອໍສກູເຏ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ, ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ, ນຄຣທ຺ວາເຣ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ, ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ປຏິປາຏິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ອຕ຺ຕໂນ ສຊ຺ຊິຕໍ ໂຠຊນໍ ອທາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍມ຺ປີຕິ ທຸຕິຍທິວເສປິ. ຕຕິຍມ຺ປີຕິ ຕຕິຍທິວເສປິ. ຕານິ ກິຣ ຕີຓິ ທິວສານິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອນ຺ຕຣາ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ, ມຫາຊໂນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕີຓິ ທິວສານິ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເທນ຺ໂຕປິ ນ ສທ຺ຘາຍ ອທາສິ, ‘‘ຆຣທ຺ວາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາມຕ຺ຕມ຺ປິ ອທຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ອຸປາຣມ຺ຠຠເຍນ ອທາສິ. ທທນ຺ໂຕ ຈ ທ຺ເວ ທິວສານິ ທຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ນິວຕ຺ໂຕ. ຠຄວາປິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ປກ຺ກນ຺ໂຕ. ຕຕິຍທິວເສ ປນ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ປກຏ຺ຐໂກ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຠຄວາປິ ເອຕໍ ວຈນໍ ນິຈ຺ຉາຣາປນຕ຺ຖເມວ ຍາວ ຕຕິຍມຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ປກຏ຺ຐໂກຕິ ຣສຄິທ຺ໂຘ.

ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ຕີຓິ ທິວສານິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທຕ຺ວາ ໂອສກ຺ກສິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາຕພ຺ພາ ນາມ ໂລກສ຺ມິໍ ໂສຬສ ຘມ຺ມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕ ຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິມໍ ເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຈວ ວປນ຺ຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ສສ຺ສວາເຣ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ອໂນສກ຺ກິຕ຺ວາ ອປຣາປເຣສຸປິ ສສ຺ສວາເຣສຸ ຈ ວປນ຺ຕິເຍວ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສຕີຕິ ນ ເອກທິວສໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ປຸນປ຺ປຸນທິວເສສຸປິ ປຸນປ຺ປຸນສໍວຈ຺ຉເຣສຸປິ ວສ຺ສຕິເຍວ, ເອວໍ ຊນປທາ ອິທ຺ຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍາຈກາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປເທ ສຕ຺ຖາ ເທສນາກຸສລຕາຍ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຂີຣນິກາຕິ ຂີຣກາຣກາ ໂຄໂທຫກາ. ນ ຫິ ເຕ ເອກວາຣເມວ ຖນໍ ອຎ຺ຉນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຎ຺ຉນ຺ຕາ ເຘນຸໍ ທຸຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິລມຕິ ຜນ຺ທຕິ ຈາຕິ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ເຕນ ອິຣິຍາປເຖນ ກິລມຕິ ເຈວ ຜນ຺ທຕິ ຈ. ຄພ຺ຠນ຺ຕິ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີນມ຺ປິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ກຸຈ຺ຉິໍ. ສິວຖິກນ຺ຕິ ສຸສານໍ, ມຕໍ ມຕໍ ສຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຫຣນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ຄຎ຺ຈ ລທ຺ຘາ ອປຸນພ຺ຠວາຍາຕິ ອປຸນພ຺ຠວາຍ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ລຠິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐຕ຺ວາວ ໂສຬສ ປຸນປ຺ປຸນຘມ຺ເມ ເທເສນ຺ເຕນ ວຸຕ຺ເຕ. ເອຕທໂວຈາຕິ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປສນ຺ໂນ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ຕທາຣມິຕ຺ຕຎາຕິວຄ຺ເຄນ ຠຄວໂຕ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຠ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ເທວຫິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙໙. ຕຕິເຍ ວາເຕຫີຕິ ອຸທຣວາເຕຫິ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປສຕມຸຄ຺ຄຍູສາທີນິ ອາຫາຣຍໂຕ ທຸພ຺ໂຠຊເນນ ເຈວ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ຈ ອຸທຣວາໂຕ ກຸປ຺ປິ. ອປຣຠາເຄ ສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ໂສ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕິເຍວ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕີຕິ ປຐມໂພຘິຍໍ ອນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກກາເລ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ສຕ຺ຖຸອສີຕິມຫາເຖເຣສຸ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອຠູຕປຸພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນາຄສມາໂລ ອຸປວາໂນ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ ສາຄໂຕ ໂພຘິ ເມຆິໂຍຕິ ອິເມ ປນ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຸປຏ຺ຐາກາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ອຸປວານຕ຺ເຖໂຣ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐທານໍ ນ຺ຫາໂນທກປຣິຍາທນໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸຄມນນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານມກາສິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ປຐມໂພຘິຍໍ ກິຣ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ນິທ຺ຘູມໍ ອຣຎ຺ຎເມວ ໂຫຕິ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸທກຕາປນມ຺ປິ ນ ຠຄວຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ. ໂສ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸທ຺ຘນປາຬິໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ມຫາຈາຏິໂຍ ອຸທ຺ຘນມາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຓ຺ໂຫທກໍ ກາເຣຕ຺ວາ, ນ຺ຫານີຍຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ມາລໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມິ.

ກິໍ ປຕ຺ຖຍາໂນຕິ ກິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ກິໍ ເອສນ຺ຕິ ກິໍ ຄເວສນ຺ໂຕ. ປູຊິໂຕ ປູຊເນຍ຺ຍານນ຺ຕິ ອິທໍ ເຖໂຣ ທສພລສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕຸມາຣຠິ. ຄິລານເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖໍ ຄເຕນ ກິຣ ຄິລານສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ ວຕ຺ຕເມຕໍ. ວຓ຺ຓໍ ຫິ ສຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ. ສປ຺ປາຍເຠສຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘາ ຄິລາໂນ ຂິປ຺ປເມວ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ກເຖນ຺ເຕນ ຈ ຌານວິໂມກ຺ຂສມາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຜລານິ ອາຣພ຺ຠ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ‘‘ສີລວາ ລຊ຺ຊີ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄມຘໂຣ ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ’’ຕິ ເອວໍ ປນ ອາຄມນີຍປຏິປທໍເຍວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ປູຊເນຍ຺ຍານນ຺ຕິ ອສີຕິມຫາເຖຣາ ສເທວເກນ ໂລເກນ ປູເຊຕພ຺ພາຕິ ປູຊເນຍ຺ຍາ. ເຕເຍວ ສກ຺ກາຕພ຺ພາຕິ ສກ຺ກເຣຍ຺ຍາ. ເຕສໍເຍວ ອປຈິຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພາຕິ ອປເຈຍ຺ຍາ. ຠຄວາ ເຕສໍ ປູຊິໂຕ ສກ຺ກໂຕ ອປຈິໂຕ ຈ, ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຕໍ ຄຸຓໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ເອວມາຫ. ຫາຕເວຕິ ຫຣິຕຸໍ.

ຜາຓິຕສ຺ສ ຈ ປຸຏນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ນິຈ຺ຉາຣິກໍ ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ. ໂສ ກິຣ ‘‘ກິໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ‘‘ອຸທຣວາໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍເມຕ຺ຖ ເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາມ, ອິໂຕ ໂຖເກນ ອຸທເກນ ອິທໍ ຜາຓິຕໍ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ນ຺ຫານປຣິໂຍສາເນ ປາຕຸໍ ເທຖ, ອິຕິ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ພຫິ ປຣິເສໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ອນ຺ໂຕຕິ ເອວໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຜາສຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ອາພາເຘ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ເຘ ‘‘ເທວຫິເຕນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຠສຊ຺ຊໍ ທິນ຺ນໍ, ເຕເນວ ໂຣໂຄ ວູປສນ຺ໂຕ, ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາ’’ຕິ ກຖາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາ ຊາຕາ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກິຕ຺ຕິກາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນປິ ຕາວ ເມ ອຍໍ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕຠາວໍ ຊານາເປຕຸກາໂມ ຕາວຕເກເນວ ທສພເລ ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ທຊ຺ຊາຕິ ທເທຍ຺ຍ. ກຖໍ ຫິ ຍຊມານສ຺ສາຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຍຊນ຺ຕສ຺ສ. ອິຊ຺ຌຕີຕິ ສມິຊ຺ຌຕິ ມຫປ຺ຜໂລ ໂຫຕິ. ໂຍເວທີຕິ ໂຍ ອເວທິ ອຎ຺ຎາສິ, ວິທິຕໍ ປາກຏມກາສິ ‘‘ໂຍເວຕີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ໂຍ ອເວຕິ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສຕີຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ຊາຕິກ຺ຂຍນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ອຠິຎ຺ຎາໂວສິໂຕຕິ ຊານິຕ຺ວາ ໂວສິໂຕ ໂວສານໍ ກຕກິຈ຺ຈຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອວໍ ຫິ ຍຊມານສ຺ສາຕິ ອິມິນາ ຂີຓາສເວ ຍຊນາກາເຣນ ຍຊນ຺ຕສ຺ສ. ຕຕິຍໍ.

໔. ມຫາສາລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ລູໂຂ ລູຂປາວຸຣໂຓຕິ ຊິຓ຺ໂຓ ຊິຓ຺ຓປາວຸຣໂຓ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ກສ຺ມາ ອຸປສງ຺ກມິ? ຕສ຺ສ ກິຣ ຆເຣ ອຏ຺ຐສຕສຫສ຺ສຘນໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ອາວາຫໍ ກຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກາລງ຺ກຕາຍ ປຸຕ຺ຕາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສເຈ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ອາເນສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕວເສນ ກຸລໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ຫນ຺ທ ນໍ ມຍໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຓີເຕຫິ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ຫຕ຺ຖປາທສມ຺ພາຫນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ທິວາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາເທ ສມ຺ພາຫມານາ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ຆຣາວາເສ ອາທີນວໍ ວຕ຺ວາ – ‘‘ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິມິນາ ນີຫາເຣນ ຍາວຊີວໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມ, ເສສຘນມ຺ປິ ໂນ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປຸນ ເອເກກສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວຕ຺ຖປາຣຸປນມຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຕໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ກຕິປາຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ສຸຓ຺ຫາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ຕຍາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ທິນ຺ນມຕ຺ຖິ? ນນຸ ສພ຺ເພສໍ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ທິນ຺ນານິ, ກິໍ ເສສປຸຕ຺ຕານໍ ຆຣສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ນສ຺ສ ວສລີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຆຣໍ ອຄມາສິ, ຕໂຕປິ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ອິມິນາວ ອຸປາເຍນ ປລາປິໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສາຕິ ເອວໍ ເອກຆເຣປິ ປເວສນໍ ອລຠມາໂນ ປຓ຺ຑຣງ຺ຄປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ກາລານມຈ຺ຈເຍນ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ ທຸພ຺ໂຠຊນທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຫິ ມິລາຕສຣີໂຣ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຕ ອາຄມ຺ມ, ປີຐກາຍ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປຕິຏ຺ຐໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ກິຣ ໂຄຕໂມ ອພ຺ຠາກຸຏິໂກ ອຸຕ຺ຕານມຸໂຂ ສຸຂສມ຺ຠາໂສ ປຏິສນ຺ຖາຣກຸສໂລ, ສກ຺ກາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ລຠິຕຸ’’ນ຺ຕິ ນິວາສນປາວຸຣຓໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນມາທາຍ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ທາເຣຫິ ສໍປຸຈ຺ຉ ຆຣາ ນິກ຺ຂາເມນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ນິທ຺ຘນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ມໍ ຆຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປນ຺ຕິ.

ນນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ ນນ຺ທິຊາໂຕ ຕຸຏ຺ໂຐ ປມຸທິໂຕ ອໂຫສິໍ. ຠວມິຈ຺ຉິສນ຺ຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ປຕ຺ຖຍິໍ. ສາວ ວາເຣນ຺ຕິ ສູກຣນ຺ຕິ ຍຖາ ສຸນຂາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຠຸສ຺ສນ຺ຕາ ຠຸສ຺ສນ຺ຕາ ສູກຣໍ ວາເຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຫາຣວໍ ຣວາເປນ຺ຕິ, ເອວໍ ທາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ມໍ ພຫຸໍ ວຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕໍ ປລາເປນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອສນ຺ຕາຕິ ອສປ຺ປຸຣິສາ. ຊມ຺ມາຕິ ລາມກາ. ຠາສເຣຕິ ຠາສນ຺ຕິ. ປຸຕ຺ຕຣູເປນາຕິ ປຸຕ຺ຕເວເສນ. ວໂຍຄຕນ຺ຕິ ຕໂຍ ວເຍ ຄຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິຕໍ ມໍ. ຊຫນ຺ຕີຕິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ.

ນິພ຺ໂຠໂຄຕິ ນິປ຺ປຣິໂຠໂຄ. ຂາທນາ ອປນີຍຕີຕິ ອສ຺ໂສ ຫິ ຍາວເທວ ຕຣຸໂຓ ໂຫຕິ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕາວສ຺ສ ນານາຣສໍ ຂາທນໍ ທທນ຺ຕິ, ຊິຓ຺ຓໍ ນິພ຺ໂຠຄໍ ຕໂຕ ອປເນນ຺ຕິ, ອນ຺ຕິມວເຍ ຕໍ ວຕ຺ຕໍ ນ ລຠຕິ, ຄາວີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຏວິຍໍ ສຸກ຺ຂຕິຓານິ ຂາທນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ຍຖາ ໂສ ອສ຺ໂສ, ເອວໍ ຊິຓ຺ຓກາເລ ວິລຸຕ຺ຕສພ຺ພຘນຕ຺ຕາ ນິພ຺ໂຠໂຄ ມາທິໂສປິ ພາລການໍ ປິຕາ ເຖໂຣ ປຣຆເຣສຸ ຠິກ຺ຂຕິ.

ຍຎ຺ເຈຕິ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ມມ ປຸຕ຺ຕາ ອນສ຺ສວາ ອປ຺ປຕິສ຺ສາ ອວສວຕ຺ຕິໂນ, ເຕຫິ ທຓ຺ໂຑວ ກິຣ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣຕິ. ອິທານິສ຺ສ ເສຍ຺ຍຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຓ຺ຑມ຺ປິ ໂຄຓນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ປຸເຣ ໂຫຕີຕິ ອຄ຺ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ສຸຂໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄາຘເມຘຕີຕິ ອຸທກໍ ໂອຕຣຓກາເລ ຄມ຺ຠີເຣ ອຸທເກ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠຕິ.

ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວາ ວາຈຸຄ຺ຄຕາ ກຕ຺ວາ. ສນ຺ນິສິນ຺ເນສູຕິ ຕຖາຣູເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສມາຄມທິວເສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ຕໍ ສຠໍ ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ມຊ຺ເຌ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສິນ຺ເນສຸ. ອຠາສີຕິ ‘ອຍໍ ເມ ກາໂລ’ຕິ ສຠາຍ ມຊ຺ເຌ ປວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄາຖາ ຠາສິຕຸກາໂມ, ຠາສິເຕ ສຸຓິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ – ‘‘ຠາສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຸໂຓມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຐິຕໂກວ ອຠາສິ. ‘‘ເຕນ ຈ ສມເຍນ ມນຸສ຺ສານໍ ວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ໂຍ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕກໍ ຂາທນ຺ໂຕ ມາຕາປິຕໂຣ ນ ໂປເສຕິ, ໂສ ມາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ຕາ ປິຕຸປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕໍ ໂນ ຕາຕ, ເທຫີ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ໂສ ປິຕຸຫທຍສ຺ສ ປຸຕ຺ຕານໍ ມຸທຸຕ຺ຕາ ‘‘ມາ ເມ, ໂຠ, ພາລເກ ວິນາສຍິຕ຺ຖ, ໂປສິສ຺ສນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ອຖສ຺ສ ປຸຕ຺ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສເຈ, ໂຠ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ປິຕຣໍ ນ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສຖ, ຆາເຕສ຺ສາມ ໂວ’’ຕິ. ເຕ ຠີຕາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິໍສຸ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາຕິ ປີເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຍິໍສຸ. ນ຺ຫາເປຕ຺ວາຕິ ສຣີຣໍ ເຕເລນ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ນ຺ຫາເປສຸໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໂຍປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ສມ຺ມາ ປຏິຊຄ຺ຄຖ. ສເຈ ປມາທໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສຖ, ຆຣໂຕ ໂວ ນິກ຺ກຑ຺ຒິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ປຓີຕໂຠຊນໍ ໂຠເຊສຸໍ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸໂຠຊນຎ຺ຈ ສຸຂເສຍ຺ຍຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຎ຺ຊາຕພໂລ ປີຓິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ເມ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາທາຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ໂສຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອຕທໂວຈາຕິ ທຸສ຺ສຍຸຄໍ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ເອຕໍ ອໂວຈ. ສຣຓຄມນາວສາເນ ຈາປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ຘຸຣຠຕ຺ຕານິ ທິນ຺ນານິ, ຕໂຕ ອຫໍ ທ຺ເວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມິ, ທ຺ເວ ສຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກລ຺ຍາຓໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປນ ມາ ນິຍ຺ຍາເທຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐານເມວ ຄມິສ຺ສາມາຕິ. ‘‘ເອວໍ, ໂຠ’’ຕິ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຕາຕາ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ, ຕສ຺ສ ທ຺ເວ ຘຸຣຠຕ຺ຕານິ ທິນ຺ນານິ, ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ມິໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ມາ ປມຊ຺ຊຖາ’’ຕິ. ສາຘຸ, ຕາຕາຕິ. ປຸນທິວເສ ຠຄວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ຄໂຕ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາວ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີຕໂຠຊນມທາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ອິຕຣສ຺ສ, ປຸນທິວເສ ອິຕຣສ຺ສາຕິ ປຏິປາຏິຍາ ສພ຺ເພສໍ ຆຣານິ ອຄມາສິ. ສພ຺ເພ ຕເຖວ ສກ຺ກາຣໍ ອກໍສຸ.

ອເຖກທິວສໍ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຆເຣ ມງ຺ຄລໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ. ໂສ ປິຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ກສ຺ສ ມງ຺ຄລໍ ເທມາ’’ຕິ. ອມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ນ ຊານາມ? ນນຸ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍຕິ? ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສ຺ວາຕນາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິມນ຺ເຕຖາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຖາ ອກາສິ. ຠຄວາ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຫຣິຕຸປລິຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ເຄຫໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນສຸ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອປ຺ໂປທກປາຍາສຎ຺ເຈວ ຂຊ຺ຊກວິກຕິຎ຺ຈ ອທາສິ. ອນ຺ຕຣຠຕ຺ຕສ຺ມິໍເຍວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາມ ນປ຺ປມຊ຺ຊາມ, ປສ຺ສຖສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ໂວ ກຕໍ, ມາຕາປິຕຸໂປສກໍ ນາມ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕານໍ ອາຈິຓ຺ຓເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຫານາຄຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໑.໑ ອາທໂຍ; ຈຣິຍາ. ໒.໑ ອາທໂຍ) ນາມ ກເຖຕ຺ວາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ທີເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສທ຺ຘິໍ ຈຕູຫິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈຕູຫິ ຈ ສຸຓ຺ຫາຫິ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາ ນ ສພ຺ພກາລໍ ເຕສໍ ເຄຫໍ ອຄມາສີຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມານຕ຺ຖທ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໑. ປຎ຺ຈເມ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘຕິ ວາຕຠຣິຕຠສ຺ຕາ ວິຍ ມາເນນ ຖທ຺ໂຘ. ອາຈຣິຍນ຺ຕິ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຫຓກາເລ ອາຈຣິໂຍ ອນຠິວາເທນ຺ຕສ຺ສ ສິປ຺ປໍ ນ ເທຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ຕໍ ນ ອຠິວາເທຕິ, ອຕ຺ຖິຠາວມ຺ປິສ຺ສ ນ ຊານາຕິ. ນາຍໍ ສມໂຓຕິ ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ຍສ຺ມາ ອຍໍ ສມໂຓ ມາທິເສ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຏິສນ຺ຖາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີ’’ຕິ.

ອພ຺ຠຸຕວິຕ຺ຕຊາຕາຕິ ອຠູຕປຸພ຺ພາຍ ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເກສຸ ຈສ຺ສາຕິ ເກສຸ ຠເວຍ຺ຍ. ກ຺ຍສ຺ສາຕິ ເກ ອສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ອປຈິຕາ ອສ຺ສູຕິ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ອຣຫນ຺ເຕຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເທສນາກຸສລຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕານໍ ອນ຺ໂຕກຕ຺ວາ ປູຊເນຍ຺ຍໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຈ຺ຈນີກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໒. ຉຏ຺ເຐ ‘‘ສພ຺ພໍ ເສຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສພ຺ພໍ ກຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຈ຺ຈນີກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວສ຺ສ ສາຕໍ ສຸຂໍ ໂຫຕີຕິ ປຈ຺ຈນີກສາໂຕ. ໂຍ ຈ ວິເນຍ຺ຍ ສາຣມ຺ຠນ຺ຕິ ໂຍ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂຓໍ ສາຣມ຺ຠໍ ວິເນຕ຺ວາ ສຸຓາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ນວກມ຺ມິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໓. ສຕ຺ຕເມ ນວກມ຺ມິກຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ໂສ ກິຣ ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາສາທກູຏາຄາຣາທີນິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓາຕິ, ອິຕິ ນວກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕີຕິ ນວກມ຺ມິໂກ, ໂຄຕ຺ເຕນ ຠາຣທ຺ວາໂຊຕິ ນວກມ຺ມິກຠາຣທ຺ວາໂຊ. ທິສ຺ວານສ຺ສ ເອຕທໂຫສີຕິ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວານ ອສ຺ສ ເອຕໍ ອໂຫສິ. ວນສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ. ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ ເມ ວນນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ກິເລສວນໍ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລໍ. ນິພ຺ພນໂຖຕິ ນິກ຺ກິເລສວໂນ. ເອໂກ ຣເມຕິ ເອກໂກ ອຠິຣມາມິ. ອຣຕິໍ ວິປ຺ປຫາຍາຕິ ປນ຺ຕເສນາສເນສຸ ເຈວ ຠາວນາຍ ຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ ຊຫິຕ຺ວາ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກຏ຺ຐຫາຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໔. ອຏ຺ຐເມ ອນ຺ເຕວາສິກາຕິ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສິປ຺ປຸຄ຺ຄຓ຺ຫນກາ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິກາ. ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ຉພ຺ພຓ຺ຓຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ. ຄມ຺ຠີຣຣູເປຕິ ຄມ຺ຠີຣສຠາເວ.

ພຫຸເຠຣເວຕິ ຕຕ຺ຣຏ຺ຐກສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກເຠຣເວຫິ ພຫຸເຠຣເວ. ວິຄາຫິຍາຕິ ອນຸປວິສິຕ຺ວາ. ອນິຎ຺ຊມາເນນາຕິອາທີນິ ກາຍວິເສສນານິ, ເອວຣູເປນ ກາເຍນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຈາຣຸຣູປໍ ວຕາຕິ ອຕິສຸນ຺ທຣໍ ວຕ ຌານໍ ຌາຍສີຕິ ວທຕິ.

ວນວສ຺ສິໂຕ ມຸນີຕິ ວນໍ ອວສ຺ສິໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ. ອິທນ຺ຕິ ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອວໍ ວເນ ນິສິນ຺ນກາຣຓໍ ມຍ຺ຫໍ ອຈ຺ເຉຣຣູປໍ ປຏິຠາຕິ. ປີຕິມໂນຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ. ວເນ ວເສຕິ ວນມ຺ຫິ ວສິ.

ມຎ຺ຎາມຫນ຺ຕິ ມຎ຺ຎາມິ ອຫໍ. ໂລກາຘິປຕິສຫພ຺ຍຕນ຺ຕິ ໂລກາຘິປຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສຫຠາວໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນຕິ ອິຈ຺ຉມາໂນ. ຕິທິວໍ ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອິທໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ສນ຺ຘາຍາຫ. ກສ຺ມາ ຠວໍ ວິຊນມຣຎ຺ຎມສ຺ສິໂຕຕິ ອຫໍ ຕາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອາກງ຺ຂມາໂນຕິ ມຎ຺ຎາມິ. ຍທິ ເອວໍ ນ ໂຫຕິ, ອຖ ເມ ອາຈິກ຺ຂ, ກສ຺ມາ ຠວນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉຕິ. ພ຺ຣຫ຺ມປຕ຺ຕິຍາຕິ ເສຏ຺ຐປຕ຺ຕິຍາ. ອິຘ ອິທໍ ຕໂປ ກສ຺ມາ ກໂຣສີຕິ ອປເຣນປິ ອາກາເຣນ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ກງ຺ຂາຕິ ຕຓ຺ຫາ. ອຠິນນ຺ທນາຕິ ອຠິນນ຺ທນວເສນ ຕຓ຺ຫາວ ວຸຕ຺ຕາ. ອເນກຘາຕູສູຕິ ອເນກສຠາເວສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ. ປຸຖູຕິ ນານປ຺ປກາຣາ ຕຓ຺ຫາ ເສສກິເລສາ ວາ. ສທາສິຕາຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອວສ຺ສິຕາ. ອຎ຺ຎາຓມູລປ຺ປຠວາຕິ ອວິຊ຺ຊາມູລາ ຫຸຕ຺ວາ ຊາຕາ. ປຊປ຺ປິຕາຕິ ຕຓ຺ຫາວ ‘‘ອິທມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ, ອິທມ຺ປິ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ປຊປ຺ປາປນວເສນ ປຊປ຺ປິຕາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ສພ຺ພາ ມຍາ ພ຺ຍນ຺ຕິກຕາຕິ ສພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາ ມຍາ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ວິຄຕນ຺ຕາ ນິຣນ຺ຕາ ກຕາ. ສມູລິກາຕິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ຎາຓມູເລນ.

ອນູປໂຍຕິ ອນຸປຄມໂນ. ສພ຺ເພສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສໂນຕິ ອິມິນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ທີເປຕິ. ສມ຺ໂພຘິມນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ສິວນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ຌາຍາມີຕິ ທ຺ວີຫິ ຌາເນຫິ ຌາຍາມິ. ວິສາຣໂທຕິ ວິຄຕສາຣຊ຺ໂຊ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ມາຕຸໂປສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໕. ນວເມ ເປຈ຺ຈາຕິ ອິໂຕ ປຏິຄນ຺ຕ຺ວາ. ນວມໍ.

໑໐. ຠິກ຺ຂກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໖. ທສເມ ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ. ວິສ຺ສໍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ອກຸສລຘມ຺ມໍ. ພາຫິຕ຺ວາຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ຊຫິຕ຺ວາ. ສງ຺ຂາຍາຕິ ຎາເຓນ. ສ ເວ ຠິກ຺ຂູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂສ ເວ ຠິນ຺ນກິເລສຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທສມໍ.

໑໑. ສງ຺ຄາຣວສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໗. ເອກາທສເມ ປຈ຺ເຈຕີຕິ ອິຈ຺ຉຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕຕິ ອາຍາຈມາໂນ ອາຫ. ເຖຣສ຺ສ ກິເຣສ ຄິຫິສຫາໂຍ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ‘‘ອຍໍ ວຣາໂກ ມໍ ສຫາຍໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາ ອປາຍປູຣໂກ ອໂຫສີ’’ຕິ ອາຍາຈຕິ. ອປິເຈສ ມຫາປຣິວາໂຣ, ຕສ຺ມິໍ ປສນ຺ເນ ປຎ຺ຈກຸລສຕານິ ອນຸວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນປິ ອາຍາຈຕິ. ອຕ຺ຖວສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖານິສໍສໍ ອຕ຺ຖກາຣຓໍ. ປາປນ຺ຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິອກຸສລໍ. ປວາເຫມີຕິ ຄລປ຺ປມາຓໍ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປວາເຫມິ ປລາເປມິ. ຘມ຺ໂມຕິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາວ. ເອກາທສມໍ.

໑໒. ໂຂມທຸສ຺ສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐໘. ທ຺ວາທສເມ ໂຂມທຸສ຺ສໍ ນາມາຕິ ໂຂມທຸສ຺ສານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາມໍ. ສຠາຍນ຺ຕິ ສາລາຍໍ. ຜຸສາຍຕີຕິ ຜຸສິຕານິ ມຸຎ຺ຈຕິ ວສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ຕໍ ສຠໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ – ‘‘ມຍິ ເອວເມວໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ອຜາສຸກຘາຕຸກໍ ໂຫຕິ, ເອກໍ ກາຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐານວເສນ ວຸຏ຺ຐິໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ສຠາຘມ຺ມນ຺ຕິ ສຸຂນິສິນ຺ເນ ກິຣ ອສຎ຺ຈາເລຕ຺ວາ ເອກປສ຺ເສນ ປວິສນໍ ເຕສໍ ສຠາຘມ຺ໂມ ນາມ, ນ ມຫາຊນໍ ຈາເລຕ຺ວາ ອຸຊຸກເມວ ປວິສນໍ. ຠຄວາ ຈ ອຸຊຸກເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເຕນ ເຕ ກຸປິຕາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຫີເຬນ຺ຕາ ‘‘ເກ ຈ ມຸຓ຺ຑກາ ສມຓກາ, ເກ ຈ ສຠາຘມ຺ມໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສນ຺ໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ສປ຺ປຸຣິສາ. ປຫາຍາຕິ ເອເຕ ຣາຄາທໂຍ ຊຫິຕ຺ວາ ຣາຄາທິວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ຠຓນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕ ສນ຺ໂຕ ນາມາຕິ. ທ຺ວາທສມໍ.

ອຸປາສກວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ພ຺ຣາຫ຺ມຓສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.