໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໗. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຊຏຓ຺ຑຸເວນາຕິ ຊຏາຈຸມ຺ພຏເກນ. ອຊິນກ຺ຂິປນິວຕ຺ໂຖຕິ ສຂຸຣໍ ອຊິນຈມ຺ມໍ ເອກໍ ນິວຕ຺ໂຖ ເອກໍ ປາຣຸໂຕ. ອຸທຸມ຺ພຣທຓ຺ຑນ຺ຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ອີສກໍ ວງ຺ກໍ ອຸທຸມ຺ພຣທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອຕທໂວຈາຕິ ໂລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຈນໍ ນາມ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸປິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ປພ຺ພຊິເຕສຸປິ ມຫລ຺ລກສ຺ສາຕິ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຘານຠູມິຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ທຫຣາ ຠວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ໂອກມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ຫນຸເກນ ອຸຣໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ອໂຘນຕໍ ກຕ຺ວາ. ຊິວ຺ຫໍ ນິລ຺ລາເລຕ຺ວາຕິ ກພຣມຫາຊິວ຺ຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມໂຘ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸ ຈ ລາເລຕ຺ວາ. ຕິວິສາຂນ຺ຕິ ຕິສາຂໍ. ນລາຏິກນ຺ຕິ ຠກຸຏິໍ, ນລາເຏ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ວລິຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ກາມີຕິ ຕຸມ຺ເຫ ຊານນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ເຕເລ ປຈ຺ຈິສ຺ສຖາຕິ ວຕ຺ວາ ເອກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ປຐມໍ.

໒. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ທຸຕິເຍ ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນຎ຺ຈ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ລາຠາ ມຍ຺ຫໍ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ. ໂສ ກິຣາຍສ຺ມາ ປຈ຺ຉາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທິກໍ ຕາວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາເສຕ຺ວາ ໂຕເສຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ. ເຕນສ຺ສ ເອວມໂຫສິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ອຍໍ ສມິທ຺ຘິ ຠິກ຺ຂຸ ປາສາທິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສທິໂສ, ຍາວ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ. ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສປ຺ປາຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ສຕິປຎ຺ຎາ ຈ ເມ ພຸທ຺ຘາຕິ ມຍາ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ຎາຕາ. ກຣສ຺ສຸ ຣູປານີຕິ ພຫູນິປິ ວິຠິໍສກາຣຫານິ ຣູປານິ ກຣສ຺ສຸ. ເນວ ມໍ ພ຺ຍາຘຍິສ຺ສສີຕິ ມໍ ເນວ ເວຘຍິສ຺ສສິ ນ ກມ຺ປສ຺ເສສິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໙. ຕຕິເຍ ອິສິຄິລິປສ຺ເສຕິ ອິສິຄິລິສ຺ສ ນາມ ປພ຺ພຕສ຺ສ ປສ຺ເສ. ກາຬສິລາຍນ຺ຕິ ກາຬວຓ຺ຓາຍ ສິລາຍໍ. ສາມຍິກໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິ ສາມຍິກາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ. ຜຸສີຕິ ປຏິລຠິ. ປຣິຫາຍີຕິ ກສ຺ມາ ຍາວ ຉຏ຺ຐໍ ປຣິຫາຍິ? ສາພາຘຕ຺ຕາ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວເສນ ອນຸສາຍິໂກ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ສມາຘິສ຺ສ ສປ຺ປາເຍ ອຸປກາຣກຘມ຺ເມ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫາຍຕິ.

ຍໍນູນາຫໍ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ, ຍສ຺ມາ ປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ກາລງ຺ກໂຣໂຕ ອນິພທ຺ຘາ ຄຕິ ໂຫຕິ, ອປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ນິພທ຺ຘາ ຄຕິ ໂຫຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕຸກາໂມ, ສຕ຺ຖາຫຣຓຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕິ. ໂຍ ເອວໍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ໂສ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ມຍາ ປນ ປຏິພາຫິໂຕປິ ເອສ ນ ໂອຣມິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣາ ປຏິພາຫິໂຕ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຖກາໂມ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ຊລາຕິ ຊລມານາ. ປາເທ ວນ຺ທາມິ ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ ຕວ ປາເທ ວນ຺ທາມິ. ຊຸຕິນ຺ຘຣາຕິ ອານຸຠາວຘຣາ. ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ໂຕ. ເສໂຂຕິ ສີລາທີນິ ສິກ຺ຂມາໂນ ສກຣຓີໂຍ. ຊເນ ສຸຕາຕິ ຊເນ ວິສ຺ສຸຕາ. ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ? ອຸຕ຺ຕາໂນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຖນ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທິ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຖໂຣ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຕໍເຍວ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສມສີສີ ນາມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ, ໂຣຄສມສີສີ, ຊີວິຕສມສີສີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຐານາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ – ‘‘ອິມໍ ອໂກເປຕ຺ວາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອິຣິຍາປຖໂກປນຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ ນາມ. ໂຍ ປນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຕິ – ‘‘ອິໂຕ ອນຸຏ຺ຐິໂຕວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ໂຣຄໂຕ ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ໂຣຄສມສີສີ ນາມ. ເກຈິ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອິຣິຍາປເຖ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຣເຄ ປຣິນິພ຺ພານວເສເນຕ຺ຖ ສມສີສິຕໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຊີວິຕສມສີສີ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມສີສີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໖).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປວຕ຺ຕິສີສໍ ກິເລສສີສນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສີສານິ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິສີສໍ ນາມ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກິເລສສີສໍ ນາມ ອວິຊ຺ຊາ. ເຕສຸ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ເຂເປຕິ, ອວິຊ຺ຊາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖິ. ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ປນ ຜລໍ, ຜລານນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ, ຠວງ຺ຄໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ວາ. ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ສີເສ ຉິຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ຫິ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ, ຈິຕ຺ຕານໍ ປນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ສມູລໍ ຕຓ຺ຫມພ຺ພຸຍ຺ຫາຕິ ອວິຊ຺ຊາມູເລນ ສມູລກໍ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ.

ວິວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ. ເສມານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຍິຕໍ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸຕ຺ຕານໂກ ສຍິໂຕ, ຕຖາປິສ຺ສ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ປຣິຈິຕສຍນຕ຺ຕາ ສີສໍ ທກ຺ຂິຓໂຕວ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ຘູມາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘູມາຍິຕຠາວໍ. ຕສ຺ມິໍ ຫິ ຂເຓ ຘູມວລາຫກາ ວິຍ ຕິມິຣວລາຫກາ ວິຍ ຈ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ເວສຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓນ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເພລຸວປຓ຺ຑຸວີຓນ຺ຕິ ເພລຸວປກ຺ກໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓໍ ສຸວຓ຺ຓມຫາວີຓໍ. ອາທາຍາຕິ ກຈ຺ເຉ ຐເປຕ຺ວາ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ໂຄຘິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາມິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກທາຣກວຓ຺ຓີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ນາຘິຄຈ຺ຉາມີຕິ ນ ປສ຺ສາມິ. ໂສກປເຣຕສ຺ສາຕິ ໂສເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ. ອຠສ຺ສຖາຕິ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ປຕິຕາ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຕ຺ຕວສ຺ສານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ປຸເຣ ໂພຘິຍາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ, ໂພຘິໂຕ ປຈ຺ຉາ ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂຕິ ‘‘ສເຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ປສ຺ສາມິ, ໂຈເທສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິວຣໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ. ອລຠມາໂນຕິ ຣຖເຣຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ, ອນຸພນ຺ຘິໍ ປທາປທໍ;

ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໔໘);

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຕິຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ.

ຌາຍສີຕິ ຌາຍນ຺ໂຕ ອວຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນສີຕິ ວທຕິ. ວິຕ຺ຕໍ ນຸ ຊີໂນຕິ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ຊິໂຕສິ ນຸ. ອາຄຸໍ ນຸ ຄາມສ຺ມິນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ອກາສິ, ເຍນ ອຎ຺ເຎສໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣສິ? ສກ຺ຂິນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕຠາວໍ.

ປລິຂາຍາຕິ ຂຓິຕ຺ວາ. ຠວໂລຠຊປ຺ປນ຺ຕິ ຠວໂລຠສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫໍ. ອນາສໂວ ຌາຍາມີຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ຌາເນຫິ ຌາຍາມິ. ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິ ມາຣໍ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ເຍເກຈິ ໂລເກ ປມຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ພນ຺ຘຸ.

ສເຈ ມຄ຺ຄໍ ອນຸພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຍທິ ຕຍາ ມຄ຺ໂຄ ອນຸພຸທ຺ໂຘ. ອເປຫີຕິ ອປຍາຫິ. ອມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ ອໂນກາສຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ປາຣຄາມິໂນຕິ ເຍປິ ປາຣໍ ຄຕາ, ເຕປິ ປາຣຄາມິໂນ. ເຍປິ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍປິ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ເຕປິ ປາຣຄາມິໂນ.

ວິສູກາຍິການີຕິ ມາຣວິສູການິ. ວິເສວິຕານີຕິ ວິຣຸທ຺ຘເສວິຕານິ, ‘‘ອປ຺ປມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ. ‘‘ທີຆມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ນາຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີນິ ປຏິໂລມກາຣຓານິ. ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານີຕິ, ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ກາເລ ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສປ຺ປວຓ຺ຓາທິທສ຺ສນານິ. ນິພ຺ເພຊນີຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນີຍາ.

ອນຸປຣິຍຄາຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອຕີຕວຈນໍ ກຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ວິກປ຺ປວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເມທວຓ຺ຓໍ ປາສາຓໍ ວາຍໂສ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອປິ ນາເມຕ຺ຖ ມຸທຸໍ ວິນ຺ເທຍ຺ຍາມ, ອປິ ອສ຺ສາໂທ ສິຍາ’’ຕິ ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ໂສ ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທໍ ອລຠິຕ຺ວາວ ວາຍໂສ ເອຕ຺ໂຕ ອປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ຕໂຕ ປາສາຓາ ອປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວໍ ມຍມ຺ປິ ໂສ ກາໂກ ວິຍ ເສລໍ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ອສ຺ສາທໍ ວາ ສນ຺ຖວໍ ວາ ອລຠນ຺ຕາ ໂຄຕມາ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປຄຈ຺ຉາມ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ປຎ຺ຈເມ ອຠາສິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຠາສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠາສຍິຕ຺ວາຕິປິ ປາໂຐ. ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ‘‘ໂຄປາລກທາຣກໍ ວິຍ ທຓ຺ຑເກນ ຠູມິໍ ເລຂໍ ທຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ທຸມ຺ມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ. ‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ໂສຈສີຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອາຣຎ຺ຎມິວ ກຸຎ຺ຊຣນ຺ຕິ ຍຖາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເປສິຕຄຓິກາຣຫຕ຺ຖິນິໂຍ ອາຣຎ຺ຎກໍ ກຸຎ຺ຊຣໍ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອານຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ອານຍິສ຺ສາມ. ມາຣເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ.

ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຖກໍ ອຘິວາເສຖ, ມຍໍ ຕໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ປິຕຣໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຸຈ຺ຈາວຈາຕິ ນານາວິຘາ. ເອກສຕໍ ເອກສຕນ຺ຕິ ເອເກກໍ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ. ກຸມາຣິວຓ຺ຓສຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ກຸມາຣິອຕ຺ຕຠາວານໍ ສຕໍ.

ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິປິ ປເທຫິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ກເຖສິ. ເສນນ຺ຕິ ກິເລສເສນໍ. ສາ ຫິ ປິຍຣູປສາຕຣູປາ ນາມ. ເອກາຫໍ ຌາຍນ຺ຕິ ເອໂກ ອຫໍ ຌາຍນ຺ໂຕ. ສຸຂມນຸໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕສຸຂໍ ອນຸພຸຊ຺ຌິໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ເສນໍ ຊິນິຕ຺ວາ ອຫໍ ເອໂກ ຌາຍນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕສຸຂໍ ອນຸພຸຊ຺ຌິໍ. ຕສ຺ມາ ຊເນນ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ນ ກໂຣມິ, ເຕເນວ ຈ ເມ ກາຣເຓນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ຂີ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ກຖໍວິຫາຣີພຫຸໂລຕິ ກຕເມນ ວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ອລທ຺ຘາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ໂຍຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຕເມນ ຌາເນນ ພຫຸລໍ ຌາຍນ຺ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກາມສຎ຺ຎາ ອລຠິຕ຺ວາວ ປຣິພາຫິຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ອສງ຺ຂຣາໂນຕິ ຕໂຍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາເຣ ອນຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕ. ອໂນໂກຕິ ອນາລໂຍ. ອຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອວິຕກ຺ກຌາຍີຕິ ອວິຕກ຺ເກນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ຌາຍນ຺ໂຕ. ນ ກຸປ຺ປຕີຕິອາທີສຸ ໂທເສນ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ຣາເຄນ ນ ສຣຕິ, ໂມເຫນ ນ ຖີໂນ. ອິເມສຸ ຕີສຸ ມູລກິເລເສສຸ ຄຫິເຕສຸ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຐມປເທນ ວາ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ຄຫິຕໍ, ທຸຕິເຍນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ຕຕິເຍນ ຖິນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເສສນີວຣຓານິ. ອິຕິ ອິມິນາ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຎ຺ໂຈຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກໍ ກິເລໂສຆໍ ຕິຓ຺ໂຓ. ຉຏ຺ຐນ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກມ຺ປິ ຉຏ຺ຐໍ ກິເລໂສຆໍ ອຕຣິ. ປຎ຺ໂຈຆຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ, ຉຏ຺ຐຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຄຓສງ຺ຆຈາຣີຕິ ຄເຓ ຈ ສງ຺ເຆ ຈ ຈຣຕີຕິ ສຕ຺ຖາ ຄຓສງ຺ຆຈາຣີ ນາມ. ອທ຺ຘາ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ເຎປິ ສທ຺ຘາ ພຫຸຊນາ ເອກໍເສນ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ສຕ຺ຖາ. ອໂນໂກຕິ ອນາລໂຍ.

ອຈ຺ເຉຊ຺ຊ ເນສ຺ສຕີຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຍິສ຺ສຕິ, ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປາຣໍ ນຍິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຍມານານນ຺ຕິ ນຍມາເນສຸ.

ເສລໍວ ສິຣສູຫຈ຺ຈ, ປາຕາເລ ຄາຘເມສຖາຕິ ມຫນ຺ຕໍ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ ສິລໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ປາຕາເລ ປຕິຏ຺ຐຄເວສນໍ ວິຍ. ຂາຓຸໍວ ອຸຣສາສຊ຺ຊາຕິ ອຸຣສິ ຂາຓຸໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິຍ. ອເປຖາຕິ ອປຄຈ຺ຉຖ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສງ຺ຄີຕິກາຣາ ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທທ຺ທລ຺ລມານາຕິ ຄາຖໍ ອາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທທ຺ທລ຺ລມານາຕິ ອຕິວິຍ ຊລມານາ ໂສຠມານາ. ອາຄຎ຺ຉຸນ຺ຕິ ອາຄຕາ. ປນຸທີຕິ ນີຫຣິ. ຕູລໍ ຠຏ຺ຐໍວ ມາລຸໂຕຕິ ຍຖາ ຜລໂຕ ຠຏ຺ຐໍ ສິມ຺ພລິຕູລໍ ວາ ໂປຏກິຕູລໍ ວາ ວາໂຕ ປນຸທຕິ ນີຫຣຕິ, ເອວໍ ປນຸທີຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

ຕຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.