໔. ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ຕໂປກມ຺ມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໗. ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣຕີຕິ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ອຸຣຸເວລຄາມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ປຐມາຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ອນ຺ໂຕສຕ຺ຕາຫສ຺ມິໍເຍວ. ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍາຕິ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ກຕາຍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ. ມາໂຣ ປາປິມາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ປຏິປນ຺ເນ ສຕ຺ເຕ ມາເຣຕີຕິ ມາໂຣ. ປາເປ ນິໂຍເຊຕິ, ສຍໍ ວາ ປາເປ ນິຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປາປິມາ. ອຎ຺ຎານິປິສ຺ສ ກຓ຺ໂຫ, ອຘິປຕິ, ວສວຕ຺ຕີ, ອນ຺ຕໂກ, ນມຸຈິ, ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິອາທີນິ ພຫູນິ ນາມານິ, ອິຘ ປນ ນາມທ຺ວຍເມວ ຄຫິຕໍ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ມຸຕ຺ໂຕສ຺ມີ’ຕິ ມຎ຺ຎຕິ, ອມຸຕ຺ຕຠາວມສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ຕໂປກມ຺ມາ ອປກ຺ກມ຺ມາຕິ ຕໂປກມ຺ມໂຕ ອປກ຺ກມິຕ຺ວາ. ອປຣທ຺ໂຘຕິ ‘‘ທູເຣ ຕ຺ວໍ ສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາ’’ຕິ ວທຕິ. ອມຣໍ ຕປນ຺ຕິ ອມຣຕປໍ ອມຣຠາວຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ລູຂຕປໍ, ອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍໂຄ. ສພ຺ພານຕ຺ຖາວຫໍ ໂຫຕີຕິ, ‘‘ສພ຺ພໍ ຕປໍ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ນ ຠວຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ. ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍວ ຘມ຺ມນີຕິ ອຣຎ຺ເຎ ຖເລ ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ ວິຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອຣຎ຺ເຎ ຖເລ ນາວໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ມຫາຊນາ ອຠິຣູຫິຕ຺ວາ ຜິຍາຣິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສໍກຑ຺ເຒຍ຺ຍຸໍ ເຈວ ອຸປ຺ປີເລຍ຺ຍຸໍ ຈ, ໂສ ມຫາຊນສ຺ສ ວາຍາໂມ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາວາຍ ຄມນໍ ອສາເຘນ຺ໂຕ ນິຣຕ຺ຖໂກ ຠເວຍ຺ຍ ນ ອນຕ຺ຖາວໂຫ, ເອວເມວ ອຫໍ ‘ສພ຺ພໍ ອມຣໍ ຕປໍ ອນຕ຺ຖາວຫໍ ໂຫຕີ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິນ຺ຕິ.

ອິທານິ ຕໍ ອມຣໍ ຕປໍ ປຫາຍ ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ພຸທ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສີລນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ວຈເນນ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວາ ຄຫິຕາ, ສມາຘິນາ ສມ຺ມາວາຍາມສຕິສມາຘໂຍ, ປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ກປ຺ປາ. ມຄ຺ຄໍ ໂພຘາຍ ຠາວຍນ຺ຕິ ອິມໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກເມວ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂພຘຕ຺ຖາຍ ຠາວຍນ຺ໂຕ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂພຘາຍາຕິ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ. ຍຖາ ຫິ ຍາຄຸຕ຺ຖາຍ ຍາຄຸເມວ ປຈນ຺ຕິ, ປູວຕ຺ຖາຍ ປູວເມວ ປຈນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຄ຺ຄເມວ ມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ຠາເວຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ມຄ຺ຄໍ ໂພຘາຍ ຠາວຍ’’ນ຺ຕິ. ປຣມໍ ສຸທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ນິຫໂຕຕິ ຕ຺ວໍ ມຍາ ນິຫໂຕ ປຣາຊິໂຕ. ປຐມໍ.

໒. ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໘. ທຸຕິເຍ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາຣຕິມິສາຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ອນ຺ຘຠາວກາຣເກ ມຫາຕເມ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕມສິ. ອພ຺ໂຠກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປາສາຓຜລເກ ມຫາຈີວຣໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ປຘານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ນນຸ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຠາວິໂຕ ວາ ມຄ຺ໂຄ, ອປ຺ປຫີນາ ວາ ກິເລສາ, ອປ຺ປຏິວິທ຺ຘໍ ວາ ອກຸປ຺ປໍ, ອສຈ຺ຉິກໂຕ ວາ ນິໂຣໂຘ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ເອວມກາສີຕິ? ອນາຄເຕ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອງ຺ກຸສຕ຺ຖໍ. ‘‘ອນາຄເຕ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ມຍາ ຄຕມຄ຺ຄໍ ອາວຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສວາສໍ ວສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎມານາ ປຘານກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ສຕ຺ຖາ ເອວມກາສິ. ມຫາຕິ ມຫນ຺ໂຕ. ອຣິຏ຺ຐໂກຕິ ກາຬໂກ. ມຓີຕິ ປາສາໂຓ. ເອວມສ຺ສ ສີສໍ ໂຫຕີຕິ ເອວຣູປໍ ຕສ຺ສ ກາຬວຓ຺ຓໍ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ ມຫາປາສາຓສທິສໍ ສີສໍ ໂຫຕິ.

ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ທີຆມທ຺ຘານໍ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸນ຺ທຣາສຸນ຺ທຣໍ ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕສີຕິ ວທຕິ. ອຖ ວາ ສໍສຣນ຺ຕິ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ. ທີຆມທ຺ຘານນ຺ຕິ ວສວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ຍາວ ອຸຣຸເວລາຍ ທີຆມຄ຺ຄໍ, ປຸເຣ ໂພຘາຍ ວາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກສມຍສງ຺ຂາຕໍ ທີຆກາລໍ. ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ອສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ນານປ຺ປກາຣໍ ວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອເນກວາຣໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ກິຣ ວຓ຺ໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຍນ ວຓ຺ເຓນ ມາໂຣ ວິຠິໍສກຕ຺ຖາຍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ນ ອາຄຕປຸພ຺ໂພ. ເຕນ ຕໍ ຠຄວາ ເອວມາຫ. ອລໍ ເຕ ເຕນາຕິ ອລໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເອເຕນ ມາຣວິຠິໍສາກາຣທສ຺ສນພ຺ຍາປາເຣນ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສຸຠສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໙. ຕຕິເຍ ສຸສໍວຸຕາຕິ ສຸປິຫິຕາ. ນ ເຕ ມາຣວສານຸຄາຕິ, ມາຣ, ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ວສານຸຄາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ເຕ ມາຣສ຺ສ ພທ຺ຘຄູຕິ ເຕ ຕຸຍ຺ຫໍ ມາຣສ຺ສ ພທ຺ຘຈຣາ ສິສ຺ສາ ອນ຺ເຕວາສິກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາຕິ ອຸປາຍມນສິກາເຣນ. ໂຍນິໂສ ສມ຺ມປ຺ປຘານາຕິ ອຸປາຍວີຣິເຍນ ກາຣຓວີຣິເຍນ. ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕນາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາປິ ນ ຕຸສ຺ສຕິ, ອິທານິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ‘ປາປຸຓາຖາ’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກໂຣຕິ, ປຏິພາເຫສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠາສິ.

ມາຣປາເສນາຕິ ກິເລສປາເສນ. ເຍ ທິພ຺ພາ ເຍ ຈ ມານຸສາຕິ ເຍ ທິພ຺ພາ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕາ ມານຸສາ ກາມຄຸຓສງ຺ຂາຕາ ຈ ມາຣປາສາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພຫິ ເຕຫິ ຕ຺ວໍ ພທ຺ໂຘຕິ ວທຕິ. ມາຣພນ຺ຘນພທ຺ໂຘຕິ ມາຣພນ຺ຘເນນ ພທ຺ໂຘ, ມາຣພນ຺ຘເນ ວາ ພທ຺ໂຘ. ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີຕິ ສມຓ ຕ຺ວໍ ມມ ວິສຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສສິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍມາຣປາສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໑. ປຎ຺ຈເມ ມຸຕ຺ຕາຫນ຺ຕິ ມຸຕ຺ໂຕ ອຫໍ. ປຸຣິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ປນ ປວາເຣຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສກາເລ. ຈາຣິກນ຺ຕິ ອນຸປຸພ຺ພຄມນຈາຣິກໍ. (ປວາເຣຕ຺ວາ) ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນປຣມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຈຣຖາຕິ ວທຕິ. ມາ ເອເກນ ທ຺ເວຕິ ເອກມຄ຺ເຄນ ທ຺ເວ ຊນາ ມາ ອຄມິຕ຺ຖ. ເອວຎ຺ຫິ ຄເຕສຸ ເອກສ຺ມິໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ, ເອເກນ ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຐາຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ອາທິກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອາທິມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓໍ ສຸນ຺ທຣໍ ຠທ຺ທກໍ. ຕຖາ ມຊ຺ຌປຣິໂຍສາເນສຸ. ອາທິມຊ຺ຌປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ສາສນສ຺ສ ຈ ເທສນາຍ ຈ ວເສນ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ສາສນສ຺ສ ສີລໍ ອາທິ, ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ. ສີລສມາຘໂຍ ວາ ອາທິ, ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄາ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ. ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາ ວາ ອາທິ, ມຄ຺ໂຄ ມຊ຺ຌໍ, ຜລນິພ຺ພານານິ ປຣິໂຍສານໍ. ເທສນາຍ ປນ ຈຕຸປ຺ປທິກາຍ ຄາຖາຍ ຕາວ ປຐມປາໂທ ອາທິ, ທຸຕິຍຕຕິຍາ ມຊ຺ຌໍ, ຈຕຸຕ຺ໂຖ ປຣິໂຍສານໍ. ປຎ຺ຈປທຉປ຺ປທານໍ ປຐມປາໂທ ອາທິ, ອວສານປາໂທ ປຣິໂຍສານໍ, ອວເສສາ ມຊ຺ຌໍ. ເອການຸສນ຺ຘິກສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິທານໍ ອາທິ, ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ປຣິໂຍສານໍ, ເສສໍ ມຊ຺ຌໍ. ອເນການຸສນ຺ຘິກສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ພຫູປິ ອນຸສນ຺ຘິ ມຊ຺ຌເມວ, ນິທານໍ ອາທິ, ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ປຣິໂຍສານໍ.

ສາຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາຕ຺ຖກໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຖ. ສພ຺ຍຎ຺ຊນນ຺ຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ເຈວ ປເທຫິ ຈ ປຣິປູຣໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຖ. ເກວລປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ ສກລປຣິປຸຓ຺ຓໍ. ປຣິສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ນິຣຸປກ຺ກິເລສໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ປກາເສຖາຕິ ອາວິກໂຣຖ.

ອປ຺ປຣຊກ຺ຂຊາຕິກາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອປ຺ປກິເລສຣຊສຠາວາ, ທຸກູລສາຓິຍາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ວິຍ ຈຕຸປ຺ປທິກຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສວນຕາຕິ ອສ຺ສວນຕາຍ. ປຣິຫາຍນ຺ຕີຕິ ອລາຠປຣິຫານິຍາ ຘມ຺ມໂຕ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ. ເສນານິຄໂມຕິ ປຐມກປ຺ປິການໍ ເສນາຍ ນິວິຏ຺ໂຐກາເສ ປຕິຏ຺ຐິຕຄາໂມ, ສຸຊາຕາຍ ວາ ປິຕຸ ເສນານີ ນາມ ນິຄໂມ. ເຕນຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ປຣິເວຓາທີນິ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກາທີຫິ ປຣິຈຣິຍມາໂນ ວິຫຣິສ຺ສາມິ, ຕິຓ຺ຓໍ ປນ ຊຏິລານໍ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒານິ ປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມເມວ ເທເສຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສາມີຕິ. ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ, ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ມຫາຍຸທ຺ຘໍ ວິຈາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ, ‘ມາ ເອເກນ ທ຺ເວ ອຄມິຕ຺ຖ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຖາ’ຕິ ສຏ຺ຐິ ຊເນ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ພຫູສຸ ເທເສນ຺ເຕສຸ ກຸໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຏິພາຫາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ສປ຺ປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໒. ຉຏ຺ເຐ ໂສຓ຺ຑິກາກິລຎ຺ຊນ຺ຕິ ສຸຣາກາຣການໍ ປິຏ຺ຐປຕ຺ຖຣຓກກິລຎ຺ຊໍ. ໂກສລິກາ ກໍສປາຕີຕິ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຣຖຈກ຺ກປ຺ປມາຓາ ປຣິໂຠຄປາຕິ. ຄຬຄຬາຍນ຺ເຕຕິ ຄຊ຺ຊນ຺ເຕ. ກມ຺ມາຣຄຄ຺ຄຣິຍາຕິ ກມ຺ມາຣຸທ຺ຘນປຓາຬິຍາ. ຘມມານາຍາຕິ ຠສ຺ຕວາເຕນ ປູຣິຍມານາຍ. ອິຕິ ວິທິຕ຺ວາຕິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ສຸເຂນ ນິສິນ຺ໂນ, ຆຏ຺ຏຍິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມາເປຕ຺ວາ ນິຍາມຠູມິຍໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາໂລເກນ ທິສ຺ວາ, ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ສຕ຺ໂຕ’’ຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ, ‘‘ມາໂຣ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາ.

ສຸຎ຺ຎເຄຫານີຕິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ. ເສຍ຺ຍາຕິ ເສຍ຺ຍຕ຺ຖາຍ. ຐສ຺ສາມິ ຈງ຺ກມິສ຺ສາມິ ນິສີທິສ຺ສາມິ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີຕິ ເອຕທຕ຺ຖາຍ ໂຍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານິ ເສວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ມຸນິ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໂຕຕິ ໂສ ພຸທ຺ຘມຸນິ ຫຕ຺ຖປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຠາເວນ ສໍຍຕຕ຺ຕຠາໂວ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊ ຈເຣຍ຺ຍ ຕຕ຺ຖ ໂສຕິ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອາລຍໍ ນິກນ຺ຕິໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຫາຍ ຈເຣຍ຺ຍ. ປຕິຣູປໍ ຫິ ຕຖາວິຘສ຺ສ ຕນ຺ຕິ ຕາທິສສ຺ສ ຕໍສຓ຺ຐິຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘມຸນິໂນ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນິກນ຺ຕິໍ ໂວສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຈຣຓໍ ນາມ ປຕິຣູປໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ.

ຈຣກາຕິ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທິກາ ສຎ຺ຈຣຓສຕ຺ຕາ. ເຠຣວາຕິ ສວິຎ຺ຎາຓກອວິຎ຺ຎາຓກເຠຣວາ. ຕຕ຺ຖ ສວິຎ຺ຎາຓກາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທໂຍ, ອວິຎ຺ຎາຓກາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຂາຓຸວມ຺ມິກາທໂຍ. ເຕປິ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຍກ຺ຂາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸວລ຺ລິຍາທີນິ ສພ຺ພານິ ສປ຺ປາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ເຠຣເວສຸ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕ ພຸທ຺ຘມຸນິ ໂລມຈລນມຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ.

ອິທານິ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນຠໍ ຜເລຍ຺ຍາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜເລຍ຺ຍາຕິ ກາກປທໍ ວິຍ ຫີຣຫີຣໂສ ຜເລຍ຺ຍ. ຈເລຍ຺ຍາຕິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ວາຕາຫໂຕ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ຈເລຍ຺ຍ. ສລ຺ລມ຺ປິ ເຈ ອຸຣສິ ປກປ຺ປເຍຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ຕິຂິຓສຕ຺ຕິສລ຺ລໍ ເຈປິ ອຸຣສ຺ມິໍ ຈາເຣເຍຍ຺ຍຸໍ. ອຸປຘີສູຕິ ຂນ຺ຘູປຘີສຸ. ຕາຓໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ຕິຂິເຓ ສລ຺ເລ ອຸຣສ຺ມິໍ ຈາຣິຍມາເນ ຠເຍນ ຄຸມ຺ພນ຺ຕຣກນ຺ທຣາທີນິ ປວິສນ຺ຕາ ຕາຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ ນາມ. ພຸທ຺ຘາ ປນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພຠຍາ ເອວຣູປໍ ຕາຓໍ ນາມ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ສຸປຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໓. ສຕ຺ຕເມ ປາເທ ປກ຺ຂາເລຕ຺ວາຕິ ອຸຕຸຄາຫາປນຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ. ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສຣີເຣ ຣໂຊຊລ຺ລໍ ນ ອຸປລິມ຺ປຕິ, ອຸທກມ຺ປິ ໂປກ຺ຂຣປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວິຍ ວິວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປິຈ ໂຂ ໂຘຕປາທເກ ເຄເຫ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ປວິສນໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ວຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ວຕ຺ຕເຠໂທ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ວຕ຺ຕສີເສ ປນ ຐຕ຺ວາ ໂຘວນ຺ຕິ. ສເຈ ຫິ ຕຖາຄໂຕ ເນວ ນ຺ຫາເຍຍ຺ຍ, ນ ປາເທ ໂຘເວຍ຺ຍ, ‘‘ນາຍໍ ມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ມນຸສ຺ສກິຣິຍໍ ອມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ໂຘວຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ໂສປ຺ປປຣິຄ຺ຄາຫເກນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ, ອຕິວິຍ ສຸຂສຍິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ຆຏ຺ຏຍິສ຺ສາມິ ນນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ.

ກິໍ ໂສປ຺ປສີຕິ ກິໍ ສຸປສິ, ກິໍ ໂສປ຺ປໍ ນາມິທໍ ຕວາຕິ ວທຕິ. ກິໍ ນຸ ໂສປ຺ປສີຕິ ກສ຺ມາ ນຸ ສຸປສິ? ທຸພ຺ຠໂຄ ວິຍາຕິ ມໂຕ ວິຍ, ວິສຎ຺ຎີ ວິຍ ຈ. ສຸຎ຺ຎມຄາຣນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໍ ເມ ຆຣໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ໂສປ຺ປສີຕິ ວທຕິ. ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕຕິ ສູຣິຍມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕ. ອິທານິ ຫິ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ສມ຺ມຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປານີຍໍ ອຸປຏ຺ຐເປນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂາຈາຣຄມນສຊ຺ຊາ ຠວນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ໂສປ຺ປສິເຍວ.

ຊາລິນີຕິ ຕໂຍ ຠເວ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິເຕນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກສ຺ສຸປາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານີ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໘໔໒) ເຕນ ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສຠູເຕນ ຊາເລນ ຊາລິນີ. ວິສຕ຺ຕິກາຕິ ຣູປາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິສຕ຺ຕຕາຍ ວິສມູລຕາຍ ວິສປຣິໂຠຄຕາຍ ຈ ວິສຕ຺ຕິກາ. ກຸຫິຎ຺ຈິ ເນຕເວຕິ ກຕ຺ຖຈິ ເນຕຸໍ. ສພ຺ພູປຘິ ປຣິກ຺ຂຍາຕິ ສພ຺ເພສໍ ຂນ຺ຘກິເລສາຠິສງ຺ຂາຣກາມຄຸຓເຠທານໍ ອຸປຘີນໍ ປຣິກ຺ຂຍາ. ກິໍ ຕເວຕ຺ຖ, ມາຣາຕິ, ມາຣ, ຕຸຍ຺ຫໍ ກິໍ ເອຕ຺ຖ? ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຍໍ ນິລີຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ຂຸທ຺ທກມກ຺ຂິກາ ວິຍ ອນ຺ຕນ຺ເຕເນວ ອຸຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອາຫິຓ຺ຑສີຕິ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ນນ຺ທຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໔. ອຏ຺ຐມໍ ເທວຕາສໍຍຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໕. ນວເມ ອປ຺ປໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍຕິ ຠິຍ຺ໂຍ ຊີວນ຺ໂຕ ອປຣໍ ວສ຺ສສຕໍ ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຓ຺ຓາສໍ ວາ ສຏ຺ຐິ ວາ ວສ຺ສານິ ຊີວຕິ. ອຊ຺ຌຠາສີຕິ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘‘ມນຸສ຺ສານໍ ອປ຺ປມາຍູ’’ຕິ ກເຖຕິ, ທີຆຠາວມສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ປຈ຺ຈນີກສາຕຕາຍ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຠາສິ.

ນ ນໍ ຫີເຬຕິ ຕໍ ອາຍຸໍ ‘‘ອປ຺ປກມິທ’’ນ຺ຕິ ນ ຫີເຬຍ຺ຍ. ຂີຣມຕ຺ໂຕ ວາຕິ ຍຖາ ທຫໂຣ ກຸມາໂຣ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ ຂີຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກ ນິປນ຺ໂນ ອສຎ຺ຎີ ວິຍ ນິທ຺ທາຍຕິ, ກສ຺ສຈິ ອາຍຸໍ ອປ຺ປໍ ວາ ທີຆໍ ວາຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕິ, ເອວໍ ສປ຺ປຸຣິໂສ. ຈເຣຍ຺ຍາທິຕ຺ຕສີໂສ ວາຕິ ອາຍຸໍ ປຣິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຊ຺ຊລິຕສີໂສ ວິຍ ຈເຣຍ຺ຍ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍອາຍຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໖. ທສເມ ເນມີວ ຣຖກຸພ຺ພຣນ຺ຕິ ຍຖາ ທິວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຣຖສ຺ສ ຈກ຺ກເນມິ ກຸພ຺ພຣໍ ອນຸປຣິຍາຍຕິ ນ ວິຊຫຕິ, ເອວໍ ອາຍຸ ອນຸປຣິຍາຍຕີຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປາສາຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໗. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ນິສິນ຺ໂນຕິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຘານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ. ມາໂຣປິສ຺ສ ສຸຂນິສິນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຆຏ຺ຏຍິສ຺ສາມີຕິ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ. ປທາເລສີຕິ ປພ຺ພຕປິຏ຺ເຐ ຐຕ຺ວາ ປວິຊ຺ຌິ. ປາສາຓາ ນິຣນ຺ຕຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຠິຫນນ຺ຕາ ປຕນ຺ຕິ. ເກວລນ຺ຕິ ສກລໍ. ສພ຺ພນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ປຐມໍ.

໒. ກິນ຺ນຸສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໘. ທຸຕິເຍ ວິຈກ຺ຂຸກມ຺ມາຍາຕິ ປຣິສາຍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ວິນາເສຕຸກມ຺ຍຕາຍ. ພຸທ຺ຘານໍ ປເນສ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໍ ວິນາເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປຣິສາຍ ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ສາເວນ຺ໂຕ ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວາ ສກ຺ໂກຕິ. ວິຊິຕາວີ ນຸ ມຎ຺ຎສີຕິ ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ‘‘ວິຊິຕວິຊໂຍ ອຫ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສິ? ມາ ເອວໍ ມຎ຺ຎິ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ຊໂຍ. ປຣິສາສູຕິ, ອຏ຺ຐສຸ ປຣິສາສຸ. ພລປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ທສພລປ຺ປຕ຺ຕາ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ສກລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔໙. ຕຕິເຍ ມນ຺ທິຍາ ນູຕິ ມນ຺ທຠາເວນ ໂມມູຫຠາເວນ. ອຸທາຫຸ ກາເວຍ຺ຍມຕ຺ໂຕຕິ ອຸທາຫຸ ຍຖາ ກວິ ກພ຺ພໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ເຕນ ກພ຺ພກຣເຓນ ມຕ຺ໂຕ ສຍຕິ, ເອວໍ ສຍສິ. ສມ຺ປຈຸຣາຕິ ພຫໂວ. ກິມິທໍ ໂສປ຺ປເສ ວາຕິ ກສ຺ມາ ອິທໍ ໂສປ຺ປໍ ໂສປ຺ປສິເຍວ? ອຕ຺ຖໍ ສເມຈ຺ຈາຕິ ອຕ຺ຖໍ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາປຸຓິຕ຺ວາ. ມຍ຺ຫໍ ຫິ ອສງ຺ຄໂຫ ນາມ ສງ຺ຄຫວິປນ຺ໂນ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ສລ຺ລນ຺ຕິ ຕິຂິຓໍ ສຕ຺ຕິສລ຺ລໍ. ຊຄ຺ຄໍ ນ ສງ຺ເກຕິ ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ສີຫປຖາທີສຸ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ສງ຺ກຕິ, ຕຖາ ອຫໍ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕປິ ນ ສງ຺ກາມິ. ນປິ ເຠມິ ໂສຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ຍຖາ ເອກຈ຺ໂຈ ສີຫປຖາທີສຸເຍວ ສຸປິຕຸໍ ຠາຍຕິ, ເອວໍ ອຫໍ ສຸປິຕຸມ຺ປິ ນ ຠາຍາມິ. ນານຸຕປນ຺ຕິ ມາມນ຺ຕິ ຍຖາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວາ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ວາ ອຜາສຸເກ ຊາເຕ ອຸທ຺ເທສປຣິປຸຈ຺ຉາຍ ຐິຕຕ຺ຕາ ອນ຺ເຕວາສິໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວາ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ອນຸຕປນ຺ຕິ, ເອວໍ ມໍ ນານຸຕປນ຺ຕິ. ນ ຫິ ມຍ຺ຫໍ ກິຎ຺ຈິ ອປຣິນິຏ຺ຐິຕກມ຺ມໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ເຕເນວາຫ ຫານິໍ ນ ປສ຺ສາມິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ໂລເກຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຕິຣູປສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘສູຕິ ຣາຄປຏິເຆສຸ. ມາ ສຊ຺ຊິຕ຺ໂຖ ຕທາຈຣນ຺ຕິ ເອວໍ ຘມ຺ມກຖໍ ອາຈຣນ຺ໂຕ ມາ ລຄ຺ຄິ. ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ເອກຈ຺ເຈ ສາຘຸກາຣໍ ທທນ຺ຕິ, ເຕສຸ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອກຈ຺ເຈ ອສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ເຕສຸ ປຏິໂຆ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຘມ຺ມກຖິໂກ ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘສຸ ສຊ຺ຊຕິ ນາມ. ຕ຺ວໍ ເອວໍ ມາ ສຊ຺ຊິຕ຺ໂຖຕິ ວທຕິ. ຍທຎ຺ຎມນຸສາສຕີຕິ ຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອນຸສາສຕິ, ຕໍ. ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫິຕານຸກມ຺ປີ ຫິເຕນ ອນຸປກມ຺ປຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ຫິຕານຸກມ຺ປີ, ຕສ຺ມາ ອນຸໂຣຘວິໂຣເຘຫິ ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມານສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໑. ປຎ຺ຈເມ ອາກາເສ ຈຣນ຺ເຕປິ ພນ຺ຘຕີຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຈໂຣ. ປາໂສຕິ ຣາຄປາໂສ. ມານໂສຕິ ມນສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ປຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໒. ຉຏ຺ເຐ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸປາທາຍາຕິ ປຎ຺ຈ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ອາທິຍິຕ຺ວາ, ສຠາວສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓວເສນ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ. ສນ຺ທສ຺ເສຕີຕິ ຂນ຺ຘານໍ ສຠາວລກ຺ຂຓາທີນິ ທສ຺ເສຕິ. ສມາທເປຕີຕິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ສມຸຕ຺ເຕເຊຕີຕິ ສມາທານມ຺ຫິ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ. ສມ຺ປຫໍເສຕີຕິ ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓນ ໂວທາເປຕິ ໂຊຕາເປຕິ. ອຏ຺ຐິໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຖິກໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ໂນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕາຍ ເທສນາຍ ອຕ຺ຖິກາ ຫຸຕ຺ວາ. ມນສິ ກຕ຺ວາຕິ ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ. ສພ຺ພເຈຕໂສ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ເພນ ເຕນ ກມ຺ມກາຣກຈິຕ຺ເຕນ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ. ໂອຫິຕໂສຕາຕິ ຐປິຕາໂສຕາ. ອພ຺ໂຠກາເສ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາຕິ ໂອຕາປນຕ຺ຖາຍ ຐປິຕາ.

ຣູປໍ ເວທຍິຕໍ ສຎ຺ຎານ຺ຕິ, ເອເຕ ຣູປາທໂຍ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ. ຍຎ຺ຈ ສງ຺ຂຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ ຄຫິໂຕ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ວິຣຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ເອໂສ ອຫໍ ນ ໂຫມິ, ເອຕໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວໍ ເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ວິຣຊ຺ຊຕິ. ເຂມຕ຺ຕນ຺ຕິ ເຂມີຠູຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ. ອິມິນາ ຜລກ຺ຂຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ອນ຺ເວສນ຺ຕິ ຠວໂຍນິຄຕິຐິຕິສຕ຺ຕາວາສສງ຺ຂາເຕສຸ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ປຣິເຍສມານາ. ນາຊ຺ຌຄາຕິ ນ ປສ຺ສີຕິ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ຉຜສ຺ສາຍຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໓. ສຕ຺ຕເມ ຜສ຺ສາຍຕນານນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕິສໂມສຣຓຏ຺ເຐນ ຉທ຺ວາຣິກສ຺ສ ຜສ຺ສສ຺ສ ອາຍຕນານໍ. ຠຍເຠຣວໍ ສທ຺ທນ຺ຕິ ເມຆທຸນ຺ທຸຠິອສນິປາຕສທ຺ທສທິສໍ ຠຍຊນກໍ ສທ຺ທໍ. ປຖວີ ມຎ຺ເຎ ອຸນ຺ທ຺ຣີຍຕີຕິ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ປຏປຏສທ຺ທໍ ກຸຣຸມານາ ວິຍ ອໂຫສິ. ເອຕ຺ຖ ໂລໂກ ວິມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ເອເຕສຸ ຉສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ໂລໂກ ອຘິມຸຈ຺ຉິໂຕ. ມາຣເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ມາຣສ຺ສ ຐານຠູຕໍ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ປິຓ຺ຑສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອຏ຺ຐເມ ປາຫຸນການິ ຠວນ຺ຕີຕິ ຕຖາຣູເປ ນກ຺ຂຕ຺ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ເປເສຕພ຺ພານິ ປາຫຸນການິ ຠວນ຺ຕິ, ອາຄນ຺ຕຸກປຓ຺ຓາກາຣທານານິ ວາ. ສຍໍຈຣຓທິວເສ ສມວຍຊາຕິໂຄຕ຺ຕາ ກຸມາຣກາ ຕໂຕ ຕໂຕ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ. ກຸມາຣິກາໂຍປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວານຸຣູເປນ ອລງ຺ກຕາ ຕຫໍ ຕຫໍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣ ກຸມາຣິກາໂຍປິ ຍຖາຣຸຈິການໍ ກຸມາຣການໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສນ຺ຕິ, ກຸມາຣກາປິ ກຸມາຣິການໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອສຕິ ອນ຺ຕມໂສ ມາລາຄຸເຬນປິ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕິ. ອນ຺ວາວິຏ຺ຐາຕິ ອນຸ ອາວິຏ຺ຐາ. ຕໍທິວສໍ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕາ ກຸມາຣິກາໂຍ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ ປຏິປເຖ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ຉຓປູວໍ ທເທຍ຺ຍຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ທານານຸໂມທນຕ຺ຖໍ ປກິຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນໍ ເທເສຍ຺ຍ, ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ພາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍຸໍ. ມາໂຣ ຕາສໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອນ຺ວາວິສິ. ປາຬິຍໍ ປນ ມາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປິຓ຺ຑມລຕ຺ຖາຕິ ເອຕ຺ຕກໍເຍວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ກິໍ ປນ ສຕ຺ຖາ ມາຣາວຏ຺ຏນໍ ອຊານິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐຕິ? ອາມ ອຊານິຕ຺ວາ. ກສ຺ມາ? ອນາວຊ຺ຊນຕາຍ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ – ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຠຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມ, ນ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊນໍ ນ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ. ປວິຏ຺ໂຐ ປນ ມນຸສ຺ສານໍ ອຸປຈາຣເຠທໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ກິໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ? ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ອາມິສຕ຺ຖໍ ມາຣາວຏ຺ຏນໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ອນນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ.

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ອມິຕ຺ຕວິຊເຍນ ວິຍ ຕຸຏ຺ໂຐ ສກລຄາເມ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄາມິຍມນຸສ຺ສເວເສນ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕຖາຫໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ອິທໍ ໂສ ມຸສາ ຠາສຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ມຍາ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນ ປວິສິສ຺ສຕິ, ອຖ ນໍ ຄາມທາຣກາ ‘ສກລຄາເມ ຈຣິຕ຺ວາ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂມ຺ປິ ອລຠິຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຸນ ປວິຏ຺ໂຐສີ’ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠຄວາ ປນ – ‘‘ສຈາຍໍ ມໍ ເອວໍ ວິເຫເຐສ຺ສຕິ ມຸທ຺ຘມສ຺ເສວ ສຕ຺ຕຘາ ຜລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ອປວິສິຕ຺ວາ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ປສວີຕິ ຊເນສິ ນິປ຺ຜາເທສິ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ອາສາເທຕ຺ວາ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ. ນ ເມ ປາປໍ ວິປຈ຺ຈຕີຕິ ມມ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ. ນິປ຺ຜລໍ ເອຕນ຺ຕິ ກິໍ ນຸ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ມຎ຺ຎສິ? ມາ ເອວໍ ມຎ຺ຎິ, ອຕ຺ຖິ ຕຍາ ກຕສ຺ສ ປາປສ຺ສ ຜລນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ກິຎ຺ຈນນ຺ຕິ ມທ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ຣາຄກິຎ຺ຈນາທິ ກິເລສຊາຕໍ. ອາຠສ຺ສຣາ ຍຖາຕິ ຍຖາ ອາຠສ຺ສຣາ ເທວາ ສປ຺ປີຕິກຊ຺ຌາເນນ ຍາເປນ຺ຕາ ປີຕິຠກ຺ຂາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວິສ຺ສາມາຕິ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ກສ຺ສກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໕. ນວເມ ນິພ຺ພານປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍາຕິ ນິພ຺ພານໍ ອປທິສິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕາຍ. ຫຏຫຏເກໂສຕິ ປຸຣິມເກເສ ປຈ຺ຉໂຕ, ປຈ຺ຉິມເກເສ ປຸຣໂຕ ວາມປສ຺ສເກເສ ທກ຺ຂິຓໂຕ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ສເກເສ ວາມໂຕ ຜຣິຕ຺ວາ ຜຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓເກໂສ. ມມ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສວິຎ຺ຎາຓາຍຕນນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສປິ ວິຎ຺ຎາຓາຍຕນມ຺ປິ ມເມວາຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ເສນ ວິຎ຺ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກາ ຘມ຺ມາ ຄຫິຕາ, ວິຎ຺ຎາຓາຍຕເນນ ສພ຺ພານິປິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ອາວຊ຺ຊນາທິວິຎ຺ຎາຓານິ. ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ມໂນຕິ ສາວຊ຺ຊນກໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມາຕິ ອາຣມ຺ມຓຘມ຺ມາ. ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ສາວຊ຺ຊເນນ ຠວງ຺ເຄນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຜສ຺ໂສ. ວິຎ຺ຎາຓາຍຕນນ຺ຕິ ຊວນຈິຕ຺ຕໍ ຕທາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ.

ຕເວວ ປາປິມ, ຈກ຺ຂູຕິ ຍໍ ໂລເກ ຕິມິຣກາຈາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸຕໍ ອເນກໂຣຄາຍຕນໍ ອຸປກ຺ກວິປກ຺ກໍ ອນ຺ຕມໂສ ກາຓຈກ຺ຂຸປິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເວວ ຠວຕຸ. ຣູປາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ຍໍ ຠຓ຺ຑກໍ ‘‘ມມ ອິທ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຍ ວທນ຺ຕິ ມມນ຺ຕິ ຈາຕິ ເຍ ຈ ປຸຄ຺ຄລາ ‘‘ມມ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ເຈ ເຕ ມໂນ ອຕ຺ຖີຕິ ເອເຕສຸ ຈ ຐາເນສຸ ຍທິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ. ນ ເມ ສມຓ ໂມກ຺ຂສີຕິ ສມຓ ມຍ຺ຫໍ ວິສຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສສິ. ຍໍ ວທນ຺ຕີຕິ ຍໍ ຠຓ຺ຑກໍ ວທນ຺ຕິ, ນ ຕໍ ມຍ຺ຫໍ. ເຍ ວທນ຺ຕີຕິ ເຍປິ ປຸຄ຺ຄລາ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ, ນ ເຕ ອຫໍ. ນ ເມ ມຄ຺ຄມ຺ປິ ທກ຺ຂສີຕິ ຠວໂຍນິຄຕິອາທີສຸ ມຍ຺ຫໍ ຄຕມຄ຺ຄມ຺ປິ ນ ປສ຺ສສິ. ນວມໍ.

໑໐. ຣຊ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໖. ທສເມ ອຫນໍ ອຆາຕຍນ຺ຕິ ອຫນນ຺ເຕນ ອຆາຕຍນ຺ເຕນ. ອຊິນໍ ອຊາປຍນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ຘນຊານິໍ ອກໂຣນ຺ເຕນ ອກາຣາເປນ຺ເຕນ. ອໂສຈໍ ອໂສຈາປຍນ຺ຕິ ອໂສຈນ຺ເຕນ ອໂສຈາປຍນ຺ເຕນ. ອິຕິ ຠຄວາ ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ຣຊ຺ເຊ ວິຊິເຕ ທຓ຺ຑກຣປີຬິເຕ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ກາຣຸຎ຺ຎວເສນ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸ’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ປມາທຏ຺ຐານໍ, ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ສກ຺ກາ ໂອຕາຣໍ ລຠິຕຸໍ, ຄຈ຺ຉາມິ ອຸສ຺ສາຫມສ຺ສ ຊເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອິທ຺ຘິປາທາຕິ ອິຊ຺ຌນກໂກຏ຺ຐາສາ. ຠາວິຕາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ພຫຸລີກຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຕາ. ຍານີກຕາຕິ ຍຸຕ຺ຕຍານໍ ວິຍ ກຕາ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ປຕິຏ຺ຐຏ຺ເຐນວຕ຺ຖຸກຕາ. ອນຸຏ຺ຐິຕາຕິ ອວິຊຫິຕາ ນິຈ຺ຈານຸພທ຺ຘາ. ປຣິຈິຕາຕິ ສາຕຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສຸປຣິຈິຕາ ກຕາ ອິສ຺ສາສສ຺ສ ອວິຣາຘິຕເວຘິຫຕ຺ໂຖ ວິຍ. ສຸສມາຣທ຺ຘາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສມາຣທ຺ຘາ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວນາ. ອຘິມຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ.

ປພ຺ພຕສ຺ສາຕິ ປພ຺ພໂຕ ຠເວຍ຺ຍ. ທ຺ວິຕ຺ຕາວາຕິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ເອໂກ ປພ຺ພໂຕ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ຕາວ ມຫນ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ ເອກສ຺ສ ນາລໍ, ນ ປຣິຍຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ວິທ຺ວາ ສມຎ຺ຈເຣຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ສມໍ ຈເຣຍ຺ຍ. ຍໂຕນິທານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິທານໍ, ຕໍ ຍໂຕນິທານໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂຍ ອທກ຺ຂິ. ກຖໍ ນເມຍ຺ຍາຕິ ໂສ ຊນ຺ຕຸ ເຕສຸ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິທານຠູເຕສຸ ກາເມສຸ ເກນ ກາຣເຓນ ນເມຍ຺ຍ. ອຸປຘິໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ກາມຄຸຓອຸປຘິໍ ‘‘ສງ຺ໂຄ ເອໂສ, ລຄ຺ຄນເມຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາ. ຕສ຺ເສວ ຊນ຺ຕຸ ວິນຍາຍ ສິກ຺ເຂຕິ ຕສ຺ເສວ ອຸປຘິສ຺ສ ວິນຍາຍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ທສມໍ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສມ຺ພຫຸລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໗. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ຊຏຓ຺ຑຸເວນາຕິ ຊຏາຈຸມ຺ພຏເກນ. ອຊິນກ຺ຂິປນິວຕ຺ໂຖຕິ ສຂຸຣໍ ອຊິນຈມ຺ມໍ ເອກໍ ນິວຕ຺ໂຖ ເອກໍ ປາຣຸໂຕ. ອຸທຸມ຺ພຣທຓ຺ຑນ຺ຕິ ອປ຺ປິຈ຺ຉຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ອີສກໍ ວງ຺ກໍ ອຸທຸມ຺ພຣທຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ. ເອຕທໂວຈາຕິ ໂລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວຈນໍ ນາມ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸປິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ, ປພ຺ພຊິເຕສຸປິ ມຫລ຺ລກສ຺ສາຕິ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຘານຠູມິຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອຕໍ ‘‘ທຫຣາ ຠວນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ໂອກມ຺ເປຕ຺ວາຕິ ຫນຸເກນ ອຸຣໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ອໂຘນຕໍ ກຕ຺ວາ. ຊິວ຺ຫໍ ນິລ຺ລາເລຕ຺ວາຕິ ກພຣມຫາຊິວ຺ຫໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘມໂຘ ອຸຠຍປສ຺ເສສຸ ຈ ລາເລຕ຺ວາ. ຕິວິສາຂນ຺ຕິ ຕິສາຂໍ. ນລາຏິກນ຺ຕິ ຠກຸຏິໍ, ນລາເຏ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ວລິຕ຺ຕຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ກາມີຕິ ຕຸມ຺ເຫ ຊານນ຺ຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ເຕເລ ປຈ຺ຈິສ຺ສຖາຕິ ວຕ຺ວາ ເອກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ປຐມໍ.

໒. ສມິທ຺ຘິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໘. ທຸຕິເຍ ລາຠາ ວຕ ເມ, ສຸລທ຺ຘໍ ວຕ ເມຕິ ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນຎ຺ຈ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ລາຠາ ມຍ຺ຫໍ ສຸລທ຺ຘນ຺ຕິ. ໂສ ກິຣາຍສ຺ມາ ປຈ຺ຉາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທິກໍ ຕາວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກລ຺ລຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຫາເສຕ຺ວາ ໂຕເສຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ. ເຕນສ຺ສ ເອວມໂຫສິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ອຍໍ ສມິທ຺ຘິ ຠິກ຺ຂຸ ປາສາທິກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສທິໂສ, ຍາວ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ. ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສປ຺ປາຍໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ສຕິປຎ຺ຎາ ຈ ເມ ພຸທ຺ຘາຕິ ມຍາ ສຕິ ຈ ປຎ຺ຎາ ຈ ຎາຕາ. ກຣສ຺ສຸ ຣູປານີຕິ ພຫູນິປິ ວິຠິໍສກາຣຫານິ ຣູປານິ ກຣສ຺ສຸ. ເນວ ມໍ ພ຺ຍາຘຍິສ຺ສສີຕິ ມໍ ເນວ ເວຘຍິສ຺ສສິ ນ ກມ຺ປສ຺ເສສິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂຄຘິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕໙. ຕຕິເຍ ອິສິຄິລິປສ຺ເສຕິ ອິສິຄິລິສ຺ສ ນາມ ປພ຺ພຕສ຺ສ ປສ຺ເສ. ກາຬສິລາຍນ຺ຕິ ກາຬວຓ຺ຓາຍ ສິລາຍໍ. ສາມຍິກໍ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕກ຺ຂເຓ ປຈ຺ຈນີກຘມ຺ເມຫິ ວິມຸຈ຺ຈຕິ, ອາຣມ຺ມເຓ ຈ ອຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂລກິຍສມາປຕ຺ຕິ ສາມຍິກາ ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິ ນາມ. ຜຸສີຕິ ປຏິລຠິ. ປຣິຫາຍີຕິ ກສ຺ມາ ຍາວ ຉຏ຺ຐໍ ປຣິຫາຍິ? ສາພາຘຕ຺ຕາ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ວາຕປິຕ຺ຕເສມ຺ຫວເສນ ອນຸສາຍິໂກ ອາພາໂຘ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ສມາຘິສ຺ສ ສປ຺ປາເຍ ອຸປກາຣກຘມ຺ເມ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອປ຺ປິຕປ຺ປິຕາຍ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫາຍຕິ.

ຍໍນູນາຫໍ ສຕ຺ຖໍ ອາຫເຣຍ຺ຍນ຺ຕິ ໂສ ກິຣ ຈິນ຺ເຕສິ, ຍສ຺ມາ ປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ກາລງ຺ກໂຣໂຕ ອນິພທ຺ຘາ ຄຕິ ໂຫຕິ, ອປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ນິພທ຺ຘາ ຄຕິ ໂຫຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕຸກາໂມ, ສຕ຺ຖາຫຣຓຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ໂຫຕິ. ໂຍ ເອວໍ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ, ໂສ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ມຍາ ປນ ປຏິພາຫິໂຕປິ ເອສ ນ ໂອຣມິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖາຣາ ປຏິພາຫິໂຕ ໂອຣມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຖກາໂມ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ຊລາຕິ ຊລມານາ. ປາເທ ວນ຺ທາມິ ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ ຕວ ປາເທ ວນ຺ທາມິ. ຊຸຕິນ຺ຘຣາຕິ ອານຸຠາວຘຣາ. ອປ຺ປຕ຺ຕມານໂສຕິ ອປ຺ປຕ຺ຕອຣຫຕ຺ໂຕ. ເສໂຂຕິ ສີລາທີນິ ສິກ຺ຂມາໂນ ສກຣຓີໂຍ. ຊເນ ສຸຕາຕິ ຊເນ ວິສ຺ສຸຕາ. ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣິຕໍ ໂຫຕີຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ? ອຸຕ຺ຕາໂນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ເຖນ ຄລນາຬິໍ ຉິນ຺ທິ, ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ເຖໂຣ ເວທນໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ຕໍເຍວ ເວທນໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສມສີສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສມສີສີ ນາມ ຕິວິໂຘ ໂຫຕິ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ, ໂຣຄສມສີສີ, ຊີວິຕສມສີສີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຐານາທີສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ – ‘‘ອິມໍ ອໂກເປຕ຺ວາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອິຣິຍາປຖໂກປນຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອິຣິຍາປຖສມສີສີ ນາມ. ໂຍ ປນ ຈກ຺ຂຸໂຣຄາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ສຕິ – ‘‘ອິໂຕ ອນຸຏ຺ຐິໂຕວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕິ, ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ໂຣຄໂຕ ວຸຏ຺ຐານຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ໂຣຄສມສີສີ ນາມ. ເກຈິ ປນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອິຣິຍາປເຖ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ໂຣເຄ ປຣິນິພ຺ພານວເສເນຕ຺ຖ ສມສີສິຕໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ຊີວິຕກ຺ຂໂຍ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຊີວິຕສມສີສີ ນາມ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອາສວປຣິຍາທານຎ຺ຈ ໂຫຕິ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມສີສີ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໑໖).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປວຕ຺ຕິສີສໍ ກິເລສສີສນ຺ຕິ ທ຺ເວ ສີສານິ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕິສີສໍ ນາມ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ກິເລສສີສໍ ນາມ ອວິຊ຺ຊາ. ເຕສຸ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ ເຂເປຕິ, ອວິຊ຺ຊາ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປາໂທ ນຕ຺ຖິ. ມຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ປນ ຜລໍ, ຜລານນ຺ຕຣໍ ຠວງ຺ຄໍ, ຠວງ຺ຄໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ, ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ວາ ໂຫຕິ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ ວາ. ຕິຂິເຓນ ອສິນາ ສີເສ ຉິຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ຫິ ເອໂກ ວາ ທ຺ເວ ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວາຣາ ອວສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ, ຈິຕ຺ຕານໍ ປນ ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍ ອາສວກ຺ຂໂຍ ຈ ຊີວິຕປຣິຍາທານຎ຺ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ສມູລໍ ຕຓ຺ຫມພ຺ພຸຍ຺ຫາຕິ ອວິຊ຺ຊາມູເລນ ສມູລກໍ ຕຓ຺ຫໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ.

ວິວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘໍ. ເສມານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຍິຕໍ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ອຸຕ຺ຕານໂກ ສຍິໂຕ, ຕຖາປິສ຺ສ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ປຣິຈິຕສຍນຕ຺ຕາ ສີສໍ ທກ຺ຂິຓໂຕວ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ຘູມາຍິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຘູມາຍິຕຠາວໍ. ຕສ຺ມິໍ ຫິ ຂເຓ ຘູມວລາຫກາ ວິຍ ຕິມິຣວລາຫກາ ວິຍ ຈ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ວິຎ຺ຎາຓໍ ສມນ຺ເວສຕີຕິ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສຕິ. ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນາຕິ ປຏິສນ຺ຘິວິຎ຺ຎາເຓນ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິເຕນ, ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕກາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເພລຸວປຓ຺ຑຸວີຓນ຺ຕິ ເພລຸວປກ຺ກໍ ວິຍ ປຓ຺ຑຸວຓ຺ຓໍ ສຸວຓ຺ຓມຫາວີຓໍ. ອາທາຍາຕິ ກຈ຺ເຉ ຐເປຕ຺ວາ. ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ໂຄຘິກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນ ຊານາມິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຸທ຺ທກທາຣກວຓ຺ຓີ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ນາຘິຄຈ຺ຉາມີຕິ ນ ປສ຺ສາມິ. ໂສກປເຣຕສ຺ສາຕິ ໂສເກນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສ. ອຠສ຺ສຖາຕິ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ປຕິຕາ. ຕຕິຍໍ.

໔. ສຕ຺ຕວສ຺ສານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໐. ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານີຕິ ປຸເຣ ໂພຘິຍາ ຉພ຺ພສ຺ສານິ, ໂພຘິໂຕ ປຈ຺ຉາ ເອກໍ ວສ຺ສໍ. ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂຕິ ‘‘ສເຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ກາຍທ຺ວາຣາທີສຸ ກິຎ຺ຈິເທວ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ປສ຺ສາມິ, ໂຈເທສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວິວຣໍ ອເປກ຺ຂມາໂນ. ອລຠມາໂນຕິ ຣຖເຣຓຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ. ເຕນາຫ –

‘‘ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຠຄວນ຺ຕໍ, ອນຸພນ຺ຘິໍ ປທາປທໍ;

ໂອຕາຣໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຕີມໂຕ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໔໔໘);

ອຸປສງ຺ກມີຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ອຕິຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິ.

ຌາຍສີຕິ ຌາຍນ຺ໂຕ ອວຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນສີຕິ ວທຕິ. ວິຕ຺ຕໍ ນຸ ຊີໂນຕິ ສຕໍ ວາ ສຫສ຺ສໍ ວາ ຊິໂຕສິ ນຸ. ອາຄຸໍ ນຸ ຄາມສ຺ມິນ຺ຕິ, ກິໍ ນຸ ອນ຺ໂຕຄາເມ ປມາຓາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ອກາສິ, ເຍນ ອຎ຺ເຎສໍ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣສິ? ສກ຺ຂິນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕຠາວໍ.

ປລິຂາຍາຕິ ຂຓິຕ຺ວາ. ຠວໂລຠຊປ຺ປນ຺ຕິ ຠວໂລຠສງ຺ຂາຕໍ ຕຓ຺ຫໍ. ອນາສໂວ ຌາຍາມີຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ຌາເນຫິ ຌາຍາມິ. ປມຕ຺ຕພນ຺ຘູຕິ ມາຣໍ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ເຍເກຈິ ໂລເກ ປມຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ພນ຺ຘຸ.

ສເຈ ມຄ຺ຄໍ ອນຸພຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຍທິ ຕຍາ ມຄ຺ໂຄ ອນຸພຸທ຺ໂຘ. ອເປຫີຕິ ອປຍາຫິ. ອມຈ຺ຈຸເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ ອໂນກາສຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ. ປາຣຄາມິໂນຕິ ເຍປິ ປາຣໍ ຄຕາ, ເຕປິ ປາຣຄາມິໂນ. ເຍປິ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຍປິ ປາຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ເຕປິ ປາຣຄາມິໂນ.

ວິສູກາຍິການີຕິ ມາຣວິສູການິ. ວິເສວິຕານີຕິ ວິຣຸທ຺ຘເສວິຕານິ, ‘‘ອປ຺ປມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ອຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ. ‘‘ທີຆມາຍຸ ມນຸສ຺ສານໍ, ນາຈ຺ຈຍນ຺ຕິ ອໂຫຣຕ຺ຕາ’’ຕິອາທີນິ ປຏິໂລມກາຣຓານິ. ວິປ຺ຜນ຺ທິຕານີຕິ, ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ກາເລ ຫຕ຺ຖິຣາຊວຓ຺ຓສປ຺ປວຓ຺ຓາທິທສ຺ສນານິ. ນິພ຺ເພຊນີຍາຕິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນີຍາ.

ອນຸປຣິຍຄາຕິອາທີສຸ ກິຎ຺ຈາປິ ອຕີຕວຈນໍ ກຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ວິກປ຺ປວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເມທວຓ຺ຓໍ ປາສາຓໍ ວາຍໂສ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອປິ ນາເມຕ຺ຖ ມຸທຸໍ ວິນ຺ເທຍ຺ຍາມ, ອປິ ອສ຺ສາໂທ ສິຍາ’’ຕິ ອນຸປຣິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ໂສ ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສາທໍ ອລຠິຕ຺ວາວ ວາຍໂສ ເອຕ຺ໂຕ ອປກ຺ກເມຍ຺ຍ, ຕໂຕ ປາສາຓາ ອປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວໍ ມຍມ຺ປິ ໂສ ກາໂກ ວິຍ ເສລໍ ໂຄຕມໍ ອາສຊ຺ຊ ອສ຺ສາທໍ ວາ ສນ຺ຖວໍ ວາ ອລຠນ຺ຕາ ໂຄຕມາ ນິພ຺ພິນ຺ທິຕ຺ວາ ອປຄຈ຺ຉາມ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ມາຣຘີຕຸສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖໑. ປຎ຺ຈເມ ອຠາສິຕ຺ວາຕິ ເອຕ຺ຖ ອ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຠາສິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠາສຍິຕ຺ວາຕິປິ ປາໂຐ. ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ ‘‘ໂຄປາລກທາຣກໍ ວິຍ ທຓ຺ຑເກນ ຠູມິໍ ເລຂໍ ທຕ຺ວາ ອຕິວິຍ ທຸມ຺ມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ. ‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’ນ຺ຕິ? ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ.

ໂສຈສີຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອາຣຎ຺ຎມິວ ກຸຎ຺ຊຣນ຺ຕິ ຍຖາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ເປສິຕຄຓິກາຣຫຕ຺ຖິນິໂຍ ອາຣຎ຺ຎກໍ ກຸຎ຺ຊຣໍ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອານຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ອານຍິສ຺ສາມ. ມາຣເຘຍ຺ຍນ຺ຕິ ເຕຠູມກວຏ຺ຏໍ.

ອຸປສງ຺ກມິໍສູຕິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂຖກໍ ອຘິວາເສຖ, ມຍໍ ຕໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ປິຕຣໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ. ອຸຈ຺ຈາວຈາຕິ ນານາວິຘາ. ເອກສຕໍ ເອກສຕນ຺ຕິ ເອເກກໍ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ. ກຸມາຣິວຓ຺ຓສຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ກຸມາຣິອຕ຺ຕຠາວານໍ ສຕໍ.

ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ, ທ຺ວີຫິປິ ປເທຫິ ອຣຫຕ຺ຕເມວ ກເຖສິ. ເສນນ຺ຕິ ກິເລສເສນໍ. ສາ ຫິ ປິຍຣູປສາຕຣູປາ ນາມ. ເອກາຫໍ ຌາຍນ຺ຕິ ເອໂກ ອຫໍ ຌາຍນ຺ໂຕ. ສຸຂມນຸໂພຘິນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕສຸຂໍ ອນຸພຸຊ຺ຌິໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປິຍຣູປໍ ສາຕຣູປໍ ເສນໍ ຊິນິຕ຺ວາ ອຫໍ ເອໂກ ຌາຍນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕສຸຂໍ ອນຸພຸຊ຺ຌິໍ. ຕສ຺ມາ ຊເນນ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ນ ກໂຣມິ, ເຕເນວ ຈ ເມ ກາຣເຓນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ຂີ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ.

ກຖໍວິຫາຣີພຫຸໂລຕິ ກຕເມນ ວິຫາເຣນ ພຫຸລໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ອລທ຺ຘາຕິ ອລຠິຕ຺ວາ. ໂຍຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກຕເມນ ຌາເນນ ພຫຸລໍ ຌາຍນ຺ຕໍ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ກາມສຎ຺ຎາ ອລຠິຕ຺ວາວ ປຣິພາຫິຣາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍຕິ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສກາຍສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາ ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ. ສຸວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຏ຺ຐຸ ວິມຸຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ. ອສງ຺ຂຣາໂນຕິ ຕໂຍ ກມ຺ມາຠິສງ຺ຂາເຣ ອນຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ໂຕ. ອໂນໂກຕິ ອນາລໂຍ. ອຎ຺ຎາຍ ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ. ອວິຕກ຺ກຌາຍີຕິ ອວິຕກ຺ເກນ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ຌາຍນ຺ໂຕ. ນ ກຸປ຺ປຕີຕິອາທີສຸ ໂທເສນ ນ ກຸປ຺ປຕິ, ຣາເຄນ ນ ສຣຕິ, ໂມເຫນ ນ ຖີໂນ. ອິເມສຸ ຕີສຸ ມູລກິເລເສສຸ ຄຫິເຕສຸ ທິຍຑ຺ຒກິເລສສຫສ຺ສໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຐມປເທນ ວາ ພ຺ຍາປາທນີວຣຓໍ ຄຫິຕໍ, ທຸຕິເຍນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ຕຕິເຍນ ຖິນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ເສສນີວຣຓານິ. ອິຕິ ອິມິນາ ນີວຣຓປ຺ປຫາເນນ ຂີຓາສວໍ ທສ຺ເສຕິ.

ປຎ຺ໂຈຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກໍ ກິເລໂສຆໍ ຕິຓ຺ໂຓ. ຉຏ຺ຐນ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣິກມ຺ປິ ຉຏ຺ຐໍ ກິເລໂສຆໍ ອຕຣິ. ປຎ຺ໂຈຆຄ຺ຄຫເຓນ ວາ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ, ຉຏ຺ຐຄ຺ຄຫເຓນ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ຄຓສງ຺ຆຈາຣີຕິ ຄເຓ ຈ ສງ຺ເຆ ຈ ຈຣຕີຕິ ສຕ຺ຖາ ຄຓສງ຺ຆຈາຣີ ນາມ. ອທ຺ຘາ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ເຎປິ ສທ຺ຘາ ພຫຸຊນາ ເອກໍເສນ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍນ຺ຕິ ອຍໍ ສຕ຺ຖາ. ອໂນໂກຕິ ອນາລໂຍ.

ອຈ຺ເຉຊ຺ຊ ເນສ຺ສຕີຕິ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຍິສ຺ສຕິ, ມຈ຺ຈຸຣາຊສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານປາຣໍ ນຍິສ຺ສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນຍມານານນ຺ຕິ ນຍມາເນສຸ.

ເສລໍວ ສິຣສູຫຈ຺ຈ, ປາຕາເລ ຄາຘເມສຖາຕິ ມຫນ຺ຕໍ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓໍ ສິລໍ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ປາຕາເລ ປຕິຏ຺ຐຄເວສນໍ ວິຍ. ຂາຓຸໍວ ອຸຣສາສຊ຺ຊາຕິ ອຸຣສິ ຂາຓຸໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິຍ. ອເປຖາຕິ ອປຄຈ຺ຉຖ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສງ຺ຄີຕິກາຣາ ‘‘ອິທມໂວຈາ’’ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ທທ຺ທລ຺ລມານາຕິ ຄາຖໍ ອາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ທທ຺ທລ຺ລມານາຕິ ອຕິວິຍ ຊລມານາ ໂສຠມານາ. ອາຄຎ຺ຉຸນ຺ຕິ ອາຄຕາ. ປນຸທີຕິ ນີຫຣິ. ຕູລໍ ຠຏ຺ຐໍວ ມາລຸໂຕຕິ ຍຖາ ຜລໂຕ ຠຏ຺ຐໍ ສິມ຺ພລິຕູລໍ ວາ ໂປຏກິຕູລໍ ວາ ວາໂຕ ປນຸທຕິ ນີຫຣຕິ, ເອວໍ ປນຸທີຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

ຕຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ມາຣສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.