໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທຕິ ປຸພ຺ພາຣາມສງ຺ຂາເຕ ວິຫາເຣ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປາສາເທ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ເອກາ ອຸປາສິກາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ – ‘‘ອນາຄເຕ ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກາ ໂຫມີ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ເມຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ສຸມນເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຊາຕກາເລ ຈສ຺ສາ ວິສາຂາຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສາ ຍທາ ຠຄວາ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ອຄມາສິ, ຕທາ ປຎ຺ຈຫິ ທາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ຄຕາ ປຐມທສ຺ສນມ຺ຫິເຍວ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນກຸມາຣສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ມາຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ຕສ຺ມາ ມິຄາຣມາຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຍ ກາຣິເຕ ປາສາເທ.

ພຫິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກຕິ ປາສາທທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ, ນ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ. ໂສ ກິຣ ປາສາໂທ ໂລຫປາສາໂທ ວິຍ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ເຕນ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ເຕສຸ ປາຈີນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ ປາສາທຈ຺ຉາຍາຍໍ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາຕິ ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉາ ປຣູຬ຺ຫນຂາ ປຣູຬ຺ຫໂລມາ, ກຈ຺ຉາທີສຸ ທີຆໂລມາ ທີຆນຂາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂາຣິວິວິຘນ຺ຕິ ວິວິຘຂາຣິໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑກໍ. ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອວິທູຣມຄ຺ເຄນ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ. ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ, ມຍ຺ຫໍ ນາມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖາຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຣາຊາ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ເອວຣູປານໍ ນຄ຺ຄໂຠຄ຺ຄນິສ຺ສິຣິການໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ‘ມຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຫາຍ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທຸພ຺ໂຠຊນທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາທີນິ ອນຸໂຠມ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ຊລິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນ ກເຖຍ຺ຍຸໍ. ເອວໍ ກເຕ ປນ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມກາສິ. ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍຊານນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສິ.

ກາສິກຈນ຺ທນນ຺ຕິ ສຓ຺ຫຈນ຺ທນໍ. ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ມາລໍ, ສຸຄນ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ວິເລປນຎ຺ຈ ຘາເຣນ຺ເຕນ.

ສໍວາເສນາຕິ ສຫວາເສນ. ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ສຸສີໂລ ວາ ທຸສ຺ສີໂລ ວາຕິ ສໍວສນ຺ເຕນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ທີເຆນ ກາເລນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕ຺ຕເຣນ. ທ຺ວີຫຕີຫຎ຺ຫິ ສໍຍຕາກາໂຣ ຈ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາກາໂຣ ຈ ນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມນສິກໂຣຕາຕິ ສີລມສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ມນສິກໂຣນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ນ ອິຕເຣນ. ປຎ຺ຎວຕາຕິ ຕມ຺ປິ ສປ຺ປຎ຺ເຎເນວ ປຓ຺ຑິເຕນ. ພາໂລ ຫິ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ສໍໂວຫາເຣນາຕິ ກຖເນນ.

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂວຫາຣໍ ອຸປຊີວຕິ;

ເອວໍ ວາເສຏ຺ຐ ຊານາຫິ, ວາຓິໂຊ ໂສ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ພ຺ຍວຫາໂຣ ໂວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍໂວຫາຣາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນຣິຍໂວຫາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໓) ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາ. ‘‘ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ໂສ ໂວຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕) ເອຕ຺ຖ ກຖາ ໂວຫາໂຣ. ອິຘາປິ ເອໂສວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ສມ຺ມຸຂາ ກຖາ ປຣມ຺ມຸຂາຍ ກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ ກຖາ ຈ ສມ຺ມຸຂາຍ ກຖາຍ, ຕຖາ ປຸຣິມກຖາ ຈ ປຈ຺ຉິມກຖາຍ, ປຈ຺ຉິມກຖາ ຈ ປຸຣິມກຖາຍ. ໂສ ກເຖນ຺ເຕເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ‘‘ອສຸຈິ ເອໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ສຸຈິສີລສ຺ສ ປນ ປຸຣິມໍ ປຈ຺ຉິເມນ, ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ປຸຣິເມນ ສເມຕິ, ສມ຺ມຸຂາກຖິຕໍ ປຣມ຺ມຸຂາກຖິເຕນ, ປຣມ຺ມຸຂາກຖິຕຎ຺ຈ ສມ຺ມຸຂາກຖິເຕນ, ຕສ຺ມາ ກເຖນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ສຸຈິຠາໂວ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຖາໂມຕິ ຎາຓຖາໂມ. ຍສ຺ສ ຫິ ຎາຓຖາໂມ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຸປທ຺ທເວສຸ ຄເຫຕພ຺ພຄ຺ຄຫຓໍ ກຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອທ຺ວາຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຈຣຕິ. ເຕນາຫ ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ສາກຈ຺ຉາຍາຕິ ສໍກຖາຍ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ກຖາ ອຸທເກ ເຄຓ຺ຑຸ ວິຍ ອຸປ຺ປລວຕິ, ປຎ຺ຎວໂຕ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຠານໍ ອນນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ. ອຸທກວິປ຺ຜນ຺ທິເຕເນວ ຫິ ມຈ຺ໂຉ ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ວາຕິ ຎາຍຕິ. ໂອຈຣກາຕິ ເຫຏ຺ຐາຈຣກາ. ຈຣາ ຫິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກນ ຈຣນ຺ຕາປິ ເຫຏ຺ຐາ – ຈຣກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອຈຣິຕ຺ວາຕິ ອວຈຣິຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ, ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ຣຊຎ຺ຈ ຊລ຺ລຎ຺ຈ. ວຓ຺ຓຣູເປນາຕິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐາເນນ. ອິຕ຺ຕຣທສ຺ສເນນາຕິ ລຫຸກທສ຺ສເນນ. ວິຍຎ຺ຊເນນາຕິ ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑເກນ. ປຕິຣູປໂກ ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວາຕິ ສຸວຓ຺ຓກຸຓ຺ຑລປຕິຣູປໂກ ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວ. ໂລຫຑ຺ຒມາໂສຕິ ໂລຫຑ຺ຒມາສໂກ. ປຐມໍ.

໒. ປຎ຺ຈຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໓. ທຸຕິເຍ ຣູປາຕິ ນີລປີຕາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ກາມານໍ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕໍ ກາມານໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປຄຣຸໂກ ອາຫ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍໂຕຕິ ຍທາ. ມນາປປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ມນາປນິປ຺ຜຕ຺ຕິກໍ ມນາປໂກຏິກໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ມນາປານິ ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ສມ຺ມຸຕິມນາປຎ຺ຈ. ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ນາມ ຍໍ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ ອກນ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທາປິ ອິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ກນ຺ຕາ ມນາປາ, ມຊ຺ຌິມເທສວາສີນໍ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉາ. ເຕສຎ຺ຈ ໂມຣມໍສາທີນິ ອິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ຕານິ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉານິ. ອິທໍ ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ. ອິຕຣໍ ສມ຺ມຸຕິມນາປໍ.

ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ໂລເກ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ວິຠຊິຕ຺ວາ ປນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ວິຠຊນ຺ເຕນ ຈ ນ ອຕິອິສ຺ສຣານໍ ມຫາສມ຺ມຕມຫາສຸທສ຺ສນຘມ຺ມາໂສກາທີນໍ ວເສນ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ທິປ຺ປກປ຺ປມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອມນາປໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຕິທຸຄ຺ຄຕານໍ ທຸລ຺ລຠນ຺ນປານານໍ ວເສນປິ ນ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ກຓາຊກຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິປິ ປູຕິມໍສສ຺ສ ຣໂສປິ ອຕິມຘຸໂຣ ອມຕສທິໂສ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມານໍ ປນ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕເສຏ຺ຐິ ກຸຏຸມ຺ພິກວາຓິຊາທີນໍ ກາເລນ ອິຏ຺ຐໍ ກາເລນ ອນິຏ຺ຐໍ ລຠມານານໍ ວເສນ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊວນໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຊວນຎ຺ຫິ ອິຏ຺ເຐປິ ຣຊ຺ຊຕິ ອນິຏ຺ເຐປິ, ອິຏ຺ເຐປິ ທຸສ຺ສຕິ ອນິຏ຺ເຐປິ. ເອກນ຺ຕໂຕ ປນ ວິປາກຈິຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ສງ຺ຆໍ ວາ ມຫາເຈຕິຍາທີນິ ວາ ອຸຬາຣານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ທິສ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ປິທຫນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຖເກນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໂສຕວິຎ຺ຎາຓານິ ປນ ເຕສໍ ກຸສລວິປາກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຄູຖສູກຣາທໂຍ ຄູຖຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄູຖທສ຺ສເນ ປນ ເນສໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຆາຍເນ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ, ຣສສາຍເນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ອກຸສລວິປາກເມວ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ປຸຄ຺ຄລມນາປຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຕ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຣູປາຕິອາທິມາຫ.

ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນາມໍ. ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາຕິ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ອາມຸຕ຺ຕມຓິກຸຓ຺ຑເລ ສຊ຺ຊິຕາຍ ອາປານຠູມິຍາ ນິສິນ຺ນວເສເນວ ມຫຕາ ຣາຊານຸຠາເວນ ປຣເມນ ອິສ຺ສຣິຍວິຠເວນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິວາ ປທີເປ ວິຍ ອຸທກາຠິສິຕ຺ເຕ ອງ຺ຄາເຣ ວິຍ ສູຣິຍຸຏ຺ຐາເນ ຂຊ຺ໂຊປນເກ ວິຍ ຈ ຫຕປ຺ປເຠ ຫຕໂສເຠ ຕໍ ຕຖາຄຕຎ຺ຈ ເຕຫິ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ວິໂຣຈມານໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມຫນ຺ຕາ ວຕ ໂຠ ພຸທ຺ຘາ ນາມາ’’ຕິ ປຏິຠານໍ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ໂກກນທນ຺ຕິ ປທຸມສ຺ເສເວຕໍ ເວວຈນໍ. ປາໂຕຕິ ກາລສ຺ເສວ. ສິຍາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອວີຕຄນ຺ຘນ຺ຕິ ອວິຄຕຄນ຺ຘໍ. ອງ຺ຄີຣສນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຠຄວໂຕ ຫິ ອງ຺ຄໂຕ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄີຣໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ໂກກນທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປາໂຕວ ຜຸລ຺ລໍ ອວີຕຄນ຺ຘໍ ສິຍາ, ເອວເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອງ຺ຄີຣສໍ ຕປນ຺ຕໍ ອາທິຈ຺ຈມິວ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ວິໂຣຈມານໍ ປສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ຠຄວນ຺ຕໍ ອຈ຺ຉາເທສີຕິ ຠຄວໂຕ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກໂວຫາຣໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອີທິສໍ ວຈນໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກິຣ ອຸປາສໂກ – ‘‘ເອເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓສຸ ປສີທິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ເທນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ເຕ ຠຄວໂຕວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອທາສິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂທຓປາກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໔. ຕຕິເຍ ໂທຓປາກກຸຣນ຺ຕິ ໂທຓປາກໍ ກຸຣໍ, ໂທຓສ຺ສ ຕຓ຺ຑຸລານໍ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ຕທູປິຍຎ຺ຈ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ປຸພ຺ເພ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍທິວສໍ ປນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕວ ທສພລໍ ສຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ມຫສ຺ສາສີຕິ ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ພລວາ ຠຕ຺ຕປຣີຬາໂຫ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມາ ມຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາເສຫິ ອສ຺ສສຕິ, ຄຕ຺ຕໂຕປິສ຺ສ ເສທພິນ຺ທູນິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕເມນໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຐຕ຺ວາ ຍມກຕາລວຓ຺ເຏຫິ ພີຊນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ປນ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມຫສ຺ສາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສີຕິ, ຣາຊາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ກິລມຕິ, ຜາສຸ ວິຫາຣໍ ທານິສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠາສິ. ມນຸຊສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ກຫາປຓສຕນ຺ຕິ ປາຕຣາເສ ປຓ຺ຓາສໍ ສາຍມາເສ ປຓ຺ຓາສນ຺ຕິ ເອວໍ ກຫາປຓສຕໍ. ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມງ຺ຄລອສິໍ ກສ຺ສ ທມ຺ມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ອສຸກສ຺ສ ນາມ ເທຫີຕິ ໂສ ຕໍ ອສິໍ ທຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ‘‘ຄາຖໍ ວທຖ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣ ສຸທໍ ຠາສຕີຕິ ກຖໍ ຠາສຕິ? ຠຄວຕາ ອນຸສິຏ຺ຐິນິຍາເມນ. ຠຄວາ ຫິ ນໍ ເອວໍ ອນຸສາສິ – ‘‘ມາຓວ, ອິມໍ ຄາຖໍ ນໂຏ ວິຍ ປຕ຺ຕປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມາ ອວຈ, ຣຎ຺ໂຎ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຐມປິຓ຺ຑາທີສຸປິ ອວຕ຺ວາ ໂວສານປິຓ຺ເຑ ຄຫິເຕ ວເທຍ຺ຍາສິ, ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາວ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສຕິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ສິຕ຺ຖານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຕທຸປິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕາວຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫາເຣຍ຺ຍາສິ, ປາຕຣາເສ ຈ ວຕ຺ວາ ສາຍມາເສ ມາ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ສາຘູຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ປາຕຣາສໍ ຠຸຕ຺ວາ ຄຕຕ຺ຕາ ສາຍມາເສ ຠຄວໂຕ ອນຸສິຏ຺ຐິນິຍາເມນ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຣາຊາ ທສພລສ຺ສ ວຈນໍ ສຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ປາຕິຍໍເຍວ ຉຑ຺ເຑສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ສິຕ຺ຖານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຕທຸປິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕຕ຺ຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫຣິໍສຸ.

ນາຬິໂກທນປຣມຕາຍ ສຓ຺ຐາສີຕິ ໂສ ກິຣ ມາຓໂວ ທິວເສ ທິວເສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທສພລສ຺ສ ວິສ຺ສາສິໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຣາຊາ ກິຕ຺ຕກໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ນາຬິໂກທນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຣິສຠາໂຄ ເອສ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາຖໍ ມາ ວທີຕິ. ອິຕິ ຣາຊາ ຕຕ຺ເຖວ ສຓ຺ຐາສິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກນ ເຈວ ອຕ຺ເຖນ ສມ຺ປຣາຍິເກນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ສລ຺ລິຂິຕສຣີຣຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ໂຖ ນາມ, ສີລໍ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ໂຖ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຫິ ສີລງ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕຕິ ເວເທຫີຕິ ປຓ຺ຑິຕາຘິວຈນເມຕໍ, ປຓ຺ຑິຕິຕ຺ຖິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຣງ຺ຄິນິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຈມ຺ມປຏິມຸຎ຺ຈນາທີຫິ ສນ຺ນາຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ສງ຺ຄາເມສຸນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຌິໍສຸ. ເກນ ກາຣເຓນ? ມຫາໂກສລຣຎ຺ຎາ ກິຣ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ຘີຕຣໍ ເທນ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຊ຺ຊານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐາໂນ ກາສິຄາໂມ ນາມ ຘີຕຸ ທິນ຺ໂນ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ຈ ປິຕຣິ ມາຣິເຕ ມາຕາປິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວິໂຍຄໂສເກນ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຕາ. ຕໂຕ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ – ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາຣິຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ສນ຺ຕໂກ ຄາໂມ’’ຕິ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣຕິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວປິ ມາຕຸລຠາຄິເນຍ຺ຍາ ຍຸຊ຺ຌິໍສຸ.

ປາປາ ເທວທຕ຺ຕາທໂຍ ມິຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ. ເຕເຍວສ຺ສ ສຫາຍາຕິ ປາປສຫາໂຍ. ເຕສ຺ເວວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິນ຺ນໍ ສມ຺ປວງ຺ກນ຺ຕິ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ. ປເສນທິສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວເສນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸກ຺ຂໍ ເສຕີຕິ ຊິຕານິ ຫຕ຺ຖິອາທີນິ ອນຸໂສຈນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ສຍິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ຠຄວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ຊຍກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ. ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕີຕິ ຊິນນ຺ໂຕ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເວຣິປຸຄ຺ຄລໍ ລຠຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ປຎ຺ຈເມ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສີຕິ ປຣາຊເຍ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິເຕນ ນາມ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕນ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ‘‘ສເຈ ຣາຊາ ອິມຎ຺ຈ ອຸປາຍໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປຸນ ຊິເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຊຍກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ອຠິອຸຍ຺ຍາສິ.

ຍາວສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ຍາວ ຕສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕິ ສຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຈຎ຺ເຎຕິ ຍທາ ອຎ຺ເຎ. ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ ຕໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ຐິຕປຸຄ຺ຄລໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ. ວິລຸມ຺ປຕີຕິ ວິລຸມ຺ປິຍຕິ. ຐານໍ ຫິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຫິ ມຎ຺ຎຕິ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ເຊຕາຣໍ ລຠເຕ ຊຍນ຺ຕິ ຊຍນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຈ຺ຉາ ເຊຕາຣມ຺ປິ ລຠຕິ. ໂຣເສຕາຣນ຺ຕິ ຆຏ຺ເຏຕາຣໍ. ໂຣສໂກຕິ ຆຏ຺ຏໂກ. ກມ຺ມວິວຏ຺ເຏນາຕິ ກມ຺ມປຣິຓາເມນ, ຕສ຺ສ ວິລຸມ຺ປນກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທາເນນ. ໂສ ວິລຸຕ຺ໂຕ ວິລຸປ຺ປຕີຕິ ໂສ ວິລຸມ຺ປໂກ ວິລຸມ຺ປິຍຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໗. ຉຏ຺ເຐ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານກາເລ ສູຕິຆຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສີຕິ, ‘‘ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ເມ ຘີຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທິນ຺ນໍ, ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ອລຠິສ຺ສ, ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ອຘິຄມິສ຺ສ, ຕໂຕ ທານິ ປຣິຫີນາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ເສຍ຺ຍາຕິ ທນ຺ຘປຎ຺ຎສ຺ມາ ເອລມູຄປຸຕ຺ຕໂຕ ເອກຈ຺ຈາ ອິຕ຺ຖີເຍວ ເສຍ຺ຍາ. ໂປສາຕິ ໂປເສຫິ. ຊນາຘິປາຕິ ຊນາຘິຠຸໍ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ສສ຺ສຸເທວາຕິ ສສ຺ສຸສສຸຣເທວຕາ. ທິສມ຺ປຕີຕິ ທິສາເຊຏ຺ຐກາ. ຕາທິສາ ສຸຠຄິຍາຕິ ຕາທິສາຍ ສຸຠຣິຍາຍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໘. ສຕ຺ຕເມ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ສມຘິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມາໂທຕິ ກາຣາປກອປ຺ປມາໂທ. ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມວຘານໍ ອຸປກ຺ເຂປໍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຫຕ຺ຖິປທໍ ວິຍ ຫິ ກາຣາປກອປ຺ປມາໂທ, ເສສປທຊາຕານິ ວິຍ ອວເສສາ ຈຕຸຠູມກາ ກຸສລຘມ຺ມາ. ເຕ ຫຕ຺ຖິປເທ ເສສປທານິ ວິຍ ອປ຺ປມາເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອປ຺ປມາທສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຫຕ຺ຖິປທໍ ເສສປທານໍ ອຄ຺ຄໍ ເສຏ຺ຐໍ, ເອວໍ ອປ຺ປມາໂທ ເສສຘມ຺ມານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານມ຺ປິ ເຫສ ປຏິລາຠກຏ຺ເຐນ ໂລກິໂຍປິ ສມາໂນ ອຄ຺ໂຄວ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕານິ ອາຍຸອາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອປ຺ປມາໂທວ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອປ຺ປມາທເມວ ປສໍສນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຍຸອາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອປ຺ປມາໂທວ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ອຕ຺ຖປຏິລາຠາ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ອຏ຺ຐເມ ໂສ ຈ ໂຂ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂສ ຈາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຘມ຺ໂມ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕວ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ປູເຣຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຍ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ເຈຕ຺ຖ ເທສນາຘມ຺ໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປຑ຺ຒມິທນ຺ຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມ ໂອວາທເກ ອນຸສາສເກ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ສຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐິຕສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ປເທສຎາເຓ ຐິໂຕ ນິປ຺ປເທສໍ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ. ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ຍາ ເອສາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ນາມ, ສາ ອຸປຑ຺ຒໍ, ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ເຖເຣນ ‘‘ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຖຣສ຺ສ ອຍໍ ມໂນຣໂຖ, ຍຖາ ປນ ພຫູຫິ ສິລາຖມ຺ເຠ ອຸສ຺ສາປິເຕ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອສຸເກນ ອຸສ຺ສາປິຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອສຸເກນາ’’ຕິ ວິນິພ຺ໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ມາຕິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕິໂຕ’’ຕິ ວິນິພ຺ໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອິຘາປິ ອວິນິພ຺ໂຠຄຘມ຺ໂມ ເຫສ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຍ ປນ ອຸປຑ຺ຒຄຸໂຓ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອຸປຑ຺ຒໍ ນາມ ຊາຕໍ, ສກລຄຸໂຓ ປຏິລພ຺ຠຕີຕິ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສກລໍ ນາມ ຊາຕໍ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ເຈຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິລາຠງ຺ຄໍ ນາມາຕິ ຄຫິຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘາ ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ.

ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທາຕິ, ອານນ຺ທ, ມາ ເອວໍ ອຠຓິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕ຺ວໍ ເສຂປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫສິ, ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕາທິສສ຺ສ ເອວໍ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສກລເມວ ຫິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ອິທໍ ຠຄວາ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ສພ຺ພໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕມູລກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິທານິ ວຈີເຠເທເນວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຏິກງ຺ຂນ຺ຕິ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕີຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອາທິປທານໍເຍວ ຕາວ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ – ສມ຺ມາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ. ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ສມ຺ມາ ໂວທາປນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ມາ ສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ.

ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ຕີຓິ ກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍາຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕາວ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫວິຘມນວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຕເຖວ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ຈ ປຊຫນ຺ຕິ, ນິໂຣຘຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສມ຺ມາ ໂວທາເປຕິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມ຺ມາສຕິ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ ສມ຺ມາ ທຫຕິ.

ອປິເຈສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ກິຈ຺ຈໂຕ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ເຕສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ກິຈ຺ຈໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ວິຣຕິໂຍວ. ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວ.

ເອວໍ ຕາວ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອາທິປທານໍເຍວ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ເອວໍ ຎາຕພ຺ໂພ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊເນຕິ, ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວກໍ ນິສ຺ສິຕໍ, ວິເວເກ ວາ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ວິເວໂກຕິ ວິວິຕ຺ຕຕາ. ວິວິຕ຺ຕຕາ ຈາຍໍ ຕທງ຺ຄວິເວໂກ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນ-ສມຸຈ຺ເຉທ-ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ-ນິສ຺ສຣຓວິເວໂກຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ວິເວເກ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກາເລ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕາທີສຸ. ວິເວກຕ຺ຖາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ.

ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຈ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານເຍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ກິເລເສ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສກເລນ ວຈເນນ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປຣິຓຕຎ຺ຈ, ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣິປກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຠາເວຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສມຄ຺ຄງ຺ເຄສຸ.

ອາຄມ຺ມາຕິ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຈ຺ຈ. ຊາຕິຘມ຺ມາຕິ ຊາຕິສຠາວາ ຊາຕິປກຕິກາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສກໂລ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປມາທໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປມາໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ອຕ຺ຖປຏິລາຠາ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໐. ນວເມ ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສ ທິວາ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ຘນໍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ຣູປິຍສ຺ສາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕມ຺ພໂລຫກາຬໂລຫຜາລກຈ຺ຉປກາທິເຠທສ຺ສ ຆນກຕສ຺ສ ເຈວ ປຣິໂຠຄຠາຊນາທິເຠທສ຺ສ ຈ ຣູປິຍຠຓ຺ຑສ຺ສ ປນ ໂກ ວາໂທ? ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມາ’’ຕິ ກາ ປຣິຈ຺ເຉທກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຓາຊກນ຺ຕິ ສກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕໍ. ພິລງ຺ຄທຸຕິຍນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິກທຸຕິຍໍ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກມຍໍ. ຕິປກ຺ຂວສນນ຺ຕິ ຕີຓິ ຂຓ຺ຑານິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕນິວາສນໍ.

ອສປ຺ປຸຣິໂສຕິ ລາມກປຸຣິໂສ. ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປຣູປຣິຠູມີສຸ ຜລທານວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄມສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກາ. ສຄ຺ຄສ຺ສ ຫິຕາ ຕຕ຺ຣຸປປຕ຺ຕິຊນນໂຕຕິ ໂສວຄ຺ຄິກາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ສຸໂຂ ວິປາໂກ ອສ຺ສາຕິ ສຸຂວິປາກາ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄານໍ ທິພ຺ພວຓ຺ຓາທີນໍ ວິເສສານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກາ. ເອວຣູປໍ ທກ຺ຂິຓທານໍ ນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ.

ສາໂຕທກາຕິ ມຘຸໂຣທກາ. ເສຕ຺ໂຕທກາຕິ ວີຈີນໍ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອຸທກສ຺ສ ເສຕຕາຍ ເສໂຕທກາ. ສຸປຕິຕ຺ຖາຕິ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ. ຕໍ ຊໂນຕິ ເຍນ ອຸທເກນ ສາໂຕທກາ, ຕໍ ອຸທກໍ ຊໂນ ຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ເນວ ຫເຣຍ຺ຍ. ນ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍາຕິ, ຍໍ ຍໍ ອຸທເກນ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ຕທເປຍ຺ຍມານນ຺ຕິ ຕໍ ອເປຍ຺ຍມານໍ. ກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກໂຣ ເຈວ ກຸສລກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ, ຠຸຎ຺ຊຕິ ຈ, ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ປໂຍເຊຕິ, ທານຎ຺ຈ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ທສເມ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສີຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍໂຍເຊສິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ກາມີຕິ ເກນຈິເທວ ຣາຊຸປຏ຺ຐານາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ ຄໂຕ. ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສີຕິ ໂສ ກິຣ ອຎ຺ເຎສຸປິ ທິວເສສຸ ຕໍ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສຕິ, ທາຕຸໍ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ອຍໍ ປທຸມວຕິເທວິຍາ ຕຕິຍປຸຕ຺ໂຕ ຕຄ຺ຄຣສິຂີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ວຸຏ຺ຐາຍ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ນຄຣວາສີນໍ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປາສາທິເກຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເສຏ຺ຐິໂນ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ທນ຺ຕນ຺ຕຣານິ ໂສເຘນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ, ຕໍທິວສໍ ປາໂຕ ຠຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ທານຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ຠຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ອິມສ຺ສ ‘ເທຖາ’ຕິ ວຈນໍ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ທາເປນ຺ໂຕປິ ຈ ອຊ຺ຊ ນ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ທາເປຕິ, ວີຕຣາຄໂທສໂມຫສ຺ສ ວນ຺ຕກິເລສສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທາເປຕິ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອທຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ສາລິຕຓ຺ຑຸເລຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສຸເປຍ຺ຍຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ສມລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ – ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສປິ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ພາຫິຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ມຍໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອປິ ໂວ ລທ຺ໂຘຕິ? ອາມ, ເສຏ຺ຐິ ລທ຺ໂຘຕິ. ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕຄນ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນາສາປຸຏໍ ປຫຣິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອາໂຫສີຕິ.

ວຣເມຕນ຺ຕິອາທິ ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຠາຕຸ ຈ ປນ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ຕທາ ກິຣສ຺ສ ອວິຠຕ຺ເຕເຍວ ກຸຏຸມ຺ເພ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ຈ ກາລມກໍສຸ. ໂສ ຠາຕຸຊາຍາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຠາຕຸ ປນສ຺ສ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ວີຖິຍາ ກີຬນ຺ຕໍ ມນຸສ຺ສາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອຍໍ ທາໂສ ອຍໍ ທາສີ ອິທໍ ຍານໍ ອິທໍ ຘນໍ ຕວ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ທາໂສ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ກເຖຕິ.

ອຖສ຺ສ ຈູຬປິຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ທາຣໂກ ອິທາເນວ ເອວໍ ກເຖສິ, ມຫລ຺ລກກາເລ ກຸຏຸມ຺ພໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທາເປຍ຺ຍ, ອິທາເນວສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ວາສິໍ ອາທາຍ – ‘‘ເອຫິ ປຸຕ຺ຕ, ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ເນຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕໍ ວິຣວນ຺ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອາວາເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປໍສຸນາ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຕວາເຣ. ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມເຈຕນາວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກປິຓ຺ຑປາຕທານສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອກາວ ເຈຕນາ ທ຺ເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ນ ເທຕິ, ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມເຈຕນາຫິ ປເນສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຄ຺ເຄ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ປຸຣາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕເຈຕນາກມ຺ມໍ.

ປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖຸ. ອນຸຊີວິໂນຕິ ເອກໍ ມຫາກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓາສມ຺ປິ ສຏ຺ຐິປິ ກຸລານິ ຊີວນ຺ຕິ, ເຕ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໍ ນາທາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ນ ອາທິຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປຄາມິນນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປສຠາວໍ, ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພສຠາວເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສມໍ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.