໓. ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕໍ

໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຕນ, ເອວໍ ໂສປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ. ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ສມ຺ໂມທິຕໍ ເອກີຠາວໍ ອຄມາສິ. ຍາຍ ຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິ, ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕສມ຺ໂມທຊນນໂຕ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ສາເຣຕຸໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຫຣູປໂຕ ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕ ສາຣຓີຍໍ. ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄຸຓາຄຸຓວເສນ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ວາ ອຸຕ຺ຕານຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຍໍ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ໂລກນິສ຺ສຣຓຠໂວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຠວມ຺ປິ ໂນຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຠວມ຺ປີຕິ ປິ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ຈ ຉ ສຕ຺ຖາເຣ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຍຖາ ປູຣຓາທໂຍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວມ຺ປິ ນຸ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປນ ຣາຊາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ, ໂລເກ ມຫາຊເນນ ຄຫິຕປຏິຎ຺ຎາວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຍໍ ຫິ ຕໍ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ຫິ ມຫາຣາຊາຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຫໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ສມຓາ, ຊາຕິວເສນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສງ຺ຆິໂນຕິອາທີສຸ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆິໂນ. ສ຺ເວວ ຄໂຓ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓິໂນ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ ຕສ຺ສ ຄຓສ຺ສ ອາຈຣິຍາຕິ ຄຓາຈຣິຍາ. ຎາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສມຸຄ຺ຄໂຕ ຍໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍສສ຺ສິໂນ. ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ. ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ປູຣໂຓຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ. ປູຣໂຓຕິ ຫິ ນາມເມວ. ຕຖາ, ມກ຺ຂລີຕິ. ໂສ ປນ ໂຄສາລາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂຄສາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນາຏປຸຕ຺ໂຕຕິ ນາຏສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕຕິ ເພລຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ປກຸຘສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ. ເກສກມ຺ພລສ຺ສ ຘາຣຓໂຕ ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເຕປິ ມຍາຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລນ຺ຕິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕໍ ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ກຣຸຓໍ ມຸທິຕໍ ອຸເປກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສປ຺ປເຖ ເທວຕາ ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປນ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນ ສງ຺ຆຣຕເນນ ປຣິວາຣິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ປນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ ຈຕຸທ຺ທີປິສ຺ສໂຣ ສຫສ຺ສ ປຸຕ຺ຕປຣິວາໂຣ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ.

ອິເມສຸ ຕີສຸ ໂກລາຫເລສຸ ອິເມ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕາມາຓິວິຊ຺ຊາທີນິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ – ‘‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸຕາ ຊນປທໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ…ເປ… ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ກິຣາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ເນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ, ‘‘ຣາຊາ ໂວ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕວ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນິຄ຺ຄຸຓານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຣາຊຸສ຺ມາ ນາມ ຜຣຕິ, ເຕ ມຫາຣເຫສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຜລເກສຸ ເຈວ ຠູມິຍໍ ຈ ນິສີທິໍສຸ.

ຣາຊາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກເນວ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕ ສຸກ຺ກຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອທຕ຺ວາວ ຕາລໂຕ ປຕິຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ພຸທ຺ຘາ, ນ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສເຈ ‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’ຕິ ວກ຺ຂາມ, ຣາຊາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາຕິ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’ຕິ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສກປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖ ເນ ຣາຊາ ເຄຫໂຕ ນິກຑ຺ຒາເປສິ. ເຕ ຣາຊຆຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐາກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ອາຈຣິຍາ ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກາສີ’’ຕິ? ຣາຊາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ຕໂຕ ມຍໍ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ຣາຊາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ກຖິຍມານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອມ຺ເຫສຸ ມນໍ ປໂທເສສ຺ສຕິ, ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິມ຺ຫາ, ມຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘາ ເອວ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘຠາໂວ, ອຸທເກນ ໂຘວິຕ຺ວາປິ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ອິຕິ ພຫິທ຺ຘາ ‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’ຕິ ອາຫໍສຸ – ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິໍສູຕິ, ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທຫໂຣ ເຈວ ຊາຕິຍາ, ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ເອເຕ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ ຈ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ນ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊາຕິຍາ ຈ ທຫໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈ ນໂວ ກິໍ ປຏິຊານາຕິ? ມາ ປຏິຊານາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາຕິ ນ ອວຊານິຕພ຺ພາ. ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາຕິ ນ ປຣິຠວິຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣາຊກຸມາໂຣ. ອຸຣໂຄຕິ ອາສີວິໂສ. ອຄ຺ຄີຕິ ອຄ຺ຄິເຍວ. ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປເທ ເທສນາກຸສລຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ສີລວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຫຣໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ, ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ໂຕ, ປາຣຸປນໍ ອນປເນນ຺ໂຕ, ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ, ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐາທີຫິ ອໂນຕຣນ຺ໂຕ, ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນວເສນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຣາຊກຸມາໂຣ, ມຫາກຓ຺ໂຑ ມໂຫທໂຣ – ກິໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂຈຣູປທ຺ທວໍ ວູປສເມຕຸໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ອຎ຺ຊນິສລາກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາສີວິສໂປຕກໍ ກຓ຺ຓາທີສຸ ປິຬນ຺ຘນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸລິມ຺ປິ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ຑໍສາເປນ຺ໂຕ ອຸຣຄໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ອາສີວິໂສ ອຸທກເທຑ຺ຑຸໂຠ ວິຍ ກິໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິເທວ ຑໍສິຕຸໍ ກສ຺ສຈິເທວ ກາເຍ ວິສໍ ຜຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ຂຊ຺ໂຊປນກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ກີຬນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາຍ ຂິປນ຺ໂຕ ຈູຬາຍ ວາ ສຍນປິຏ຺ຐສາຏກປສິພ຺ພກາທີສຸ ວາ ຐເປນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ອຄ຺ຄິ ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ປຈິສ຺ສຕິ, ກຕຣໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ, ກສ຺ສ ສີຕໍ ວິໂນເທສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ທຫຣສາມເຓຣມ຺ປິ ປນ ທິສ຺ວາ ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ໂຕຕິ ຣາຊກຸມາເຣ ວຸຕ຺ຕໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ສາມເຓໂຣ ມຫາກຓ຺ໂຐ ມໂຫທໂຣ ຍໍກິຎ຺ຈິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຣຎ຺ຎໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣກາເລ ມນາໂປ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ອໂວຈ. ຄາຖາ ຈ ນາເມຕາ ຕທຕ຺ຖທີປນາປິ ໂຫນ຺ຕິ ວິເສສຕ຺ຖທີປນາປິ, ຕຕ຺ຣິມາ ຕທຕ຺ຖມ຺ປິ ວິເສສຕ຺ຖມ຺ປິ ທີເປນ຺ຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕ຺ເວວ ທຸຕິຍໍ ອກ຺ຂຣໍ ອຸປນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໓໑). ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕາເຍວ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິຍາ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນໍ. ອຠິຊາຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ກຸລານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊາຕໍ.

ຐານໍ ຫີຕິ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ມນຸຊິນ຺ໂທຕິ ມນຸສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ. ຣາຊທຓ຺ເຑນາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ຘຏທຓ຺ເຑນ, ໂສ ອປ຺ປໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ທສສຫສ຺ສວີສຕິສຫສ຺ສປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກມເຕ ຠຸສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ພລວອຸປກ຺ກມໍ ອຸປກ຺ກມຕິ. ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂມາໂນ ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ນ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍ.

ອຸຈ຺ຈາວເຈຫີຕິ ນານາວິເຘຫິ. ວຓ຺ເຓຫີຕິ ສຓ຺ຐາເນຫິ. ເຍນ ເຍນ ຫິ ວຓ຺ເຓນ ຈຣນ຺ໂຕ ໂຄຈຣໍ ລຠຕິ, ຍທິ ສປ຺ປວຓ຺ເຓນ, ຍທິ ເທຑ຺ຑຸຠວຓ຺ເຓນ, ຍທິ ຘມນິວຓ຺ເຓນ, ອນ຺ຕມໂສ ກລນ຺ທກວຓ຺ເຓນປິ ຈຣຕິເຍວ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ປຕ຺ວາ. ພາລນ຺ຕິ ເຍນ ພາເລນ ຆຏ຺ຏິໂຕ, ຕໍ ພາລໍ ນຣໍ ວາ ນາຣິໍ ວາ ຑໍເສຍ຺ຍ.

ປຫູຕຠກ຺ຂນ຺ຕິ ພຫຸຠກ຺ຂໍ. ອຄ຺ຄິສ຺ສ ຫິ ອຠກ຺ຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຊາລິນນ຺ຕິ ຊາລວນ຺ຕໍ. ປາວກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິໍ. ປາວຄນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນິນ຺ຕິ ວຕ຺ຕນີຕິ ມຄ຺ໂຄ, ອຄ຺ຄິນາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ກຓ຺ໂຫ ໂຫຕິ ກາຬໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ມຫາ ຫຸຕ຺ວານາຕິ ມຫນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄິ ຫິ ເອກທາ ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓປິ ໂຫຕິ. ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາຕິ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒວເນ ປາໂຣຫາ ຊາຍນ຺ຕິ. ປາໂຣຫາຕິ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ມູລມຕ຺ເຕປິ ອວສິຏ຺ເຐ ປາທໂຕ ໂຣຫນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາໂຣຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຸນ ໂຣຫນຕ຺ເຖນ ວາ ປາໂຣຫາ. ອໂຫຣຕ຺ຕານມຈ຺ຈເຍຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານໍ ອຕິກ຺ກເມ. ນິທາເຆປິ ເທເວ ວຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຊາຍນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸ ຑຫຕິ ເຕຊສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ປຏິຠຓ຺ຑນ຺ໂຕ ປຫຣນ຺ຕໍ ປຏິປຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸເຕຊສາ ຑຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂຍ ປນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສຕິ, ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ນ ປຏິຠຓ຺ຑຕິ. ປຫຣນ຺ຕໍ ນ ປຏິປຫຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ຑຍ຺ຫຕິ. ເຕເນເວຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ປສໂວຕິ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣປິ ໂຄມຫິໍສກຸກ຺ກຸຏສູກຣາທໂຍ ປສໂວປິ ນ ຠວນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຍາທາ ວິນ຺ທເຣ ຘນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທາຍາທາປິ ຘນໍ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ. ຕາລາວຕ຺ຖູ ຠວນ຺ຕິ ເຕຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂຸເຕຊສາ ທຑ຺ຒາ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕາວສິຏ຺ໂຐ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ຠວນ຺ຕິ, ປຸຕ຺ຕຘີຕາທິວເສນ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສມຓເຕເຊນ ທຑ຺ຒາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມາ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣຕິ ສມ຺ມາ ສມາຈເຣຍ຺ຍ. ສມ຺ມາ ສມາຈຣນ຺ເຕນ ປນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຂຕ຺ຕິຍໍ ຕາວ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ຄາມນິຄມຍານວາຫນາທິອານິສໍສໍ, ອຸຣຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ກີຬາປເນນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິອານິສໍສໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕປຈນສີຕວິໂນທນາທິອານິສໍສໍ, ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສຸຕສວນສຸຕປຣິໂຍທປນ-ສຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມາທິອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ‘‘ເອເຕ ນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອາທີນໂວ ອຕ຺ຖິ. ກິໍ ອິເມຫີ’’ຕິ? ນ ສພ຺ພໂສ ປຫາຕພ຺ພາ. ອິສ຺ສຣິຍຕ຺ຖິເກນ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອວຊານນຎ຺ຈ ປຣິຠວນຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິປຈ຺ຉານິປາຕິຕາທີຫິ ອຸປາເຍຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ໂຕເສຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕໂຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕິ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ອຸຣເຄ ວິສ຺ສາສໍ ອກຕ຺ວາ ນາຄວິຊ຺ຊໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຫເຣນ ມູເລນ ທາຐາ ໂຘວິຕ຺ວາ ເປຬາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກີຬາເປນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີນິ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍາຄຸປຈນາທີນິ ກຕ຺ຕຸກາເມນ ອຄ຺ຄິໍ ວິສ຺ສາເສນ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາທີສຸ ອປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ອນາມສນ຺ເຕນ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ຊາເລຕ຺ວາ ຍາຄຸປຈນາທີນິ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍສໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ອສຸຕສວນາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕິວິສ຺ສາເສນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມນວກມ຺ມາທີສຸ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ປຎ຺ຫາວິນິຈ຺ຉຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກໍ ອຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຉ ກາມສຄ຺ຄານິ ນວ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຕ຺ວາ ອມຕມຫານິພ຺ພານທສ຺ສນມ຺ປິ ລຠິສ຺ສຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣຕິ ອາຫ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສາທໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ. ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທ’’ຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຆນວນສຓ຺ຑ ເມຆປຏເລຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕເມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ປຠຸຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສກເທສນາປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ຠຄວຕາ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕຕິ.

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອສາຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ອິມໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ. ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ມໍ ຠຄວາ ‘ອຸປາສໂກ ອຍ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘາເຣຕຸ, ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ, ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພາກາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປຸຣິສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ທຸຕິເຍ ອຠິວາເທຕ຺ວາຕິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ສຣຓຄຕຕ຺ຕາ ອິຘ ອຠິວາເທສິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠາທີສຸ ລຸພ຺ຠນລກ຺ຂໂຓ ໂລໂຠ, ທຸສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ໂທໂສ, ມຸຍ຺ຫນລກ຺ຂໂຓ ໂມໂຫຕິ. ຫິໍສນ຺ຕີຕິ ວິເຫເຐນ຺ຕິ ນາເສນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາຕິ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕາ. ຕຈສາຣໍວ ສມ຺ຜລນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຈສາຣໍ ເວຬຸໍ ວາ ນຬໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ຫິໍສຕິ ວິນາເສຕິ, ເອວໍ ຫິໍສນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕີຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຊຣາມຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ຕຕິເຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາຕິ ຊຣາມຣຓໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາຕິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ນາມ ມຫາສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍາ. ເຍສໍ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ໂກຏິສຕໍ ນິຘານຄຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຍ ກຫາປຓກຸມ຺ຠາ ວລຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ນາມ. ເຍສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ນິຫິຕໍ ໂຫຕິ, ທິຍຑ຺ໂຒ ກຫາປຓກຸມ຺ໂຠ ວລຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ນາມ. ເຍສໍ ຄຫປຕີນໍ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ນິຫິຕໍ ໂຫຕິ, ກຫາປຓກຸມ຺ໂຠ ວລຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕ ຄຫປຕິມຫາສາລາ ນາມ.

ອຑ຺ຒາຕິ ອິສ຺ສຣາ. ນິຘານຄຕຘນສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫທ຺ຘນາ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຠາຊນາທີນໍ ອຸປໂຠຄຠຓ຺ຑານໍ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາໂຠຄາ. ອນິຘານຄຕສ຺ສ ຊາຕຣູປຣຊຕສ຺ສ ປຫູຕຕາຍ, ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ. ວິຕ຺ຕູປກຣຓສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິກຣຓສ຺ສ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ. ໂຄຘນາທີນຎ຺ຈ ສຕ຺ຕວິຘຘຎ຺ຎານຎ຺ຈ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ. ເຕສມ຺ປິ ຊາຕານໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາຕິ ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ອິສ຺ສຣານໍ ຊາຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາ, ຊາຕຕ຺ຕາເຍວ ຊຣາມຣຓໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ໂຕຊຣາມຣເຓເຍວ ໂຫຕິ.

ອຣຫນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ອາຣກາ ກິເລເສຫີຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ. ຂີຓາ ເອເຕສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາຕິ ຂີຓາສວາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວຸຏ຺ຐາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕວາສາຕິ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຣຓີຍໍ ເອເຕສໍ ກຕນ຺ຕິ ກຕກຣຓີຍາ. ຂນ຺ຘຠາໂຣ ກິເລສຠາໂຣ ອຠິສງ຺ຂາຣຠາໂຣ ກາມຄຸຓຠາໂຣຕິ, ອິເມ ໂອຫິຕາ ຠາຣາ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂອຫິຕຠາຣາ. ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ສໂກ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ. ທສວິຘມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂີຓໍ ຠວສໍໂຍຊນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ. ສມ຺ມາ ກາຣເຓຫິ ຊານິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠທນຘມ຺ໂມຕິ ຠິຊ຺ຊນສຠາໂວ. ນິກ຺ເຂປນຘມ຺ໂມຕິ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສຠາໂວ. ຂີຓາສວສ຺ສ ຫິ ອຊີຣຓຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຖິ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຫິ ນ ຊີຣຕິ. ອິຘ ປນສ຺ສ ຊີຣຓຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ກິຣສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ສິວິກສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຖິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຈິຕ຺ຣານິ ຣຖຍານາທີນິ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐເມວ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຊີຣນ຺ຕິ ເວ ຣາຊຣຖາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຊີຣນ຺ຕີຕິ ຊຣໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຣາຊຣຖາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິຣູຫນຣຖາ. ສຸຈິຕ຺ຕາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິຕ຺ຕິຕາ. ອໂຖ ສຣີຣມ຺ປິ ຊຣໍ ອຸເປຕີຕິ ເອວຣູເປສຸ ອນຸປາທິຓ຺ຓເກສຸ ສາຣທາຣຸມເຍສຸ ຣເຖສຸ ຊີຣນ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ອຸປາທິຓ຺ຓເກ ມໍສໂລຫິຕາທິມເຍ ສຣີເຣ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ສຣີຣມ຺ປິ ຊຣໍ ອຸເປຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີຕິ ສນ຺ໂຕ ສພ຺ຠີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕີຕິ ເອວໍ ປເວທຍນ຺ຕິ. ‘‘ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ນ ຊີຣຕິ, ອຊຣໍ ອມຕນ຺ຕິ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ສີທນສຠາວາ ກິເລສາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ປຸຣິມປທສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ໂຕ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕິ. ອຊຣໍ ນິພ຺ພານໍ ສຕໍ ຘມ຺ໂມຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸນ຺ທຣາຘິວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ສພ຺ຠີຕິ. ຍໍ ສພ຺ຠິຘມ຺ມຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ໂຕ ປເວທຍນ຺ຕິ ກຖຍນ຺ຕິ, ໂສ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິ ຣຫສິ ຄຕສ຺ສ. ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສາຕິ ນິລີນສ຺ສ ເອກີຠູຕສ຺ສ. ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊາຕິ ອິຘ ຠຄວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ. ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ມຣເຓນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ປຎ຺ຈເມ ຫຕ຺ຖິກາໂຍຕິ ຫຕ຺ຖິຆຏາ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສໍວໂຣຕິ ປິທຫນໍ. ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມປຖເຠທໍ ອປຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ສໍວຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ລຊ຺ຊີຕິ ຫິຣິມາ. ລຊ຺ຊີຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອປ຺ປກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ຉຏ຺ເຐ ອຸຬາເຣ ອຸຬາເຣຕິ ປຓີເຕ ຈ ພຫຸເກ ຈ. ມຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ມານມຊ຺ຊເນນ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຕິສາຣນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມໍ. ກູຏນ຺ຕິ ປາສໍ. ປຈ຺ຉາສນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຑ຺ຑກຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ສຕ຺ຕເມ ກາມເຫຕູຕິ ກາມມູລກໍ. ກາມນິທານນ຺ຕິ ກາມປຈ຺ຈຍາ. ກາມາຘິກຣຓນ຺ຕິ ກາມກາຣຓາ. ສພ຺ພານິ ເຫຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນາເນວ. ຠທ຺ຣມຸໂຂຕິ ສຸນ຺ທຣມຸໂຂ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຣາຊາ ອຑ຺ຑກຣເຓ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຕຣໍ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ອມຈ຺ຈາ ອສ຺ສາມິເກປິ ສາມິເກ ກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕາວ ປຖວິສ຺ສຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາເປເຕ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ ກິໍ ນາມ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ? ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ ທານິ ວິຏຏູໂຠ ເສນາປຕິ ສເກນ ຣຊ຺ເຊນ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູເປຫິ ລຎ຺ຊຂາທເກຫິ ມຸສາວາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຂິປ຺ປໍວ ໂອຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ກຸມິນໍ ວິຍ ໂອຑ຺ຑິຕໍ. ຍຖາ ມຈ຺ຉາ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ກຸມິນໍ ປວິສນ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາ ກິເລສກາເມນ ວຕ຺ຖຸກາມໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ອຏ຺ຐເມ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕ ມລ຺ລິເກຕິ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຍໍ ກິຣ ມລ຺ລິກາ ທຸຄ຺ຄຕມາລາກາຣສ຺ສ ຘີຕາ, ເອກທິວສໍ ອາປຓໂຕ ປູວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມາລາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຏິປເຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ປູວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອານນ຺ທ, ອຊ຺ເຊສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຐມໂຠຊນໍ ອທາສິ, ອຊ຺ເຊວ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ຕໍທິວສເມວ ຈ ຣາຊາ ກາສິຄາເມ ຠາຄິເນຍ຺ເຍນ ຍຸທ຺ເຘນ ປຣາຊິໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມາລາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ພລກາຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ອາຄເມສິ. ຕສ຺ສ ສາ ວຕ຺ຕໍ ອກາສິ. ໂສ ຕາຍ ວຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ເຕປູຣໍ ອຕິຫາຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ອິມິສ຺ສາ ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ຘີຕຸຍາ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທິນ຺ນໍ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ‘ໂກ ເຕ ປິໂຍ’ຕິ? ສາ ‘ຕ຺ວໍ ເມ, ມຫາຣາຊ, ປິໂຍ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕ຺ວໍເຍວ ປິຍາ’ຕິ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສາ ປນ ເທວີ ປຓ຺ຑິຕາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາຍິກາ ຘມ຺ມຸປຏ຺ຐາຍິກາ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາຍິກາ ມຫາປຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຣຎ຺ໂຎ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສາ ສຣເສເນວ ກເຖຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ຕາຍ ສຣເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ສຍມ຺ປິ ສຣເສເນວ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ສກາຣຓໍ ອິທໍ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ເນວຊ຺ຌຄາຕິ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສນ຺ຕິ ຍຖາ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ, ເອວໍ ປເຣສໍ ປຸຖຸສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຍຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໐. ນວເມ ຖູຓູປນີຕານີຕິ ຖູຓໍ ອຸປນີຕານິ, ຖູຓາຍ ພທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອາຣທ຺ຘຍຎ຺ໂຎ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣຈິໂຕ. ກສ຺ມາ ປນ ຣຎ຺ຎາ ອຍໍ ຍຎ຺ໂຎ ອາຣທ຺ໂຘ? ທຸສ຺ສຸປິນປຏິຆາຕາຍ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຣາຊາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ອນຸສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລກຍມານໍ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕສ຺ສາ ສສ຺ສາມິກຠາວໍ ວາ ອສ຺ສາມິກຠາວໍ ວາ ຊານາຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ເອໂສ ເມ ສາມິໂກ ອາປເຓ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣາຊາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ອຸປຏ຺ຐຫິຕຸໍ ຊານາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ອາວຸຘຜລກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອກາສິ. ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄຕມຕ຺ຕເມວ ຈ ນໍ ປຸນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາເກນ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຄຈ຺ຉ ອິໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ສີສໂຘວນໂປກ຺ຂຣຓີ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ອຣຸຓມຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ໂລຫິຕຸປ຺ປລມາລຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫິ. ສເຈ ອຊ຺ເຊວ ນາຄຈ຺ຉສິ, ຣາຊທຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ຣາຊຠເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ຣາຊາປິ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ໂທວາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ສາຍນ຺ເຫເຍວ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ‘ອຫໍ ຣາຊທູໂຕ’ຕິ ວາ ‘ອຸປຣາຊທູໂຕ’ຕິ ວາ ຠຓນ຺ຕານມ຺ປິ ມາ ວິວຣີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຸຣິໂສ ມຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ອຸປ຺ປລານິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ປິຫິຕມຕ຺ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫຸໍ ວທນ຺ໂຕປິ ທ຺ວາຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສຍຠເຍນ ເຊຕວນໍ ຄໂຕ. ຣາຊາປິ ຣາຄປຣິຬາເຫນ ອຠິຠູໂຕ ກາເລ ນິສີທຕິ, ກາເລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກາເລ ນິປຊ຺ຊຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສິນ຺ນໂກວ ມກ຺ກຏນິທ຺ທາຍ ນິທ຺ທາຍຕິ.

ປຸພ຺ເພ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ປຣທາຣິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນນ຺ໂທປນນ຺ທາຍ ນາມ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈມານາ ຕິໍສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ກຸມ຺ຠິຍາ ຕລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕິໍສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ທິວສໍ ອາໂລກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ກຏຠເຍນ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸກາມາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣເມວ ອາຫໍສຸ. ເອໂກ ສ-ກາຣໍ, ເອໂກ ໂສ-ກາຣໍ, ເອໂກ ນ-ກາຣໍ, ເອໂກ ທຸ-ກາຣໍ ອາຫ. ຣາຊາ ເຕສໍ ເນຣຍິກສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຂໍ ອວິນ຺ທມາໂນວ ຕໍຣຕ຺ຕາວເສສໍ ວີຕິນາເມສິ.

ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ປຸໂຣຫິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ອາຈຣິຍ, ສຸຂ’’ນ຺ຕິ? ວຕ຺ວາ, ‘‘ສຸປິເນ ເອວຣູເປ ສທ຺ເທ ອສ຺ໂສສິ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ອິມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອິມິນາ ສຸປິເນນ ວຸຑ຺ຒິ ວາ ຫານິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຍໍ ອິມສ຺ສ ເຄເຫ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ໂຫຕິ, ໂຄຕມສາວການໍ ໂຫຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ຠາຣິໂຍ ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິໂນ ຕີສຸ ຊານີສຸ ເອກາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຣຊ຺ຊນ຺ຕຣາໂຍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ວາ, ເທໂວ ວາ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍ ອາຈຣິຍາຕິ? ‘‘ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຎາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຄຈ຺ຉຖ ອາຈຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ.

ໂສ ສິວິກສາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວທຖາ’’ຕິ ຕໂຍ ວຄ຺ເຄ ອກາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາພ຺ຣາຫ຺ມຓາ – ‘‘ສພ຺ພປຎ຺ຈສຕໍ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຈຣິຍາ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ທຸຕິຍວຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກເຖສຸໍ. ຕຖາ ຕຕິຍວຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ຍຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸສຠາທໂຍ ປາເຓ ອາຫຣາເປສຸໍ. ນຄເຣ ມຫາສທ຺ໂທ ອຸທປາທິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ມລ຺ລິກາ ຣາຊານໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາທິວສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸປິນເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສທ຺ທາ ສຸຕາ, ໂສຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉິໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘ຠາຣິໂຍ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິໂນ, ສພ຺ພປຎ຺ຈສຕໍ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ປຏິກມ຺ມໍ ກໂຣມາຕິ ອາຣທ຺ຘາ’’’ຕິ ອາຫ. ກິນ຺ຕິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທາ ສຸຕາຕິ. ໂສ ຍຖາສຸຕໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ປຸພ຺ເພ, ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ປຣທາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນນ຺ໂທປນນ຺ທາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິໍສຸ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກ –

‘‘ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ສພ຺ພໂສ;

ນິຣເຍ ປຈ຺ຈມານານໍ, ກທາ ອນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.(ເປ. ວ. ໘໐໒; ຊາ. ໑.໔.໕໔) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອໂຫສິ. ທຸຕິໂຍ –

‘‘ໂສຫໍ ນູນ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຍນິໍ ລທ຺ຘານ ມານຸສິໍ;

ວທຎ຺ຎູ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກາຫາມິ ກຸສລໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໕; ຊາ. ໑.໔.໕໖) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຕຕິໂຍ –

‘‘ນຕ຺ຖິ ອນ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອນ຺ໂຕ, ນ ອນ຺ໂຕ ປຏິທິສ຺ສຕິ;

ຕທາ ຫິ ປກຕໍ ປາປໍ, ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໓; ຊາ. ໑.໔.໕໕) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ –

‘‘ທຸຊ຺ຊີວິຕມຊີວິມ຺ຫາ, ເຍ ສນ຺ເຕ ນ ທທມ຺ຫເສ;

ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂຠເຄສຸ, ທີປໍ ນາກມ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໔; ຊາ. ໑.໔.໕໓) –

ອິມໍ. ເຕ ອິມາ ຄາຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິມຸຄ຺ຄາ. ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ເນຣຍິກສຕ຺ຕາ ຍຖາກມ຺ເມນ ວິຣວິໍສຸ. ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ສຸຕປຈ຺ຈຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຫານິ ວາ ວຸຑ຺ຒິ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຕການໍ ປນ ປສູນໍ ຆາຕນກມ຺ມໍ ນາມ ຠາຣິຍນ຺ຕິ ນິຣຍຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ຣາຊາ ທສພເລ ປສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ມຸຎ຺ຈາມິ, ເນສໍ ຊີວິຕໍ ທທາມິ, ຫຣິຕານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕຸ, ສີຕລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວນ຺ຕຸ, ສີໂຕ ຈ ເນສໍ ວາໂຕ ອຸປວາຍຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຫາເຣຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປລາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປາຓສງ຺ຆໍ ພນ຺ຘນໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ນຄເຣ ຘມ຺ມເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກຣຕ຺ຕິ ນາມ ຕິຍາມາ ໂຫຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ເອກໂຕ ຆຏິຕາ ວິຍ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສປິ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ໂນ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຍຊນໍ ນາມ ຈຕຸຄາວຸຕໍ ໂຫຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ ໂຍຊນານິ ເອກໂຕ ກຕານິ ວິຍ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ຊາຄຣສ຺ສ ຕາວ ຣຕ຺ຕິຍາ ທີຆຠາໂວ ປາກໂຏ, ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນສ຺ສ ທີຆຠາໂວ ປາກໂຏ, ວຏ຺ຏປຕິຕສ຺ສ ປນ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອນມຕຄ຺ຄສໍສາຣວຏ຺ຏໍ ເອກນ຺ຕທີຆເມວາ’’ຕິ ຣາຊານຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ເນຣຍິກສຕ຺ເຕ ຈ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ທີຆາ ຊາຄຣໂຕ ຣຕ຺ຕິ, ທີຆໍ ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນໍ;

ທີໂຆ ພາລານໍ ສໍສາໂຣ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໖໐);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ອິຕ຺ຖິສາມິໂກ ປຸຣິໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ຊານິຕ຺ວາ.

ອສ຺ສເມຘນ຺ຕິອາທີສຸ – ໂປຣາຓຣາຊກາເລ ກິຣ ສສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘໍ ສມ຺ມາປາສໍ ວາຈາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ອເຫສຸໍ, ເຍຫິ ຣາຊາໂນ ໂລກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ທສມຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ສສ຺ສເມຘໍ ນາມ, ສສ຺ສສມ຺ປາທເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາໂຍຘານໍ ຉມາສິກໍ ຠຕ຺ຕ-ເວຕນານຸປ຺ປທານໍ ປຸຣິສເມຘໍ ນາມ, ປຸຣິສສງ຺ຄຓ຺ຫເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ເລຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ວິນາວ ວຑ຺ຒິຍາ ສຫສ຺ສທ຺ວິສຫສ຺ສມຕ຺ຕຘນານຸປ຺ປທານໍ ສມ຺ມາປາສໍ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ມາ ມນຸສ຺ເສ ປາເສຕິ, ຫທເຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາປາສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຕາຕ ມາຕຸລາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຓ຺ຫວາຈາຠຓນໍ ວາຈາເປຍ຺ຍໍ ນາມ, ປິຍວາຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຜີຕຎ຺ຈ ປຫູຕອນ຺ນປານໍ ເຂມໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ມນຸສ຺ສາ ມຸທາ ໂມທມານາ ອຸເຣ ປຸຕ຺ເຕ ນຈ຺ເຈນ຺ຕາ ອປາຣຸຕຆຣທ຺ວາຣາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິທໍ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ອຄ຺ຄຬານໍ ອຠາວໂຕ ນິຣຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ໂປຣາຓິກາ ປເວຓີ.

ອປຣຠາເຄ ປນ ໂອກ຺ກາກຣາຊກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ອິມຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍມູລກໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘນ຺ຕິ ອາທິເກ ປຎ຺ຈ ຍຎ຺ເຎ ນາມ ອກໍສຸ. ເຕສຸ ອສ຺ສເມຕ຺ຖ ເມຘນ຺ຕິ ວຘນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສເມໂຘ. ທ຺ວີຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເອກວີສຕິຍູປສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມທິວເສເຍວ ສຕ຺ຕນວຸຕິປຎ຺ຈປສຸສຕຆາຕຠິໍສນສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ຠູມິຎ຺ຈ ປຸຣິເສ ຈ ອວເສສສພ຺ພວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຸຣິສເມຕ຺ຖ ເມຘນ຺ຕີຕິ ປຸຣິສເມໂຘ. ຈຕູຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ຠູມິຍາ ອສ຺ສເມເຘ ວຸຕ຺ຕວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ມເມຕ຺ຖ ປາເສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປາໂສ. ທິວເສ ທິວເສ ສມ຺ມໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕິໂຕກາເສ ເວທິໍ ກຕ຺ວາ ສໍຫາຣິເມຫິ ຍູປາທີຫິ ສຣສ຺ສຕິນທິຍາ ນິມຸຄ຺ໂຄກາສໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິໂລມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສຕ຺ຣຍາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວາຊເມຕ຺ຖ ປິວນ຺ຕີຕິ ວາຊເປຍ຺ໂຍ. ເອເກນ ປຣິຍຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຕຣສຫິ ປສູຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເພລຸວຍູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສກທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬາຕິ ນິຣຄ຺ຄໂຬ. ນວຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ຠູມິຍາ ຈ ປຸຣິເສຫິ ຈ ອສ຺ສເມເຘ ວຸຕ຺ຕວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ສພ຺ພເມຘປຣິຍາຍນາມສ຺ສ ອສ຺ສເມຘວິກປ຺ປສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມຫາຣມ຺ຠາຕິ ມຫາກິຈ຺ຈາ ມຫາກຣຓີຍາ. ສມ຺ມຄ຺ຄຕາຕິ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ. ນິຣາຣມ຺ຠາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຖາ ອປ຺ປກິຈ຺ຈາ. ຍຊນ຺ຕິ ອນຸກຸລນ຺ຕິ ອນຸກຸເລສຸ ຍຊນ຺ຕິ, ຍໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ ປຸພ຺ພປຸຣິເສຫິ ປຏ຺ຐປິຕໍ, ຕໍ ອປຣາປຣໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ທທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວມໍ.

໑໐. ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ທສເມ ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ຎາຕິ ອິທໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຸກຕກາຣຓໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ສກ຺ເກນ ກຸສຣາຊສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐວງ຺ໂກ ມຓິ ປເວຓິຍາ ອາຄໂຕ. ຣາຊາ ອລງ຺ກຣຓກາເລ ຕໍ ມຓິໍ ອາຫຣຖາຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ອນ຺ໂຕຆຣຈາຣິໂນ ‘‘ມຓິໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ພນ຺ຘາເປສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເຕ ທິສ຺ວາ ມຓິປຏິສາມການໍ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ເຖໂຣ, ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ປຏິສາມກມນຸສ຺ສາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ອຸທກຈາຏິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສາຏກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຖາ’’ຕິ. ມຓິໂຈໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊຠຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ວລຎ຺ເຊຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ໂສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິໍ ອຸປກຈ຺ຉເກ ຐເປຕ຺ວາ ສາຏກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ອຸທກຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ມຫາຊເນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ຣາຊມນຸສ຺ສາ ຈາຏິຍໍ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມຓິໍ ທິສ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ. ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ກິຣ ທສ຺ສິຕນເຍນ ມຓິ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ໂກລາຫລໍ ອກາສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ກາຣຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ – ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ອານນ຺ໂທ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖາຣຸຬ຺ຫມຓິໍ ອາຫຣາເປຍ຺ຍ, ຍຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ຫຕ຺ຖາຣຸຬ຺ຫໍ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມນ຺ຕີສຸ ອກຸຕູຫລໍ;

ປິຍຎ຺ຈ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ອຕ຺ເຖ ຊາເຕ ຈ ປຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໙໒) –

ມຫາສາຣຊາຕກໍ ກເຖສິ.

ນ ຕໍ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ຕໍ ພນ຺ຘນໍ ຖິຣນ຺ຕິ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ຍທາຍສນ຺ຕິ ຍໍ ອາຍສາ ກຕໍ. ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ສາຣຕ຺ເຕນ ວາ ຣຕ຺ຕາ ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ສາຣໍ ອິທນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນາຍ ຣຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເປກ຺ຂາຕິ ອາລໂຍ ນິກນ຺ຕິ. ອາຫູຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ໂອຫາຣິນນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອາກຑ຺ຒນກໍ. ສິຖິລນ຺ຕິ ນ ອາຍສາທິພນ຺ຘນໍ ວິຍ ອິຣິຍາປຖໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ເຕນ ຫິ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ປຣເທສມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາເຓນ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.

໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ສຕ຺ຕຊຏິລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໒. ທຸຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ປຸພ຺ພາຣາເມ ມິຄາຣມາຕຸປາສາເທຕິ ປຸພ຺ພາຣາມສງ຺ຂາເຕ ວິຫາເຣ ມິຄາຣມາຕຸຍາ ປາສາເທ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ເອກາ ອຸປາສິກາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສທານໍ ທຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ – ‘‘ອນາຄເຕ ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາຍິກາ ໂຫມີ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຠທ຺ທິຍນຄເຣ ເມຓ຺ຑກປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຘນຎ຺ຈຍເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ສຸມນເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຊາຕກາເລ ຈສ຺ສາ ວິສາຂາຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ສາ ຍທາ ຠຄວາ ຠທ຺ທິຍນຄຣໍ ອຄມາສິ, ຕທາ ປຎ຺ຈຫິ ທາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວໂຕ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ຄຕາ ປຐມທສ຺ສນມ຺ຫິເຍວ ໂສຕາປນ຺ນາ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ຓວຑ຺ຒນກຸມາຣສ຺ສ ເຄຫໍ ຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ມິຄາຣເສຏ຺ຐິ ມາຕິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ຕສ຺ມາ ມິຄາຣມາຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາຍ ກາຣິເຕ ປາສາເທ.

ພຫິ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກຕິ ປາສາທທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ, ນ ວິຫາຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ. ໂສ ກິຣ ປາສາໂທ ໂລຫປາສາໂທ ວິຍ ສມນ຺ຕາ ຈຕຸທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຍຸຕ຺ເຕນ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ເຕສຸ ປາຈີນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ພຫິ ປາສາທຈ຺ຉາຍາຍໍ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉນຂໂລມາຕິ ປຣູຬ຺ຫກຈ຺ຉາ ປຣູຬ຺ຫນຂາ ປຣູຬ຺ຫໂລມາ, ກຈ຺ຉາທີສຸ ທີຆໂລມາ ທີຆນຂາ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂາຣິວິວິຘນ຺ຕິ ວິວິຘຂາຣິໍ ນານປ຺ປກາຣກໍ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑກໍ. ອວິທູເຣ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ອວິທູຣມຄ຺ເຄນ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕິ. ຣາຊາຫໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ, ມຍ຺ຫໍ ນາມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖາຕິ. ກສ຺ມາ ປນ ຣາຊາ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ເອວຣູປານໍ ນຄ຺ຄໂຠຄ຺ຄນິສ຺ສິຣິການໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ. ສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ເອເຕສໍ ນ ກຣິສ຺ສາມິ, ‘ມຍໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ປຫາຍ ເອຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທຸພ຺ໂຠຊນທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາທີນິ ອນຸໂຠມ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ຊລິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນ ກເຖຍ຺ຍຸໍ. ເອວໍ ກເຕ ປນ ອນິຄູຫິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມກາສິ. ອປິຈ ສຕ຺ຖຸ ອຊ຺ຌາສຍຊານນຕ຺ຖໍ ເອວມກາສິ.

ກາສິກຈນ຺ທນນ຺ຕິ ສຓ຺ຫຈນ຺ທນໍ. ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ມາລໍ, ສຸຄນ຺ຘຠາວຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຘໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຕ຺ຖາຍ ວິເລປນຎ຺ຈ ຘາເຣນ຺ເຕນ.

ສໍວາເສນາຕິ ສຫວາເສນ. ສີລໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຍໍ ສຸສີໂລ ວາ ທຸສ຺ສີໂລ ວາຕິ ສໍວສນ຺ເຕນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ຊານິຕພ຺ໂພ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ທີເຆນ ອທ຺ຘຸນາ ນ ອິຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ຕຎ຺ຈ ສີລໍ ທີເຆນ ກາເລນ ເວທິຕພ຺ພໍ, ນ ອິຕ຺ຕເຣນ. ທ຺ວີຫຕີຫຎ຺ຫິ ສໍຍຕາກາໂຣ ຈ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິຍາກາໂຣ ຈ ນ ສກ຺ກາ ທສ຺ເສຕຸໍ. ມນສິກໂຣຕາຕິ ສີລມສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄເຫສ຺ສາມີຕິ ມນສິກໂຣນ຺ເຕນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ເຕເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ນ ອິຕເຣນ. ປຎ຺ຎວຕາຕິ ຕມ຺ປິ ສປ຺ປຎ຺ເຎເນວ ປຓ຺ຑິເຕນ. ພາໂລ ຫິ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ສໍໂວຫາເຣນາຕິ ກຖເນນ.

‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ມນຸສ຺ເສສຸ, ໂວຫາຣໍ ອຸປຊີວຕິ;

ເອວໍ ວາເສຏ຺ຐ ຊານາຫິ, ວາຓິໂຊ ໂສ ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗) –

ເອຕ຺ຖ ຫິ ພ຺ຍວຫາໂຣ ໂວຫາໂຣ ນາມ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍໂວຫາຣາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອນຣິຍໂວຫາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໑໓) ເອຕ຺ຖ ເຈຕນາ. ‘‘ສງ຺ຂາ ສມຎ຺ຎາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂວຫາໂຣ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໓໑໓-໑໓໑໕) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ໂວຫາຣມຕ຺ເຕນ ໂສ ໂວຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕) ເອຕ຺ຖ ກຖາ ໂວຫາໂຣ. ອິຘາປິ ເອໂສວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ຫິ ສມ຺ມຸຂາ ກຖາ ປຣມ຺ມຸຂາຍ ກຖາຍ ນ ສເມຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ ກຖາ ຈ ສມ຺ມຸຂາຍ ກຖາຍ, ຕຖາ ປຸຣິມກຖາ ຈ ປຈ຺ຉິມກຖາຍ, ປຈ຺ຉິມກຖາ ຈ ປຸຣິມກຖາຍ. ໂສ ກເຖນ຺ເຕເນວ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ ‘‘ອສຸຈິ ເອໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ’’ຕິ. ສຸຈິສີລສ຺ສ ປນ ປຸຣິມໍ ປຈ຺ຉິເມນ, ປຈ຺ຉິມຎ຺ຈ ປຸຣິເມນ ສເມຕິ, ສມ຺ມຸຂາກຖິຕໍ ປຣມ຺ມຸຂາກຖິເຕນ, ປຣມ຺ມຸຂາກຖິຕຎ຺ຈ ສມ຺ມຸຂາກຖິເຕນ, ຕສ຺ມາ ກເຖນ຺ເຕນ ສກ຺ກາ ສຸຈິຠາໂວ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ປກາເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ຖາໂມຕິ ຎາຓຖາໂມ. ຍສ຺ສ ຫິ ຎາຓຖາໂມ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອຸປທ຺ທເວສຸ ຄເຫຕພ຺ພຄ຺ຄຫຓໍ ກຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອທ຺ວາຣຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ວິຍ ຈຣຕິ. ເຕນາຫ ອາປທາສຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ຖາໂມ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ສາກຈ຺ຉາຍາຕິ ສໍກຖາຍ. ທຸປ຺ປຎ຺ຎສ຺ສ ຫິ ກຖາ ອຸທເກ ເຄຓ຺ຑຸ ວິຍ ອຸປ຺ປລວຕິ, ປຎ຺ຎວໂຕ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ປຏິຠານໍ ອນນ຺ຕຣໍ ໂຫຕິ. ອຸທກວິປ຺ຜນ຺ທິເຕເນວ ຫິ ມຈ຺ໂຉ ຂຸທ຺ທໂກ ວາ ມຫນ຺ໂຕ ວາຕິ ຎາຍຕິ. ໂອຈຣກາຕິ ເຫຏ຺ຐາຈຣກາ. ຈຣາ ຫິ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກນ ຈຣນ຺ຕາປິ ເຫຏ຺ຐາ – ຈຣກາວ ໂຫນ຺ຕິ. ໂອຈຣິຕ຺ວາຕິ ອວຈຣິຕ຺ວາ ວີມໍສິຕ຺ວາ, ຕໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣໂຊຊລ຺ລນ຺ຕິ ຣຊຎ຺ຈ ຊລ຺ລຎ຺ຈ. ວຓ຺ຓຣູເປນາຕິ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐາເນນ. ອິຕ຺ຕຣທສ຺ສເນນາຕິ ລຫຸກທສ຺ສເນນ. ວິຍຎ຺ຊເນນາຕິ ປຣິກ຺ຂາຣຠຓ຺ຑເກນ. ປຕິຣູປໂກ ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວາຕິ ສຸວຓ຺ຓກຸຓ຺ຑລປຕິຣູປໂກ ມຕ຺ຕິກາກຸຓ຺ຑໂລວ. ໂລຫຑ຺ຒມາໂສຕິ ໂລຫຑ຺ຒມາສໂກ. ປຐມໍ.

໒. ປຎ຺ຈຣາຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໓. ທຸຕິເຍ ຣູປາຕິ ນີລປີຕາທິເຠທໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ກາມານໍ ອຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອຕໍ ກາມານໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຣູປຄຣຸໂກ ອາຫ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍໂຕຕິ ຍທາ. ມນາປປຣິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ມນາປນິປ຺ຜຕ຺ຕິກໍ ມນາປໂກຏິກໍ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ມນາປານິ ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ສມ຺ມຸຕິມນາປຎ຺ຈ. ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ ນາມ ຍໍ ເອກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕເທວ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອນິຏ຺ຐໍ ອກນ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນຎ຺ຫິ ຄຓ຺ຑຸປ຺ປາທາປິ ອິຏ຺ຐາ ໂຫນ຺ຕິ ກນ຺ຕາ ມນາປາ, ມຊ຺ຌິມເທສວາສີນໍ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉາ. ເຕສຎ຺ຈ ໂມຣມໍສາທີນິ ອິຏ຺ຐານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕເຣສໍ ຕານິ ອຕິເຊຄຸຈ຺ຉານິ. ອິທໍ ປຸຄ຺ຄລມນາປໍ. ອິຕຣໍ ສມ຺ມຸຕິມນາປໍ.

ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ໂລເກ ປຏິວິຠຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ວິຠຊິຕ຺ວາ ປນ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ວິຠຊນ຺ເຕນ ຈ ນ ອຕິອິສ຺ສຣານໍ ມຫາສມ຺ມຕມຫາສຸທສ຺ສນຘມ຺ມາໂສກາທີນໍ ວເສນ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ທິປ຺ປກປ຺ປມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ອມນາປໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຕິທຸຄ຺ຄຕານໍ ທຸລ຺ລຠນ຺ນປານານໍ ວເສນປິ ນ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ເຕສຎ຺ຫິ ກຓາຊກຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິປິ ປູຕິມໍສສ຺ສ ຣໂສປິ ອຕິມຘຸໂຣ ອມຕສທິໂສ ໂຫຕິ. ມຊ຺ຌິມານໍ ປນ ຄຓກມຫາມຕ຺ຕເສຏ຺ຐິ ກຸຏຸມ຺ພິກວາຓິຊາທີນໍ ກາເລນ ອິຏ຺ຐໍ ກາເລນ ອນິຏ຺ຐໍ ລຠມານານໍ ວເສນ ວິຠຊິຕພ຺ພໍ. ຕຎ຺ຈ ປເນຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຊວນໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຊວນຎ຺ຫິ ອິຏ຺ເຐປິ ຣຊ຺ຊຕິ ອນິຏ຺ເຐປິ, ອິຏ຺ເຐປິ ທຸສ຺ສຕິ ອນິຏ຺ເຐປິ. ເອກນ຺ຕໂຕ ປນ ວິປາກຈິຕ຺ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ພຸທ຺ຘໍ ວາ ສງ຺ຆໍ ວາ ມຫາເຈຕິຍາທີນິ ວາ ອຸຬາຣານິ ອາຣມ຺ມຓານິ ທິສ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ປິທຫນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກຓ຺ເຓ ຖເກນ຺ຕິ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໂສຕວິຎ຺ຎາຓານິ ປນ ເຕສໍ ກຸສລວິປາກາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຄູຖສູກຣາທໂຍ ຄູຖຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຄູຖທສ຺ສເນ ປນ ເນສໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ, ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘຆາຍເນ ຆານວິຎ຺ຎາຓໍ, ຣສສາຍເນ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈ ອກຸສລວິປາກເມວ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ປຸຄ຺ຄລມນາປຕໍ ສນ຺ຘາຍ ເຕ ຈ, ມຫາຣາຊ, ຣູປາຕິອາທິມາຫ.

ຈນ຺ທນງ຺ຄລິໂກຕິ ອິທໍ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ນາມໍ. ປຏິຠາຕິ ມໍ ຠຄວາຕິ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ກາຣຓໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ສ ເຕ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ອາມຸຕ຺ຕມຓິກຸຓ຺ຑເລ ສຊ຺ຊິຕາຍ ອາປານຠູມິຍາ ນິສິນ຺ນວເສເນວ ມຫຕາ ຣາຊານຸຠາເວນ ປຣເມນ ອິສ຺ສຣິຍວິຠເວນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທິວາ ປທີເປ ວິຍ ອຸທກາຠິສິຕ຺ເຕ ອງ຺ຄາເຣ ວິຍ ສູຣິຍຸຏ຺ຐາເນ ຂຊ຺ໂຊປນເກ ວິຍ ຈ ຫຕປ຺ປເຠ ຫຕໂສເຠ ຕໍ ຕຖາຄຕຎ຺ຈ ເຕຫິ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ວິໂຣຈມານໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ມຫນ຺ຕາ ວຕ ໂຠ ພຸທ຺ຘາ ນາມາ’’ຕິ ປຏິຠານໍ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ.

ໂກກນທນ຺ຕິ ປທຸມສ຺ເສເວຕໍ ເວວຈນໍ. ປາໂຕຕິ ກາລສ຺ເສວ. ສິຍາຕິ ຠເວຍ຺ຍ. ອວີຕຄນ຺ຘນ຺ຕິ ອວິຄຕຄນ຺ຘໍ. ອງ຺ຄີຣສນ຺ຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຠຄວໂຕ ຫິ ອງ຺ຄໂຕ ຣສ຺ມິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອງ຺ຄີຣໂສຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາ ໂກກນທສງ຺ຂາຕໍ ປທຸມໍ ປາໂຕວ ຜຸລ຺ລໍ ອວີຕຄນ຺ຘໍ ສິຍາ, ເອວເມວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອງ຺ຄີຣສໍ ຕປນ຺ຕໍ ອາທິຈ຺ຈມິວ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ວິໂຣຈມານໍ ປສ຺ສາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ. ຠຄວນ຺ຕໍ ອຈ຺ຉາເທສີຕິ ຠຄວໂຕ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລກໂວຫາຣໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອີທິສໍ ວຈນໍ ໂຫຕິ. ໂສ ກິຣ ອຸປາສໂກ – ‘‘ເອເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓສຸ ປສີທິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຎ຺ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ເທນ຺ຕິ, ອຫມ຺ປິ ເຕ ຠຄວໂຕວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອທາສິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ໂທຓປາກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໔. ຕຕິເຍ ໂທຓປາກກຸຣນ຺ຕິ ໂທຓປາກໍ ກຸຣໍ, ໂທຓສ຺ສ ຕຓ຺ຑຸລານໍ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ຕທູປິຍຎ຺ຈ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຸຕ຺ຕາວີຕິ ປຸພ຺ເພ ຠຕ຺ຕສມ຺ມທໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍທິວສໍ ປນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕວ ທສພລໍ ສຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ມຫສ຺ສາສີຕິ ຕສ຺ສ ຄຈ຺ຉໂຕ ພລວາ ຠຕ຺ຕປຣີຬາໂຫ ອຸທປາທິ, ຕສ຺ມາ ມຫນ຺ເຕຫິ ອສ຺ສາເສຫິ ອສ຺ສສຕິ, ຄຕ຺ຕໂຕປິສ຺ສ ເສທພິນ຺ທູນິ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕເມນໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຐຕ຺ວາ ຍມກຕາລວຓ຺ເຏຫິ ພີຊນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ປນ ນິປຊ຺ຊິຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕີຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ມຫສ຺ສາສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສີຕິ, ຣາຊາ ໂຠຊເນ ອມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາຍ ກິລມຕິ, ຜາສຸ ວິຫາຣໍ ທານິສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຠາສິ. ມນຸຊສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ກຫາປຓສຕນ຺ຕິ ປາຕຣາເສ ປຓ຺ຓາສໍ ສາຍມາເສ ປຓ຺ຓາສນ຺ຕິ ເອວໍ ກຫາປຓສຕໍ. ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ມງ຺ຄລອສິໍ ກສ຺ສ ທມ຺ມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ອສຸກສ຺ສ ນາມ ເທຫີຕິ ໂສ ຕໍ ອສິໍ ທຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມ຺ມ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ‘‘ຄາຖໍ ວທຖ, ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕໍ ປຣິຍາປຸຓິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຠຕ຺ຕາຠິຫາເຣ ສຸທໍ ຠາສຕີຕິ ກຖໍ ຠາສຕິ? ຠຄວຕາ ອນຸສິຏ຺ຐິນິຍາເມນ. ຠຄວາ ຫິ ນໍ ເອວໍ ອນຸສາສິ – ‘‘ມາຓວ, ອິມໍ ຄາຖໍ ນໂຏ ວິຍ ປຕ຺ຕປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມາ ອວຈ, ຣຎ຺ໂຎ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຐມປິຓ຺ຑາທີສຸປິ ອວຕ຺ວາ ໂວສານປິຓ຺ເຑ ຄຫິເຕ ວເທຍ຺ຍາສິ, ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາວ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສຕິ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ສິຕ຺ຖານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຕທຸປິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕາວຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫາເຣຍ຺ຍາສິ, ປາຕຣາເສ ຈ ວຕ຺ວາ ສາຍມາເສ ມາ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ໂສ ສາຘູຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ປາຕຣາສໍ ຠຸຕ຺ວາ ຄຕຕ຺ຕາ ສາຍມາເສ ຠຄວໂຕ ອນຸສິຏ຺ຐິນິຍາເມນ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ຣາຊາ ທສພລສ຺ສ ວຈນໍ ສຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ປາຕິຍໍເຍວ ຉຑ຺ເຑສິ. ຣຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ເຖສຸ ໂຘເຕສຸ ປາຕິໍ ອປເນຕ຺ວາ ສິຕ຺ຖານິ ຄເຓຕ຺ວາ ຕທຸປິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕຕ຺ຕເກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຫຣິໍສຸ.

ນາຬິໂກທນປຣມຕາຍ ສຓ຺ຐາສີຕິ ໂສ ກິຣ ມາຓໂວ ທິວເສ ທິວເສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ທສພລສ຺ສ ວິສ຺ສາສິໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຣາຊາ ກິຕ຺ຕກໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ນາຬິໂກທນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຸຣິສຠາໂຄ ເອສ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄາຖໍ ມາ ວທີຕິ. ອິຕິ ຣາຊາ ຕຕ຺ເຖວ ສຓ຺ຐາສິ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິເກນ ເຈວ ອຕ຺ເຖນ ສມ຺ປຣາຍິເກນ ຈາຕິ ເອຕ຺ຖ ສລ຺ລິຂິຕສຣີຣຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຕ຺ໂຖ ນາມ, ສີລໍ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ໂຖ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ ຫິ ສີລງ຺ຄໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປຐມສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ເວເທຫິປຸຕ຺ໂຕຕິ ເວເທຫີຕິ ປຓ຺ຑິຕາຘິວຈນເມຕໍ, ປຓ຺ຑິຕິຕ຺ຖິຍາ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈຕຸຣງ຺ຄິນິນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສຣຖປຕ຺ຕິສງ຺ຂາເຕຫິ ຈຕູຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາຕິ ຈມ຺ມປຏິມຸຎ຺ຈນາທີຫິ ສນ຺ນາຫໍ ກາເຣຕ຺ວາ. ສງ຺ຄາເມສຸນ຺ຕິ ຍຸຊ຺ຌິໍສຸ. ເກນ ກາຣເຓນ? ມຫາໂກສລຣຎ຺ຎາ ກິຣ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ຘີຕຣໍ ເທນ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຊ຺ຊານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐາໂນ ກາສິຄາໂມ ນາມ ຘີຕຸ ທິນ຺ໂນ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ຈ ປິຕຣິ ມາຣິເຕ ມາຕາປິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວິໂຍຄໂສເກນ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຕາ. ຕໂຕ ຣາຊາ ປເສນທິ ໂກສໂລ – ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາຣິຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ສນ຺ຕໂກ ຄາໂມ’’ຕິ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣຕິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕຸ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທ຺ເວປິ ມາຕຸລຠາຄິເນຍ຺ຍາ ຍຸຊ຺ຌິໍສຸ.

ປາປາ ເທວທຕ຺ຕາທໂຍ ມິຕ຺ຕາ ອສ຺ສາຕິ ປາປມິຕ຺ໂຕ. ເຕເຍວສ຺ສ ສຫາຍາຕິ ປາປສຫາໂຍ. ເຕສ຺ເວວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນິນ຺ນໍ ສມ຺ປວງ຺ກນ຺ຕິ ປາປສມ຺ປວງ຺ໂກ. ປເສນທິສ຺ສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວເສນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸກ຺ຂໍ ເສຕີຕິ ຊິຕານິ ຫຕ຺ຖິອາທີນິ ອນຸໂສຈນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ສຍິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ຠຄວາ ປຸນ ຕສ຺ສ ຊຍກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ. ຊຍໍ ເວຣໍ ປສວຕີຕິ ຊິນນ຺ໂຕ ເວຣໍ ປສວຕິ, ເວຣິປຸຄ຺ຄລໍ ລຠຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ທຸຕິຍສງ຺ຄາມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໖. ປຎ຺ຈເມ ອພ຺ຠຸຍ຺ຍາສີຕິ ປຣາຊເຍ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ພຸທ຺ຘຣກ຺ຂິເຕນ ນາມ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕນ ຘມ຺ມຣກ຺ຂິຕສ຺ສ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ‘‘ສເຈ ຣາຊາ ອິມຎ຺ຈ ອຸປາຍໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ປຸນ ຊິເນຍ຺ຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຊຍກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ອຠິອຸຍ຺ຍາສິ.

ຍາວສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕີຕິ ຍາວ ຕສ຺ສ ອຸປກປ຺ປຕິ ສຍ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຈຎ຺ເຎຕິ ຍທາ ອຎ຺ເຎ. ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີຕິ ຕໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ຐິຕປຸຄ຺ຄລໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ. ວິລຸມ຺ປຕີຕິ ວິລຸມ຺ປິຍຕິ. ຐານໍ ຫິ ມຎ຺ຎຕີຕິ ‘‘ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຫິ ມຎ຺ຎຕິ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ເຊຕາຣໍ ລຠເຕ ຊຍນ຺ຕິ ຊຍນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຈ຺ຉາ ເຊຕາຣມ຺ປິ ລຠຕິ. ໂຣເສຕາຣນ຺ຕິ ຆຏ຺ເຏຕາຣໍ. ໂຣສໂກຕິ ຆຏ຺ຏໂກ. ກມ຺ມວິວຏ຺ເຏນາຕິ ກມ຺ມປຣິຓາເມນ, ຕສ຺ສ ວິລຸມ຺ປນກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກທາເນນ. ໂສ ວິລຸຕ຺ໂຕ ວິລຸປ຺ປຕີຕິ ໂສ ວິລຸມ຺ປໂກ ວິລຸມ຺ປິຍຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໗. ຉຏ຺ເຐ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານກາເລ ສູຕິຆຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິ. ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສີຕິ, ‘‘ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ເມ ຘີຕຸ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທິນ຺ນໍ, ສເຈ ປຸຕ຺ຕໍ ອລຠິສ຺ສ, ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ອຘິຄມິສ຺ສ, ຕໂຕ ທານິ ປຣິຫີນາ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ເສຍ຺ຍາຕິ ທນ຺ຘປຎ຺ຎສ຺ມາ ເອລມູຄປຸຕ຺ຕໂຕ ເອກຈ຺ຈາ ອິຕ຺ຖີເຍວ ເສຍ຺ຍາ. ໂປສາຕິ ໂປເສຫິ. ຊນາຘິປາຕິ ຊນາຘິຠຸໍ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ສສ຺ສຸເທວາຕິ ສສ຺ສຸສສຸຣເທວຕາ. ທິສມ຺ປຕີຕິ ທິສາເຊຏ຺ຐກາ. ຕາທິສາ ສຸຠຄິຍາຕິ ຕາທິສາຍ ສຸຠຣິຍາຍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອປ຺ປມາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໘. ສຕ຺ຕເມ ສມຘິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ສມຘິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ, ອາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປມາໂທຕິ ກາຣາປກອປ຺ປມາໂທ. ສໂມຘານນ຺ຕິ ສມວຘານໍ ອຸປກ຺ເຂປໍ. ເອວເມວ ໂຂຕິ ຫຕ຺ຖິປທໍ ວິຍ ຫິ ກາຣາປກອປ຺ປມາໂທ, ເສສປທຊາຕານິ ວິຍ ອວເສສາ ຈຕຸຠູມກາ ກຸສລຘມ຺ມາ. ເຕ ຫຕ຺ຖິປເທ ເສສປທານິ ວິຍ ອປ຺ປມາເທ ສໂມຘານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອປ຺ປມາທສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຫຕ຺ຖິປທໍ ເສສປທານໍ ອຄ຺ຄໍ ເສຏ຺ຐໍ, ເອວໍ ອປ຺ປມາໂທ ເສສຘມ຺ມານນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຫຄ຺ຄຕໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມານມ຺ປິ ເຫສ ປຏິລາຠກຏ຺ເຐນ ໂລກິໂຍປິ ສມາໂນ ອຄ຺ໂຄວ ໂຫຕິ.

ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ‘‘ເອຕານິ ອາຍຸອາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອປ຺ປມາໂທວ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອປ຺ປມາທເມວ ປສໍສນ຺ຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ປຸຎ຺ຎກິຣິຍາສຸ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຍຸອາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ອປ຺ປມາໂທວ ກາຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ອຕ຺ຖປຏິລາຠາ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໙. ອຏ຺ຐເມ ໂສ ຈ ໂຂ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ໂສ ຈາຍໍ ຘມ຺ໂມ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ປາປມິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ຘມ຺ໂມ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕວ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ສຸສ຺ສູສນ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທຫນ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ປູເຣຕິ ເຠສຊ຺ຊໍ ວິຍ ວຬຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ນ ອິຕຣສ຺ສາຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ເຈຕ຺ຖ ເທສນາຘມ຺ໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸປຑ຺ຒມິທນ຺ຕິ ເຖໂຣ ກິຣ ຣໂຫຄໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສມຓຘມ຺ໂມ ນາມ ໂອວາທເກ ອນຸສາສເກ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ສຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາເຣ ຐິຕສ຺ສ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ໂຫຕິ, ອຸປຑ຺ຒໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ປເທສຎາເຓ ຐິໂຕ ນິປ຺ປເທສໍ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສາຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ. ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ຍາ ເອສາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາ ນາມ, ສາ ອຸປຑ຺ຒໍ, ຕໂຕ ອຸປຑ຺ຒໍ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ເຖເຣນ ‘‘ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທໂຍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປຑ຺ຒຸປຑ຺ຒາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເຖຣສ຺ສ ອຍໍ ມໂນຣໂຖ, ຍຖາ ປນ ພຫູຫິ ສິລາຖມ຺ເຠ ອຸສ຺ສາປິເຕ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອສຸເກນ ອຸສ຺ສາປິຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອສຸເກນາ’’ຕິ ວິນິພ຺ໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ມາຕິໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປິຕິໂຕ’’ຕິ ວິນິພ຺ໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ເອວໍ ອິຘາປິ ອວິນິພ຺ໂຠຄຘມ຺ໂມ ເຫສ, ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣໂຕ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຍ ປນ ອຸປຑ຺ຒຄຸໂຓ ລພ຺ຠຕີຕິ ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌາສເຍນ ອຸປຑ຺ຒໍ ນາມ ຊາຕໍ, ສກລຄຸໂຓ ປຏິລພ຺ຠຕີຕິ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສເຍນ ສກລໍ ນາມ ຊາຕໍ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ເຈຕໍ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິລາຠງ຺ຄໍ ນາມາຕິ ຄຫິຕໍ. ອຕ຺ຖໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘາ ສີລສມາຘິວິປສ຺ສນາວເສນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ. ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ.

ມາ ເຫວໍ, ອານນ຺ທາຕິ, ອານນ຺ທ, ມາ ເອວໍ ອຠຓິ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຕ຺ວໍ ເສຂປຏິສມ຺ຠິທປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫສິ, ຈຕູຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຕາທິສສ຺ສ ເອວໍ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ສກລເມວ ຫິທໍ, ອານນ຺ທ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ຍທິທໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຕາຕິ ອິທໍ ຠຄວາ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລານິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ສພ຺ພໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕມູລກເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ສນ຺ຘາຍາຫ. ອິທານິ ວຈີເຠເທເນວ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕສ຺ເສຕນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຏິກງ຺ຂນ຺ຕິ ປາຏິກງ຺ຂິຕພ຺ພໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ອວສ຺ສໍຠາວີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຘາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕີຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອາທິປທານໍເຍວ ຕາວ ອຍໍ ສງ຺ເຂປວຓ຺ຓນາ – ສມ຺ມາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ. ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ສມ຺ມາ ໂວທາປນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ມາ ສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ.

ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ຕີຓິ ກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍາຖິທໍ – ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕາວ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫວິຘມນວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຕເຖວ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ຈ ປຊຫນ຺ຕິ, ນິໂຣຘຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ທສ຺ເສຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສມ຺ມາ ໂວທາເປຕິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມ຺ມາສຕິ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ ສມ຺ມາ ທຫຕິ.

ອປິເຈສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ກິຈ຺ຈໂຕ ປນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ເຕສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ກິຈ຺ຈໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປຕິອາທີນິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ວິຣຕິໂຍວ. ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວ.

ເອວໍ ຕາວ ‘‘ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອາທິປທານໍເຍວ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນໍ ຎຕ຺ວາ ອິທານິ ຠາເວຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິອາທີສຸ ເອວໍ ຎາຕພ຺ໂພ. ຠາເວຕີຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຊເນຕິ, ອຠິນິພ຺ພຕ຺ເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວກໍ ນິສ຺ສິຕໍ, ວິເວເກ ວາ ນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ວິເວກນິສ຺ສິຕໍ. ວິເວໂກຕິ ວິວິຕ຺ຕຕາ. ວິວິຕ຺ຕຕາ ຈາຍໍ ຕທງ຺ຄວິເວໂກ, ວິກ຺ຂມ຺ຠນ-ສມຸຈ຺ເຉທ-ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ-ນິສ຺ສຣຓວິເວໂກຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ເອວເມຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ວິເວເກ. ວິເວກນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕີຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຍຄີ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ກິຈ຺ຈໂຕ ຕທງ຺ຄວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ມຄ຺ຄກາເລ ປນ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມຸຈ຺ເຉທວິເວກນິສ຺ສິຕໍ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ນິສ຺ສຣຓວິເວກນິສ຺ສິຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕິ. ເອສ ນໂຍ ວິຣາຄນິສ຺ສິຕາທີສຸ. ວິເວກຕ຺ຖາ ເອວ ຫິ ວິຣາຄາທໂຍ.

ເກວລຎ຺ເຈຕ຺ຖ ໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ທຸວິໂຘ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈ ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຈ ຕທງ຺ຄວເສນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ຈ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ. ປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ໂຄຕິ ວິປສ຺ສນາກ຺ຂເຓ ຕນ຺ນິນ຺ນຠາເວນ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໍ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສເກ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນານເຍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາ ຫິ ອຍໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ປກາເຣນ ກິເລເສ ຈ ປຣິຈ຺ຈຊຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ປກ຺ຂນ຺ທຕິ.

ໂວສ຺ສຄ຺ຄປຣິຓາມິນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ສກເລນ ວຈເນນ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຣິຓມນ຺ຕໍ ປຣິຓຕຎ຺ຈ, ປຣິປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຣິປກ຺ກຎ຺ຈາຕິ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ອຣິຍມຄ຺ຄຠາວນານຸຍຸຕ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຍຖາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ກິເລສປຣິຈ຺ຈາຄໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານປກ຺ຂນ຺ທນໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິປຈ຺ຈຕິ, ຍຖາ ຈ ປຣິປກ຺ກາ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນໍ ຠາເວຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ເສສມຄ຺ຄງ຺ເຄສຸ.

ອາຄມ຺ມາຕິ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຘາຍ ປຏິຈ຺ຈ. ຊາຕິຘມ຺ມາຕິ ຊາຕິສຠາວາ ຊາຕິປກຕິກາ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສກໂລ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລພ຺ຠຕິ, ຕສ຺ມາ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອປ຺ປມາທໍ ປສໍສນ຺ຕີຕິ ອປ຺ປມາທໍ ວຓ຺ຓຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອປ຺ປມາໂທ ກາຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖາຠິສມຍາຕິ ອຕ຺ຖປຏິລາຠາ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ປຐມອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໐. ນວເມ ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສ ທິວາ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ຘນໍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ຣູປິຍສ຺ສາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຕມ຺ພໂລຫກາຬໂລຫຜາລກຈ຺ຉປກາທິເຠທສ຺ສ ຆນກຕສ຺ສ ເຈວ ປຣິໂຠຄຠາຊນາທິເຠທສ຺ສ ຈ ຣູປິຍຠຓ຺ຑສ຺ສ ປນ ໂກ ວາໂທ? ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ນາມາ’’ຕິ ກາ ປຣິຈ຺ເຉທກຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຓາຊກນ຺ຕິ ສກຸຓ຺ຑກຠຕ຺ຕໍ. ພິລງ຺ຄທຸຕິຍນ຺ຕິ ກຎ຺ຊິກທຸຕິຍໍ. ສາຓນ຺ຕິ ສາຓວາກມຍໍ. ຕິປກ຺ຂວສນນ຺ຕິ ຕີຓິ ຂຓ຺ຑານິ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກຕນິວາສນໍ.

ອສປ຺ປຸຣິໂສຕິ ລາມກປຸຣິໂສ. ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກນ຺ຕິອາທີສຸ ອຸປຣູປຣິຠູມີສຸ ຜລທານວເສນ ອຸທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄມສ຺ສາຕິ ອຸທ຺ຘຄ຺ຄິກາ. ສຄ຺ຄສ຺ສ ຫິຕາ ຕຕ຺ຣຸປປຕ຺ຕິຊນນໂຕຕິ ໂສວຄ຺ຄິກາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນສຸ ສຸໂຂ ວິປາໂກ ອສ຺ສາຕິ ສຸຂວິປາກາ. ສຸຏ຺ຐຸ ອຄ຺ຄານໍ ທິພ຺ພວຓ຺ຓາທີນໍ ວິເສສານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນໂຕ ສຄ຺ຄສໍວຕ຺ຕນິກາ. ເອວຣູປໍ ທກ຺ຂິຓທານໍ ນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕີຕິ.

ສາໂຕທກາຕິ ມຘຸໂຣທກາ. ເສຕ຺ໂຕທກາຕິ ວີຈີນໍ ຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອຸທກສ຺ສ ເສຕຕາຍ ເສໂຕທກາ. ສຸປຕິຕ຺ຖາຕິ ສຸນ຺ທຣຕິຕ຺ຖາ. ຕໍ ຊໂນຕິ ເຍນ ອຸທເກນ ສາໂຕທກາ, ຕໍ ອຸທກໍ ຊໂນ ຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ເນວ ຫເຣຍ຺ຍ. ນ ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍາຕິ, ຍໍ ຍໍ ອຸທເກນ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຕໍ ຕໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ຕທເປຍ຺ຍມານນ຺ຕິ ຕໍ ອເປຍ຺ຍມານໍ. ກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກໂຣ ເຈວ ກຸສລກິຈ຺ຈກໂຣ ຈ, ຠຸຎ຺ຊຕິ ຈ, ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ປໂຍເຊຕິ, ທານຎ຺ຈ ເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວມໍ.

໑໐. ທຸຕິຍອປຸຕ຺ຕກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໑. ທສເມ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ປຏິປາເທສີຕິ ປິຓ຺ຑປາເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສໍໂຍເຊສິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກ຺ກາມີຕິ ເກນຈິເທວ ຣາຊຸປຏ຺ຐານາທິນາ ກິຈ຺ເຈນ ຄໂຕ. ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສີຕິ ໂສ ກິຣ ອຎ຺ເຎສຸປິ ທິວເສສຸ ຕໍ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສຕິ, ທາຕຸໍ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ອຍໍ ປທຸມວຕິເທວິຍາ ຕຕິຍປຸຕ຺ໂຕ ຕຄ຺ຄຣສິຂີ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ວຸຏ຺ຐາຍ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕມາທາຍ ນຄຣວາສີນໍ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປາສາທິເກຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີຫິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເສຏ຺ຐິໂນ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕໍທິວສຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐິ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຆຣທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ, ທນ຺ຕນ຺ຕຣານິ ໂສເຘນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ, ຕໍທິວສໍ ປາໂຕ ຠຸຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຕ຺ຕາ ທານຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ, ຠຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ອິມສ຺ສ ‘ເທຖາ’ຕິ ວຈນໍ ນ ສຸຕປຸພ຺ພໍ, ທາເປນ຺ໂຕປິ ຈ ອຊ຺ຊ ນ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ທາເປຕິ, ວີຕຣາຄໂທສໂມຫສ຺ສ ວນ຺ຕກິເລສສ຺ສ ໂອຫິຕຠາຣສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທາເປຕິ, ຍໍ ວາ ຕໍ ວາ ອທຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ຆຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຸປຣິສຸທ຺ເຘຫິ ສາລິຕຓ຺ຑຸເລຫິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ຂາທນີຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ສຸເປຍ຺ຍຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ສມລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ – ‘‘ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສປິ ໂຂ ເສຏ຺ຐິ ພາຫິຣໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ມຍໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ຕາ, ອປິ ໂວ ລທ຺ໂຘຕິ? ອາມ, ເສຏ຺ຐິ ລທ຺ໂຘຕິ. ‘‘ປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕຄນ຺ໂຘ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນາສາປຸຏໍ ປຫຣິ. ໂສ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອາໂຫສີຕິ.

ວຣເມຕນ຺ຕິອາທິ ວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາຣທສ຺ສນໍ. ຠາຕຸ ຈ ປນ ເອກປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍສ຺ສ ກາຣຓາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສີຕິ ຕທາ ກິຣສ຺ສ ອວິຠຕ຺ເຕເຍວ ກຸຏຸມ຺ເພ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ຈ ກາລມກໍສຸ. ໂສ ຠາຕຸຊາຍາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຠາຕຸ ປນສ຺ສ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຕໍ ວີຖິຍາ ກີຬນ຺ຕໍ ມນຸສ຺ສາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອຍໍ ທາໂສ ອຍໍ ທາສີ ອິທໍ ຍານໍ ອິທໍ ຘນໍ ຕວ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ທາໂສ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ກເຖຕິ.

ອຖສ຺ສ ຈູຬປິຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ທາຣໂກ ອິທາເນວ ເອວໍ ກເຖສິ, ມຫລ຺ລກກາເລ ກຸຏຸມ຺ພໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທາເປຍ຺ຍ, ອິທາເນວສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ວາສິໍ ອາທາຍ – ‘‘ເອຫິ ປຸຕ຺ຕ, ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ເນຕ຺ວາ ວິຣວນ຺ຕໍ ວິຣວນ຺ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອາວາເຏ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປໍສຸນາ ປຏິຈ຺ຉາເທສິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ສຕ຺ຕວາເຣ. ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມເຈຕນາວເສນ ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອກປິຓ຺ຑປາຕທານສ຺ມິຎ຺ຫິ ເອກາວ ເຈຕນາ ທ຺ເວ ປຏິສນ຺ຘິໂຍ ນ ເທຕິ, ປຸພ຺ພປຈ຺ຉິມເຈຕນາຫິ ປເນສ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສຄ຺ເຄ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ປຸຣາຓນ຺ຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາຕເຈຕນາກມ຺ມໍ.

ປຣິຄ຺ຄຫນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຫິຕວຕ຺ຖຸ. ອນຸຊີວິໂນຕິ ເອກໍ ມຫາກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຓາສມ຺ປິ ສຏ຺ຐິປິ ກຸລານິ ຊີວນ຺ຕິ, ເຕ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໍ ນາທາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ນ ອາທິຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ສພ຺ພໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປຄາມິນນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ນິກ຺ຂິປ຺ປສຠາວໍ, ປຣິຈ຺ຈຊິຕພ຺ພສຠາວເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສມໍ.

ທຸຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

໓. ຕຕິຍວຄ຺ໂຄ

໑. ປຸຄ຺ຄລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໒. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ‘‘ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ’’ຕິອາທິເກນ ຕເມນ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕໂມ. ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ປຸນ ນິຣຍຕມູປຄມນໂຕ ຕມປຣາຍໂຓ. ອິຕິ ອຸຠເຍນປິ ຂນ຺ຘຕໂມວ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ‘‘ອຸຈ຺ເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ’’ຕິອາທິເກນ ໂຊຕິນາ ຍຸຕ຺ຕໂຕ ໂຊຕິ, ອາໂລກີຠູໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກາຍສຸຈຣິຕາທີຫິ ປຸນ ສຄ຺ຄູປປຕ຺ຕິໂຊຕິຠາວູປຄມນໂຕ ໂຊຕິປຣາຍໂຓ. ອິມິນາ ນເຍນ ອິຕເຣປິ ທ຺ເວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເວນກຸເລຕິ ວິລີວກາຣກຸເລ. ເນສາທກຸເລຕິ ມິຄລຸທ຺ທກາທີນໍ ກຸເລ. ຣຖກາຣກຸເລຕິ ຈມ຺ມກາຣກຸເລ. ປຸກ຺ກຸສກຸເລຕິ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກກຸເລ. ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກຕິ ທຸກ຺ຂວຸຕ຺ຕິເກ. ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ປໍສຸປິສາຈໂກ ວິຍ ຌາມຂາຓຸວຓ຺ໂຓ. ທຸທ຺ທສິໂກຕິ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ອມນາປທສ຺ສໂນ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ລກຸຓ຺ຑໂກ. ກາໂຓຕິ ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ. ກຸຓີຕິ ເອກຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ອຸຠຍຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ. ຂຎ຺ໂຊຕິ ເອກປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ ອຸຠຍປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ. ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ຫຕປກ຺ໂຂ ປີຐສປ຺ປີ. ປທີເປຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ເຕລກປລ຺ລກາທິໂນ ປທີປອຸປກຣຓສ຺ສ. ເອວໍ ໂຂ, ມຫາຣາຊາຕິ ເອຕ຺ຖ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ພຫິທ຺ຘາ ອາໂລກໍ ອທິສ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍເຍວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ໂຕ ສກລໍ ກປ຺ປມ຺ປິ ສໍສຣຕິ, ໂສປິ ຕໂມຕມປຣາຍໂຓວ. ໂສ ປນ ກຸຫກປຸຄ຺ຄໂລ ຠເວຍ຺ຍ. ກຸຫກສ຺ສ ຫິ ເອວຣູປາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ນີເຈ ກຸເລ ປຈ຺ຈາຊາໂຕ ໂຫຕິ ຈຓ຺ຑາລກຸເລ ວາ’’ຕິອາທີຫິ ອາຄມນວິປຕ຺ຕິ ເຈວ ປຸພ຺ພຸປ຺ປນ຺ນປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕິ ຈ ທສ຺ສິຕາ. ທລິທ຺ເທຕິອາທີຫິ ປວຕ຺ຕປຈ຺ຈຍວິປຕ຺ຕິ. ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກຕິອາທີຫິ ອາຊີວຸປາຍວິປຕ຺ຕິ. ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິອາທີຫິ ອຕ຺ຕຠາວວິປຕ຺ຕິ. ພວ຺ຫາພາໂຘຕິອາທີຫິ ທຸກ຺ຂກາຣຓສມາໂຍໂຄ. ນ ລາຠີຕິອາທີຫິ ສຸຂກາຣຓວິປຕ຺ຕິ ເຈວ ອຸປໂຠຄວິປຕ຺ຕິ ຈ. ກາເຍນ ທຸຈ຺ຈຣິຕນ຺ຕິອາທີຫິ ຕມປຣາຍຓຠາວສ຺ສ ກາຣຓສມາໂຍໂຄ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິອາທີຫິ ສມ຺ປຣາຍິກຕມູປຄໂມ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອກ຺ໂກສຕີຕິ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສຕິ. ປຣິຠາສຕີຕິ, ‘‘ກສ຺ມາ ຕິຏ຺ຐຖ? ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອມ຺ຫາກໍ ກສິກມ຺ມາທີນິ ກຕານີ’’ຕິອາທີຫິ? ປຣິຠວວຈເນຫິ ປຣິຠາສຕິ. ໂຣສໂກຕິ ຆຏ຺ຏໂກ. ອພ຺ຍຄ຺ຄມນໂສຕິ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ. ປຐມໍ.

໒. ອຍ຺ຍິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໓. ທຸຕິເຍ ຊິຓ຺ຓາຕິ ຊຣາຊິຓ຺ຓາ. ວຸຑ຺ຒາຕິ ວໂຍວຸຑ຺ຒາ. ມຫລ຺ລິກາຕິ ຊາຕິມຫລ຺ລິກາ. ອທ຺ຘຄຕາຕິ ອທ຺ຘໍ ຈິຣກາລໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ວໂຍອນຸປ຺ປຕ຺ຕາຕິ ປຈ຺ຉິມວຍໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ປິຍາ ມນາປາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ມາຕຣິ ມຕາຍ ອຍ຺ຍິກາ ມາຕຸຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ, ເຕນສ຺ສ ອຍ຺ຍິກາຍ ພລວເປມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຫຕ຺ຖິຣຕເນນາຕິ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນໂກ ຫຕ຺ຖີ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນເກນ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກໂຕ ຫຕ຺ຖິຣຕນໍ ນາມ. ອສ຺ສຣຕເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄາມວໂຣປິ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກຄາໂມວ. ສພ຺ພານິ ຕານິ ເຠທນຘມ຺ມານີຕິ ເຕສຸ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ກຣິຍມານເມວ ຠິຊ຺ຊຕິ, ກິຎ຺ຈິ ກຕປຣິໂຍສິຕໍ ຈກ຺ກໂຕ ອນປນີຕເມວ, ກິຎ຺ຈິ ອປເນຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐປິຕມຕ຺ຕໍ, ກິຎ຺ຈິ ຕໂຕ ປຣໍ, ເອວເມວ ສຕ຺ເຕສຸປິ ໂກຈິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຣຕິ, ໂກຈິ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຍ ມາຕຣິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ໂຕວ, ໂກຈິ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕ, ໂກຈິ ຕໂຕ ປຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ທຸຕິຍໍ.

໑໓໔. ຕຕິເຍ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານເມວ. ຕຕິຍໍ.

໔. ອິສ຺ສຕ຺ຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໕. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ນິກ຺ເຂໂປ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ປຐມໂພຘິຍໍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸທປາທິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ. ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ກຸເລສຸ ເອວໍ ກນ຺ເຖນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເອວມາຫ, ‘ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ. ມຍ຺ຫເມວ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ. ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ. ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ໂຂ ສຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣນິສ຺ສິເຕນ ປເຣສໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣນິສ຺ສິຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ ອນນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ. ສາ ກຖາ ປຕ຺ຖຣມານາ ຣາຊກຸລໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ຣາຊາ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຏ຺ຐານເມຕໍ ຍໍ ຕຖາຄໂຕ ປເຣສໍ ລາຠນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ. ເອເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອລາຠາຍ ອຍສາຍ ປຣິສກ຺ກນ຺ຕິ. ສຈາຫໍ ອິເຘວ ຐຕ຺ວາ ‘ມາ ເອວໍ ອໂວຈຸຕ຺ຖ, ນ ສຕ຺ຖາ ເອວໍ ກເຖຕີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ສາ ກຖາ ນິຊ຺ຌຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິມສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ສນ຺ນິປຕິຕກາເລເຍວ ນໍ ນິຊ຺ຌາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ຉຓທິວສໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ມຫາຉເຓ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ກາໂລ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ສທ຺ຘາ ວາ ອສ຺ສທ຺ຘາ ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິກາ ວາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ວາ ເຄຫຣກ຺ຂເກ ທາຣເກ ວາ ມາຕຸຄາເມ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສາ ເຍ ວິຫາຣໍ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປຎ຺ຎາສໍ ທຓ຺ໂຑ’’ຕິ. ສຍມ຺ປິ ປາໂຕວ ນ຺ຫຕ຺ວາ ກຕປາຕຣາໂສ ສພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ມຫຕາ ພລກາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ ເອວໍ ວທຖ ‘ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ…ເປ… ນ ອຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ປຎ຺ຫເມວ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຫໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ເມ ຠຄວາ ອວສາເນ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວາທໍ ຠຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ທານໍ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອາຫ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ຕສ຺ມິໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ສ ວາ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ເຍຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ວຈນໍ ອາໂຣຈິຕໍ, ເຕ ໂອໂລເກສິ. ເຕ ຣຎ຺ຎາ ໂອໂລກິຕມຕ຺ຕາວ ມງ຺ກຸຠູຕາ ອໂຘມຸຂາ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ຠູມິໍ ເລຂມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຣາຊາ – ‘‘ເອກປເທເນວ, ຠນ຺ເຕ, ຫຕາ ຕິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ມຫາຊນໍ ສາເວນ຺ໂຕ ມຫາສທ຺ເທນ ອຠາສິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຠາສິຕ຺ວາ – ‘‘ຠຄວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນິຄຓ຺ຐາເຈລກປຣິພ຺ພາຊກາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ປສີທຕິ, ກຕ຺ຖ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຎ຺ຎໍ ໂຂ ເອຕນ຺ຕິ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎໍ ຕຍາ ປຐມໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຉາ, ສລ຺ລກ຺ເຂຫິ ເອຕໍ, ປຎ຺ຫາກຖນໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສີລວໂຕ ໂຂຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຘ ຕ຺ຍສ຺ສາຕິ ອິຘ ເຕ ອສ຺ສ. ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫຕິ ຣາສິຠູໂຕ. ອສິກ຺ຂິໂຕຕິ ຘນຸສິປ຺ເປ ອສິກ຺ຂິໂຕ. ອກຕຫຕ຺ໂຖຕິ ມຸຏ຺ຐິພນ຺ຘາທິວເສນ ອສມ຺ປາທິຕຫຕ຺ໂຖ. ອກຕໂຍຄ຺ໂຄຕິ ຕິຓປຸຎ຺ຊມຕ຺ຕິກາປຸຎ຺ຊາທີສຸ ອກຕປຣິຈໂຍ. ອກຕູປາສໂນຕິ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ອທສ຺ສິຕສຣກ຺ເຂໂປ. ຉມ຺ຠີຕິ ປເວຘິຕກາໂຍ.

ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີໂນຕິອາທີສຸ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ພ຺ຍາປາໂທ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ຕຖາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ຕຕິເຍເນວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ປຐມມຄ຺ເຄນ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີນາ ໂຫຕິ. ອເສກ຺ເຂນ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນາຕິ ອເສກ຺ຂສ຺ສ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ອເສກ຺ໂຂ ສີລກ຺ຂນ຺ໂຘ ນາມ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິເມຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິໂຍ ກຖິຕາ. ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂລກິຍເມວ.

ອິສ຺ສຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸສຸສິປ຺ປໍ. ພລວີຣິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພລໍ ນາມ ວາໂຍຘາຕຸ, ວີຣິຍໍ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍເມວ. ຠເຣຕິ ຠເຣຍ຺ຍ. ນາສູຣໍ ຊາຕິປຈ຺ຈຍາຕິ, ‘‘ອຍໍ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ຊາຕິກາຣຓາ ອສູຣໍ ນ ຠເຣຍ຺ຍ.

ຂນ຺ຕິໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຕີຕິ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິ, ໂສຣຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຣຫຕ຺ຕໍ. ຘມ຺ມາຕິ ເອເຕ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ. ອສ຺ສເມຕິ ອາວສເຖ. ວິວເນຕິ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ, ນິຣຸທເກ ອຣຎ຺ເຎ ຈຕຸຣສ຺ສໂປກ຺ຂຣຓິອາທີນິ ກາຣເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຄ຺ເຄຕິ ວິສມຏ຺ຐາເນ. ສງ຺ກມນານີຕິ ປຓ຺ຓາສຫຕ຺ຖສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖານິ ສໂມກິຓ຺ຓປຣິສຸທ຺ຘວາລິການິ ສງ຺ກມນານິ ກເຣຍ຺ຍ.

ອິທານິ ເອເຕສຸ ອຣຎ຺ຎເສນາສເນສຸ ວສນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ຕໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນ຺ນໍ ປານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເສນາສນານີຕິ ມຎ຺ຈປີຐາທີນິ. ວິປ຺ປສນ຺ເນນາຕິ ຂີຓາສວສ຺ສ ເທນ຺ໂຕປິ ສກງ຺ເຂນ ກິເລສມລິເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ອທຕ຺ວາ ວິປ຺ປສນ຺ເນເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ທເທຍ຺ຍ. ຖນຍນ຺ຕິ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ. ສຕກ຺ກກູຕິ ສຕສິຂໂຣ, ອເນກກູໂຏຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິສງ຺ຂຈ຺ຈາຕິ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ.

ອາໂມທມາໂນຕິ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ. ປກິເຣຕີຕິ ທານຄ຺ເຄ ວິຈິຣຕິ, ປກິຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວາ ທານໍ ເທຕິ. ປຸຎ຺ຎຘາຣາຕິ ອເນກທານເຈຕນາມຍາ ປຸຎ຺ຎຘາຣາ. ທາຕາຣໍ ອຠິວສ຺ສຕີຕິ ຍຖາ ອາກາເສ ສມຸຏ຺ຐິຕເມຆໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ອຸທກຘາຣາ ປຖວິໍ ສິເນຫຍນ຺ຕີ ເຕເມນ຺ຕີ ກິເລທຍນ຺ຕີ ອຠິວສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ອຍມ຺ປິ ທາຍກສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຸຎ຺ຎຘາຣາ ຕເມວ ທາຕາຣໍ ອນ຺ໂຕ ສິເນເຫຕິ ປູເຣຕິ ອຠິສນ຺ເທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທາຕາຣໍ ອຠິວສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ປພ຺ພຕູປມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓໖. ປຎ຺ຈເມ ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຂຕ຺ຕິຍາຠິເສເກນ ມຸທ຺ຘນິ ອວສິຕ຺ຕານໍ ກຕາຠິເສການໍ. ກາມເຄຘປຣິຍຸຏ຺ຐິຕານນ຺ຕິ ກາເມສຸ ເຄເຘນ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕານໍ ອຠິຠູຕານໍ. ຊນປທຕ຺ຖາວຣິຍປ຺ປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຊນປເທ ຖິຣຠາວປ຺ປຕ຺ຕານໍ. ຣາຊກຣຓີຍານີຕິ ຣາຊກມ຺ມານິ ຣາຊູຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານິ. ເຕສຸ ຂ຺ວາຫນ຺ຕິ ເຕສຸ ອຫໍ. ອຸສຸກ຺ກມາປນ຺ໂນຕິ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປນ຺ໂນ. ເອສ ກິຣ ຣາຊາ ທິວສສ຺ສ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕຣາຄມນານິ ພຫູນິປິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນິພທ຺ຘໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ພລກາໂຍ ມຫາປິ ໂຫຕິ ອປ຺ໂປປິ. ອເຖກທິວສໍ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ອເວລາຍ ອປ຺ເປນ ພເລນ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ອນ຺ຘວເນ ນິລີຍິໍສຸ. ຣາຊາໂນ ຈ ນາມ ມຫາປຸຎ຺ຎາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສໍເຍວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ມຫນ຺ຕໍ ພລກາຍໍ ອາທາຍ ອນ຺ຘວນໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຘວນໂຕ ຍາວ ນຄຣທ຺ວາຣາ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ເອວໍ ອາສນ຺ນານິ ສູລານິ ໂຣປາເປຕ຺ວາ ສູເລສຸ ອຸຕ຺ຕາເສສິ. ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ເອວມາຫ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ວກ຺ຂາມິ, ‘ມຫາຣາຊ, ມາທິເສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ຘຸຣວິຫາເຣ ວສນ຺ເຕ ຕຍາ ເອວຣູປໍ ທາຣຸຓໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ກຕ’ນ຺ຕິ, ອຖາຍໍ ຣາຊາ ມງ຺ກຸ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ, ປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ເມ ສລ຺ລກ຺ເຂສ຺ສຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສທ຺ຘາຍິໂກຕິ ສທ຺ຘາຕພ຺ໂພ, ຍສ຺ສ ຕ຺ວໍ ວຈນໍ ສທ຺ທຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ, ຍສ຺ສ ວຈນໍ ປຕ຺ຕິຍາຍສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອພ຺ຠສມນ຺ຕິ ອາກາສສມໍ. ນິປ຺ໂປເຖນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕີຕິ ປຖວິຕລໂຕ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ສຓ຺ຫກຣຓີຍໍ ຕິຓຈຸຓ຺ຓໍ ວິຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປິສນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຘມ຺ມຈຣິຍາຍາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈຣິຍໍ ອຎ຺ຎໍ ກາຕພ຺ພໍ ນຕ຺ຖິ, ທສກຸສລກມ຺ມປຖສງ຺ຂາຕາ ຘມ຺ມຈຣິຍາວ ກຕ຺ຕພ຺ພາ, ຠນ຺ເຕຕິ – ສມຈຣິຍາທີນິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ອາໂຣເຈມີຕິ ອາຈິກ຺ຂາມິ. ປຏິເວທຍາມີຕິ ຊານາເປມິ. ອຘິວຕ຺ຕຕີຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ. ຫຕ຺ຖິຍຸທ຺ຘານີຕິ ນາຬາຄິຣິສທິເສ ເຫມກປ຺ປເນ ນາເຄ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຍຸຊ຺ຌິຕພ຺ພຍຸທ຺ຘານິ. ຄຕີຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ວິສໂຍຕິ ໂອກາໂສ, ສມຕ຺ຖຠາໂວ ວາ. ນ ຫິ ສກ຺ກາ ເຕຫິ ຊຣາມຣຓໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ. ມນ຺ຕິໂນ ມຫາມຕ຺ຕາຕິ ມນ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ມໂຫສຘວິຘຸຣປຓ຺ຑິຕາທິສທິສາ ມຫາອມຈ຺ຈາ. ຠູມິຄຕນ຺ຕິ ມຫາໂລຫກຸມ຺ຠິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐປິຕໍ. ເວຫາສຏ຺ຐນ຺ຕິ ຈມ຺ມປສິພ຺ພເກ ປູເຣຕ຺ວາ ຕຸລາສງ຺ຆາຏາທີສຸ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ເຈວ ນິຍ຺ຍຸຫາທີສຸ ຈ ປູເຣຕ຺ວາ ຐປິຕໍ. ອຸປລາເປຕຸນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ. ຍຖາ ທ຺ເວ ຊນາ ເອເກນ ມຄ຺ເຄນ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອວໍ ກາຕຸໍ.

ນຠໍ ອາຫຈ຺ຈາຕິ ອາກາສໍ ປູເຣຕ຺ວາ. ເອວໍ ຊຣາ ຈ ມຈ຺ຈຸ ຈາຕິ ອິຘ ທ຺ເວເຍວ ປພ຺ພຕາ ຄຫິຕາ, ຣາໂຊວາເທ ປນ ‘‘ຊຣາ ອາຄຈ຺ຉຕິ ສພ຺ພໂຍພ຺ພນໍ ວິລຸມ຺ປມານາ’’ຕິ ເອວໍ ຊຣາ ມຣຓໍ ພ຺ຍາຘິ ວິປຕ຺ຕີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣເປເຕ ອາຄຕາວ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ຫຕ຺ຖິຍຸທ຺ຘາທີຫິ ຊຣາມຣຓໍ ຊິນິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ. ສທ຺ຘໍ ນິເວສເຍຕິ ສທ຺ຘໍ ນິເວເສຍ຺ຍ, ປຕິຏ຺ຐາເປຍ຺ຍາຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

ຕຕິໂຍ ວຄ຺ໂຄ.

ອິຕິ ສາຣຕ຺ຖປ຺ປກາສິນິຍາ

ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍ-ອຏ຺ຐກຖາຍ

ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.