໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຕນ, ເອວໍ ໂສປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ. ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ສມ຺ໂມທິຕໍ ເອກີຠາວໍ ອຄມາສິ. ຍາຍ ຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິ, ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕສມ຺ໂມທຊນນໂຕ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ສາເຣຕຸໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຫຣູປໂຕ ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕ ສາຣຓີຍໍ. ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄຸຓາຄຸຓວເສນ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ວາ ອຸຕ຺ຕານຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຍໍ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ໂລກນິສ຺ສຣຓຠໂວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຠວມ຺ປິ ໂນຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຠວມ຺ປີຕິ ປິ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ຈ ຉ ສຕ຺ຖາເຣ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຍຖາ ປູຣຓາທໂຍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວມ຺ປິ ນຸ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປນ ຣາຊາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ, ໂລເກ ມຫາຊເນນ ຄຫິຕປຏິຎ຺ຎາວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຍໍ ຫິ ຕໍ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ຫິ ມຫາຣາຊາຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຫໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ສມຓາ, ຊາຕິວເສນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສງ຺ຆິໂນຕິອາທີສຸ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆິໂນ. ສ຺ເວວ ຄໂຓ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓິໂນ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ ຕສ຺ສ ຄຓສ຺ສ ອາຈຣິຍາຕິ ຄຓາຈຣິຍາ. ຎາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສມຸຄ຺ຄໂຕ ຍໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍສສ຺ສິໂນ. ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ. ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ປູຣໂຓຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ. ປູຣໂຓຕິ ຫິ ນາມເມວ. ຕຖາ, ມກ຺ຂລີຕິ. ໂສ ປນ ໂຄສາລາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂຄສາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນາຏປຸຕ຺ໂຕຕິ ນາຏສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕຕິ ເພລຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ປກຸຘສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ. ເກສກມ຺ພລສ຺ສ ຘາຣຓໂຕ ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເຕປິ ມຍາຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລນ຺ຕິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕໍ ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ກຣຸຓໍ ມຸທິຕໍ ອຸເປກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສປ຺ປເຖ ເທວຕາ ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປນ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນ ສງ຺ຆຣຕເນນ ປຣິວາຣິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ປນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ ຈຕຸທ຺ທີປິສ຺ສໂຣ ສຫສ຺ສ ປຸຕ຺ຕປຣິວາໂຣ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ.

ອິເມສຸ ຕີສຸ ໂກລາຫເລສຸ ອິເມ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕາມາຓິວິຊ຺ຊາທີນິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ – ‘‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸຕາ ຊນປທໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ…ເປ… ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ກິຣາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ເນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ, ‘‘ຣາຊາ ໂວ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕວ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນິຄ຺ຄຸຓານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຣາຊຸສ຺ມາ ນາມ ຜຣຕິ, ເຕ ມຫາຣເຫສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຜລເກສຸ ເຈວ ຠູມິຍໍ ຈ ນິສີທິໍສຸ.

ຣາຊາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກເນວ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕ ສຸກ຺ກຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອທຕ຺ວາວ ຕາລໂຕ ປຕິຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ພຸທ຺ຘາ, ນ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສເຈ ‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’ຕິ ວກ຺ຂາມ, ຣາຊາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາຕິ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’ຕິ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສກປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖ ເນ ຣາຊາ ເຄຫໂຕ ນິກຑ຺ຒາເປສິ. ເຕ ຣາຊຆຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐາກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ອາຈຣິຍາ ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກາສີ’’ຕິ? ຣາຊາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ຕໂຕ ມຍໍ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ຣາຊາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ກຖິຍມານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອມ຺ເຫສຸ ມນໍ ປໂທເສສ຺ສຕິ, ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິມ຺ຫາ, ມຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘາ ເອວ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘຠາໂວ, ອຸທເກນ ໂຘວິຕ຺ວາປິ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ອິຕິ ພຫິທ຺ຘາ ‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’ຕິ ອາຫໍສຸ – ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິໍສູຕິ, ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທຫໂຣ ເຈວ ຊາຕິຍາ, ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ເອເຕ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ ຈ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ນ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊາຕິຍາ ຈ ທຫໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈ ນໂວ ກິໍ ປຏິຊານາຕິ? ມາ ປຏິຊານາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາຕິ ນ ອວຊານິຕພ຺ພາ. ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາຕິ ນ ປຣິຠວິຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣາຊກຸມາໂຣ. ອຸຣໂຄຕິ ອາສີວິໂສ. ອຄ຺ຄີຕິ ອຄ຺ຄິເຍວ. ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປເທ ເທສນາກຸສລຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ສີລວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຫຣໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ, ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ໂຕ, ປາຣຸປນໍ ອນປເນນ຺ໂຕ, ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ, ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐາທີຫິ ອໂນຕຣນ຺ໂຕ, ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນວເສນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຣາຊກຸມາໂຣ, ມຫາກຓ຺ໂຑ ມໂຫທໂຣ – ກິໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂຈຣູປທ຺ທວໍ ວູປສເມຕຸໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ອຎ຺ຊນິສລາກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາສີວິສໂປຕກໍ ກຓ຺ຓາທີສຸ ປິຬນ຺ຘນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸລິມ຺ປິ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ຑໍສາເປນ຺ໂຕ ອຸຣຄໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ອາສີວິໂສ ອຸທກເທຑ຺ຑຸໂຠ ວິຍ ກິໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິເທວ ຑໍສິຕຸໍ ກສ຺ສຈິເທວ ກາເຍ ວິສໍ ຜຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ຂຊ຺ໂຊປນກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ກີຬນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາຍ ຂິປນ຺ໂຕ ຈູຬາຍ ວາ ສຍນປິຏ຺ຐສາຏກປສິພ຺ພກາທີສຸ ວາ ຐເປນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ອຄ຺ຄິ ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ປຈິສ຺ສຕິ, ກຕຣໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ, ກສ຺ສ ສີຕໍ ວິໂນເທສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ທຫຣສາມເຓຣມ຺ປິ ປນ ທິສ຺ວາ ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ໂຕຕິ ຣາຊກຸມາເຣ ວຸຕ຺ຕໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ສາມເຓໂຣ ມຫາກຓ຺ໂຐ ມໂຫທໂຣ ຍໍກິຎ຺ຈິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຣຎ຺ຎໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣກາເລ ມນາໂປ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ອໂວຈ. ຄາຖາ ຈ ນາເມຕາ ຕທຕ຺ຖທີປນາປິ ໂຫນ຺ຕິ ວິເສສຕ຺ຖທີປນາປິ, ຕຕ຺ຣິມາ ຕທຕ຺ຖມ຺ປິ ວິເສສຕ຺ຖມ຺ປິ ທີເປນ຺ຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕ຺ເວວ ທຸຕິຍໍ ອກ຺ຂຣໍ ອຸປນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໓໑). ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕາເຍວ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິຍາ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນໍ. ອຠິຊາຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ກຸລານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊາຕໍ.

ຐານໍ ຫີຕິ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ມນຸຊິນ຺ໂທຕິ ມນຸສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ. ຣາຊທຓ຺ເຑນາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ຘຏທຓ຺ເຑນ, ໂສ ອປ຺ປໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ທສສຫສ຺ສວີສຕິສຫສ຺ສປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກມເຕ ຠຸສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ພລວອຸປກ຺ກມໍ ອຸປກ຺ກມຕິ. ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂມາໂນ ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ນ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍ.

ອຸຈ຺ຈາວເຈຫີຕິ ນານາວິເຘຫິ. ວຓ຺ເຓຫີຕິ ສຓ຺ຐາເນຫິ. ເຍນ ເຍນ ຫິ ວຓ຺ເຓນ ຈຣນ຺ໂຕ ໂຄຈຣໍ ລຠຕິ, ຍທິ ສປ຺ປວຓ຺ເຓນ, ຍທິ ເທຑ຺ຑຸຠວຓ຺ເຓນ, ຍທິ ຘມນິວຓ຺ເຓນ, ອນ຺ຕມໂສ ກລນ຺ທກວຓ຺ເຓນປິ ຈຣຕິເຍວ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ປຕ຺ວາ. ພາລນ຺ຕິ ເຍນ ພາເລນ ຆຏ຺ຏິໂຕ, ຕໍ ພາລໍ ນຣໍ ວາ ນາຣິໍ ວາ ຑໍເສຍ຺ຍ.

ປຫູຕຠກ຺ຂນ຺ຕິ ພຫຸຠກ຺ຂໍ. ອຄ຺ຄິສ຺ສ ຫິ ອຠກ຺ຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຊາລິນນ຺ຕິ ຊາລວນ຺ຕໍ. ປາວກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິໍ. ປາວຄນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນິນ຺ຕິ ວຕ຺ຕນີຕິ ມຄ຺ໂຄ, ອຄ຺ຄິນາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ກຓ຺ໂຫ ໂຫຕິ ກາຬໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ມຫາ ຫຸຕ຺ວານາຕິ ມຫນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄິ ຫິ ເອກທາ ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓປິ ໂຫຕິ. ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາຕິ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒວເນ ປາໂຣຫາ ຊາຍນ຺ຕິ. ປາໂຣຫາຕິ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ມູລມຕ຺ເຕປິ ອວສິຏ຺ເຐ ປາທໂຕ ໂຣຫນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາໂຣຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຸນ ໂຣຫນຕ຺ເຖນ ວາ ປາໂຣຫາ. ອໂຫຣຕ຺ຕານມຈ຺ຈເຍຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານໍ ອຕິກ຺ກເມ. ນິທາເຆປິ ເທເວ ວຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຊາຍນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸ ຑຫຕິ ເຕຊສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ປຏິຠຓ຺ຑນ຺ໂຕ ປຫຣນ຺ຕໍ ປຏິປຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸເຕຊສາ ຑຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂຍ ປນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສຕິ, ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ນ ປຏິຠຓ຺ຑຕິ. ປຫຣນ຺ຕໍ ນ ປຏິປຫຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ຑຍ຺ຫຕິ. ເຕເນເວຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ປສໂວຕິ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣປິ ໂຄມຫິໍສກຸກ຺ກຸຏສູກຣາທໂຍ ປສໂວປິ ນ ຠວນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຍາທາ ວິນ຺ທເຣ ຘນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທາຍາທາປິ ຘນໍ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ. ຕາລາວຕ຺ຖູ ຠວນ຺ຕິ ເຕຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂຸເຕຊສາ ທຑ຺ຒາ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕາວສິຏ຺ໂຐ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ຠວນ຺ຕິ, ປຸຕ຺ຕຘີຕາທິວເສນ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສມຓເຕເຊນ ທຑ຺ຒາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມາ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣຕິ ສມ຺ມາ ສມາຈເຣຍ຺ຍ. ສມ຺ມາ ສມາຈຣນ຺ເຕນ ປນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຂຕ຺ຕິຍໍ ຕາວ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ຄາມນິຄມຍານວາຫນາທິອານິສໍສໍ, ອຸຣຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ກີຬາປເນນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິອານິສໍສໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕປຈນສີຕວິໂນທນາທິອານິສໍສໍ, ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສຸຕສວນສຸຕປຣິໂຍທປນ-ສຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມາທິອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ‘‘ເອເຕ ນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອາທີນໂວ ອຕ຺ຖິ. ກິໍ ອິເມຫີ’’ຕິ? ນ ສພ຺ພໂສ ປຫາຕພ຺ພາ. ອິສ຺ສຣິຍຕ຺ຖິເກນ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອວຊານນຎ຺ຈ ປຣິຠວນຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິປຈ຺ຉານິປາຕິຕາທີຫິ ອຸປາເຍຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ໂຕເສຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕໂຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕິ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ອຸຣເຄ ວິສ຺ສາສໍ ອກຕ຺ວາ ນາຄວິຊ຺ຊໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຫເຣນ ມູເລນ ທາຐາ ໂຘວິຕ຺ວາ ເປຬາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກີຬາເປນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີນິ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍາຄຸປຈນາທີນິ ກຕ຺ຕຸກາເມນ ອຄ຺ຄິໍ ວິສ຺ສາເສນ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາທີສຸ ອປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ອນາມສນ຺ເຕນ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ຊາເລຕ຺ວາ ຍາຄຸປຈນາທີນິ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍສໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ອສຸຕສວນາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕິວິສ຺ສາເສນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມນວກມ຺ມາທີສຸ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ປຎ຺ຫາວິນິຈ຺ຉຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກໍ ອຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຉ ກາມສຄ຺ຄານິ ນວ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຕ຺ວາ ອມຕມຫານິພ຺ພານທສ຺ສນມ຺ປິ ລຠິສ຺ສຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣຕິ ອາຫ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສາທໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ. ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທ’’ຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຆນວນສຓ຺ຑ ເມຆປຏເລຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕເມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ປຠຸຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສກເທສນາປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ຠຄວຕາ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕຕິ.

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອສາຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ອິມໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ. ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ມໍ ຠຄວາ ‘ອຸປາສໂກ ອຍ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘາເຣຕຸ, ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ, ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພາກາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ປຐມໍ.