໑. ປຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ທຫຣສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໒. ໂກສລສໍຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຐເມ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທີຕິ ຍຖາ ຂມນີຍາທີນິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຄວາ ເຕນ, ເອວໍ ໂສປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໂມໂທ ອໂຫສິ. ສີໂຕທກໍ ວິຍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ສມ຺ໂມທິຕໍ ເອກີຠາວໍ ອຄມາສິ. ຍາຍ ຈ – ‘‘ກຈ຺ຈິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຂມນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ຍາປນີຍໍ, ກຈ຺ຈິ ໂຠໂຕ ຈ ໂຄຕມສ຺ສ ສາວການຎ຺ຈ ອປ຺ປາພາຘໍ ອປ຺ປາຕງ຺ກໍ ລຫຸຏ຺ຐານໍ ພລໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ກຖາຍ ສມ຺ໂມທິ, ຕໍ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊສງ຺ຂາຕສມ຺ໂມທຊນນໂຕ ສມ຺ໂມທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖພ຺ຍຎ຺ຊນມຘຸຣຕາຍ ຈິຣມ຺ປິ ກາລໍ ສາເຣຕຸໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ອຣຫຣູປໂຕ ສຣິຕພ຺ພຠາວໂຕ ຈ ສາຣຓີຍໍ. ສຸຍ຺ຍມານສຸຂໂຕ ຈ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອນຸສ຺ສຣິຍມານສຸຂໂຕ ສາຣຓີຍໍ. ຕຖາ ພ຺ຍຎ຺ຊນປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ, ອຕ຺ຖປຣິສຸທ຺ຘຕາຍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ເອວໍ ອເນເກຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສາຣຓີຍໍ ວີຕິສາເຣຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເປຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຄຸຓາຄຸຓວເສນ ຄມ຺ຠີຣຠາວໍ ວາ ອຸຕ຺ຕານຠາວໍ ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຂ ຍໍ ໂອວຏ຺ຏິກສາຣໍ ກຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ໂລກນິສ຺ສຣຓຠໂວກ຺ກນ຺ຕິປຎ຺ຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຠວມ຺ປິ ໂນຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຠວມ຺ປີຕິ ປິ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ເຕນ ຈ ຉ ສຕ຺ຖາເຣ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ. ຍຖາ ປູຣຓາທໂຍ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ຠວມ຺ປິ ນຸ ປຏິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ປນ ຣາຊາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິຍາ, ໂລເກ ມຫາຊເນນ ຄຫິຕປຏິຎ຺ຎາວເສນ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຍໍ ຫິ ຕໍ ມຫາຣາຊາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຫໍ ຫິ ມຫາຣາຊາຕິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຫໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມເນນ ສມຓາ, ຊາຕິວເສນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ. ສງ຺ຆິໂນຕິອາທີສຸ ປພ຺ພຊິຕສມູຫສງ຺ຂາໂຕ ສງ຺ໂຆ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຆິໂນ. ສ຺ເວວ ຄໂຓ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຄຓິໂນ. ອາຈາຣສິກ຺ຂາປນວເສນ ຕສ຺ສ ຄຓສ຺ສ ອາຈຣິຍາຕິ ຄຓາຈຣິຍາ. ຎາຕາຕິ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ‘‘ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐາ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ວຕ຺ຖມ຺ປິ ນ ນິວາເສນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສມຸຄ຺ຄໂຕ ຍໂສ ເອເຕສໍ ອຕ຺ຖີຕິ ຍສສ຺ສິໂນ. ຕິຕ຺ຖກຣາຕິ ລທ຺ຘິກຣາ. ສາຘຸສມ຺ມຕາຕິ ‘‘ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ມຕາ. ພຫຸຊນສ຺ສາຕິ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ. ປູຣໂຓຕິອາທີນິ ເຕສໍ ນາມໂຄຕ຺ຕານິ. ປູຣໂຓຕິ ຫິ ນາມເມວ. ຕຖາ, ມກ຺ຂລີຕິ. ໂສ ປນ ໂຄສາລາຍ ຊາຕຕ຺ຕາ ໂຄສາໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ນາຏປຸຕ຺ໂຕຕິ ນາຏສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕຕິ ເພລຏ຺ຐສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ. ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ປກຸຘສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ. ເກສກມ຺ພລສ຺ສ ຘາຣຓໂຕ ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເຕປິ ມຍາຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລນ຺ຕິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕໍ ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ກຣຸຓໍ ມຸທິຕໍ ອຸເປກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສປ຺ປເຖ ເທວຕາ ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ວິຈຣນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ປນ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ເນນ ສງ຺ຆຣຕເນນ ປຣິວາຣິໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ. ‘‘ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ປນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລໍ ນາມ ໂຫຕິ – ‘‘ອິໂຕ ວສ຺ສສຕມຕ຺ຖເກ ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ ຈຕຸທ຺ທີປິສ຺ສໂຣ ສຫສ຺ສ ປຸຕ຺ຕປຣິວາໂຣ ເວຫາສງ຺ຄໂມ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິ.

ອິເມສຸ ຕີສຸ ໂກລາຫເລສຸ ອິເມ ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕາມາຓິວິຊ຺ຊາທີນິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ – ‘‘ມຍໍ ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ມຫາຊນປຣິວຸຕາ ຊນປທໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ປູຣໂຓ ກສ຺ສໂປ…ເປ… ອຊິໂຕ ເກສກມ຺ພໂລ ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ກິຣາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫວ ເນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ, ‘‘ຣາຊາ ໂວ ນິມນ຺ເຕຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມານາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ຈິຕ຺ຕານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກໂຕວ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ‘‘ນິສີທນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ນິຄ຺ຄຸຓານໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຣາຊຸສ຺ມາ ນາມ ຜຣຕິ, ເຕ ມຫາຣເຫສຸ ອາສເນສຸ ນິສີທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຜລເກສຸ ເຈວ ຠູມິຍໍ ຈ ນິສີທິໍສຸ.

ຣາຊາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກເນວ ນຕ຺ຖິ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕ ສຸກ຺ກຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອທຕ຺ວາວ ຕາລໂຕ ປຕິຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ໂປເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ພຸທ຺ຘາ, ນ ພຸທ຺ຘາ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສເຈ ‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’ຕິ ວກ຺ຂາມ, ຣາຊາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາຕິ ມຫາຊນໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑຖາ’ຕິ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ຉິນ຺ທາເປຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອນຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ສກປຏິຎ຺ຎາຍ ເອວ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖ ເນ ຣາຊາ ເຄຫໂຕ ນິກຑ຺ຒາເປສິ. ເຕ ຣາຊຆຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐາກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກິໍ ອາຈຣິຍາ ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອກາສີ’’ຕິ? ຣາຊາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ຕໂຕ ມຍໍ – ‘‘ສເຈ ອຍໍ ຣາຊາ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ປຎ຺ຫໍ ກຖິຍມານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອມ຺ເຫສຸ ມນໍ ປໂທເສສ຺ສຕິ, ພຫຸໍ ອປຸຎ຺ຎໍ ປສວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸກມ຺ປາຍ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິມ຺ຫາ, ມຍໍ ປນ ພຸທ຺ຘາ ເອວ, ອມ຺ຫາກໍ ພຸທ຺ຘຠາໂວ, ອຸທເກນ ໂຘວິຕ຺ວາປິ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ອິຕິ ພຫິທ຺ຘາ ‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’ຕິ ອາຫໍສຸ – ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ‘ນ ມຍໍ ພຸທ຺ຘາ’ຕິ ວທິໍສູຕິ, ອິທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ປນ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ທຫໂຣ ເຈວ ຊາຕິຍາ, ນໂວ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍາຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວທຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ. ເອເຕ ຊາຕິມຫລ຺ລກາ ຈ ຈິຣປພ຺ພຊິຕາ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘມ຺ຫາ’’ຕິ ນ ປຏິຊານນ຺ຕິ, ຠວໍ ໂຄຕໂມ ຊາຕິຍາ ຈ ທຫໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈ ນໂວ ກິໍ ປຏິຊານາຕິ? ມາ ປຏິຊານາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ພາຕິ ນ ອວຊານິຕພ຺ພາ. ນ ປຣິໂຠຕພ຺ພາຕິ ນ ປຣິຠວິຕພ຺ພາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ. ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ຣາຊກຸມາໂຣ. ອຸຣໂຄຕິ ອາສີວິໂສ. ອຄ຺ຄີຕິ ອຄ຺ຄິເຍວ. ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ປເທ ເທສນາກຸສລຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ສີລວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຫຣໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ, ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ໂຕ, ປາຣຸປນໍ ອນປເນນ຺ໂຕ, ນິສິນ຺ນາສນໂຕ ອນຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ, ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐາທີຫິ ອໂນຕຣນ຺ໂຕ, ເຫຏ຺ຐາ ກຕ຺ວາ ມຎ຺ຎນວເສນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຂຕ຺ຕິຍໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ຣາຊກຸມາໂຣ, ມຫາກຓ຺ໂຑ ມໂຫທໂຣ – ກິໍ ນາມ ຍໍກິຎ຺ຈິ ໂຈຣູປທ຺ທວໍ ວູປສເມຕຸໍ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐາເນ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ອຎ຺ຊນິສລາກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາສີວິສໂປຕກໍ ກຓ຺ຓາທີສຸ ປິຬນ຺ຘນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຸລິມ຺ປິ ຊິວ຺ຫມ຺ປິ ຑໍສາເປນ຺ໂຕ ອຸຣຄໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ອາສີວິໂສ ອຸທກເທຑ຺ຑຸໂຠ ວິຍ ກິໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິເທວ ຑໍສິຕຸໍ ກສ຺ສຈິເທວ ກາເຍ ວິສໍ ຜຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ຂຊ຺ໂຊປນກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ກີຬນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາຍ ຂິປນ຺ໂຕ ຈູຬາຍ ວາ ສຍນປິຏ຺ຐສາຏກປສິພ຺ພກາທີສຸ ວາ ຐເປນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ອຄ຺ຄິ ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ປຈິສ຺ສຕິ, ກຕຣໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ, ກສ຺ສ ສີຕໍ ວິໂນເທສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ທຫຣສາມເຓຣມ຺ປິ ປນ ທິສ຺ວາ ອຸກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ອເທນ຺ໂຕຕິ ຣາຊກຸມາເຣ ວຸຕ຺ຕໍ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸໍ ອວຊານາຕິ ນາມ. ‘‘ຠທ຺ທໂກ ວຕາຍໍ ສາມເຓໂຣ ມຫາກຓ຺ໂຐ ມໂຫທໂຣ ຍໍກິຎ຺ຈິ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຣຎ຺ຎໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ວສິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ສງ຺ຆຕ຺ເຖຣກາເລ ມນາໂປ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຣິໂຠຕິ ນາມ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ນ ອຸຎ຺ຎາຕພ຺ໂພ ນ ປຣິໂຠຕພ຺ໂພຕິ ອາຫ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ເອຕໍ ຄາຖາພນ຺ຘໍ ອໂວຈ. ຄາຖາ ຈ ນາເມຕາ ຕທຕ຺ຖທີປນາປິ ໂຫນ຺ຕິ ວິເສສຕ຺ຖທີປນາປິ, ຕຕ຺ຣິມາ ຕທຕ຺ຖມ຺ປິ ວິເສສຕ຺ຖມ຺ປິ ທີເປນ຺ຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຂຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ເຂຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕີຕິ ໂຂ, ວາເສຏ຺ຐ, ‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຂຕ຺ຕິໂຍ’ຕ຺ເວວ ທຸຕິຍໍ ອກ຺ຂຣໍ ອຸປນິພ຺ພຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໓໑). ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຕາເຍວ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິຍາ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນໍ. ອຠິຊາຕນ຺ຕິ ຕີຓິ ກຸລານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊາຕໍ.

ຐານໍ ຫີຕິ ກາຣຓໍ ວິຊ຺ຊຕິ. ມນຸຊິນ຺ໂທຕິ ມນຸສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ. ຣາຊທຓ຺ເຑນາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸທ຺ຘຏທຓ຺ເຑນ, ໂສ ອປ຺ປໂກ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ທສສຫສ຺ສວີສຕິສຫສ຺ສປ຺ປມາໂຓ ໂຫຕິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກມເຕ ຠຸສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ພລວອຸປກ຺ກມໍ ອຸປກ຺ກມຕິ. ຣກ຺ຂໍ ຊີວິຕມຕ຺ຕໂນຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຣກ຺ຂມາໂນ ຕໍ ຂຕ຺ຕິຍໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ນ ຆຏ຺ເຏຍ຺ຍ.

ອຸຈ຺ຈາວເຈຫີຕິ ນານາວິເຘຫິ. ວຓ຺ເຓຫີຕິ ສຓ຺ຐາເນຫິ. ເຍນ ເຍນ ຫິ ວຓ຺ເຓນ ຈຣນ຺ໂຕ ໂຄຈຣໍ ລຠຕິ, ຍທິ ສປ຺ປວຓ຺ເຓນ, ຍທິ ເທຑ຺ຑຸຠວຓ຺ເຓນ, ຍທິ ຘມນິວຓ຺ເຓນ, ອນ຺ຕມໂສ ກລນ຺ທກວຓ຺ເຓນປິ ຈຣຕິເຍວ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ປຕ຺ວາ. ພາລນ຺ຕິ ເຍນ ພາເລນ ຆຏ຺ຏິໂຕ, ຕໍ ພາລໍ ນຣໍ ວາ ນາຣິໍ ວາ ຑໍເສຍ຺ຍ.

ປຫູຕຠກ຺ຂນ຺ຕິ ພຫຸຠກ຺ຂໍ. ອຄ຺ຄິສ຺ສ ຫິ ອຠກ຺ຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຊາລິນນ຺ຕິ ຊາລວນ຺ຕໍ. ປາວກນ຺ຕິ ອຄ຺ຄິໍ. ປາວຄນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນິນ຺ຕິ ວຕ຺ຕນີຕິ ມຄ຺ໂຄ, ອຄ຺ຄິນາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ກຓ຺ໂຫ ໂຫຕິ ກາຬໂກ, ຕສ຺ມາ ‘‘ກຓ຺ຫວຕ຺ຕນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ມຫາ ຫຸຕ຺ວານາຕິ ມຫນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອຄ຺ຄິ ຫິ ເອກທາ ຍາວພ຺ຣຫ຺ມໂລກປ຺ປມາໂຓປິ ໂຫຕິ. ຊາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ປາໂຣຫາຕິ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒວເນ ປາໂຣຫາ ຊາຍນ຺ຕິ. ປາໂຣຫາຕິ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທໂຍ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ຫິ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ຒຏ຺ຐາເນ ມູລມຕ຺ເຕປິ ອວສິຏ຺ເຐ ປາທໂຕ ໂຣຫນ຺ຕິ ຊາຍນ຺ຕິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ປາໂຣຫາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ປຸນ ໂຣຫນຕ຺ເຖນ ວາ ປາໂຣຫາ. ອໂຫຣຕ຺ຕານມຈ຺ຈເຍຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວານໍ ອຕິກ຺ກເມ. ນິທາເຆປິ ເທເວ ວຸຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຊາຍນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຸ ຑຫຕິ ເຕຊສາຕິ ເອຕ຺ຖ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ປຏິຠຓ຺ຑນ຺ໂຕ ປຫຣນ຺ຕໍ ປຏິປຫຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸເຕຊສາ ຑຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂຍ ປນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕໍ ນ ປຈ຺ຈກ຺ໂກສຕິ, ຠຓ຺ຑນ຺ຕໍ ນ ປຏິຠຓ຺ຑຕິ. ປຫຣນ຺ຕໍ ນ ປຏິປຫຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຕສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ຑຍ຺ຫຕິ. ເຕເນເວຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ ປສໂວຕິ ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣປິ ໂຄມຫິໍສກຸກ຺ກຸຏສູກຣາທໂຍ ປສໂວປິ ນ ຠວນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທາຍາທາ ວິນ຺ທເຣ ຘນນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ທາຍາທາປິ ຘນໍ ນ ວິນ຺ທນ຺ຕິ. ຕາລາວຕ຺ຖູ ຠວນ຺ຕິ ເຕຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂຸເຕຊສາ ທຑ຺ຒາ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ຕາວສິຏ຺ໂຐ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ຠວນ຺ຕິ, ປຸຕ຺ຕຘີຕາທິວເສນ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ສມຓເຕເຊນ ທຑ຺ຒາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມາ ຠວນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣຕິ ສມ຺ມາ ສມາຈເຣຍ຺ຍ. ສມ຺ມາ ສມາຈຣນ຺ເຕນ ປນ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຂຕ຺ຕິຍໍ ຕາວ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ຄາມນິຄມຍານວາຫນາທິອານິສໍສໍ, ອຸຣຄໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ກີຬາປເນນ ລທ຺ຘພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທິອານິສໍສໍ ອຄ຺ຄິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕປຈນສີຕວິໂນທນາທິອານິສໍສໍ, ຠິກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ວເສນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສຸຕສວນສຸຕປຣິໂຍທປນ-ສຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມາທິອານິສໍສໍ ສມ຺ປສ຺ສມາເນນ ‘‘ເອເຕ ນິສ຺ສາຍ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣ ອາທີນໂວ ອຕ຺ຖິ. ກິໍ ອິເມຫີ’’ຕິ? ນ ສພ຺ພໂສ ປຫາຕພ຺ພາ. ອິສ຺ສຣິຍຕ຺ຖິເກນ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ອວຊານນຎ຺ຈ ປຣິຠວນຎ຺ຈ ອກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຸຏ຺ຐາຍິປຈ຺ຉານິປາຕິຕາທີຫິ ອຸປາເຍຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ໂຕເສຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕໂຕ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຘິຄມິສ຺ສຕິ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ອຸຣເຄ ວິສ຺ສາສໍ ອກຕ຺ວາ ນາຄວິຊ຺ຊໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຊປເທນ ທຓ຺ເຑນ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິສຫເຣນ ມູເລນ ທາຐາ ໂຘວິຕ຺ວາ ເປຬາຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກີຬາເປນ຺ເຕນ ຈຣິຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຆາສຈ຺ຉາທນາທີນິ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍາຄຸປຈນາທີນິ ກຕ຺ຕຸກາເມນ ອຄ຺ຄິໍ ວິສ຺ສາເສນ ຠຓ຺ຑຸກ຺ຂລິກາທີສຸ ອປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ອນາມສນ຺ເຕນ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ຊາເລຕ຺ວາ ຍາຄຸປຈນາທີນິ ກຕ຺ຕພ຺ພານິ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອານິສໍສໍ ລຠິສ຺ສຕິ. ອສຸຕສວນາທີນິ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນປິ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຕິວິສ຺ສາເສນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມນວກມ຺ມາທີສຸ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອສຸຕປຸພ຺ພໍ ປຎ຺ຫາວິນິຈ຺ຉຍໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກໍ ອຕ຺ຖໍ ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຉ ກາມສຄ຺ຄານິ ນວ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ປຕ຺ວາ ອມຕມຫານິພ຺ພານທສ຺ສນມ຺ປິ ລຠິສ຺ສຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ສມ຺ມເທວ ສມາຈເຣຕິ ອາຫ.

ເອຕທໂວຈາຕິ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ໂນ ປສາທໍ ອາວິກໂຣນ຺ໂຕ ເອຕໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໍ ອໂວຈ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຠິກນ຺ຕໍ ອຕິອິຏ຺ຐໍ ອຕິມນາປໍ, ອຕິສຸນ຺ທຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ເອເກນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕສທ຺ເທນ ເທສນໍ ໂຖເມຕິ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນາ’’ຕິ. ເອເກນ ອຕ຺ຕໂນ ປສາທໍ ‘‘ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ, ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຄມ຺ມ ມມ ປສາໂທ’’ຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ຈຕູຫິ ອຸປມາຫິ ເທສນໍເຍວ ໂຖເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕນ຺ຕິ ອໂຘມຸຂຐປິຕໍ, ເຫຏ຺ຐາມຸຂຊາຕໍ ວາ. ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຸປຣິມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນນ຺ຕິ ຕິຓປຓ຺ຓາທິຉາທິຕໍ. ວິວເຣຍ຺ຍາຕິ ອຸຄ຺ຆາເຏຍ຺ຍ. ມູຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ທິສາມູຬ຺ຫສ຺ສ. ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ຘກາເຣຕິ ກາຬປກ຺ຂຈາຕຸທ຺ທສີ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕຆນວນສຓ຺ຑ ເມຆປຏເລຫິ ຈຕຸຣງ຺ເຄ ຕເມ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ໂກຈິ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ ອຸກ຺ກຸຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວໍ ສທ຺ຘມ຺ມວິມຸຂໍ ອສທ຺ຘມ຺ເມ ປຕິຕໍ ມໍ ອສທ຺ຘມ຺ມາ ວຸຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ, ຍຖາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິວເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕຣຘານາ ປຠຸຕິ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຫນປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສາສນໍ ວິວຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອວໍ ກຸມ຺ມຄ຺ຄມິຈ຺ຉາມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນສ຺ສ ເມ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ອາວິກໂຣນ຺ເຕນ, ຍຖາ ອນ຺ຘກາເຣ ເຕລປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣຍ຺ຍ, ເອວໍ ໂມຫນ຺ຘກາເຣ ນິມຸຄ຺ຄສ຺ສ ເມ ພຸທ຺ຘາທິຣຕນຣູປານິ ອປສ຺ສໂຕ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫນ຺ຘກາຣວິທ຺ຘໍສກເທສນາປຊ຺ໂຊຕໍ ຘາເຣນ຺ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ຠຄວຕາ ເອເຕຫິ ປຣິຍາເຍຫິ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ໂມ ປກາສິໂຕຕິ.

ເອວໍ ເທສນໍ ໂຖເມຕ຺ວາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປສນ຺ນາກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອສາຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອສາຫນ຺ຕິ ເອໂສ ອຫໍ. ຠຄວນ຺ຕໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ຠຄວນ຺ຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈາຕິ ອິມໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມິ. ອຸປາສກໍ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ມໍ ຠຄວາ ‘ອຸປາສໂກ ອຍ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຘາເຣຕຸ, ຊານາຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຊ຺ຊຕຄ຺ເຄຕິ ອຊ຺ຊຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ. ອຊ຺ຊທຄ຺ເຄຕິ ວາ ປາໂຐ, ທ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອຊ຺ຊ ອຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຓຸເປຕນ຺ຕິ ປາເຓຫິ ອຸເປຕໍ ຍາວ ເມ ຊີວິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕາວ ອຸເປຕໍ ອນຎ຺ຎສຕ຺ຖຸກໍ ຕີຫິ ສຣຓຄມເນຫິ ສຣຓໍ ຄຕໍ ອຸປາສກໍ ກປ຺ປິຍກາຣກໍ ມໍ ຠຄວາ ຘາເຣຕູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ສຸມງ຺ຄລວິລາສິນິຍາ ທີຆນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພາກາເຣນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ. ປຐມໍ.

໒. ປຸຣິສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ທຸຕິເຍ ອຠິວາເທຕ຺ວາຕິ ປຸຣິມສຸຕ຺ເຕ ສຣຓຄຕຕ຺ຕາ ອິຘ ອຠິວາເທສິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂລຠາທີສຸ ລຸພ຺ຠນລກ຺ຂໂຓ ໂລໂຠ, ທຸສ຺ສນລກ຺ຂໂຓ ໂທໂສ, ມຸຍ຺ຫນລກ຺ຂໂຓ ໂມໂຫຕິ. ຫິໍສນ຺ຕີຕິ ວິເຫເຐນ຺ຕິ ນາເສນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາຕິ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠູຕາ. ຕຈສາຣໍວ ສມ຺ຜລນ຺ຕິ ຍຖາ ຕຈສາຣໍ ເວຬຸໍ ວາ ນຬໍ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຜລໍ ຫິໍສຕິ ວິນາເສຕິ, ເອວໍ ຫິໍສນ຺ຕິ ວິນາເສນ຺ຕີຕິ. ທຸຕິຍໍ.

໓. ຊຣາມຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໔. ຕຕິເຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາຕິ ຊຣາມຣຓໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຖີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາຕິ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ນາມ ມຫາສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍາ. ເຍສໍ ຫິ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ເຕນ ໂກຏິສຕໍ ນິຘານຄຕໍ ໂຫຕິ, ຕໂຍ ກຫາປຓກຸມ຺ຠາ ວລຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຂຕ຺ຕິຍມຫາສາລາ ນາມ. ເຍສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ນິຫິຕໍ ໂຫຕິ, ທິຍຑ຺ໂຒ ກຫາປຓກຸມ຺ໂຠ ວລຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລາ ນາມ. ເຍສໍ ຄຫປຕີນໍ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ນິຫິຕໍ ໂຫຕິ, ກຫາປຓກຸມ຺ໂຠ ວລຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຐປິໂຕ ໂຫຕິ, ເຕ ຄຫປຕິມຫາສາລາ ນາມ.

ອຑ຺ຒາຕິ ອິສ຺ສຣາ. ນິຘານຄຕຘນສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫທ຺ຘນາ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕຠາຊນາທີນໍ ອຸປໂຠຄຠຓ຺ຑານໍ ມຫນ຺ຕຕາຍ ມຫາໂຠຄາ. ອນິຘານຄຕສ຺ສ ຊາຕຣູປຣຊຕສ຺ສ ປຫູຕຕາຍ, ປຫູຕຊາຕຣູປຣຊຕາ. ວິຕ຺ຕູປກຣຓສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິກຣຓສ຺ສ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕວິຕ຺ຕູປກຣຓາ. ໂຄຘນາທີນຎ຺ຈ ສຕ຺ຕວິຘຘຎ຺ຎານຎ຺ຈ ປຫູຕຕາຍ ປຫູຕຘນຘຎ຺ຎາ. ເຕສມ຺ປິ ຊາຕານໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາຕິ ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ອິສ຺ສຣານໍ ຊາຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ນຕ຺ຖິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຊຣາມຣຓາ, ຊາຕຕ຺ຕາເຍວ ຊຣາມຣຓໂຕ ໂມກ຺ໂຂ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ໂຕຊຣາມຣເຓເຍວ ໂຫຕິ.

ອຣຫນ຺ໂຕຕິອາທີສຸ ອາຣກາ ກິເລເສຫີຕິ ອຣຫນ຺ໂຕ. ຂີຓາ ເອເຕສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາຕິ ຂີຓາສວາ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວຸຏ຺ຐາ ປຣິນິຏ຺ຐິຕວາສາຕິ ວຸສິຕວນ຺ໂຕ. ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກຣຓີຍໍ ເອເຕສໍ ກຕນ຺ຕິ ກຕກຣຓີຍາ. ຂນ຺ຘຠາໂຣ ກິເລສຠາໂຣ ອຠິສງ຺ຂາຣຠາໂຣ ກາມຄຸຓຠາໂຣຕິ, ອິເມ ໂອຫິຕາ ຠາຣາ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂອຫິຕຠາຣາ. ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຕ ສໂກ ອຕ຺ໂຖ ເອເຕສນ຺ຕິ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕສທຕ຺ຖາ. ທສວິຘມ຺ປິ ປຣິກ຺ຂີຓໍ ຠວສໍໂຍຊນໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ປຣິກ຺ຂີຓຠວສໍໂຍຊນາ. ສມ຺ມາ ກາຣເຓຫິ ຊານິຕ຺ວາ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ສມ຺ມທຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕາ. ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ ຜລວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠທນຘມ຺ໂມຕິ ຠິຊ຺ຊນສຠາໂວ. ນິກ຺ເຂປນຘມ຺ໂມຕິ ນິກ຺ຂິປິຕພ຺ພສຠາໂວ. ຂີຓາສວສ຺ສ ຫິ ອຊີຣຓຘມ຺ໂມປິ ອຕ຺ຖິ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ ປຏິວິທ຺ຘໍ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ຫິ ນ ຊີຣຕິ. ອິຘ ປນສ຺ສ ຊີຣຓຘມ຺ມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ອຕ຺ຖຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ກິຣສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ສິວິກສາລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຖິຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ຈິຕ຺ຣານິ ຣຖຍານາທີນິ ທິສ຺ວາ ທິຏ຺ຐເມວ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຊີຣນ຺ຕິ ເວ ຣາຊຣຖາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຊີຣນ຺ຕີຕິ ຊຣໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ຣາຊຣຖາຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິຣູຫນຣຖາ. ສຸຈິຕ຺ຕາຕິ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທີຫິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈິຕ຺ຕິຕາ. ອໂຖ ສຣີຣມ຺ປິ ຊຣໍ ອຸເປຕີຕິ ເອວຣູເປສຸ ອນຸປາທິຓ຺ຓເກສຸ ສາຣທາຣຸມເຍສຸ ຣເຖສຸ ຊີຣນ຺ເຕສຸ ອິມສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ອຸປາທິຓ຺ຓເກ ມໍສໂລຫິຕາທິມເຍ ສຣີເຣ ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ? ສຣີຣມ຺ປິ ຊຣໍ ອຸເປຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີຕິ ສນ຺ໂຕ ສພ຺ຠີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕີຕິ ເອວໍ ປເວທຍນ຺ຕິ. ‘‘ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ນ ຊີຣຕິ, ອຊຣໍ ອມຕນ຺ຕິ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ວາ ນິພ຺ພານໍ ອາຄມ຺ມ ສີທນສຠາວາ ກິເລສາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສພ຺ຠີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິຕິ ປຸຣິມປທສ຺ສ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສນ຺ໂຕ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕິ. ອຊຣໍ ນິພ຺ພານໍ ສຕໍ ຘມ຺ໂມຕິ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸນ຺ທຣາຘິວຈນໍ ວາ ເອຕໍ ສພ຺ຠີຕິ. ຍໍ ສພ຺ຠິຘມ຺ມຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ໂຕ ປເວທຍນ຺ຕິ ກຖຍນ຺ຕິ, ໂສ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕີຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕິຍໍ.

໔. ປິຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໕. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຣໂຫຄຕສ຺ສາຕິ ຣຫສິ ຄຕສ຺ສ. ປຏິສລ຺ລີນສ຺ສາຕິ ນິລີນສ຺ສ ເອກີຠູຕສ຺ສ. ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊາຕິ ອິຘ ຠຄວາ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ. ອນ຺ຕເກນາຘິປນ຺ນສ຺ສາຕິ ມຣເຓນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ. ຈຕຸຕ຺ຖໍ.

໕. ອຕ຺ຕຣກ຺ຂິຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໖. ປຎ຺ຈເມ ຫຕ຺ຖິກາໂຍຕິ ຫຕ຺ຖິຆຏາ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສໍວໂຣຕິ ປິທຫນໍ. ສາຘຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສໍວໂຣຕິ ອິມິນາ ກມ຺ມປຖເຠທໍ ອປຕ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ສໍວຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ລຊ຺ຊີຕິ ຫິຣິມາ. ລຊ຺ຊີຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ໂອຕ຺ຕປ຺ປມ຺ປິ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈມໍ.

໖. ອປ຺ປກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໗. ຉຏ຺ເຐ ອຸຬາເຣ ອຸຬາເຣຕິ ປຓີເຕ ຈ ພຫຸເກ ຈ. ມຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ມານມຊ຺ຊເນນ ມຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຕິສາຣນ຺ຕິ ອຕິກ຺ກມໍ. ກູຏນ຺ຕິ ປາສໍ. ປຈ຺ຉາສນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ເຕສໍ. ຉຏ຺ຐໍ.

໗. ອຑ຺ຑກຣຓສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ສຕ຺ຕເມ ກາມເຫຕູຕິ ກາມມູລກໍ. ກາມນິທານນ຺ຕິ ກາມປຈ຺ຈຍາ. ກາມາຘິກຣຓນ຺ຕິ ກາມກາຣຓາ. ສພ຺ພານິ ເຫຕານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນາເນວ. ຠທ຺ຣມຸໂຂຕິ ສຸນ຺ທຣມຸໂຂ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຣາຊາ ອຑ຺ຑກຣເຓ ນິສີທິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຕຣໍ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ອມຈ຺ຈາ ອສ຺ສາມິເກປິ ສາມິເກ ກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຕາວ ປຖວິສ຺ສຣສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາເປເຕ ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຣມ຺ມຸຂາ ກິໍ ນາມ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ? ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ ທານິ ວິຏຏູໂຠ ເສນາປຕິ ສເກນ ຣຊ຺ເຊນ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູເປຫິ ລຎ຺ຊຂາທເກຫິ ມຸສາວາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ນິສຊ຺ຊາຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ມາ ເອວມາຫ. ຂິປ຺ປໍວ ໂອຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ກຸມິນໍ ວິຍ ໂອຑ຺ຑິຕໍ. ຍຖາ ມຈ຺ຉາ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ກຸມິນໍ ປວິສນ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຕ຺ຕາ ກິເລສກາເມນ ວຕ຺ຖຸກາມໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕາ ນ ຊານນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕ຺ຕມໍ.

໘. ມລ຺ລິກາສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໙. ອຏ຺ຐເມ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເຕ ມລ຺ລິເກຕິ ກສ຺ມາ ປຸຈ຺ຉຕິ? ອຍໍ ກິຣ ມລ຺ລິກາ ທຸຄ຺ຄຕມາລາກາຣສ຺ສ ຘີຕາ, ເອກທິວສໍ ອາປຓໂຕ ປູວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມາລາຣາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ປຏິປເຖ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາຣໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ຕໍ ຠຄວໂຕ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ນິສີທນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ປູວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ສິຕໍ ປາຕ຺ວາກາສິ. ເຖໂຣ ‘‘ອິມິສ຺ສາ, ຠນ຺ເຕ, ໂກ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອານນ຺ທ, ອຊ຺ເຊສາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຐມໂຠຊນໍ ອທາສິ, ອຊ຺ເຊວ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຠວິສ຺ສຕີຕິ. ຕໍທິວສເມວ ຈ ຣາຊາ ກາສິຄາເມ ຠາຄິເນຍ຺ເຍນ ຍຸທ຺ເຘນ ປຣາຊິໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມາລາຣາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ພລກາຍສ຺ສ ອາຄມນໍ ອາຄເມສິ. ຕສ຺ສ ສາ ວຕ຺ຕໍ ອກາສິ. ໂສ ຕາຍ ວຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ເຕປູຣໍ ອຕິຫາຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍາ ອິມິສ຺ສາ ທຸຄ຺ຄຕກຸລສ຺ສ ຘີຕຸຍາ ມຫນ຺ຕໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ທິນ຺ນໍ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ‘ໂກ ເຕ ປິໂຍ’ຕິ? ສາ ‘ຕ຺ວໍ ເມ, ມຫາຣາຊ, ປິໂຍ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສາຫໍ ‘ມຍ຺ຫມ຺ປິ ຕ຺ວໍເຍວ ປິຍາ’ຕິ ວກ຺ຂາມີ’’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສາ ປນ ເທວີ ປຓ຺ຑິຕາ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐາຍິກາ ຘມ຺ມຸປຏ຺ຐາຍິກາ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐາຍິກາ ມຫາປຎ຺ຎາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນາຍໍ ປຎ຺ໂຫ ຣຎ຺ໂຎ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ສາ ສຣເສເນວ ກເຖຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປຸຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ຕາຍ ສຣເສນ ກຖິຕຕ຺ຕາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ສຍມ຺ປິ ສຣເສເນວ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ສກາຣຓໍ ອິທໍ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ນໍ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ເນວຊ຺ຌຄາຕິ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ເອວໍ ປິໂຍ ປຸຖຸ ອຕ຺ຕາ ປເຣສນ຺ຕິ ຍຖາ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍ, ເອວໍ ປເຣສໍ ປຸຖຸສຕ຺ຕານມ຺ປິ ອຕ຺ຕາ ປິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐມໍ.

໙. ຍຎ຺ຎສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໐. ນວເມ ຖູຓູປນີຕານີຕິ ຖູຓໍ ອຸປນີຕານິ, ຖູຓາຍ ພທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອາຣທ຺ຘຍຎ຺ໂຎ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣຈິໂຕ. ກສ຺ມາ ປນ ຣຎ຺ຎາ ອຍໍ ຍຎ຺ໂຎ ອາຣທ຺ໂຘ? ທຸສ຺ສຸປິນປຏິຆາຕາຍ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ຣາຊາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປ຺ປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ນຄຣໍ ອນຸສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລກຍມານໍ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕສ຺ສາ ສສ຺ສາມິກຠາວໍ ວາ ອສ຺ສາມິກຠາວໍ ວາ ຊານາຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ເອໂສ ເມ ສາມິໂກ ອາປເຓ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊປຸຣິໂສ ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣາຊາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ອຸປຏ຺ຐຫິຕຸໍ ຊານາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາມ ນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ພລກ຺ກາເຣນ ອາວຸຘຜລກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອກາສິ. ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄຕມຕ຺ຕເມວ ຈ ນໍ ປຸນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາເກນ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຄຈ຺ຉ ອິໂຕ ໂຍຊນມຕ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ສີສໂຘວນໂປກ຺ຂຣຓີ ອຕ຺ຖິ, ຕໂຕ ອຣຸຓມຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ໂລຫິຕຸປ຺ປລມາລຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫິ. ສເຈ ອຊ຺ເຊວ ນາຄຈ຺ຉສິ, ຣາຊທຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ຣາຊຠເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ຣາຊາປິ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ໂທວາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຊ຺ຊ ສາຍນ຺ເຫເຍວ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ‘ອຫໍ ຣາຊທູໂຕ’ຕິ ວາ ‘ອຸປຣາຊທູໂຕ’ຕິ ວາ ຠຓນ຺ຕານມ຺ປິ ມາ ວິວຣີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປຸຣິໂສ ມຕ຺ຕິກຎ຺ຈ ອຸປ຺ປລານິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ປິຫິຕມຕ຺ເຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫຸໍ ວທນ຺ໂຕປິ ທ຺ວາຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສຍຠເຍນ ເຊຕວນໍ ຄໂຕ. ຣາຊາປິ ຣາຄປຣິຬາເຫນ ອຠິຠູໂຕ ກາເລ ນິສີທຕິ, ກາເລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກາເລ ນິປຊ຺ຊຕິ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິສິນ຺ນໂກວ ມກ຺ກຏນິທ຺ທາຍ ນິທ຺ທາຍຕິ.

ປຸພ຺ເພ ຈ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ປຣທາຣິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນນ຺ໂທປນນ຺ທາຍ ນາມ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ເຜຓຸທ຺ເທຫກໍ ປຈ຺ຈມານາ ຕິໍສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ເຫຏ຺ຐາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ກຸມ຺ຠິຍາ ຕລໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕິໍສວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸປຣິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ທິວສໍ ອາໂລກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ກຏຠເຍນ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຕຸກາມາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣເມວ ອາຫໍສຸ. ເອໂກ ສ-ກາຣໍ, ເອໂກ ໂສ-ກາຣໍ, ເອໂກ ນ-ກາຣໍ, ເອໂກ ທຸ-ກາຣໍ ອາຫ. ຣາຊາ ເຕສໍ ເນຣຍິກສຕ຺ຕານໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸຂໍ ອວິນ຺ທມາໂນວ ຕໍຣຕ຺ຕາວເສສໍ ວີຕິນາເມສິ.

ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ປຸໂຣຫິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ອາຈຣິຍ, ສຸຂ’’ນ຺ຕິ? ວຕ຺ວາ, ‘‘ສຸປິເນ ເອວຣູເປ ສທ຺ເທ ອສ຺ໂສສິ’’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ – ‘‘ອິມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອິມິນາ ສຸປິເນນ ວຸຑ຺ຒິ ວາ ຫານິ ວາ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຍໍ ອິມສ຺ສ ເຄເຫ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ໂຫຕິ, ໂຄຕມສາວການໍ ໂຫຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ກິຎ຺ຈິ ນ ລຠນ຺ຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສາມີ’’ຕິ, ‘‘ຠາຣິໂຍ ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິໂນ ຕີສຸ ຊານີສຸ ເອກາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຣຊ຺ຊນ຺ຕຣາໂຍ ວາ ຠວິສ຺ສຕິ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ວາ, ເທໂວ ວາ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຖໍ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍ ອາຈຣິຍາຕິ? ‘‘ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຎາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຄຈ຺ຉຖ ອາຈຣິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ.

ໂສ ສິວິກສາລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ, ‘‘ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ວທຖາ’’ຕິ ຕໂຍ ວຄ຺ເຄ ອກາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສຸຂເສຍ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມຫາພ຺ຣາຫ຺ມຓາ – ‘‘ສພ຺ພປຎ຺ຈສຕໍ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍ, ເອວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຈຣິຍາ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ອນຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ທຸຕິຍວຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ກເຖສຸໍ. ຕຖາ ຕຕິຍວຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ຍຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຸສຠາທໂຍ ປາເຓ ອາຫຣາເປສຸໍ. ນຄເຣ ມຫາສທ຺ໂທ ອຸທປາທິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ມລ຺ລິກາ ຣາຊານໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ – ‘‘ຫນ຺ທ ກຸໂຕ ນຸ ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອາຄຈ຺ຉສິ ທິວາທິວສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸປິນເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສທ຺ທາ ສຸຕາ, ໂສຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉິໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘ຠາຣິໂຍ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິໂນ, ສພ຺ພປຎ຺ຈສຕໍ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ປຏິກມ຺ມໍ ກໂຣມາຕິ ອາຣທ຺ຘາ’’’ຕິ ອາຫ. ກິນ຺ຕິ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສທ຺ທາ ສຸຕາຕິ. ໂສ ຍຖາສຸຕໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອາຫ – ປຸພ຺ເພ, ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ປຣທາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນນ຺ໂທປນນ຺ທາຍ ໂລຫກຸມ຺ຠິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉິໍສຸ.

ຕຕ຺ຖ ເອໂກ –

‘‘ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ປຣິປຸຓ຺ຓານິ ສພ຺ພໂສ;

ນິຣເຍ ປຈ຺ຈມານານໍ, ກທາ ອນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.(ເປ. ວ. ໘໐໒; ຊາ. ໑.໔.໕໔) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອໂຫສິ. ທຸຕິໂຍ –

‘‘ໂສຫໍ ນູນ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ໂຍນິໍ ລທ຺ຘານ ມານຸສິໍ;

ວທຎ຺ຎູ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ, ກາຫາມິ ກຸສລໍ ພຫຸ’’ນ຺ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໕; ຊາ. ໑.໔.໕໖) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຕຕິໂຍ –

‘‘ນຕ຺ຖິ ອນ຺ໂຕ ກຸໂຕ ອນ຺ໂຕ, ນ ອນ຺ໂຕ ປຏິທິສ຺ສຕິ;

ຕທາ ຫິ ປກຕໍ ປາປໍ, ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໓; ຊາ. ໑.໔.໕໕) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ຖຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຈຕຸຕ຺ໂຖ –

‘‘ທຸຊ຺ຊີວິຕມຊີວິມ຺ຫາ, ເຍ ສນ຺ເຕ ນ ທທມ຺ຫເສ;

ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ໂຠເຄສຸ, ທີປໍ ນາກມ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ. (ເປ. ວ. ໘໐໔; ຊາ. ໑.໔.໕໓) –

ອິມໍ. ເຕ ອິມາ ຄາຖາ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ເອເກກໍ ອກ຺ຂຣໍ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນິມຸຄ຺ຄາ. ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ເຕ ເນຣຍິກສຕ຺ຕາ ຍຖາກມ຺ເມນ ວິຣວິໍສຸ. ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ສຸຕປຈ຺ຈຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ຫານິ ວາ ວຸຑ຺ຒິ ວາ ນຕ຺ຖິ. ເອຕ຺ຕການໍ ປນ ປສູນໍ ຆາຕນກມ຺ມໍ ນາມ ຠາຣິຍນ຺ຕິ ນິຣຍຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ຣາຊາ ທສພເລ ປສີທິຕ຺ວາ, ‘‘ມຸຎ຺ຈາມິ, ເນສໍ ຊີວິຕໍ ທທາມິ, ຫຣິຕານິ ເຈວ ຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕຸ, ສີຕລານິ ຈ ປານີຍານິ ປິວນ຺ຕຸ, ສີໂຕ ຈ ເນສໍ ວາໂຕ ອຸປວາຍຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຫາເຣຖາ’’ຕິ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປລາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປາຓສງ຺ຆໍ ພນ຺ຘນໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ນຄເຣ ຘມ຺ມເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອກຣຕ຺ຕິ ນາມ ຕິຍາມາ ໂຫຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ ຣຕ຺ຕິໂຍ ເອກໂຕ ຆຏິຕາ ວິຍ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສປິ ປຸຣິໂສ ຕຕ຺ເຖວ ນິສິນ຺ໂນ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຍຊນໍ ນາມ ຈຕຸຄາວຸຕໍ ໂຫຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ ໂຍຊນານິ ເອກໂຕ ກຕານິ ວິຍ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວາ – ‘‘ຊາຄຣສ຺ສ ຕາວ ຣຕ຺ຕິຍາ ທີຆຠາໂວ ປາກໂຏ, ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນສ຺ສ ທີຆຠາໂວ ປາກໂຏ, ວຏ຺ຏປຕິຕສ຺ສ ປນ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ອນມຕຄ຺ຄສໍສາຣວຏ຺ຏໍ ເອກນ຺ຕທີຆເມວາ’’ຕິ ຣາຊານຎ຺ຈ ຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ເນຣຍິກສຕ຺ເຕ ຈ ອາຣພ຺ຠ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ທີຆາ ຊາຄຣໂຕ ຣຕ຺ຕິ, ທີຆໍ ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນໍ;

ທີໂຆ ພາລານໍ ສໍສາໂຣ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໖໐);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ອິຕ຺ຖິສາມິໂກ ປຸຣິໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ຊານິຕ຺ວາ.

ອສ຺ສເມຘນ຺ຕິອາທີສຸ – ໂປຣາຓຣາຊກາເລ ກິຣ ສສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘໍ ສມ຺ມາປາສໍ ວາຈາເປຍ຺ຍນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ອເຫສຸໍ, ເຍຫິ ຣາຊາໂນ ໂລກໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜນ຺ນສສ຺ສໂຕ ທສມຠາຄຄ຺ຄຫຓໍ ສສ຺ສເມຘໍ ນາມ, ສສ຺ສສມ຺ປາທເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາໂຍຘານໍ ຉມາສິກໍ ຠຕ຺ຕ-ເວຕນານຸປ຺ປທານໍ ປຸຣິສເມຘໍ ນາມ, ປຸຣິສສງ຺ຄຓ຺ຫເນ ເມຘາວິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທລິທ຺ທມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ເລຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ວິນາວ ວຑ຺ຒິຍາ ສຫສ຺ສທ຺ວິສຫສ຺ສມຕ຺ຕຘນານຸປ຺ປທານໍ ສມ຺ມາປາສໍ ນາມ. ຕຎ຺ຫິ ສມ຺ມາ ມນຸສ຺ເສ ປາເສຕິ, ຫທເຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຐເປຕິ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາປາສນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຕາຕ ມາຕຸລາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສຓ຺ຫວາຈາຠຓນໍ ວາຈາເປຍ຺ຍໍ ນາມ, ປິຍວາຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ສງ຺ຄຫິຕໍ ຣຏ຺ຐໍ ອິທ຺ຘຎ຺ເຈວ ໂຫຕິ ຜີຕຎ຺ຈ ປຫູຕອນ຺ນປານໍ ເຂມໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ. ມນຸສ຺ສາ ມຸທາ ໂມທມານາ ອຸເຣ ປຸຕ຺ເຕ ນຈ຺ເຈນ຺ຕາ ອປາຣຸຕຆຣທ຺ວາຣາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ອິທໍ ຆຣທ຺ວາເຣສຸ ອຄ຺ຄຬານໍ ອຠາວໂຕ ນິຣຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ໂປຣາຓິກາ ປເວຓີ.

ອປຣຠາເຄ ປນ ໂອກ຺ກາກຣາຊກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູນິ ອິມຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍມູລກໍ ກຕ຺ວາ ອສ຺ສເມຘໍ ປຸຣິສເມຘນ຺ຕິ ອາທິເກ ປຎ຺ຈ ຍຎ຺ເຎ ນາມ ອກໍສຸ. ເຕສຸ ອສ຺ສເມຕ຺ຖ ເມຘນ຺ຕິ ວຘນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສເມໂຘ. ທ຺ວີຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເອກວີສຕິຍູປສ຺ສ ເອກສ຺ມິໍ ມຊ຺ຌິມທິວເສເຍວ ສຕ຺ຕນວຸຕິປຎ຺ຈປສຸສຕຆາຕຠິໍສນສ຺ສ ຐເປຕ຺ວາ ຠູມິຎ຺ຈ ປຸຣິເສ ຈ ອວເສສສພ຺ພວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ປຸຣິສເມຕ຺ຖ ເມຘນ຺ຕີຕິ ປຸຣິສເມໂຘ. ຈຕູຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ຠູມິຍາ ອສ຺ສເມເຘ ວຸຕ຺ຕວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ສມ຺ມເມຕ຺ຖ ປາເສນ຺ຕີຕິ ສມ຺ມາປາໂສ. ທິວເສ ທິວເສ ສມ຺ມໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕິໂຕກາເສ ເວທິໍ ກຕ຺ວາ ສໍຫາຣິເມຫິ ຍູປາທີຫິ ສຣສ຺ສຕິນທິຍາ ນິມຸຄ຺ໂຄກາສໂຕ ປຠຸຕິ ປຏິໂລມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສຕ຺ຣຍາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວາຊເມຕ຺ຖ ປິວນ຺ຕີຕິ ວາຊເປຍ຺ໂຍ. ເອເກນ ປຣິຍຎ຺ເຎນ ສຕ຺ຕຣສຫິ ປສູຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ເພລຸວຍູປສ຺ສ ສຕ຺ຕຣສກທກ຺ຂິຓສ຺ສ ຍຎ຺ຎສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ນຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຬາຕິ ນິຣຄ຺ຄໂຬ. ນວຫິ ປຣິຍຎ຺ເຎຫິ ຍຊິຕພ຺ພສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ຠູມິຍາ ຈ ປຸຣິເສຫິ ຈ ອສ຺ສເມເຘ ວຸຕ຺ຕວິຠວທກ຺ຂິຓສ຺ສ ສພ຺ພເມຘປຣິຍາຍນາມສ຺ສ ອສ຺ສເມຘວິກປ຺ປສ຺ເສເວຕໍ ອຘິວຈນໍ. ມຫາຣມ຺ຠາຕິ ມຫາກິຈ຺ຈາ ມຫາກຣຓີຍາ. ສມ຺ມຄ຺ຄຕາຕິ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາ ພຸທ຺ຘາທໂຍ. ນິຣາຣມ຺ຠາຕິ ອປ຺ປຕ຺ຖາ ອປ຺ປກິຈ຺ຈາ. ຍຊນ຺ຕິ ອນຸກຸລນ຺ຕິ ອນຸກຸເລສຸ ຍຊນ຺ຕິ, ຍໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕາທິ ປຸພ຺ພປຸຣິເສຫິ ປຏ຺ຐປິຕໍ, ຕໍ ອປຣາປຣໍ ອນຸປຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ມນຸສ຺ສາ ທທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນວມໍ.

໑໐. ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ທສເມ ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ຎາຕິ ອິທໍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຸກຕກາຣຓໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ສກ຺ເກນ ກຸສຣາຊສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ອຏ຺ຐວງ຺ໂກ ມຓິ ປເວຓິຍາ ອາຄໂຕ. ຣາຊາ ອລງ຺ກຣຓກາເລ ຕໍ ມຓິໍ ອາຫຣຖາຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຐປິຕຏ຺ຐາເນ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ອນ຺ໂຕຆຣຈາຣິໂນ ‘‘ມຓິໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ພນ຺ຘາເປສິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເຕ ທິສ຺ວາ ມຓິປຏິສາມການໍ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ ເຖໂຣ, ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ປຏິສາມກມນຸສ຺ສາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ອຸທກຈາຏິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ອາຫໍສຸ – ‘‘ສາຏກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຖາ’’ຕິ. ມຓິໂຈໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊຠຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ວາ ວລຎ຺ເຊຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ໂສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓິໍ ອຸປກຈ຺ຉເກ ຐເປຕ຺ວາ ສາຏກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ອຸທກຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ມຫາຊເນ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ຣາຊມນຸສ຺ສາ ຈາຏິຍໍ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ມຓິໍ ທິສ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ. ‘‘ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ກິຣ ທສ຺ສິຕນເຍນ ມຓິ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ມຫາຊໂນ ໂກລາຫລໍ ອກາສິ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ກາຣຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈນ຺ຕາ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ – ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຍໍ ອານນ຺ໂທ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖາຣຸຬ຺ຫມຓິໍ ອາຫຣາເປຍ຺ຍ, ຍຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓ ຐຕ຺ວາ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ຫຕ຺ຖາຣຸຬ຺ຫໍ ຠຓ຺ຑໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມນ຺ຕີສຸ ອກຸຕູຫລໍ;

ປິຍຎ຺ຈ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ອຕ຺ເຖ ຊາເຕ ຈ ປຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໙໒) –

ມຫາສາຣຊາຕກໍ ກເຖສິ.

ນ ຕໍ ທຬ຺ຫນ຺ຕິ ຕໍ ພນ຺ຘນໍ ຖິຣນ຺ຕິ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ຍທາຍສນ຺ຕິ ຍໍ ອາຍສາ ກຕໍ. ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ສາຣຕ຺ເຕນ ວາ ຣຕ຺ຕາ ສາຣຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ, ສາຣໍ ອິທນ຺ຕິ ມຎ຺ຎນາຍ ຣຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອເປກ຺ຂາຕິ ອາລໂຍ ນິກນ຺ຕິ. ອາຫູຕິ ກເຖນ຺ຕິ. ໂອຫາຣິນນ຺ຕິ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ອາກຑ຺ຒນກໍ. ສິຖິລນ຺ຕິ ນ ອາຍສາທິພນ຺ຘນໍ ວິຍ ອິຣິຍາປຖໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ເຕນ ຫິ ພນ຺ຘເນນ ພທ຺ຘາ ປຣເທສມ຺ປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ທຸປ຺ປມຸຎ຺ຈນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣຎາເຓນ ມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍນ຺ຕິ. ທສມໍ.

ປຐໂມ ວຄ຺ໂຄ.