໙. ສຸສິມສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑໐. ນວເມ ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ໂນ, ອານນ຺ທ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕຸກາໂມ, ວຓ຺ໂຓ ຈ ນາເມສ ວິສຠາຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກເຖຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກຖິໂຕ ຫິ ມຕ຺ຖກໍ ນ ປາປຸຓາຕິ. ໂສ ຫິ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ສີລວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ. ‘‘ກິໍ ຕສ຺ສ ສີລໍ? ໂຄຣູປສີໂລ ໂສ. ກິໍ ຕຍາ ອຎ຺ໂຎ ສີລວາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ວາ? ‘‘ປຎ຺ຎວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ກິໍ ປຎ຺ໂຎ ໂສ? ກິໍ ຕຍາ ອຎ຺ໂຎ ປຎ຺ຎວາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ? ວາ, ອາທີນິ ວຕ຺ວາ ວຓ຺ຓກຖາຍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຠາໂຄ, ປຓີຕານິ ລຠິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ເທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກທາຣເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸປຊ຺ຌໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ອຸປສມ຺ປາເທຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຄຸເຓສຸ ປສີທິຕ຺ວາ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຫິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ກປ຺ເປ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂສຬສວິຘໍ ປຎ຺ຎໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸເຓສຸ ປສີທິຕ຺ວາວ ເຖຣໍ ມມາຍຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ – ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຸໂຂທກທານາທິກິຈ຺ຈໍ ສພ຺ພໍ ອານນ຺ໂທ ກໂຣຕິ. ອານນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ອຫໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ລຠາມີ’’ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຄຸເຓສຸ ປສີທິຕ຺ວາວ ຕໍ ມມາຍຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕຸກາໂມ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກເຖຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸຍ຺ຫມ຺ປີຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ປິ-ກາໂຣ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈາໂຣ ໂຄຈໂຣ ວິຫາໂຣ ອຠິກ຺ກໂມ ປຏິກ຺ກໂມ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ສມິຎ຺ຊິຕປສາຣຓໍ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອສີຕິມຫາເຖຣານໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ຣຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ?

ຕໂຕ ເຖໂຣ ສາຏກນ຺ຕເຣ ລທ຺ໂຘກາໂສ ພລວມລ຺ໂລ ວິຍ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ມຍ຺ຫໍ ປິຍສຫາຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກຖາເປຕຸກາໂມ. ລຠິສ຺ສາມິ ໂນ ອຊ຺ຊ, ທີປຘຊຠູຕໍ ມຫາຊມ຺ພຸໍ ວິຘຸນນ຺ໂຕ ວິຍ ວລາຫກນ຺ຕຣໂຕ ຈນ຺ທໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ຕາວ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ປຸຄ຺ຄລປລາເປ ຫຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສ ຫິ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ອພາລສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ພາໂລ ຫິ ພາລຕາຍ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສຕາຍ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມເຫນ, ວິປລ຺ລຕ຺ຖຈິຕ຺ໂຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຈິຕ຺ຕວິປລ຺ລາເສນ ວຓ຺ຓໍ ‘‘ວຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວາ ອວຓ຺ຓໍ ‘‘ອວຓ຺ເຓ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ, ອຍໍ ສາວໂກ’’ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ. ອພາລາທໂຍ ປນ ຊານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອພາລສ຺ສາຕິອາທິມາຫ. ນ ຣຸຈ຺ເຈຍ຺ຍາຕິ ພາລາທີນໍເຍວ ຫິ ໂສ ນ ຣຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ, ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ນ ຣຸຈ຺ເຈຍ຺ຍ.

ເອວໍ ປຸຄ຺ຄລປລາເປ ຫຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ໂສຬສຫິ ປເທຫິ ຍຖາຠູຕໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ຈຕູສຸ ໂກສລ຺ເລສຸ ຐິຕສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ຍໂຕ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸ ຘາຕຸກຸສໂລ ຈ ໂຫຕິ ອາຍຕນກຸສໂລ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກຸສໂລ ຈ ຐານາຏ຺ຐານກຸສໂລ ຈ, ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ‘ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ອລໍ ວຈນາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໑໒໔). ມຫາປຎ຺ໂຎຕິອາທີສຸ ມຫາປຎ຺ຎາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຣິທໍ ມຫາປຎ຺ຎາທີນໍ ນານຕ຺ຕໍ (ປຏິ. ມ. ໓.໔) – ກຕມາ ມຫາປຎ຺ຎາ? ມຫນ຺ເຕ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ, ມຫນ຺ເຕ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ, ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ເຘ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ. ມຫນ຺ຕານິ ຐານາຏ຺ຐານານິ, ມຫາວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ມຫນ຺ຕານິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ມຫນ຺ເຕ ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ, ອິທ຺ຘິປາເທ, ມຫນ຺ຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ພລານິ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ, ມຫນ຺ເຕ ອຣິຍມຄ຺ເຄ, ມຫນ຺ຕານິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ມຫາອຠິຎ຺ຎາໂຍ, ມຫນ຺ຕໍ ປຣມຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ມຫາປຎ຺ຎາ.

ສາ ປນ ເຖຣສ຺ສ ເທໂວໂຣຫນໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ຐິເຕນ ສຕ຺ຖາຣາ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຎ຺ຈເກ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິເຕ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ປາກຏາ ຊາຕາ.

ກຕມາ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ? ປຸຖຸ ນານາຂນ຺ເຘສຸ, (ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ.) ປຸຖຸ ນານາຘາຕູສຸ, ປຸຖຸ ນານາອາຍຕເນສຸ, ປຸຖຸ ນານາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທສຸ, ປຸຖຸ ນານາສຸຎ຺ຎຕມນຸປລພ຺ເຠສຸ, ປຸຖຸ ນານາອຕ຺ເຖສຸ, ຘມ຺ເມສຸ ນິຣຸຕ຺ຕີສຸ ປຏິຠາເນສຸ, ປຸຖຸ ນານາສີລກ຺ຂນ຺ເຘສຸ, ປຸຖຸ ນານາສມາຘິ-ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິ-ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ເຘສຸ, ປຸຖຸ ນານາຐານາຏ຺ຐາເນສຸ, ປຸຖຸ ນານາວິຫາຣສມາປຕ຺ຕີສຸ, ປຸຖຸ ນານາອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ, ປຸຖຸ ນານາສຕິປຏ຺ຐາເນສຸ, ສມ຺ມປ຺ປຘາເນສຸ, ອິທ຺ຘິປາເທສຸ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ, ພເລສຸ, ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄສຸ, ປຸຖຸ ນານາອຣິຍມຄ຺ເຄສຸ, ສາມຎ຺ຎຜເລສຸ, ອຠິຎ຺ຎາສຸ, ປຸຖຸ ນານາຊນສາຘາຣເຓ ຘມ຺ເມ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ ປຣມຕ຺ເຖ ນິພ຺ພາເນ ຎາຓໍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ຫາສປຎ຺ຎາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຫາສພຫຸໂລ ເວທພຫຸໂລ ຕຸຏ຺ຐິພຫຸໂລ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ສີລໍ ປຣິປູເຣຕິ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣໍ ປຣິປູເຣຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕໍ, ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ, ສີລກ຺ຂນ຺ຘໍ, ສມາຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ, ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ຘໍ, ວິມຸຕ຺ຕິກ຺ຂນ຺ຘໍ, ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຣິປູເຣຕີຕິ, ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຐານາຏ຺ຐານໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ ວິຫາຣສມາປຕ຺ຕິໂຍ ປຣິປູເຣຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ສຕິປຏ຺ຐາເນ, ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ, ອິທ຺ຘິປາເທ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ພລານິ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ, ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ. ຫາສພຫຸໂລ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ, ຫາສພຫຸໂລ ເວທຕຸຏ຺ຐິປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ປຣມຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ຫາສປຎ຺ຎາ.

ເຖໂຣ ຈ ສຣໂທ ນາມ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ອຄ຺ຄສາວກປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຕໍກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫາສພຫຸໂລ ສີລປຣິປູຣຓາທີນິ ອກາສີຕິ ຫາສປຎ຺ໂຎ.

ກຕມາ ຊວນປຎ຺ຎາ? ຍໍກິຎ຺ຈິ ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ຍໍ ທູເຣ ສນ຺ຕິເກ ວາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ທຸກ຺ຂໂຕ ຂິປ຺ປໍ, ອນຕ຺ຕໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ຍາ ກາຈິ ເວທນາ…ເປ… ຍາ ກາຈິ ສຎ຺ຎາ… ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຂາຣາ… ຍໍກິຎ຺ຈິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ສພ຺ພໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ, ທຸກ຺ຂໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ, ທຸກ຺ຂໂຕ, ອນຕ຺ຕໂຕ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ, ທຸກ຺ຂໍ ຠຍຏ຺ເຐນ, ອນຕ຺ຕາ ອສາຣກຏ຺ເຐນາຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ວິຠາວຍິຕ຺ວາ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຣູປນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ເວທນາ… ສຎ຺ຎາ… ສງ຺ຂາຣາ… ວິຎ຺ຎາຓໍ… ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນິຈ຺ຈໍ ຂຍຏ຺ເຐນ…ເປ… ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ. ຣູປໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ ສງ຺ຂຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນໍ ຂຍຘມ຺ມໍ ວຍຘມ຺ມໍ ວິຣາຄຘມ຺ມໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ຕີຣຍິຕ຺ວາ ວິຠາວຍິຕ຺ວາ ວິຠູຕໍ ກຕ຺ວາ ຊຣາມຣຓນິໂຣເຘ ນິພ຺ພາເນ ຂິປ຺ປໍ ຊວຕີຕິ ຊວນປຎ຺ຎາ.

ກຕມາ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ? ຂິປ຺ປໍ ກິເລເສ ຉິນ຺ທຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ… ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ເນ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມ… ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຣາຄໍ… ໂທສໍ… ໂມຫໍ… ໂກຘໍ… ອຸປນາຫໍ… ມກ຺ຂໍ… ປຬາສໍ… ອິສ຺ສໍ… ມຈ຺ຉຣິຍໍ… ມາຍໍ… ສາເຐຍ຺ຍໍ… ຖມ຺ຠໍ… ສາຣມ຺ຠໍ… ມານໍ… ອຕິມານໍ… ມທໍ… ປມາທໍ… ສພ຺ເພ ກິເລເສ… ສພ຺ເພ ທຸຈ຺ຈຣິເຕ… ສພ຺ເພ ອຠິສງ຺ຂາເຣ… ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ເມ ນາຘິວາເສຕິ ປຊຫຕິ ວິໂນເທຕິ, ພ຺ຍນ຺ຕີກໂຣຕິ, ອນຠາວໍ ຄເມຕີຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ. ເອກສ຺ມິໍ ອາສເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈ ອຣິຍມຄ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ຈຕສ຺ໂສ ຈ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ, ຉ ຈ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ອຘິຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ ສຈ຺ຉິກຕາ ຜສ຺ສິຕາ ປຎ຺ຎາຍາຕິ ຕິກ຺ຂປຎ຺ຎາ.

ເຖໂຣ ຈ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆນຂປຣິພ຺ພາຊກສ຺ສ ເວທນາປຣິຄ຺ຄຫສຸຕ຺ເຕ ເທສິຍມາເນ ຐິຕໂກວ ສພ຺ພກິເລເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ປຏິວິທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ ນາມ ຊາໂຕ. ເຕນາຫ – ‘‘ຕິກ຺ຂປຎ຺ໂຎ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ກຕມາ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸພ຺ເພຄພຫຸໂລ ໂຫຕິ ອຸຕ຺ຕາສພຫຸໂລ ອຸກ຺ກຓ຺ຐນພຫຸໂລ ອຣຕິພຫຸໂລ ອນຠິຣຕິພຫຸໂລ ພຫິມຸໂຂ ນ ຣມຕິ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ, ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອປ຺ປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂລຠກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕີຕິ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ. ອນິພ຺ພິທ຺ຘປຸພ຺ພໍ ອປ຺ປທາລິຕປຸພ຺ພໍ ໂທສກ຺ຂນ຺ຘໍ… ໂມຫກ຺ຂນ຺ຘໍ… ໂກຘໍ… ອຸປນາຫໍ…ເປ… ສພ຺ເພ ຠວຄາມິກມ຺ເມ ນິພ຺ພິຊ຺ຌຕິ ປທາເລຕີຕິ ນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎາ.

ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ສນ຺ຕຄຸຓນິຄຸຫນຕາ, ປຈ຺ຈຍປຏິຄ຺ຄຫເຓ ຈ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ເອຕໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ຈຕູສຸ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາພລສນ຺ໂຕໂສ ຍຖາສາຣຸປ຺ປສນ຺ໂຕໂສຕິ, ອິເມຫິ ຕີຫິ ສນ຺ໂຕເສຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ປວິວິຕ຺ໂຕຕິ ກາຍວິເວໂກ ຈ ວິເວກຏ຺ຐກາຍານໍ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕານໍ, ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ຈ ປຣິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ປຣມໂວທານປ຺ປຕ຺ຕານໍ, ອຸປຘິວິເວໂກ ຈ ນິຣຸປຘີນໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ວິສງ຺ຂາຣຄຕານນ຺ຕິ, ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວິເວການໍ ລາຠີ. ອສໍສຏ຺ໂຐຕິ ທສ຺ສນສໍສຄ຺ໂຄ ສວນສໍສຄ຺ໂຄ ສມຸລ຺ລປນສໍສຄ຺ໂຄ ປຣິໂຠຄສໍສຄ຺ໂຄ ກາຍສໍສຄ຺ໂຄຕິ, ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ສໍສຄ຺ເຄຫິ ວິຣຫິໂຕ. ອຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວິໂຘ ສໍສຄ຺ໂຄ ຣາຊູຫິ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ອຸປາສເກຫິ ອຸປສິກາຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ຠິກ຺ຂຸນີຫີຕິ ອຏ຺ຐຫິ ປຸຄ຺ຄເລຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊາຍຕິ, ໂສ ສພ຺ໂພປິ ເຖຣສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອສໍສຏ຺ໂຐ.

ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິໂຍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ຐານໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຐາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເສຍ຺ຍໍ ປາປຸຓິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ອິຣິຍາປເຖ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຖໂຣ ປນ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ມຎ຺ເຈ ປິຏ຺ຐິໍ ນ ປສາເຣຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ວຕ຺ຕາຕິ ໂອຘຸນນວຕ຺ຕາ. ຠິກ຺ຂູນໍ ອຊ຺ຌາຈາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ກເຖສ຺ສາມິ, ສ຺ເວ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຖາວວຕ຺ຖານໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ເຍວ ຐາເນ ໂອວທຕິ ອນຸສາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ວຈນກ຺ຂໂມຕິ ວຈນໍ ຂມຕິ. ເອໂກ ຫິ ປຣສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທຕິ, ສຍໍ ປນ ອຎ຺ເຎນ ໂອວທິຍມາໂນ ກຸຊ຺ຌຕິ. ເຖໂຣ ປນ ປຣສ຺ສປິ ໂອວາທໍ ເທຕິ, ສຍໍ ໂອວທິຍມາໂນປິ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ສາມເຓໂຣ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິວາສນກຓ຺ໂຓ ໂອລມ຺ພຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາວ ເອກມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິມຓ຺ຑລໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ວຏ຺ຏຕິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ.

‘‘ຕທຫຸ ປພ຺ພຊິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຊາຕິຍາ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ;

ໂສປິ ມໍ ອນຸສາເສຍ຺ຍ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ມິ. ປ. ໖.໔.໘) –

ອາຫ.

ໂຈທໂກຕິ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອຕິຓ຺ເຓ ວາ ອໂນຕິຓ຺ເຓ ວາ ວີຕິກ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ເອວໍ ນິວາເສຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ປາຣຸປິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຐາຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ນິສີທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຂາທິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕນ຺ຕິວເສນ ອນຸສິຏ຺ຐິໍ ເທຕິ.

ປາປຄຣຫີຕິ ປາປປຸຄ຺ຄເລ ນ ປສ຺ເສ, ນ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸເຓ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬປິ ນ ວເສຍ຺ຍໍ.

‘‘ມາ ເມ ກທາຈິ ປາປິຈ຺ໂຉ, ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ;

ອປ຺ປສ຺ສຸໂຕ ອນາທໂຣ, ສເມໂຕ ອຫຸ ກຕ຺ຖຈີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ປາປປຸຄ຺ຄເລປິ ຄຣຫຕິ, ‘‘ສມເຓນ ນາມ ຣາຄວສິເກນ ໂທສໂມຫວສິເກນ ນ ໂຫຕພ຺ພໍ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫ ປຫາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ເອວໍ ປາປຘມ຺ເມປິ ຄຣຫຕີຕິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ‘‘ປາປຄຣຫີ, ຠນ຺ເຕ, ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທຕິ.

ເອວໍ ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ໂສຬສຫິ ປເທຫິ ເຖຣສ຺ສ ຍຖາຠູຕວຓ຺ຓປ຺ປກາສເນ ກເຕ – ‘‘ກິໍ ອານນ຺ໂທ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍສຫາຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ກເຖຕຸ ກິໍ ປນ ເຕນ ກຖິຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ, ກິໍ ໂສ ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິ? ໂກຈິ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ວຕ຺ຕຸໍ ມາ ລຠຕູຕິ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ອກຸປ຺ປໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊິນມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວເມຕນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ເອວໍ ຕຖາຄເຕນ ຈ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ຈ ມຫາເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ເຓ ກຖິຍມາເນ ຠຸມຏ຺ຐກາ ເທວຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອເຕເຫວ ໂສຬສຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ອາກາສຏ຺ຐກເທວຕາ ສີຕວລາຫກາ ອຸຓ຺ຫວລາຫກາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາຕິ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເທວຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອເຕເຫວ ໂສຬສຫິ ປເທຫິ ວຓ຺ຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ເອເຕນຸປາເຍນ ເອກຈກ຺ກວາຬໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກຖຍິໍສຸ. ອຖາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ສຸສີໂມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມາ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬໍ ປຫາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ເສວ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉາມິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕເທວ ວຓ຺ຓຠຓນໍ ເທວຕາຠາສິຕໍ ກໂຣມີ’’ຕິ, ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຖ ໂຂ ສຸສີໂມຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຸຈ຺ຈາວຈາຕິ ອຎ຺ເຎສຸ ຐາເນສຸ ປຓີຕໍ ອຸຈ຺ຈໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຫີນໍ ອວຈໍ. ອິຘ ປນ ອຸຈ຺ຈາວຈາຕິ ນານາວິຘາ ວຓ຺ຓນິຠາ. ຕສ຺ສາ ກິຣ ເທວປຣິສາຍ ນີລຏ຺ຐານໍ ອຕິນີລໍ, ປີຕກຏ຺ຐານໍ ອຕິປີຕກໍ, ໂລຫິຕຏ຺ຐານໍ ອຕິໂລຫິຕໍ, ໂອທາຕຏ຺ຐານໍ ອຈ຺ໂຈທາຕນ຺ຕິ, ຈຕຸພ຺ພິຘາ ວຓ຺ຓນິຠາ ປາຕຸຠວິ. ເຕເນວ ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ອຸປມາ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຖ ສຸໂຠຕິ ສຸນ຺ທໂຣ. ຊາຕິມາຕິ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ. ສຸປຣິກມ຺ມກໂຕຕິ ໂຘວນາທິປຣິກມ຺ເມນ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິກມ຺ມກໂຕ. ປຓ຺ຑຸກມ຺ພເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລ ຐປິໂຕ. ເອວເມວນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕກມ຺ພເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິ ວິຍ ສພ຺ພາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ວິໂຣຈິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ. ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕິເຣກປຎ຺ຈສຸວຓ຺ເຓນ ກຕປິຬນ຺ຘນໍ. ຕຎ຺ຫິ ຆຏ຺ຏນມຊ຺ຊນກ຺ຂມໍ ໂຫຕິ. ຊມ຺ໂພນທນ຺ຕິ ມຫາຊມ຺ພຸສາຂາຍ ປວຕ຺ຕນທິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ມຫາຊມ຺ພຸຜລຣເສ ວາ ປຖວິຍໍ ປວິຏ຺ເຐ ສຸວຓ຺ຓງ຺ກຸຣາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕນ ສຸວຓ຺ເຓນ ກຕປິຬນ຺ຘນນ຺ຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ທກ຺ຂກມ຺ມາຣປຸຕ຺ຕອຸກ຺ກາມຸຂສຸກຸສລສມ຺ປຫຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຸກຸສເລນ ກມ຺ມາຣປຸຕ຺ເຕນ ອຸກ຺ກາມຸເຂ ປຈິຕ຺ວາ ສມ຺ປຫຏ຺ຐໍ. ຘາຕຸວິຠງ຺ເຄ (ມ. ນິ. ໓.໓໕໗ ອາທໂຍ) ອກຕຠຓ຺ຑໍ ຄຫິຕໍ, ອິຘ ປນ ກຕຠຓ຺ຑໍ.

ວິທ຺ເຘຕິ ທູຣີຠູເຕ. ເທເວຕິ ອາກາເສ. ນຠໍ ອພ຺ຠຸສ຺ສກ຺ກມາໂນຕິ ອາກາສໍ ອຠິລງ຺ຆນ຺ໂຕ. ອິມິນາ ຕຣຸຓສູຣິຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ໂສຣໂຕຕິ ໂສຣຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທນ຺ໂຕຕິ ນິພ຺ພິເສວໂນ. ສຕ຺ຖຸວຓ຺ຓາຠໂຕຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ອາຠຕວຓ຺ໂຓ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ອຏ຺ຐປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ເສວຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໗໑) ນເຍນ ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ອາຫຣີຕິ ເຖໂຣ ອາຠຕວຓ຺ໂຓ ນາມ ໂຫຕິ. ກາລໍ ກງ຺ຂຕີຕິ ປຣິນິພ຺ພານກາລໍ ປຕ຺ເຖຕິ. ຂີຓາສໂວ ຫິ ເນວ ມຣຓໍ ອຠິນນ຺ທຕິ, ນ ຊີວິຕໍ ປຕ຺ເຖຕິ, ທິວສສງ຺ເຂປໍ ເວຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕປຸຣິໂສ ວິຍ ກາລໍ ປນ ປຕ຺ເຖຕິ, ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕເນວາຫ –

‘‘ນາຠິນນ຺ທາມິ ມຣຓໍ, ນາຠິນນ຺ທາມິ ຊີວິຕໍ;

ກາລຎ຺ຈ ປຏິກງ຺ຂາມິ, ນິພ຺ພິສໍ ຠຕໂກ ຍຖາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໑໐໐໑-໑໐໐໒); ນວມໍ;