໑. ສພ຺ຠິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໓໑. ສຕຸລ຺ລປກາຍິກວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ສຕຸລ຺ລປກາຍິກາຕິ ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ສມາທານວເສນ ອຸລ຺ລເປຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ສຕຸລ຺ລປກາຍິກາ. ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ສມ຺ພຫຸລາ ກິຣ ສມຸທ຺ທວາຓິຊາ ນາວາຍ ສມຸທ຺ທໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ເຕສໍ ຂິຕ຺ຕສຣເວເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິຍາ ນາວາຍ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ມຫນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາຕິກໍ ປາຕຸຠູຕໍ, ມຫາອູມິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນາວໍ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣນ຺ຕິ. ນາວາຍ ນິມຸຊ຺ຊມານາຍ ມຫາຊໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຕານໍ ນາມານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຍາຈນາທີນິ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຣິເທວິ. ເຕສໍ ມຊ຺ເຌ ເອໂກ ປຸຣິໂສ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເມ ເອວຣູເປ ຠເຍ ປຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ສຣຓານິ ເຈວ ສີລານິ ຈ ທິສ຺ວາ ໂຍຄີ ວິຍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕເມນໍ ອິຕເຣ ສຠຍກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ກເຖສິ – ‘‘ອມ຺ໂຠ ອຫໍ ນາວໍ ອຠິຣູຫນທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຣຓານິ ເຈວ ສີລານິ ຈ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ເຕນ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ກິໍ ປນ ສາມິ ເອຕານິ ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ? ອາມ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເຕນ ຫິ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເທຖາຕິ. ໂສ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ສຕໍ ສຕໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ, ຕໂຕ ປຎ຺ຈສີລານິ ອທາສິ. ເຕສຸ ປຐມໍ ຊງ຺ຆສຕໍ ໂຄປ຺ຜກມຕ຺ເຕ ອຸທເກ ຐິຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ທຸຕິຍໍ ຊາຓຸມຕ຺ເຕ, ຕຕິຍໍ ກຏິມຕ຺ເຕ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ນາຠິມຕ຺ເຕ, ປຎ຺ຈມໍ ຖນມຕ຺ເຕ, ຉຏ຺ຐໍ ຄລປ຺ປມາເຓ, ສຕ຺ຕມໍ ມຸເຂນ ໂລໂຓທເກ ປວິສນ຺ເຕ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂສ ເຕສໍ ສີລານິ ທຕ຺ວາ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສີລເມວ ອາວຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ຕານິ ສຕ຺ຕປິ ຊງ຺ຆສຕານິ ຕຕ຺ຖ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ອາສນ຺ນກາເລ ຄຫິຕສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ຕາວຕິໍສຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ເຕສໍ ຆຏາວເສເນວ ວິມານານິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ສພ຺ເພສໍ ມຊ຺ເຌ ອາຈຣິຍສ຺ສ ໂຍຊນສຕິກໍ ສຸວຓ຺ຓວິມານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອວເສນານິ ຕສ຺ສ ປຣິວາຣານິ ຫຸຕ຺ວາ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ອໂຫສິ. ເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ກມ຺ມໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ອາຈຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິລາຠໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ຕາວ, ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິໍສຸ, ຕາ ເທວຕາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຓ຺ຓຠຓນຕ຺ຖໍ ເອເກກໍ ຄາຖໍ ອຠາສິໍສຸ.

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ຠິເຣວາຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ, ສປ຺ປຸຣິເສຫິ ເອວ. ຣ-ກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ. ສມາເສຖາຕິ ສຫ ນິສີເທຍ຺ຍ. ເທສນາສີສເມວ ເຈຕໍ, ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖ ສພ຺ຠິເຣວ ສຫ ກຸພ຺ເພຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸພ຺ເພຖາຕິ ກເຣຍ຺ຍ. ສນ຺ຖວນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ. ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖໂວ ປນ ນ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ກາຕພ຺ໂພ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ພຸທ຺ຘ-ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ-ພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ສຫ ກາຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ. ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສີລທສສີລຈຕຸສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠທໍ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ອິຘ ປນ ປຎ຺ຈສີລໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຑ຺ຒິ ໂຫຕິ. ນ ປາປິໂຍຕິ ລາມກໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ໂຫຕິ. ນາຎ຺ຎໂຕຕິ ວາລິກາທີຫິ ເຕລາທີນິ ວິຍ ອຎ຺ຎໂຕ ອນ຺ຘພາລໂຕ ປຎ຺ຎາ ນາມ ນ ລພ຺ຠຕິ, ຕິລາທີຫິ ປນ ເຕລາທີນິ ວິຍ ສຕໍ ຘມ຺ມໍ ຎຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕເມວ ເສວນ຺ໂຕ ຠຊນ຺ໂຕ ລຠຕີຕິ. ໂສກມຊ຺ເຌຕິ ໂສກວຕ຺ຖູນໍ ໂສການຸຄຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ມຊ຺ຌຄໂຕ ນ ໂສຈຕິ ພນ຺ຘຸລມລ຺ລເສນາປຕິສ຺ສ ອຸປາສິກາ ວິຍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂຈຣສຕານໍ ມຊ຺ເຌ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ສໍກິຈ຺ຈສາມເຓໂຣ ວິຍ ຈ.

ຎາຕິມຊ຺ເຌ ວິໂຣຈຕີຕິ ຎາຕິຄຓມຊ຺ເຌ ສໍກິຈ຺ຈເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອຘິມຸຕ຺ຕກສາມເຓໂຣ ວິຍ ໂສຠຕິ. ໂສ ກິຣ ເຖຣສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ, ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ສາມເຓຣ, ມຫລ຺ລໂກສິ ຊາໂຕ, ຄຈ຺ຉ, ວສ຺ສານິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອຫິ, ອຸປສມ຺ປາເທສ຺ສາມິ ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ໂຈຣອຏວິຍາ ໂອຣຠາເຄ ຠຄິນິຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິ, ຕໍ ຠຄິນີ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊສິ. ໂສ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ວສ຺ສານິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ອຫໍ ນ ຊານາມິ, ມາຕາ ເມ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ໂສ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອຫໍ ມາຕຸສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຏວິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ. ຕເມນໍ ທູຣໂຕວ ໂຈຣປຸຣິໂສ ທິສ຺ວາ ໂຈຣານໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂຈຣາ ‘‘ສາມເຓໂຣ ກິເຣໂກ ອຏວິໍ ໂອຕິຓ຺ໂຓ, ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ອາເນຖາ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ມາເຣມ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊມາຕິ. ສາມເຓໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເສໂຂ ສກຣຓີໂຍ, ອິເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິມຕ຺ຕານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອຸປມໍ ເຕ, ອາວຸໂສ, ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ອຫຸ ອຕີຕມທ຺ຘານໍ, ອຣຎ຺ຎສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫາວເນ;

ເຈໂຕ ກູຏານິ ໂອຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ສສກໍ ອວຘີ ຕທາ.

‘‘ສສກຎ຺ຈ ມຕໍ ທິສ຺ວາ, ອຸພ຺ພິຄ຺ຄາ ມິຄປກ຺ຂິໂນ;

ເອກຣຕ຺ຕິໍ ອປກ຺ກາມຸໍ, ‘ອກິຈ຺ຈໍ ວຕ຺ຕເຕ ອິຘ’.

‘‘ຕເຖວ ສມຓໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ອຘິມຸຕ຺ຕໍ ອກິຎ຺ຈນໍ;

ອທ຺ຘິກາ ນາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຘນຊານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

‘‘ສຈ຺ຈໍ ໂຂ ສມໂຓ ອາຫ, ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ອກິຎ຺ຈໂນ;

ອທ຺ຘິກາ ນາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຘນຊານິ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ສເຈ ປຏິປເຖ ທິສ຺ວາ, ນາໂຣເຈສ຺ສສິ ກສ຺ສຈິ;

ຕວ ສຈ຺ຈມນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຄຈ຺ຉ ຠນ຺ເຕ ຍຖາສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຎາຕໂຍປິ ທິສ຺ວາ ເຕສມ຺ປິ ນ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ເຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ໂຈຣາ ຄເຫຕ຺ວາ ວິເຫຐຍິໍສຸ, ອຸຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິເທວມານຎ຺ຈສ຺ສ ມາຕຣໍ ໂຈຣາ ເອຕທໂວຈຸໍ –

‘‘ກິໍ ເຕ ໂຫຕິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ, ອຸທເຣ ວສິໂກ ອສິ;

ປຸຏ຺ຐາ ເມ ອມ຺ມ ອກ຺ຂາຫິ, ກຖໍ ຊາເນມຸ ຕໍ ມຍ’’ນ຺ຕິ.

‘‘ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຫໍ ມາຕາ, ອຍຎ຺ຈ ຊນໂກ ປິຕາ;

ຠຄິນີ ຠາຕໂຣ ຈາປິ, ສພ຺ເພວ ອິຘ ຎາຕໂຍ.

‘‘ອກິຈ຺ຈກາຣີ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິວາຣເຍ;

ເອຕໍ ໂຂ ວຕ຺ຕໍ ສມຓານໍ, ອຣິຍານໍ ຘມ຺ມຊີວິນໍ.

‘‘ສຈ຺ຈວາທີ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ, ຍໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິວາຣເຍ;

ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຈິຓ຺ເຓນ, ສຈ຺ຈວາທິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ສພ຺ເພວ ອຠຍໍ ປຕ຺ຕາ, ໂສຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ຎາຕໂຍ’’ຕິ.

ເອວໍ ເຕ ໂຈເຣຫິ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ –

‘‘ຕວ ຕາຕ ສຸຈິຓ຺ເຓນ, ສຈ຺ຈວາທິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ສພ຺ເພວ ອຠຍໍ ປຕ຺ຕາ, ໂສຕ຺ຖິໍ ປຈ຺ຈາຄມມ຺ຫເສ’’ຕິ.

ເຕປິ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ປສາທໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຘິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ສາມເຓຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ໂສ ເຕ ອາທາຍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຕ຺ຕນາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ປຈ຺ຉາ ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກ ກຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ເຕ ອຘິມຸຕ຺ຕເຖຣສ຺ສ ໂອວາເທ ຐິຕາ ສພ຺ເພ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ອິມມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວຕາ ‘‘ສຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ ຎາຕິມຊ຺ເຌ ວິໂຣຈຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ສາຕຕນ຺ຕິ ສຕຕໍ ສຸຂໍ ວາ ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕີຕິ ວທຕິ. ສພ຺ພາສໍ ໂວຕິ ສພ຺ພາສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ປຣິຍາເຍນາຕິ ກາຣເຓນ. ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີຕິ, ນ ເກວລໍ ເສຍ຺ໂຍວ ໂຫຕິ, ນ ຈ ເກວລໍ ປຎ຺ຎໍ ລຠຕິ, ໂສກມຊ຺ເຌ ນ ໂສຈຕິ, ຎາຕິມຊ຺ເຌ ວິໂຣຈຕິ, ສຸຄຕິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຈິຣໍ ສຸຂໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສກລສ຺ມາ ປນ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂາປິ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ. ປຐມໍ.