໑. ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ກມ຺ມໍ ພຫຸກນ຺ຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຍມານໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ, ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ, ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ, ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພເຕ ເອກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ກຓິກາຣປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍກຣຓຏ຺ຐາເນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຍ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ.

ຕໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ມາຕາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກຎ຺ຈນມາຓໂວ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ໂສ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕໍ ຣາຊາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄໂຕ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ສຕ຺ຕຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໔.໑-໒໗) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ອເນໂຊ ອຊິຕໍ ຊໂຍ;

ສຕສຫສ຺ເສ ກປ຺ປານໍ, ອິໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ນາຍໂກ.

‘‘ວີໂຣ ກມລປຕ຺ຕກ຺ໂຂ, ສສງ຺ກວິມລານໂນ;

ກນກາຈລສງ຺ກາໂສ, ຣວິທິຕ຺ຕິສມປ຺ປໂຠ.

‘‘ສຕ຺ຕເນຕ຺ຕມໂນຫາຣີ, ວຣລກ຺ຂຓຠູສິໂຕ;

ສພ຺ພວາກ຺ຍປຖາຕີໂຕ, ມນຸຊາມຣສກ຺ກໂຕ.

‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘຍໍ ສຕ຺ເຕ, ວາຄີໂສ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ;

ກຣຸຓານິພນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ, ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ.

‘‘ເທເສຕິ ມຘຸຣໍ ຘມ຺ມໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈູປສໍຫິຕໍ;

ນິມຸຄ຺ເຄ ໂມຫປງ຺ກມ຺ຫິ, ສມຸທ຺ຘຣຕິ ປາຓິເນ.

‘‘ຕທາ ເອກຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ຕາປໂສ ຫິມວາລໂຍ;

ນຠສາ ມານຸສໍ ໂລກໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊິນມທ຺ທສໍ.

‘‘ອຸເປຈ຺ຈ ສນ຺ຕິກໍ ຕສ຺ສ, ອສ຺ໂສສິໍ ຘມ຺ມເທສນໍ;

ວຓ຺ຓຍນ຺ຕສ຺ສ ວີຣສ຺ສ, ສາວກສ຺ສ ມຫາຄຸຓໍ.

‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ປກາສຍໍ;

ປຣິສໍ ມຎ຺ຈ ໂຕເສຕິ, ຍຖາ ກຈ຺ຈາຍໂນ ອຍໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອວມິເຘກຈ຺ຈໍ, ອຎ຺ຎໍ ປສ຺ສາມິ ສາວກໍ;

ຕສ຺ມາຕທຄ຺ເຄ ເອສຄ຺ໂຄ, ເອວໍ ຘາເຣຖ ຠິກ຺ຂໂວ.

‘‘ຕທາຫໍ ວິມ຺ຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ສຸຕ຺ວາ ວາກ຺ຍໍ ມໂນຣມໍ;

ຫິມວນ຺ຕໍ ຄມິຕ຺ວານ, ອາຫິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜສຎ຺ຈຍໍ.

‘‘ປູເຊຕ຺ວາ ໂລກສຣຓໍ, ຕໍ ຐານມຠິປຕ຺ຖຍິໍ;

ຕທາ ມມາສຍໍ ຎຕ຺ວາ, ພ຺ຍາກາສິ ສ ຣຓຎ຺ຊໂຫ.

‘‘ປສ຺ສເຖຕໍ ອິສິວຣໍ, ນິທ຺ຘນ຺ຕກນກຕ຺ຕຈໍ;

ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມໍ ປີຓໍສໍ, ອຈລໍ ປຎ຺ຊລິໍ ຐິຕໍ.

‘‘ຫາສໍ ສຸປຸຓ຺ຓນຍນໍ, ພຸທ຺ຘວຓ຺ຓຄຕາສຍໍ;

ຘມ຺ມຊໍ ອຸຄ຺ຄຫທຍໍ, ອມຕາສິຕ຺ຕສນ຺ນິຠໍ.

‘‘ກຈ຺ຈານສ຺ສ ຄຸຓໍ ສຸຕ຺ວາ, ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຖຍໍ ຐິໂຕ;

ອນາຄຕມ຺ຫິ ອທ຺ຘາເນ, ໂຄຕມສ຺ສ ມຫາມຸເນ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ກຈ຺ຈາໂນ ນາມ ນາເມນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາຎາຓີ, ອຘິປ຺ປາຍວິທູ ມຸເນ;

ປາປຸຓິສ຺ສຕິ ຕໍ ຐານໍ, ຍຖາຍໍ ພ຺ຍາກໂຕ ມຍາ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ຠເວ ສໍສຣາມິ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ;

ອຎ຺ຎໍ ຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ກຸເລ ປຊາຍາມິ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ;

ນີເຈ ກຸເລ ນ ຊາຍາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຈ ຠເວ ທານິ, ຊາໂຕ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ປຸເຣ;

ປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ຈ ຈຓ຺ຑສ຺ສ, ປຸໂຣຫິຕທິຊາຘິໂນ.

‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ຕິຣິຏິວຈ຺ຉສ຺ສ, ນິປຸໂຓ ເວທປາຣຄູ;

ມາຕາ ຈ ຈນ຺ທິມາ ນາມ, ກຈ຺ຈາໂນຫໍ ວຣຕ຺ຕໂຈ.

‘‘ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຠູມິປາເລນ ເປສິໂຕ;

ທິສ຺ວາ ໂມກ຺ຂປຸຣທ຺ວາຣໍ, ນາຍກໍ ຄຸຓສຎ຺ຈຍໍ.

‘‘ສຸຕ຺ວາ ຈ ວິມລໍ ວາກ຺ຍໍ, ຄຕິປງ຺ກວິໂສສນໍ;

ປາປຸຓິໍ ອມຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເສເສຫິ ສຫ ສຕ຺ຕຫິ.

‘‘ອຘິປ຺ປາຍວິທູ ຊາໂຕ, ສຸຄຕສ຺ສ ມຫາມເຕ.

ຐປິໂຕ ເອຕທຄ຺ເຄ ຈ, ສຸສມິທ຺ຘມໂນຣໂຖ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕ ຕາວເທວ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕເກສມສ຺ສຸກາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ເຖໂຣ ສທຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປຊ຺ໂຊໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉ, ຕຍິ ຄເຕປິ ຣາຊາ ປສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອວນ຺ຕີສຸ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກເມວ ຄໂຕ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ສມຓຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ກມ຺ມາຣາເມ ສງ຺ຄຓິກາຣາເມ ຣສຕຓ຺ຫານຸຄເຕ ຈ ປມາທວິຫາຣິໂນ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາທວເສນ –

໔໙໔. ‘‘ກມ຺ມໍ ພຫຸກໍ ນ ກາຣເຍ, ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຊນໍ ນ ອຸຍ຺ຍເມ;

ໂສ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ໂຍ ສຸຂາຘິວາໂຫ.

໔໙໕. ‘‘ປງ຺ໂກຕິ ຫິ ນໍ ອເວທຍຸໍ, ຍາຍໍ ວນ຺ທນປູຊນາ ກຸເລສຸ;

ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ, ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ’’ຕິ. –

ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ພຫຸກໍ ນ ກາຣເຍຕິ ນວາວາສກາຣາປນາທິໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓສ຺ສ ປຣິພນ຺ຘຠູຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ນວກມ຺ມໍ ນ ປຏ຺ຐເປຍ຺ຍ, ຂຸທ຺ທກໍ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠໍ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓາທິໍ ສຕ຺ຖຸ ວຈນປຏິປູຊນຕ຺ຖໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຊນນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກວເສນ ຊນໍ ວິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຊນນ຺ຕິ ວາ ຍາທິສໍ ສໍເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຠູຕໍ ຊນໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ອຸຍ຺ຍເມຕິ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ນ ວາຍເມຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ໂສ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ໂຍ ສຸຂາຘິວາໂຫຕິ ໂຍ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ ຣສຕຓ຺ຫາວສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນປສຸໂຕ, ໂສ ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ, ເຕສຸ ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຍ ສຸຂາຘິວາໂຫ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂາວໂຫ ສີລາທິອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ປຊຫຕິ ເອກໍເສນ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ວິເວເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ກມ຺ມາຣາມຕໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ປຈ຺ຈຍເຄຘຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອິທານິ ສກ຺ກາຣາຠິລາສໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄຕານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ກຸເລສຸ ເຄຫວາສີຫິ ຄຸຓສມ຺ຠາວນາຍ ກຣີຍມານາ ວນ຺ທນາ ປູຊນາ ຈ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ໂອສີທາປນຏ຺ເຐນ ມລິນຠາວກຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ປງ຺ໂກ ກທ຺ທໂມຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ປເວທຍຸໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎໍສຸ ປເວເທສຸໍ ວາ, ຍສ຺ມາ ຈ ອປຣິຎ຺ຎາຕກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສກ຺ກາຣາຠິລາສໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວຕາຍ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕ ຕຸທນໂຕ ທຸຣຸທ຺ຘຣຓໂຕ ຈ ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ ປເວທຍຸໍ, ຕໂຕ ເອວ ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ ທຸປ຺ປຊເຫຍ຺ໂຍ ຕສ຺ສ ປຫານປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ. ສກ຺ກາຣາຠິລາສປ຺ປຫາເນນ ຫິ ສກ຺ກາໂຣ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ອາໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ –

໔໙໖. ‘‘ນ ປຣສ຺ສຸປນິຘາຍ, ກມ຺ມໍ ມຈ຺ຈສ຺ສ ປາປກໍ;

ອຕ຺ຕນາ ຕໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ, ກມ຺ມພນ຺ຘູ ຫິ ມາຕິຍາ.

໔໙໗. ‘‘ນ ປເຣ ວຈນາ ໂຈໂຣ, ນ ປເຣ ວຈນາ ມຸນິ;

ອຕ຺ຕາ ຈ ນໍ ຍຖາ ເວທິ, ເທວາປິ ນໍ ຕຖາ ວິທູ.

໔໙໘. ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

໔໙໙. ‘‘ຊີວເຕ ວາປິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ອປິ ວິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂໂຍ;

ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອລາເຠນ, ວິຕ຺ຕວາປິ ນ ຊີວຕິ.

໕໐໐. ‘‘ສພ຺ພໍ ສຸຓາຕິ ໂສເຕນ, ສພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸນາ;

ນ ຈ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ຘີໂຣ, ສພ຺ພໍ ອຸຊ຺ຌິຕຸມຣຫຕິ.

໕໐໑. ‘‘ຈກ຺ຂຸມາສ຺ສ ຍຖາ ອນ຺ໂຘ, ໂສຕວາ ພຘິໂຣ ຍຖາ;

ປຎ຺ຎວາສ຺ສ ຍຖາ ມູໂຄ, ພລວາ ທຸພ຺ພໂລຣິວ;

ອຖ ອຕ຺ເຖ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ, ສເຍຖ ມຕສາຍິກ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຉ ຄາຖາ ຣຎ຺ໂຎ ປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ໂອວາທວເສນ ອຠາສິ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ປສຸຆາຕຍຎ຺ຎໍ ກາເຣຕິ, ກມ຺ມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ອໂຈເຣ ໂຈຣສຎ຺ຎາຍ ທຓ຺ເຑສິ, ອຏ຺ຏກຣເຓ ຈ ອສ຺ສາມິເກ ສາມິເກ ກໂຣຕິ, ສາມິເກ ຈ ອສ຺ສາມິເກ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ ວິເວເຈຕຸໍ ‘‘ນ ປຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຉ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ປຣສ຺ສຸປນິຘາຍ, ກມ຺ມໍ ມຈ຺ຈສ຺ສ ປາປກນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ມຈ຺ຈສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປາປກໍ ວຘພນ຺ຘາທິກມ຺ມໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ, ປເຣນ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕນາ ຕໍ ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ຕໍ ປາປກໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ກມ຺ມພນ຺ຘູ ຫິ ມາຕິຍາ ອິເມ ມາຕິຍາ ມຈ຺ຈາ ກມ຺ມທາຍາທາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ກິຎ຺ຈິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ປເຣນປິ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ປເຣ ວຈນາ ໂຈໂຣຕິ ອຕ຺ຕນາ ໂຈຣິຍໍ ອກຕ຺ວາ ປຣວຈນາ ປຣສ຺ສ ວຈນມຕ຺ເຕນ ໂຈໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນ ປເຣ ວຈນາ ມຸນິ ປຣສ຺ສ ວຈນມຕ຺ເຕນ ມຸນິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປເຣຕິ ວິຠຕ຺ຕິອໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປເຣສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປເຣຕິ ສໍ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕາ ຈ ນໍ ຍຖາ ເວທີຕິ ນໍ ສຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຫໍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ວາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ອເວທິ ຊານາຕິ. ເທວາປິ ນໍ ຕຖາ ວິທູຕິ ວິສຸທ຺ຘິເທວາ, ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ຈ ຕຖາ ວິທູ ວິທນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍໍ ຕາທິສາ ເທວາ ຈ ປມາຓໍ ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘານໍ ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘຠາວຊານເນ, ນ ເຍ ເກຈິ ອິຈ຺ຉາໂທສປເຣຕາ ສຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປເຣຕິ ປຓ຺ຑິເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ, ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມຜລໍ ກາຍສ຺ສ ອສຸຠຕໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ອຊານນ຺ຕາ ອິຘ ປເຣ ນາມ. ເຕ ມຍເມຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ຊີວໂລເກ ຍມາມ ອຸປຣມາມ, ‘‘ສຕຕໍ ສມິຕໍ ມຈ຺ຈຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕີຕິ ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ມຍໍ ມຈ຺ຈຸ ສມີປໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວິຊານນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາຕິ ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ຊານນ຺ຕາ ເມຘຄານໍ ປຣວິຫິໍສນານໍ ວູປສມາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປເຣ ຈ ອຎ຺ເຎ ນ ເມຘນ຺ຕິ ນ ພາເຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕ຺ວໍ ປນ ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຈເຣ ໂຈເຣ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ທຓ຺ຑເນນ ສາມິເກ ອສ຺ສາມິເກ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຘນຊານິຍາ ພາຘສິ ປຎ຺ຎາເວກລ຺ລໂຕ. ຕຖາ ອກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊີວເຕ ວາປິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ອປິ ວິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂໂຍ ປຣິກ຺ຂີຓຘໂນປິ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອນວຊ຺ຊາຍ ຊີວິກາຍ ຊີວຕິເຍວ. ຕສ຺ສ ຫິ ຊີວິຕໍ ນາມ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປຎ຺ຎາຊີວິໍ ຊີວິຕມາຫຸ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໓, ໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໔). ທຸມ຺ເມຘປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອລາເຠນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ວິຣາເຘນ຺ໂຕ ວິຕ຺ຕວາປິ ນ ຊີວຕິ ຄຣຫາທິປວຕ຺ຕິຍາ ຊີວນ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອນຸປາຍຎ຺ຎຸຕາຍ ຍຖາຘິຄຕໍ ຘນໍ ນາເສນ຺ໂຕ ຊີວິຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິເຍວ.

ອິມາ ກິຣ ຈຕສ຺ໂສປິ ຄາຖາ ເຖໂຣ ສຸປິນນ຺ເຕນ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສິ. ຣາຊາ ສຸປິນໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣໍ ນມສ຺ສນ຺ໂຕເຍວ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐນິຍາເມນ ສຸປິນໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕາ ຄາຖາ ປຈ຺ຈຸນຸຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ສຸຓາຕີ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຣາຊານໍ ໂອວທິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ສຸຓາຕິ ໂສເຕນາຕິ ອິຘ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ທໍ ອາປາຖຄຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸຠາສິຕໍ ທຸພ຺ຠາສິຕຎ຺ຈ ອພຘິໂຣ ໂສເຕນ ສຸຓາຕິ. ຕຖາ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ສຸນ຺ທຣໍ ອສຸນ຺ທຣມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸນາ ອນນ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ອຍມິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ນ ຈ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ຘີໂຣ, ສພ຺ພໍ ອຸຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ວາ, ນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຘີໂຣ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຸຊ຺ຌິຕຸໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ຄເຫຕຸໍ ວາ ອຣຫຕິ. ຄຸຓາຄຸຓໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌິຕພ຺ພເມວ ອຸຊ຺ຌິຕຸໍ ຄເຫຕພ຺ພຎ຺ຈ ຄເຫຕຸໍ ອຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸມາສ຺ສ ຍຖາ ອນ຺ໂຘ ຈກ຺ຂຸມາປິ ສມາໂນ ອຸຊ຺ຌິຕພ຺ເພ ທິຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຘ ຍຖາ ອສ຺ສ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ອຸຊ຺ຌິຕພ຺ເພ ສຸເຕ ໂສຕວາປິ ພຘິໂຣ ຍຖາ ອສ຺ສ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ. ປຎ຺ຎວາສ຺ສ ຍຖາ ມູໂຄຕິ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ ວຈນກຸສໂລປິ ອວຕ຺ຕພ຺ເພ ມູໂຄ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ. ພລວາ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນປິ ອກຕ຺ຕພ຺ເພ ທຸພ຺ພໂລຣິວ, ຣກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອສມຕ຺ໂຖ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ອຕ຺ເຖ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ, ສເຍຖ ມຕສາຍິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມຕສາຍິກໍ ສເຍຖ, ມຕສາຍິກໍ ສຍິຕ຺ວາປິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ຕີເຣຕພ຺ພເມວ, ນ ວິຣາເຘຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອຖ ອຕ຺ເຖ ສມຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອຕ຺ຕນາ ອກຣຓີເຍ ອຕ຺ເຖ ກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມຕສາຍິກໍ ສເຍຖ, ມຕສາຍິກໍ ສຍິຕ຺ວາປິ ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພເມວ. ນ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກາຕຸມຣຫຕີຕິ ເອວໍ ເຖເຣນ ໂອວທິໂຕ ຣາຊາ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຫາຍ ກາຕພ຺ເພເຍວ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສີຕິ.

ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.