໘. ອຏ຺ຐກນິປາໂຕ

໑. ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ກມ຺ມໍ ພຫຸກນ຺ຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອຕ຺ຖໍ ວິຠຊນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຍມານໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ, ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປຓິຘານໍ ກຕ຺ວາ, ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ, ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຊ຺ຊາຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ຫິມວນ຺ຕປພ຺ພເຕ ເອກສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ກຓິກາຣປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠຄວຕິ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິຍກຣຓຏ຺ຐາເນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາຍ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ.

ຕໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ມາຕາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກຎ຺ຈນມາຓໂວ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ໂສ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ກຈ຺ຈາຍໂນຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕໍ ຣາຊາ ຈຓ຺ຑປຊ຺ໂຊໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ, ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄໂຕ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ໂສ ສຕ຺ຕຫິ ຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໔.໑-໒໗) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ອເນໂຊ ອຊິຕໍ ຊໂຍ;

ສຕສຫສ຺ເສ ກປ຺ປານໍ, ອິໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ນາຍໂກ.

‘‘ວີໂຣ ກມລປຕ຺ຕກ຺ໂຂ, ສສງ຺ກວິມລານໂນ;

ກນກາຈລສງ຺ກາໂສ, ຣວິທິຕ຺ຕິສມປ຺ປໂຠ.

‘‘ສຕ຺ຕເນຕ຺ຕມໂນຫາຣີ, ວຣລກ຺ຂຓຠູສິໂຕ;

ສພ຺ພວາກ຺ຍປຖາຕີໂຕ, ມນຸຊາມຣສກ຺ກໂຕ.

‘‘ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ໂພຘຍໍ ສຕ຺ເຕ, ວາຄີໂສ ມຘຸຣສ຺ສໂຣ;

ກຣຸຓານິພນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ, ປຣິສາສຸ ວິສາຣໂທ.

‘‘ເທເສຕິ ມຘຸຣໍ ຘມ຺ມໍ, ຈຕຸສຈ຺ຈູປສໍຫິຕໍ;

ນິມຸຄ຺ເຄ ໂມຫປງ຺ກມ຺ຫິ, ສມຸທ຺ຘຣຕິ ປາຓິເນ.

‘‘ຕທາ ເອກຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ຕາປໂສ ຫິມວາລໂຍ;

ນຠສາ ມານຸສໍ ໂລກໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊິນມທ຺ທສໍ.

‘‘ອຸເປຈ຺ຈ ສນ຺ຕິກໍ ຕສ຺ສ, ອສ຺ໂສສິໍ ຘມ຺ມເທສນໍ;

ວຓ຺ຓຍນ຺ຕສ຺ສ ວີຣສ຺ສ, ສາວກສ຺ສ ມຫາຄຸຓໍ.

‘‘ສໍຂິຕ຺ເຕນ ມຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ວິຕ຺ຖາເຣນ ປກາສຍໍ;

ປຣິສໍ ມຎ຺ຈ ໂຕເສຕິ, ຍຖາ ກຈ຺ຈາຍໂນ ອຍໍ.

‘‘ນາຫໍ ເອວມິເຘກຈ຺ຈໍ, ອຎ຺ຎໍ ປສ຺ສາມິ ສາວກໍ;

ຕສ຺ມາຕທຄ຺ເຄ ເອສຄ຺ໂຄ, ເອວໍ ຘາເຣຖ ຠິກ຺ຂໂວ.

‘‘ຕທາຫໍ ວິມ຺ຫິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ສຸຕ຺ວາ ວາກ຺ຍໍ ມໂນຣມໍ;

ຫິມວນ຺ຕໍ ຄມິຕ຺ວານ, ອາຫິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜສຎ຺ຈຍໍ.

‘‘ປູເຊຕ຺ວາ ໂລກສຣຓໍ, ຕໍ ຐານມຠິປຕ຺ຖຍິໍ;

ຕທາ ມມາສຍໍ ຎຕ຺ວາ, ພ຺ຍາກາສິ ສ ຣຓຎ຺ຊໂຫ.

‘‘ປສ຺ສເຖຕໍ ອິສິວຣໍ, ນິທ຺ຘນ຺ຕກນກຕ຺ຕຈໍ;

ອຸທ຺ຘຄ຺ຄໂລມໍ ປີຓໍສໍ, ອຈລໍ ປຎ຺ຊລິໍ ຐິຕໍ.

‘‘ຫາສໍ ສຸປຸຓ຺ຓນຍນໍ, ພຸທ຺ຘວຓ຺ຓຄຕາສຍໍ;

ຘມ຺ມຊໍ ອຸຄ຺ຄຫທຍໍ, ອມຕາສິຕ຺ຕສນ຺ນິຠໍ.

‘‘ກຈ຺ຈານສ຺ສ ຄຸຓໍ ສຸຕ຺ວາ, ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຖຍໍ ຐິໂຕ;

ອນາຄຕມ຺ຫິ ອທ຺ຘາເນ, ໂຄຕມສ຺ສ ມຫາມຸເນ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ກຈ຺ຈາໂນ ນາມ ນາເມນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ມຫາຎາຓີ, ອຘິປ຺ປາຍວິທູ ມຸເນ;

ປາປຸຓິສ຺ສຕິ ຕໍ ຐານໍ, ຍຖາຍໍ ພ຺ຍາກໂຕ ມຍາ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ຠເວ ສໍສຣາມິ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ;

ອຎ຺ຎໍ ຄຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ທຸເວ ກຸເລ ປຊາຍາມິ, ຂຕ຺ຕິເຍ ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ;

ນີເຈ ກຸເລ ນ ຊາຍາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຈ ຠເວ ທານິ, ຊາໂຕ ອຸຊ຺ເຊນິຍໍ ປຸເຣ;

ປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ຈ ຈຓ຺ຑສ຺ສ, ປຸໂຣຫິຕທິຊາຘິໂນ.

‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ຕິຣິຏິວຈ຺ຉສ຺ສ, ນິປຸໂຓ ເວທປາຣຄູ;

ມາຕາ ຈ ຈນ຺ທິມາ ນາມ, ກຈ຺ຈາໂນຫໍ ວຣຕ຺ຕໂຈ.

‘‘ວີມໍສນຕ຺ຖໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ຠູມິປາເລນ ເປສິໂຕ;

ທິສ຺ວາ ໂມກ຺ຂປຸຣທ຺ວາຣໍ, ນາຍກໍ ຄຸຓສຎ຺ຈຍໍ.

‘‘ສຸຕ຺ວາ ຈ ວິມລໍ ວາກ຺ຍໍ, ຄຕິປງ຺ກວິໂສສນໍ;

ປາປຸຓິໍ ອມຕໍ ສນ຺ຕໍ, ເສເສຫິ ສຫ ສຕ຺ຕຫິ.

‘‘ອຘິປ຺ປາຍວິທູ ຊາໂຕ, ສຸຄຕສ຺ສ ມຫາມເຕ.

ຐປິໂຕ ເອຕທຄ຺ເຄ ຈ, ສຸສມິທ຺ຘມໂນຣໂຖ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຕ ຕາວເທວ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕເກສມສ຺ສຸກາ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ເຖໂຣ ສທຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ປຊ຺ໂຊໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ວນ຺ທິຕຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ, ‘‘ຕ຺ວໍເຍວ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉ, ຕຍິ ຄເຕປິ ຣາຊາ ປສີທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາຓາຍ ອຕ຺ຕຏ຺ຐໂມ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອວນ຺ຕີສຸ ສາສນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກເມວ ຄໂຕ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສມ຺ພຫຸເລ ຠິກ຺ຂູ ສມຓຘມ຺ມໍ ປຫາຍ ກມ຺ມາຣາເມ ສງ຺ຄຓິກາຣາເມ ຣສຕຓ຺ຫານຸຄເຕ ຈ ປມາທວິຫາຣິໂນ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາທວເສນ –

໔໙໔. ‘‘ກມ຺ມໍ ພຫຸກໍ ນ ກາຣເຍ, ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຊນໍ ນ ອຸຍ຺ຍເມ;

ໂສ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ໂຍ ສຸຂາຘິວາໂຫ.

໔໙໕. ‘‘ປງ຺ໂກຕິ ຫິ ນໍ ອເວທຍຸໍ, ຍາຍໍ ວນ຺ທນປູຊນາ ກຸເລສຸ;

ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ, ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ’’ຕິ. –

ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມໍ ພຫຸກໍ ນ ກາຣເຍຕິ ນວາວາສກາຣາປນາທິໍ ສມຓຘມ຺ມກຣຓສ຺ສ ປຣິພນ຺ຘຠູຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ນວກມ຺ມໍ ນ ປຏ຺ຐເປຍ຺ຍ, ຂຸທ຺ທກໍ ອປ຺ປສມາຣມ຺ຠໍ ຂຓ຺ຑຜຸລ຺ລປຏິສງ຺ຂຣຓາທິໍ ສຕ຺ຖຸ ວຈນປຏິປູຊນຕ຺ຖໍ ກາຕພ຺ພເມວ. ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຊນນ຺ຕິ ຄຓສງ຺ຄຓິກວເສນ ຊນໍ ວິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ຊນນ຺ຕິ ວາ ຍາທິສໍ ສໍເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ຕາທິສໍ ອກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕຠູຕໍ ຊນໍ ປຣິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ. ນ ອຸຍ຺ຍເມຕິ, ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ນ ວາຍເມຍ຺ຍ, ຍສ຺ມາ ໂສ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ, ອຕ຺ຖໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ໂຍ ສຸຂາຘິວາໂຫຕິ ໂຍ ຣສານຸຄິທ຺ໂຘ ຣສຕຓ຺ຫາວສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປາທນປສຸໂຕ, ໂສ ກຸລສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ໂກ, ເຕສຸ ສຸຂິເຕສຸ ສຸຂິໂຕ, ທຸກ຺ຂິເຕສຸ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ໂຍ ສຸຂາຘິວາໂຫ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານສຸຂາວໂຫ ສີລາທິອຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຣິຎ຺ຈຕິ ປຊຫຕິ ເອກໍເສນ ອຕ຺ຕານໍ ຕໂຕ ວິເວເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປຐມຄາຖາຍ ‘‘ກມ຺ມາຣາມຕໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາມຕໍ ປຈ຺ຈຍເຄຘຎ຺ຈ ວຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອິທານິ ສກ຺ກາຣາຠິລາສໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄຕານໍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ກຸເລສຸ ເຄຫວາສີຫິ ຄຸຓສມ຺ຠາວນາຍ ກຣີຍມານາ ວນ຺ທນາ ປູຊນາ ຈ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕານໍ ໂອສີທາປນຏ຺ເຐນ ມລິນຠາວກຣຓຏ຺ເຐນ ຈ ປງ຺ໂກ ກທ຺ທໂມຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ປເວທຍຸໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎໍສຸ ປເວເທສຸໍ ວາ, ຍສ຺ມາ ຈ ອປຣິຎ຺ຎາຕກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ສກ຺ກາຣາຠິລາສໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍສຠາວຕາຍ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕ ຕຸທນໂຕ ທຸຣຸທ຺ຘຣຓໂຕ ຈ ສຸຂຸມໍ ສລ຺ລໍ ທຸຣຸພ຺ພຫໍ ປເວທຍຸໍ, ຕໂຕ ເອວ ສກ຺ກາໂຣ ກາປຸຣິເສນ ທຸຊ຺ຊໂຫ ທຸປ຺ປຊເຫຍ຺ໂຍ ຕສ຺ສ ປຫານປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ. ສກ຺ກາຣາຠິລາສປ຺ປຫາເນນ ຫິ ສກ຺ກາໂຣ ປຫີໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ປຫານາຍ ອາໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍຕິ ທສ຺ເສຕິ –

໔໙໖. ‘‘ນ ປຣສ຺ສຸປນິຘາຍ, ກມ຺ມໍ ມຈ຺ຈສ຺ສ ປາປກໍ;

ອຕ຺ຕນາ ຕໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ, ກມ຺ມພນ຺ຘູ ຫິ ມາຕິຍາ.

໔໙໗. ‘‘ນ ປເຣ ວຈນາ ໂຈໂຣ, ນ ປເຣ ວຈນາ ມຸນິ;

ອຕ຺ຕາ ຈ ນໍ ຍຖາ ເວທິ, ເທວາປິ ນໍ ຕຖາ ວິທູ.

໔໙໘. ‘‘ປເຣ ຈ ນ ວິຊານນ຺ຕິ, ມຍເມຕ຺ຖ ຍມາມເສ;

ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕິ, ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາ.

໔໙໙. ‘‘ຊີວເຕ ວາປິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ອປິ ວິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂໂຍ;

ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອລາເຠນ, ວິຕ຺ຕວາປິ ນ ຊີວຕິ.

໕໐໐. ‘‘ສພ຺ພໍ ສຸຓາຕິ ໂສເຕນ, ສພ຺ພໍ ປສ຺ສຕິ ຈກ຺ຂຸນາ;

ນ ຈ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ຘີໂຣ, ສພ຺ພໍ ອຸຊ຺ຌິຕຸມຣຫຕິ.

໕໐໑. ‘‘ຈກ຺ຂຸມາສ຺ສ ຍຖາ ອນ຺ໂຘ, ໂສຕວາ ພຘິໂຣ ຍຖາ;

ປຎ຺ຎວາສ຺ສ ຍຖາ ມູໂຄ, ພລວາ ທຸພ຺ພໂລຣິວ;

ອຖ ອຕ຺ເຖ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ, ສເຍຖ ມຕສາຍິກ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາ ຉ ຄາຖາ ຣຎ຺ໂຎ ປຊ຺ໂຊຕສ຺ສ ໂອວາທວເສນ ອຠາສິ. ໂສ ກິຣ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ປສຸຆາຕຍຎ຺ຎໍ ກາເຣຕິ, ກມ຺ມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ອໂຈເຣ ໂຈຣສຎ຺ຎາຍ ທຓ຺ເຑສິ, ອຏ຺ຏກຣເຓ ຈ ອສ຺ສາມິເກ ສາມິເກ ກໂຣຕິ, ສາມິເກ ຈ ອສ຺ສາມິເກ. ຕໂຕ ນໍ ເຖໂຣ ວິເວເຈຕຸໍ ‘‘ນ ປຣສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ ຉ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ປຣສ຺ສຸປນິຘາຍ, ກມ຺ມໍ ມຈ຺ຈສ຺ສ ປາປກນ຺ຕິ ປຣສ຺ສ ມຈ຺ຈສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິຘາຍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ ປາປກໍ ວຘພນ຺ຘາທິກມ຺ມໍ ນ ເສເວຍ຺ຍ, ປເຣນ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕນາ ຕໍ ນ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ຕນາປິ ຕໍ ປາປກໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ກມ຺ມພນ຺ຘູ ຫິ ມາຕິຍາ ອິເມ ມາຕິຍາ ມຈ຺ຈາ ກມ຺ມທາຍາທາ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕນາ ຈ ກິຎ຺ຈິ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ປເຣນປິ ນ ກາຣາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ປເຣ ວຈນາ ໂຈໂຣຕິ ອຕ຺ຕນາ ໂຈຣິຍໍ ອກຕ຺ວາ ປຣວຈນາ ປຣສ຺ສ ວຈນມຕ຺ເຕນ ໂຈໂຣ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ນ ປເຣ ວຈນາ ມຸນິ ປຣສ຺ສ ວຈນມຕ຺ເຕນ ມຸນິ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາໂຣ ນ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ປເຣຕິ ວິຠຕ຺ຕິອໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ເທໂສ. ເກຈິ ປນ ‘‘ປເຣສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປເຣຕິ ສໍ-ກາຣໂລປໍ ກຕ຺ວາ ນິທ຺ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຕາ ຈ ນໍ ຍຖາ ເວທີຕິ ນໍ ສຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ອຫໍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ, ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ວາ’’ຕິ ຍາຖາວໂຕ ອເວທິ ຊານາຕິ. ເທວາປິ ນໍ ຕຖາ ວິທູຕິ ວິສຸທ຺ຘິເທວາ, ອຸປປຕ຺ຕິເທວາ ຈ ຕຖາ ວິທູ ວິທນ຺ຕິ ຊານນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສຍໍ ຕາທິສາ ເທວາ ຈ ປມາຓໍ ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘານໍ ສຸທ຺ຘາສຸທ຺ຘຠາວຊານເນ, ນ ເຍ ເກຈິ ອິຈ຺ຉາໂທສປເຣຕາ ສຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ປເຣຕິ ປຓ຺ຑິເຕ ຐເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ, ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມຜລໍ ກາຍສ຺ສ ອສຸຠຕໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອນິຈ຺ຈຕໍ ອຊານນ຺ຕາ ອິຘ ປເຣ ນາມ. ເຕ ມຍເມຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ຊີວໂລເກ ຍມາມ ອຸປຣມາມ, ‘‘ສຕຕໍ ສມິຕໍ ມຈ຺ຈຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ວິຊານນ຺ຕີຕິ ເຍ ຈ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ມຍໍ ມຈ຺ຈຸ ສມີປໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ວິຊານນ຺ຕິ. ຕໂຕ ສມ຺ມນ຺ຕິ ເມຘຄາຕິ ເອວຎ຺ຫິ ເຕ ຊານນ຺ຕາ ເມຘຄານໍ ປຣວິຫິໍສນານໍ ວູປສມາຍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປເຣ ຈ ອຎ຺ເຎ ນ ເມຘນ຺ຕິ ນ ພາເຘນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕ຺ວໍ ປນ ຊີວິຕນິມິຕ຺ຕໍ ອໂຈເຣ ໂຈເຣ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ທຓ຺ຑເນນ ສາມິເກ ອສ຺ສາມິເກ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຘນຊານິຍາ ພາຘສິ ປຎ຺ຎາເວກລ຺ລໂຕ. ຕຖາ ອກໂຣນ຺ໂຕປິ ຊີວເຕ ວາປິ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ, ອປິ ວິຕ຺ຕປຣິກ຺ຂໂຍ ປຣິກ຺ຂີຓຘໂນປິ ສປ຺ປຎ຺ຎຊາຕິໂກ ອິຕຣີຕຣສນ຺ໂຕເສນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອນວຊ຺ຊາຍ ຊີວິກາຍ ຊີວຕິເຍວ. ຕສ຺ສ ຫິ ຊີວິຕໍ ນາມ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປຎ຺ຎາຊີວິໍ ຊີວິຕມາຫຸ ເສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໗໓, ໒໔໖; ສຸ. ນິ. ໑໘໔). ທຸມ຺ເມຘປຸຄ຺ຄໂລ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ອລາເຠນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ອຕ຺ຖໍ ວິຣາເຘນ຺ໂຕ ວິຕ຺ຕວາປິ ນ ຊີວຕິ ຄຣຫາທິປວຕ຺ຕິຍາ ຊີວນ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອນຸປາຍຎ຺ຎຸຕາຍ ຍຖາຘິຄຕໍ ຘນໍ ນາເສນ຺ໂຕ ຊີວິຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິເຍວ.

ອິມາ ກິຣ ຈຕສ຺ໂສປິ ຄາຖາ ເຖໂຣ ສຸປິນນ຺ເຕນ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສິ. ຣາຊາ ສຸປິນໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣໍ ນມສ຺ສນ຺ໂຕເຍວ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐນິຍາເມນ ສຸປິນໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ຕາ ຄາຖາ ປຈ຺ຈຸນຸຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພໍ ສຸຓາຕີ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ຣາຊານໍ ໂອວທິ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ສຸຓາຕິ ໂສເຕນາຕິ ອິຘ ໂສຕພ຺ພໍ ສທ຺ທໍ ອາປາຖຄຕໍ ສພ຺ພໍ ສຸຠາສິຕໍ ທຸພ຺ຠາສິຕຎ຺ຈ ອພຘິໂຣ ໂສເຕນ ສຸຓາຕິ. ຕຖາ ສພ຺ພໍ ຣູປໍ ສຸນ຺ທຣໍ ອສຸນ຺ທຣມ຺ປິ ຈກ຺ຂຸນາ ອນນ຺ໂຘ ປສ຺ສຕິ, ອຍມິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສຠາໂວ. ຕຕ຺ຖ ປນ ນ ຈ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ຘີໂຣ, ສພ຺ພໍ ອຸຊ຺ຌິຕຸນ຺ຕິ ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ຍຎ຺ຫິ ຕໍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ວາ, ນ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຘີໂຣ ສປ຺ປຎ຺ໂຎ ອຸຊ຺ຌິຕຸໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕຸໍ ຄເຫຕຸໍ ວາ ອຣຫຕິ. ຄຸຓາຄຸຓໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຌິຕພ຺ພເມວ ອຸຊ຺ຌິຕຸໍ ຄເຫຕພ຺ພຎ຺ຈ ຄເຫຕຸໍ ອຣຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸມາສ຺ສ ຍຖາ ອນ຺ໂຘ ຈກ຺ຂຸມາປິ ສມາໂນ ອຸຊ຺ຌິຕພ຺ເພ ທິຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຘ ຍຖາ ອສ຺ສ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕຖາ ອຸຊ຺ຌິຕພ຺ເພ ສຸເຕ ໂສຕວາປິ ພຘິໂຣ ຍຖາ ອສ຺ສ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ. ປຎ຺ຎວາສ຺ສ ຍຖາ ມູໂຄຕິ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາຍ ປຎ຺ຎວາ ວຈນກຸສໂລປິ ອວຕ຺ຕພ຺ເພ ມູໂຄ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ. ພລວາ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນປິ ອກຕ຺ຕພ຺ເພ ທຸພ຺ພໂລຣິວ, ຣກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ອສມຕ຺ໂຖ ວິຍ ຠເວຍ຺ຍ. ອຖ ອຕ຺ເຖ ສມຸປ຺ປນ຺ເນ, ສເຍຖ ມຕສາຍິກນ຺ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກາຕພ຺ພກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມຕສາຍິກໍ ສເຍຖ, ມຕສາຍິກໍ ສຍິຕ຺ວາປິ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ຕີເຣຕພ຺ພເມວ, ນ ວິຣາເຘຕພ຺ພໍ. ອຖ ວາ ອຖ ອຕ຺ເຖ ສມຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ອຕ຺ຕນາ ອກຣຓີເຍ ອຕ຺ເຖ ກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ມຕສາຍິກໍ ສເຍຖ, ມຕສາຍິກໍ ສຍິຕ຺ວາປິ ຕໍ ນ ກາຕພ຺ພເມວ. ນ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກາຕຸມຣຫຕີຕິ ເອວໍ ເຖເຣນ ໂອວທິໂຕ ຣາຊາ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຫາຍ ກາຕພ຺ເພເຍວ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສີຕິ.

ມຫາກຈ຺ຈາຍນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ສິຣິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອກ຺ໂກຘໂນຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ສິຣິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ມຫທ຺ຘນກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສິຣິມິຕ຺ໂຕຕິ ລທ຺ຘນາໂມ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມາຕາ ສິຣິຄຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠຄິນີ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມປທວຓ຺ຓນາຍໍ (ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄຣຫທິນ຺ນວຕ຺ຖຸ) ອາຄຕເມວ. ໂສ ສິຣິຄຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ສິຣິມິຕ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘນປາລທມເນ ລທ຺ຘປ຺ປສາໂທ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ເອກທິວສໍ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິຕຸໍ ອາສນໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕພີຊນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ກເຖນ຺ໂຕ ຈ ອຸຬາຣຕເຣ ຄຸເຓ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໕໐໒. ‘‘ອກ຺ໂກຘໂນນຸປນາຫີ, ອມາໂຍ ຣິຕ຺ຕເປສຸໂຓ;

ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ.

໕໐໓. ‘‘ອກ຺ໂກຘໂນນຸປນາຫີ, ອມາໂຍ ຣິຕ຺ຕເປສຸໂຓ;

ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ສທາ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ.

໕໐໔. ‘‘ອກ຺ໂກຘໂນນຸປນາຫີ, ອມາໂຍ ຣິຕ຺ຕເປສຸໂຓ;

ກລ຺ຍາຓສີໂລ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ.

໕໐໕. ‘‘ອກ຺ໂກຘໂນນຸປນາຫີ, ອມາໂຍ ຣິຕ຺ຕເປສຸໂຓ;

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ.

໕໐໖. ‘‘ອກ຺ໂກຘໂນນຸປນາຫີ, ອມາໂຍ ຣິຕ຺ຕເປສຸໂຓ;

ກລ຺ຍາຓປຎ຺ໂຎ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວໍ ເປຈ຺ຈ ນ ໂສຈຕິ.

໕໐໗. ‘‘ຍສ຺ສ ສທ຺ຘາ ຕຖາຄເຕ, ອຈລາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ;

ສີລຎ຺ຈ ຍສ຺ສ ກລ຺ຍາຓໍ, ອຣິຍກນ຺ຕໍ ປສໍສິຕໍ.

໕໐໘. ‘‘ສງ຺ເຆ ປສາໂທ ຍສ຺ສຕ຺ຖິ, ອຸຊຸຠູຕຎ຺ຈ ທສ຺ສນໍ;

ອທລິທ຺ໂທຕິ ຕໍ ອາຫຸ, ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ.

໕໐໙. ‘‘ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘຎ຺ຈ ສີລຎ຺ຈ, ປສາທໍ ຘມ຺ມທສ຺ສນໍ;

ອນຸຍຸຎ຺ເຊຖ ເມຘາວີ, ສຣໍ ພຸທ຺ຘານ ສາສນ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ອກ຺ໂກຘໂນຕິ ອກຸຊ຺ຌນສີໂລ. ອຸປຏ຺ຐິເຕ ຫິ ໂກຘຸປ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ເຕ ອຘິວາສນຂນ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ໂກປສ຺ສ ອນຸປ຺ປາທໂກ. ອນຸປນາຫີຕິ ນ ອຸປນາຫໂກ, ປເຣຫິ ກຕໍ ອປຣາຘໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໓; ມຫາວ. ໔໖໔; ມ. ນິ. ໓.໒໓໗) ໂກຘສ຺ສ ອນຸປນຍ຺ຫນສີໂລ. ສນ຺ຕໂທສປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາຍ ມາຍາຍ ອຠາວໂຕ ອມາໂຍ. ປິສຸຓວາຈາວິຣຫິຕໂຕ ຣິຕ຺ຕເປສຸໂຓ, ສ ເວ ຕາທິສໂກ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ຕຖາຣູໂປ ຕຖາຊາຕິໂກ ຍຖາວຸຕ຺ຕຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ. ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ເປຈ຺ຈ ປຣໂລເກ ນ ໂສຈຕິ ໂສກນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທໂຍ ກາຍທ຺ວາຣາທໂຍ ຈ ຄຸຕ຺ຕາ ປິຫິຕາ ສໍວຸຕາ ເອຕສ຺ສາຕິ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ. ກລ຺ຍາຓສີໂລຕິ ສຸນ຺ທຣສີໂລ ສຸວິສຸທ຺ຘສີໂລ. ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕຕິ –

‘‘ປິໂຍ ຄຣຸຠາວນິໂຍ, ວຕ຺ຕາ ຈ ວຈນກ຺ຂໂມ;

ຄມ຺ຠີຣຎ຺ຈ ກຖໍ ກຕ຺ຕາ, ໂນ ຈຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊເຍ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໗.໓໗) –

ເອວໍ ວິຠາວິຕລກ຺ຂໂຓ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ. ກລ຺ຍາຓປຎ຺ໂຎຕິ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ໂຎ. ຍທິປິ ປຎ຺ຎາ ນາມ ອສຸນ຺ທຣາ ນຕ຺ຖິ, ນິຍ຺ຍານິກາຍ ປນ ປຎ຺ຎາຍ ວເສນ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ

ເອວເມຕ຺ຖ ໂກຘາທີນໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ສມຸຈ຺ເຉທວເສນ ຈ ອກ຺ໂກຘນາທິມຸເຂນ, ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ຄາຖາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິຕໂລກຸຕ຺ຕຣສທ຺ຘາທິເກ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ເອວ ຄາຖາຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສ ສທ຺ຘາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຖາຄເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາ ມຄ຺ເຄນາຄຕສທ຺ຘາ, ຕໂຕ ເອວ ອຈລາ ອວິກມ຺ປາ ສຸຏ຺ຐຸ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ, ປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ອຣິຍກນ຺ຕນ຺ຕິ ອຣິຍານໍ ກນ຺ຕໍ ປິຍາຍິຕໍ ຠວນ຺ຕເຣປິ ອວິຊຫນໂຕ. ປສໍສິຕນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ປສຏ຺ຐໍ, ວຓ຺ຓິຕໍ ໂຖມິຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ປເນຕໍ ສີລໍ ຄຫຏ຺ຐສີລໍ ປພ຺ພຊິຕສີລນ຺ຕິ ທຸວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຄຫຏ຺ຐສີລໍ ນາມ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທສີລໍ, ຍໍ ຄຫຏ຺ເຐນ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ກາ. ປພ຺ພຊິຕສີລໍ ນາມ ທສສິກ຺ຂາປທສີລໍ ອຸປາທາຍ ສພ຺ພໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ, ຕຍິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຂຓ຺ຑາທິຠາເວນ ອປຣາມຏ຺ຐຕາຍ ‘‘ກລ຺ຍາຓ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ເຆ ປສາໂທ ຍສ຺ສຕ຺ຖີຕິ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ອຣິຍສງ຺ເຆ ປສາໂທ ສທ຺ຘາ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ອຈໂລ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອາເນຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອຸຊຸຠູຕຎ຺ຈ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິວງ຺ກາຠາວໂຕ ກິເລສວງ຺ກາຠາວໂຕ ຈ ອຸຊຸຠູຕໍ. ອກຸຏິລໍ ອຊິມ຺ຫໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທສ຺ສນຎ຺ເຈວ ສປ຺ປຈ຺ຈຍນາມຣູປທສ຺ສນຎ຺ຈາຕິ ທຸວິຘມ຺ປິ ທສ຺ສນໍ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ອຈລໍ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ອທລິທ຺ໂທຕິ ຕໍ ອາຫຸ ສທ຺ຘາຘນໍ, ສີລຘນໍ, ສຸຕຘນໍ, ຈາຄຘນໍ, ປຎ຺ຎາຘນນ຺ຕິ ອິເມສໍ ສຸວິສຸທ຺ຘານໍ ຘນານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ‘‘ອທລິທ຺ໂທ’’ຕິ ຕໍ ຕາທິສໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຫຸ. ອໂມຆໍ ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ ຕສ຺ສ ຕຖາຣູປສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ຖາຘິຄເມນ ອໂມຆໍ ອວຎ຺ຌໍ ສຜລເມວາຕິ ອາຫູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ມາຕິ, ຍສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕສທ຺ຘາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອທລິທ຺ໂທ ອໂມຆຊີວິໂຕ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ຕຖາຣູໂປ ຠເວຍ຺ຍນ຺ຕິ. ສທ຺ຘຎ຺ຈ…ເປ… ສາສນນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ພປາປສ຺ສ ອກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໑໘໓; ທີ. ນິ. ໒.໙໐) ວຸຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສາສນໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠທໍ ສທ຺ຘຎ຺ເຈວ ສີລຎ຺ຈ ຘມ຺ມທສ຺ສນເຫຕຸກໍ ຘມ຺ເມ ສຸນິຈ຺ຉຍາ ວິໂມກ຺ຂຠູຕໍ ປສາທຎ຺ຈ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍາຕິ.

ເອວໍ ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນາມຸເຂນ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມາເນ ຄຸເຓ ປກາເສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ສິຣິມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍທາ ປຐມມທ຺ທກ຺ຂິນ຺ຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸຏຸມ຺ພິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ – ‘ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລານໍ ອຍໍ ມມ ສາສເນ ອຄ຺ໂຄ’ຕິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປຍິຕ຺ຖ, ອຫມ຺ປິ ອິມສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມສ຺ສ ພເລນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ຕເຖວ ຠຄວຕິ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ມໂນມຍສ຺ສ ກາຍສ຺ສາຠິນິມ຺ມານໍ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏໂກສລ຺ລນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປຕ຺ຖນໍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ.

ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປນ຺ຖກສ຺ສ ອນ຺ຕຣາກຕໍ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມໍ ນ ກຖີຍຕິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປນ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂອທາຕກສິຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທວປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອປທາເນ ປນ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ປູຊໍ ອກາສີ’’ຕິ ອາຄຕໍ. ເຕສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕານໍເຍວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ມຫາວິຫາເຣ ວິຫຣຕິ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ຘນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ຎາຕເກຫິ ຠີຕາ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຄພ຺ຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຄພ຺ຠາ ‘‘ຎາຕິຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຊາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ສາມິນາ ນິວຕ຺ຕິຕາ ປຸພ຺ເພ ວສິຕຏ຺ຐາເນ ວສນ຺ຕີ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປນ຺ຖໂກຕິ, ນາມໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ອາຘາວິຕ຺ວາ ວິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ຕເມວ ປຏິຈ຺ຈ ທຸຕິຍໍ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຣິປກ຺ກຄພ຺ຠາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ສາມິນາ ນິວຕ຺ຕິຕາ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຫາປນ຺ຖໂກຕິ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຈູຬປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາວສິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ວສນ຺ຕີ ອນຸກ຺ກເມນ ທາຣເກສຸ ວຑ຺ຒນ຺ເຕສຸ ເຕຫິ, ‘‘ອມ຺ມ, ອຍ຺ຍກກຸລໍ ໂນ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ນິພຸນ຺ຘິຍມານາ ທາຣເກ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຣກາ ຘນເສຏ຺ຐິໂນ ເຄເຫ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຕິທຫໂຣ. ມຫາປນ຺ຖໂກ ປນ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຫ ທສ຺ສເນນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕາມຫໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິເສສໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປຊ຺ຌານານໍ ລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິຕິ ໂສ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລານໍ ອຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ. ໂສ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຘິຄຕສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ –

໕໑໐. ‘‘ຍທາ ປຐມມທ຺ທກ຺ຂິໍ, ສຕ຺ຖາຣມກຸໂຕຠຍໍ;

ຕໂຕ ເມ ອຫຸ ສໍເວໂຄ, ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມໍ.

໕໑໑. ‘‘ສິຣິໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທຫິ, ໂຍ ປຓາເມຍ຺ຍ ອາຄຕໍ;

ເອຕາທິສໍ ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ, ອາຣາເຘຕ຺ວາ ວິຣາຘເຍ.

໕໑໒. ‘‘ຕທາຫໍ ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ, ຘນຘຎ຺ຎຎ຺ຈ ຉຑ຺ຑຍິໍ;

ເກສມສ຺ສູນິ ເຉເທຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

໕໑໓. ‘‘ສິກ຺ຂາສາຊີວສມ຺ປນ຺ໂນ, ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຸສໍວຸໂຕ;

ນມສ຺ສມາໂນ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ວິຫາສິໍ ອປຣາຊິໂຕ.

໕໑໔. ‘‘ຕໂຕ ເມ ປຓິຘີ ອາສິ, ເຈຕໂສ ອຠິປຕ຺ຖິໂຕ;

ນ ນິສີເທ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ອນູຫເຕ.

໕໑໕. ‘‘ຕສ຺ສ ເມວໍ ວິຫຣໂຕ, ປສ຺ສ ວີຣິຍປຣກ຺ກມໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ.

໕໑໖. ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ອຣຫາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍມ຺ຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ນິຣູປຘິ.

໕໑໗. ‘‘ຕໂຕ ຣຕ຺ຍາວິວສາເນ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ປຕິ;

ສພ຺ພໍ ຕຓ຺ຫໍ ວິໂສເສຕ຺ວາ, ປລ຺ລງ຺ເກນ ອຸປາວິສິ’’ນ຺ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ປຐມນ຺ຕິ ອາທິໂຕ. ອທ຺ທກ຺ຂິນ຺ຕິ ປສ຺ສິໍ, ສຕ຺ຖາຣນ຺ຕິ, ຠຄວນ຺ຕໍ. ອກຸໂຕຠຍນ຺ຕິ ນິພ຺ຠຍໍ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ສພ຺ເພສໍ ຠຍເຫຕູນໍ ໂພຘິມູເລເຍວ ປຫີນຕ຺ຕາ ກຸໂຕຈິປິ ຠຍາຠາວໂຕ ອກຸໂຕຠຍໍ ນິພ຺ຠຍໍ, ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊວິສາຣທໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ເວເນຍ຺ຍານໍ ຍຖາຣຫມນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາມເຫນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຍ ເວລາຍ ສພ຺ພປຐມໍ ປສ຺ສິໍ, ຕໍ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມໍ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໂຕ ທສ຺ສນເຫຕຸ ຕໂຕ ທສ຺ສນໂຕ ປຈ຺ຉາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ສໍເວໂຄ ອຫຸ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ປໍ ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ປນາຫໍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ ສິຣິໍ ຫຕ຺ເຖຫີຕິ ຄາຖາຍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ໂຍ ວິຠວຕ຺ຖິໂກ ປຸຣິໂສ ‘‘ອຸປຏ຺ຐາຍິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສວິຄ຺ຄຫໍ ສິຣິໍ ສຍເນ ອຸປຄຕໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຈ ປາເທຫິ ຈ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ປຓາເມຍ຺ຍ ນີຫເຣຍ຺ຍ, ໂສ ຕຖາຣູໂປ ອລກ຺ຂິກປຸຣິໂສ ເອຕາທິສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ນວເມ ຂເຓ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຣາຘເຍ ຕສ຺ສ ໂອວາທາກຣເຓນ ຕໍ ວິຣຊ຺ເຌຍ຺ຍ, ອຫໍ ປເນວໍ ນ ກໂຣມີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທາຫໍ…ເປ… ອນຄາຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຉຑ຺ຑຍິນ຺ຕິ, ປຊຫິໍ. ‘‘ຉຑ຺ຑິຍ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ. ນນຸ ອຍໍ ເຖໂຣ ທາຣປຣິຄ຺ຄຫໍ ອກຕ຺ວາວ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ກສ຺ມາ ‘‘ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ຉຑ຺ຑຍິ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈາຕິ? ຍຖາ ນາມ ປຸຣິໂສ ອນິພ຺ພຕ຺ຕຜລເມວ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉິນ຺ເນ ຕໂຕ ລທ຺ຘຜເລຫິ ປຣິຫີໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ສິກ຺ຂາສາຊີວສມາປນ຺ໂນຕິ ຍາ ອຘິສີລສິກ຺ຂາ, ຕາຍ ຈ, ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ສຫ ຊີວນ຺ຕິ, ເອກຊີວິກາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ຠຄວຕາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສິກ຺ຂາປທສງ຺ຂາເຕນ ສາຊີເວນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສິກ຺ຂນຠາເວນ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ, ສິກ຺ຂໍ ປຣິປູເຣນ຺ໂຕ ສາຊີວຎ຺ຈ ອວີຕິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕທຸຠຍໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ສຸວິສຸທ຺ເຘ ປາຕິໂມກ຺ເຂ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຸສໍວຸໂຕຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ສຸຏ຺ຐຸ ສໍວຸໂຕ. ຣູປາທິວິສເຍສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນການໍ ອຠິຊ຺ຌາທີນໍ ປວຕ຺ຕິນິວາຣຓວເສນ ສຕິກວາເຏນ ສຸປິຫິຕຈກ຺ຂາທິທ຺ວາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ອິຕຣສີລມ຺ປິ ອຕ຺ຖໂຕ ທສ຺ສິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລສມ຺ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ນມສ຺ສມາໂນ ສມ຺ພຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຠາວນານຸໂຍຄມາຫ. ວິຫາສິໍ ອປຣາຊິໂຕຕິ ກິເລສມາຣາທີຫິ ອປຣາຊິໂຕ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິໍ, ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ, ຕາວ ເຕຫິ ອນຠິຠູໂຕ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ເຕ ອຠິຠວນ຺ໂຕ ເອວ ວິຫາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕຕິ ຕສ຺ມາ, ຍສ຺ມາ ສຸວິສຸທ຺ຘສີໂລ ສຕ຺ຖຣິ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ກິເລສາຠິຠວນປຏິປຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ຐິໂຕ, ຕສ຺ມາ. ປຓິຘີຕິ ປຓິຘານໍ. ຕໂຕ ວາ ຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາໂຣ. ອາສີຕິ ອໂຫສິ. ເຈຕໂສ ອຠິປຕ຺ຖິໂຕຕິ, ມມ ຈິຕ຺ເຕນ ອິຈ຺ຉິໂຕ. ກີທິໂສ ປນ ໂສຕິ ອາຫ ‘‘ນ ນິສີເທ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ, ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ອນູຫເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄສຓ຺ຑາເສນ ມມ ຫທຍໂຕ ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ອນຸທ຺ຘເຏ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ນິສີເທ, ນິສຊ຺ຊໍ ນ ກປ຺ເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ເມ ຈິຕ຺ຕາຠິນີຫາໂຣ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຠາວນໍ ຠາວຍິຕ຺ວາ ຐານຈງ຺ກເມເຫວ ຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຌານງ຺ຄມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕສ຺ສ ເມ’’ຕິອາທິ. ນິຣູປຘີຕິ ກິເລສຸປຘິອາທີນໍ ອຠາເວນ ນິຣຸປຘິ. ຣຕ຺ຍາວິວສາເນຕິ ຣຕ຺ຕິຠາຄສ຺ສ ວິຄມເນ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ. ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ປຕີຕິ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໍ ລກ຺ຂຓໍ ກຕ຺ວາ. ສພ຺ພໍ ຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ກາມຕຓ຺ຫາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ຕຓ຺ຫາໂສຕໍ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ວິໂສເສຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຓ຺ຫາສລ຺ເລ ອນູຫເຕ ນ ນິສີເທ’’ຕິ, ປຏິຎ຺ຎາຍ ໂມຈິຕຕ຺ຕາ. ປລ຺ລງ຺ເກນ ອຸປາວິສິນ຺ຕິ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິນ຺ຕິ. ເສສໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອຏ຺ຐກນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.