໔. ກຸລ຺ລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກຸລ຺ໂລ ສິວຖິກນ຺ຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸລ຺ລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິຍກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກຸລ຺ໂລຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ຈ ຣາຄຈຣິຕຕ຺ຕາ ຕິພ຺ພຣາຄຊາຕິໂກ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ອຠິກ຺ຂຓໍ ກິເລສາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍາທາຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ກຸລ຺ລ, ຕຍາ ອຠິຓ຺ຫໍ ສຸສາເນ ຈາຣິກາ ຈຣິຕພ຺ພາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສຸສານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີນິ ຕານິ ຕານິ ອສຸຠານິ ທິສ຺ວາ ຕໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ອສຸຠມນສິກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຸສານໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ກາມຣາເຄນ ອຠິຠຸຍ຺ຍຕິ. ປຸນ ຠຄວາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຕສ຺ສ ສຸສານຏ຺ຐານໍ ຄຕກາເລ ເອກໍ ຕຣຸຓິຕ຺ຖິຣູປໍ ອຘຸນາ ມຕໍ ອວິນຏ຺ຐຈ຺ຉວິໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕສ຺ສ ຊີວມານວິສຠາຄວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຍ ສຫສາ ຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ເປກ຺ຂນ຺ຕສ຺ເສວ ນວຫິ ວຓມຸເຂຫິ ປຄ຺ຆຣມານາສຸຈິໍ ກິມິກຸລາກຸລໍ ອຕິວິຍ ພີຠຈ຺ຉໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກ຺ກູລໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ຕໍ ເປກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ສຕິໍ ຊເນນ຺ໂຕ –

‘‘ອາຕຸຣໍ ອສຸຈິໍ ປູຕິໍ, ປສ຺ສ ກຸລ຺ລ ສມຸສ຺ສຍໍ;

ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ, ພາລານໍ ອຠິນນ຺ທິຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສມ຺ມເທວ ສຣີຣສຠາວໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ –

໓໙໓. ‘‘ກຸລ຺ໂລ ສິວຖິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ອທ຺ທສ ອິຕ຺ຖິມຸຊ຺ຌິຕໍ;

ອປວິທ຺ຘໍ ສຸສານສ຺ມິໍ, ຂຊ຺ຊນ຺ຕິໍ ກິມິຫີ ຜຸຏໍ.

໓໙໔. ‘‘ອາຕຸຣໍ…ເປ… ພາລານໍ ອຠິນນ຺ທິຕໍ.

໓໙໕. ‘‘ຘມ຺ມາທາສໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຎາຓທສ຺ສນປຕ຺ຕິຍາ;

ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິໍ ອິມໍ ກາຍໍ, ຕຸຈ຺ຉໍ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ.

໓໙໖. ‘‘ຍຖາ ອິທໍ ຕຖາ ເອຕໍ, ຍຖາ ເອຕໍ ຕຖາ ອິທໍ;

ຍຖາ ອໂຘ ຕຖາ ອຸທ຺ຘໍ, ຍຖາ ອຸທ຺ຘໍ ຕຖາ ອໂຘ.

໓໙໗. ‘‘ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິໍ, ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາ;

ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາ, ຍຖາ ປຈ຺ຉາ ຕຖາ ປຸເຣ.

໓໙໘. ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກນ ຕຸຣິເຍນ, ນ ຣຕີ ໂຫຕິ ຕາທິສີ;

ຍຖາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕ’’ຕິ. –

ອຸທານວເສນ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸລ຺ໂລຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ເຖໂຣ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ.

ອາຕຸຣນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ອຠິຓ຺ຫໍ ປຏິປີຬິຕໍ. ອສຸຈິນ຺ຕິ ສຸຈິຣຫິຕໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກ຺ກູລໍ. ປູຕິນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ. ປສ຺ສາຕິ ສຠາວໂຕ ໂອໂລເກຫິ. ກຸລ຺ລາຕິ ໂອວາທກາເລ ຠຄວາ ເຖຣໍ ອາລປຕິ. ອຸທານກາເລ ປນ ເຖໂຣ ສຍເມວ ອຕ຺ຕານໍ ວທຕິ. ສມຸສ຺ສຍນ຺ຕິ ສຣີຣໍ. ອຸຄ຺ຆຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘໍ ວຓມຸເຂຫິ ອສຸຈິໍ ສວນ຺ຕໍ. ປຄ຺ຆຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອໂຘ ວຓມຸເຂຫິ ສມນ຺ຕໂຕ ຈ ອສຸຈິໍ ສວນ຺ຕໍ. ພາລານໍ ອຠິນນ຺ທິຕນ຺ຕິ ພາເລຫິ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊເນຫິ ທິຏ຺ຐິຕຓ຺ຫາຠິນນ຺ທນາຫິ ‘‘ອຫໍ ມມ’’ນ຺ຕິ ອຠິນິວິສ຺ສ ນນ຺ທິຕໍ.

ຘມ຺ມາທາສນ຺ຕິ ຘມ຺ມມຍໍ ອາທາສໍ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອທາເສນ ອຕ຺ຕໂນ ມຸເຂ ກາເຍ ວາ ຄຸຓໂທເສ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣ ເຍນ ອຕ຺ຕຠາເວ ສໍກິເລສໂວທານຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ວິປສ຺ສນາຎາຓໍ ອິຘ ‘‘ຘມ຺ມາທາສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ຎາຓທສ຺ສນສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕສ຺ສ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຘິຄມາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິໍ ອິມໍ ກາຍນ຺ຕິ ອິມໍ ກຣຊກາຍໍ ນິຈ຺ຈສາຣາທິວິຣຫໂຕ ຕຸຈ຺ຉໍ ອຕ຺ຕປຣສນ຺ຕານານໍ ວິຠາຄໂຕ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ປຕິອເວກ຺ຂິໍ ປສ຺ສິໍ.

ຍຖາ ປນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິໍ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຍຖາ ອິທ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ອິທໍ ຕຖາ ເອຕນ຺ຕິ ຍຖາ ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ສຣີຣສງ຺ຂາຕໍ ອສຸຠໍ ອາຍຸອຸສ຺ມາວິຎ຺ຎາຓານໍ ອນປຄມາ ນານາວິຘໍ ມາໂຍປມໍ ກິຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕຖາວ ເອຕໍ ມຕສຣີຣໍ ປຸພ຺ເພ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອນປຄມາ ອໂຫສິ. ຍຖາ ເອຕໍ ເອຕຣຫິ ມຕສຣີຣໍ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຄມາ ນ ກິຎ຺ຈິ ກິຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕຖາ ອິທໍ ມມ ສຣີຣມ຺ປິ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຄມາ ນສ຺ສເຕວາຕິ. ຍຖາ ຈ ອິທໍ ມມ ສຣີຣໍ ເອຕຣຫິ ສຸສາເນ ນ ມຕໍ ນ ສຍິຕໍ, ນ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວໍ ອຸປຄຕໍ, ຕຖາ ເອຕໍ ເອຕຣຫິ ມຕສຣີຣມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ອໂຫສິ. ຍຖາ ປເນຕໍ ເອຕຣຫິ ມຕສຣີຣໍ ສຸສາເນ ສຍິຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວໍ ອຸປຄຕໍ, ຕຖາ ອິທໍ ມມ ສຣີຣມ຺ປິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຖ ວາ ຍຖາ ອິທໍ ມມ ສຣີຣໍ ອສຸຈິ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກ຺ກູລໍ ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ, ຕຖາ ເອຕໍ ມຕສຣີຣມ຺ປິ. ຍຖາ ວາ ເອຕໍ ມຕສຣີຣໍ ອສຸຈິອາທິສຠາວຎ຺ເຈວ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາວຎ຺ຈ, ຕຖາ ອິທໍ ມມ ສຣີຣມ຺ປິ. ຍຖາ ອໂຘ ຕຖາ ອຸທ຺ຘນ຺ຕິ ຍຖາ ນາຠິໂຕ ອໂຘ ເຫຏ຺ຐາ ອຍໍ ກາໂຍ ອສຸຈິ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ປຏິກ຺ກູໂລ ອນິຈ຺ໂຈ ທຸກ຺ໂຂ ອນຕ຺ຕາ ຈ, ຕຖາ ອຸທ຺ຘໍ ນາຠິໂຕ ອຸປຣິ ອສຸຈິອາທິສຠາໂວ ຈ. ຍຖາ ອຸທ຺ຘໍ ຕຖາ ອໂຘຕິ ຍຖາ ຈ ນາຠິໂຕ, ອຸທ຺ຘໍ ອສຸຈິອາທິສຠາໂວ, ຕຖາ ອໂຘ ນາຠິໂຕ ເຫຏ຺ຐາປິ.

ຍຖາ ທິວາ ຕຖາ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຍຖາ ອຍໍ ກາໂຍ ທິວາ ‘‘ອກ຺ຂິມ຺ຫາ ອກ຺ຂິຄູຖໂກ’’ຕິອາທິນາ (ສຸ. ນິ. ໑໙໙) ອສຸຈິ ປຄ຺ຆຣຕິ, ຕຖາ ຣຕ຺ຕິມ຺ປິ. ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາ ທິວາຕິ ຍຖາ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອຍໍ ກາໂຍ ອສຸຈິ ປຄ຺ຆຣຕິ, ຕຖາ ທິວາປິ, ນຍິມສ຺ສ ກາລວິຠາເຄນ ອຎ຺ຎຖາຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ປຸເຣ ຕຖາ ປຈ຺ຉາຕິ ຍຖາ ອຍໍ ກາໂຍ ປຸເຣ ປຸພ຺ເພ ຕຣຸຓກາເລ ອສຸຈິ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ເຊຄຸຈ຺ໂຉ ປຏິກ຺ກູໂລ, ຕຖາ ຈ ປຈ຺ຉາ ຊິຓ຺ຓກາເລ. ຍຖາ ຈ ປຈ຺ຉາ ຊິຓ຺ຓກາເລ ອສຸຈິອາທິສຠາໂວ, ຕຖາ ປຸເຣ ຕຣຸຓກາເລປິ. ຍຖາ ວາ ປຸເຣ ອຕີຕກາເລ ສວິຎ຺ຎາຓກາເລ ອສຸຈິອາທິສຠາໂວ ຈ ອນິຈ຺ຈາທິສຠາໂວ ຈ, ຕຖາ ປຈ຺ຉາ ອນາຄຕກາເລ ອວິຎ຺ຎາຓກາເລຕິ ເອວມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກນ ຕຸຣິເຍນາຕິ ‘‘ອາຕຕໍ ວິຕຕໍ ອາຕຕວິຕຕໍ ຆນໍ ສຸສີຣ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກນ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄເຕນ ຕຸຣິເຍນ ປຣິຈຣິຍມານສ຺ສ ກາມສຸຂສມງ຺ຄິໂນ ອິສ຺ສຣຊນສ຺ສ ຕາທິສີ ຕຖາຣູປາ ຣຕິ ສຸຂສ຺ສາໂທ ນ ໂຫຕິ. ຍຖາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສມ຺ມາ ຘມ຺ມໍ ວິປສ຺ສໂຕຕິ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ຍຸຄນທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ເອກຣສຠາເວນ ວີຖິປຏິປນ຺ນາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ຍາທິສາ ຘມ຺ມຣຕິ, ຕສ຺ສາ ກລມ຺ປິ ກາມຣຕິ ນ ອຸເປຕີຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ສມ຺ມສຕິ, ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍໍ;

ລຠຕີ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ, ອມຕໍ ຕໍ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໗໔);

ອິມາ ເອວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາປິ ອເຫສຸໍ.

ກຸລ຺ລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.