໖. ຉກ຺ກນິປາໂຕ

໑. ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຉກ຺ກນິປາເຕ ທິສ຺ວານ ປາຏິຫີຣານີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມຫາປຣິສານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຓິຘານມກາສິ. ຠຄວາ ຈສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ມຫາປຣິສານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ຜຸສ຺ສສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເວມາຕິກກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ທ຺ເວ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ເຕ ຕໂຍປິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ສງ຺ຆໍ ປຣມາຍ ປູຊາຍ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ຠາຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ອນຸກ຺ກເມນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຕໂຍປິ ກສ຺ສປາ ເອວ ນາມ ຊາຕາ. ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຕສໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ປຣິວາໂຣ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຕີຓິ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ທ຺ເວ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ເຖ ສາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເມວ ອຕ຺ຖໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ໂຣເຈສຸໍ. ເຕສຸ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ ມຫາຄງ຺ຄານທີວງ຺ເກ ປພ຺ພຊິໂຕ ນທີກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ, ຄຍາສີເສ ປພ຺ພຊິໂຕ ຄຍາກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ.

ເອວໍ ເຕສຸ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕສຸ ພຫູນໍ ທິວສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ອນຸກ຺ກເມນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖເຣ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍສປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ສຫາຍເກ ວິເນຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ເຕ ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ, ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ ວິເນຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນຕ຺ຖາຍ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ກຕນາຄທມນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒສຫສ຺ເສຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປໍ ສປຣິສໍ ວິເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິຕເຣປິ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ສປຣິສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ສພ຺ເພວ ເອຫິຠິກ຺ຂູ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສມຓສຫສ຺ສໍ ອາທາຍ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍເທສນາຍ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໔.໒໕໑-໒໙໕) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ສພ຺ພໂລກວິທູ ມຸນິ;

ອິໂຕ ສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ກປ຺ເປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ໂອວາທໂກ ວິຎ຺ຎາປໂກ, ຕາຣໂກ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ເທສນາກຸສໂລ ພຸທ຺ໂຘ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

‘‘ອນຸກມ຺ປໂກ ກາຣຸຓິໂກ, ຫິເຕສີ ສພ຺ພປາຓິນໍ;

ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕິຕ຺ຖິເຍ ສພ຺ເພ, ປຎ຺ຈສີເລ ປຕິຏ຺ຐປິ.

‘‘ເອວໍ ນິຣາກຸລໍ ອາສິ, ສຸຎ຺ຎຕໍ ຕິຕ຺ຖິເຍຫິ ຈ;

ວິຈິຕ຺ຕໍ ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ວສີຠູເຕຫິ ຕາທິຠິ.

‘‘ຣຕນານຏ຺ຐປຎ຺ຎາສໍ, ອຸຄ຺ຄໂຕ ໂສ ມຫາມຸນິ;

ກຎ຺ຈນຄ຺ຆິຍສງ຺ກາໂສ, ພາຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂໂຓ.

‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ, ອາຍຸ ວິຊ຺ຊຕິ ຕາວເທ;

ຕາວຕາ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂສ, ຕາເຣສິ ຊນຕໍ ພຫຸໍ.

‘‘ຕທາຫໍ ຫໍສວຕິຍາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສາຘຸສມ຺ມໂຕ;

ອຸເປຈ຺ຈ ໂລກປຊ຺ໂຊຕໍ, ອສ຺ໂສສິໍ ຘມ຺ມເທສນໍ.

‘‘ຕທາ ມຫາປຣິສຕິໍ, ມຫາປຣິສສາວກໍ;

ຐເປນ຺ຕໍ ເອຕທຄ຺ຄມ຺ຫິ, ສຸຕ຺ວານ ມຸທິໂຕ ອຫໍ.

‘‘ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ, ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາຊິນໍ;

ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຫສ຺ເສນ, ສຫທານມທາສຫໍ.

‘‘ມຫາທານໍ ທທິຕ຺ວານ, ອຠິວາທິຍ ນາຍກໍ;

ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ຫຏ຺ໂຐ, ອິທໍ ວຈນມພ຺ຣວິໍ.

‘‘ຕຍິ ສທ຺ຘາຍ ເມ ວີຣ, ອຘິກາຣຄຸເຓນ ຈ;

ປຣິສາ ມຫຕີ ໂຫຕຸ, ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ຕຫິໍ ຕຫິໍ.

‘‘ຕທາ ອໂວຈ ປຣິສໍ, ຄຊຄຊ຺ຊິຕສຸສ຺ສໂຣ;

ກຣວີກຣຸໂຕ ສຕ຺ຖາ, ເອຕໍ ປສ຺ສຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ.

‘‘ເຫມວຓ຺ຓໍ ມຫາພາຫຸໍ, ກມລານນໂລຈນໍ;

ອຸທຄ຺ຄຕນຸຊໍ ຫຏ຺ຐໍ, ສທ຺ຘວນ຺ຕໍ ຄຸເຓ ມມ.

‘‘ເອສ ປຕ຺ຖຍເຕ ຐານໍ, ສີຫໂຆສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອນາຄຕມ຺ຫິ ອທ຺ຘາເນ, ລຈ຺ຉເສ ຕໍ ມໂນຣຖໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມສຸ ທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ກສ຺ສໂປ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ອິໂຕ ທ຺ເວນວຸເຕ ກປ຺ເປ, ອຫຸ ສຕ຺ຖາ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ອນູປໂມ ອສທິໂສ, ຜຸສ຺ໂສ ໂລກຄ຺ຄນາຍໂກ.

‘‘ໂສ ຈ ສພ຺ພໍ ຕມໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ວິຊເຏຕ຺ວາ ມຫາຊຏໍ;

ວສ຺ສເຕ ອມຕໍ ວຸຏ຺ຐິໍ, ຕປ຺ປຍນ຺ໂຕ ສເທວກໍ.

‘‘ຕທາ ຫິ ພາຣາຓສິຍໍ, ຣາຊາປຈ຺ຈາ ອຫຸມ຺ຫເສ;

ຠາຕໂຣມ຺ຫ ຕໂຍ ສພ຺ເພ, ສໍວິສຏ຺ຐາວ ຣາຊິໂນ.

‘‘ວີຣງ຺ຄຣູປາ ພລິໂນ, ສງ຺ຄາເມ ອປຣາຊິຕາ;

ຕທາ ກຸປິຕປຈ຺ຈນ຺ໂຕ, ອມ຺ເຫ ອາຫ ມຫີປຕິ.

‘‘ເອຖ ຄນ຺ຕ຺ວານ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ, ໂສເຘຕ຺ວາ ອຏ຺ຏວີພລໍ;

ເຂມໍ ວິຊິຣິຕໍ ກຕ຺ວາ, ປຸນ ເທຖາຕິ ຠາສຖ.

‘‘ຕໂຕ ມຍໍ ອໂວຈຸມ຺ຫ, ຍທິ ເທຍ຺ຍາສິ ນາຍກໍ;

ອຸປຏ຺ຐານາຍ ອມ຺ຫາກໍ, ສາຘຍິສ຺ສາມ ໂວ ຕໂຕ.

‘‘ຕໂຕ ມຍໍ ລທ຺ຘວຣາ, ຠູມິປາເລນ ເປສິຕາ;

ນິກ຺ຂິຕ຺ຕສຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ, ກຕ຺ວາ ປຸນຣຸເປຈ຺ຈ ຕໍ.

‘‘ຍາຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸປຏ຺ຐານໍ, ຣາຊານໍ ໂລກນາຍກໍ;

ມຸນິວີຣໍ ລຠິຕ຺ວານ, ຍາວຊີວໍ ຍຊິມ຺ຫ ຕໍ.

‘‘ມຫຄ຺ຆານິ ຈ ວຕ຺ຖານິ, ປຓີຕານິ ຣສານິ ຈ;

ເສນາສນານິ ຣມ຺ມານິ, ເຠສຊ຺ຊານິ ຫິຕານິ ຈ.

‘‘ທຕ຺ວາ ສສງ຺ຆມຸນິໂນ, ຘມ຺ເມນຸປ຺ປາທິຕານິ ໂນ;

ສີລວນ຺ໂຕ ກາຣຸຓິກາ, ຠາວນາຍຸຕ຺ຕມານສາ.

‘‘ສທ຺ຘາ ປຣິຈຣິຕ຺ວານ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ນາຍກໍ;

ນິພ຺ພຸເຕ ຕມ຺ຫິ ໂລກຄ຺ເຄ, ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຍຖາພລໍ.

‘‘ຕໂຕ ຈຸຕາ ສນ຺ຕຸສິຕໍ, ຄຕາ ຕຕ຺ຖ ມຫາສຸຂໍ;

ອນຸຠູຕາ ມຍໍ ສພ຺ເພ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ມາຍາກາໂຣ ຍຖາ ຣງ຺ເຄ, ທສ຺ເສສິ ວິກຕິໍ ພຫຸໍ;

ຕຖາ ຠເວ ຠມນ຺ໂຕຫໍ, ວິເທຫາຘິປຕີ ອຫຸໍ.

‘‘ຄຸຓາເຈລສ຺ສ ວາກ຺ເຍນ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຄຕາສໂຍ;

ນຣກໍ ມຄ຺ຄມາຣູຬ຺ໂຫ, ຣຸຈາຍ ມມ ຘີຕຸຍາ.

‘‘ໂອວາທໍ ນາທິຍິຕ຺ວານ, ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ນາຣເທນຫໍ;

ພຫຸຘາ ສໍສິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ທິຏ຺ຐິໍ ຫິຕ຺ວານ ປາປິກໍ.

‘‘ປູຣຍິຕ຺ວາ ວິເສເສນ, ທສ ກມ຺ມປຖານິຫໍ;

ຫິຕ຺ວານ ເທຫມຄມິໍ, ສຄ຺ຄໍ ສຠວນໍ ຍຖາ.

‘‘ປຈ຺ຉິເມ ຠເວ ສມ຺ປຕ຺ເຕ, ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ອໂຫສຫໍ;

ພາຣາຓສິຍໍ ຜີຕາຍໍ, ຊາໂຕ ວິປ຺ປມຫາກຸເລ.

‘‘ມຈ຺ຈຸພ຺ຍາຘິຊຣາຠີໂຕ, ໂອຄາເຫຕ຺ວາ ມຫາວນໍ;

ນິພ຺ພານໍ ປທເມສນ຺ໂຕ, ຊຏິເລສຸ ປຣິພ຺ພຊິໍ.

‘‘ຕທາ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ມຍ຺ຫໍ, ປພ຺ພຊິໍສຸ ມຍາ ສຫ;

ອຸຣຸເວລາຍໍ ມາເປຕ຺ວາ, ອສ຺ສມໍ ນິວສິໍ ອຫໍ.

‘‘ກສ຺ສໂປ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ອຸຣຸເວລນິວາສິໂກ;

ຕໂຕ ເມ ອາສິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ອິຕິ.

‘‘ນທີສກາເສ ຠາຕາ ເມ, ນທີກສ຺ສປສວ຺ຫໂຍ;

ອາສີ ສກາສນາເມນ, ຄຍາຍໍ ຄຍາກສ຺ສໂປ.

‘‘ທ຺ເວ ສຕານິ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ, ຕີຓິ, ມຊ຺ຌສ຺ສ ຠາຕຸໂນ;

ມມ ປຎ຺ຈ ສຕານູນາ, ສິສ຺ສາ ສພ຺ເພ ມມານຸຄາ.

‘‘ຕທາ ອຸເປຈ຺ຈ ມໍ ພຸທ຺ໂຘ, ກຕ຺ວານ ວິວິຘານິ ເມ;

ປາຏິຫີຣານິ ໂລກຄ຺ໂຄ, ວິເນສິ ນຣສາຣຖິ.

‘‘ສຫສ຺ສປຣິວາເຣນ, ອໂຫສິໍ ເອຫິຠິກ຺ຂຸໂກ;

ເຕເຫວ ສຫ ສພ຺ເພຫິ, ອຣຫຕ຺ຕມປາປຸຓິໍ.

‘‘ເຕ ເຈວຎ຺ເຎ ຈ ພຫໂວ, ສິສ຺ສາ ມໍ ປຣິວາຣຍຸໍ;

ຠາສິຕຸຎ຺ຈ ສມຕ຺ໂຖຫໍ, ຕໂຕ ມໍ ອິສິສຕ຺ຕໂມ.

‘‘ມຫາປຣິສຠາວສ຺ມິໍ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ ມໍ;

ອໂຫ ພຸທ຺ເຘ ກຕໍ ກາຣໍ, ສຜລໍ ເມ ອຊາຍຖ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ –

໓໗໕. ‘‘ທິສ຺ວານ ປາຏິຫີຣານິ, ໂຄຕມສ຺ສ ຍສສ຺ສິໂນ;

ນ ຕາວາຫໍ ປຓິປຕິໍ, ອິສ຺ສາມາເນນ ວຎ຺ຈິໂຕ.

໓໗໖. ‘‘ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ໂຈເທສິ ນຣສາຣຖິ;

ຕໂຕ ເມ ອາສິ ສໍເວໂຄ, ອພ຺ຠຸໂຕ ໂລມຫໍສໂນ.

໓໗໗. ‘‘ປຸພ຺ເພ ຊຏິລຠູຕສ຺ສ, ຍາ ເມ ສິທ຺ຘິ ປຣິຕ຺ຕິກາ;

ຕາຫໍ ຕທາ ນິຣາກຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ຊິນສາສເນ.

໓໗໘. ‘‘ປຸພ຺ເພ ຍຎ຺ເຎນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ກາມຘາຕຸປຸຣກ຺ຂໂຕ;

ປຈ຺ຉາ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ, ໂມຫຎ຺ຈາປິ ສມູຫນິໍ.

໓໗໙. ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕໍ;

ອິທ຺ຘິມາ ປຣຈິຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ທິພ຺ພໂສຕຎ຺ຈ ປາປຸຓິໍ.

໓໘໐. ‘‘ຍສ຺ສ ຈຕ຺ຖາຍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ອຄາຣສ຺ມານຄາຣິຍໍ;

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂໂຍ’’ຕິ. –

ອິມາ ຉ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ທິສ຺ວານ ປາຏິຫີຣານີຕິ ນາຄຣາຊທມນາທີນິ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒສຫສ຺ສານິ ປາຏິຫາຣິຍານິ ທິສ຺ວາ. ‘‘ປາຏິຫີຣໍ, ປາຏິເຫຣໍ, ປາຏິຫາຣິຍ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອຕ຺ຖໂຕ ເອກໍ, ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ນານໍ. ຍສສ຺ສິໂນ’’ຕິ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິອາທິນາ ສເທວເກ ໂລເກ ຍຖາຠຸຈ຺ຈໍ ປຕ຺ຖຏກິຕ຺ຕິສທ຺ທສ຺ສ. ນ ຕາວາຫໍ ປຓິປຕິນ຺ຕິ ຍາວ ມໍ ຠຄວາ ‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ກສ຺ສປ, ອຣຫາ, ນາປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ໂນ, ສາປິ ເຕ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຍາຍ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ ວາ ອສ຺ສ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ ນ ຕຊ຺ເຊສິ, ຕາວ ອຫໍ ນ ປຓິປາຕນໍ ອກາສິໍ. ກິໍກາຣຓາ? ອິສ຺ສາມາເນນ ວຎ຺ຈິໂຕ, ‘‘ອິມສ຺ສ ມຍິ ສາວກຕ຺ຕໍ ອຸປຄເຕ ມມ ລາຠສກ຺ກາໂຣ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ເອວ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິອສຫນລກ຺ຂຓາຍ ອິສ຺ສາຍ ເຈວ, ‘‘ອຫໍ ຄຓປາໂມກ຺ໂຂ ພຫຸຊນສມ຺ມໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ອພ຺ຠຸນ຺ນຕິລກ຺ຂເຓນ ມາເນນ ຈ ວຎ຺ຈິໂຕ, ປລມ຺ຠິໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍາຕິ ມຍ຺ຫໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ຊານິຕ຺ວາ, ຍໍ ຍໍ ຠຄວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕໍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂຂ ມຫາສມໂຓ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ໂຂ ອຣຫາ ຍຖາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕໍ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກໍ ຊານນ຺ໂຕປິ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ມຊ຺ເຌ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ອຸສ຺ສາເຣຕ຺ວາ ເຣຓຸຫຕາຍ ຠູມິຍາ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ເຕນ ອາຠຕນາວາຍ ຐິໂຕ ຕທາປິ ‘‘ມຫິທ຺ຘິໂກ’’ຕິອາທິກໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ນ ຕ຺ເວວ ໂຂ ອຣຫາ ຍຖາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕິຕໍ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຈເທສິ ນຣສາຣຖີຕິ ຕທາ ເມ ຎາຓປຣິປາກໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເນວ ໂຂ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ’’ຕິອາທິນາ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖິ ສຕ຺ຖາ ມໍ ໂຈເທສິ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ຕໂຕ ເມ ອາສິ ສໍເວໂຄ, ອພ຺ຠຸໂຕ ໂລມຫໍສໂນຕິ ຕໂຕ ຍຖາວຸຕ຺ຕໂຈທນາເຫຕຸ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຠູຕປຸພ຺ພຕາຍ ອພ຺ຠຸໂຕ ໂລມຫໍສນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ໂລມຫໍສໂນ ‘‘ອນຣຫາວ ສມາໂນ ‘ອຣຫາ’ຕິ ມຎ຺ຎິ’’ນ຺ຕິ ສໍເວໂຄ ສໂຫຕ຺ຕປ຺ໂປ ຎາຓຸປ຺ປາໂທ ມຍ຺ຫໍ ອໂຫສິ.

ຊຏິລຠູຕສ຺ສາຕິ ຕາປສຠູຕສ຺ສ. ສິທ຺ຘີຕິ ລາຠສກ຺ກາຣສມິທ຺ຘິ. ປຣິຕ຺ຕິກາຕິ ອປ຺ປມຕ຺ຕິກາ. ຕາຫນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ. ຕທາຕິ ຠຄວໂຕ ໂຈທນາຍ ສໍເວຄຸປ຺ປຕ຺ຕິກາເລ. ນິຣາກຕ຺ວາຕິ ອປເນຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ, ອນເປກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອິທ຺ຘີຕິ ຠາວນາມຍອິທ຺ຘີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ຕທາ ຕສ຺ສ ອຌານລາຠີຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາມຘາຕຸປຸຣກ຺ຂໂຕ’’ຕິ.

ຍຎ຺ເຎນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ‘‘ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ສຄ຺ຄສຸຂໍ ອນຸຠວິສ຺ສາມິ, ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ຍຎ຺ຎຍຊເນນ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ນິຏ຺ຐິຕກິຈ຺ຈສຎ຺ຎີ. ກາມຘາຕຸປຸຣກ຺ຂໂຕຕິ ກາມສຸຄຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນຕຓ຺ໂຫ ຍຎ຺ຎຍຊເນນ ກາມໂລກໍ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ໂສ ເຈ ຍຎ຺ໂຎ ປາຓາຕິປາຕປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນ ເຕນ ສຸຄຕິໍ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ. ນ ຫິ ອກຸສລສ຺ສ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ວິປາໂກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ຍາ ປນ ຕຕ຺ຖ ທານາທິກຸສລເຈຕນາ, ຕາຍ ສຕິ ປຈ຺ຈຍສມວາເຍ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປຈ຺ຉາຕິ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊາໂຕ ປຈ຺ຉາ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາເທນ ຕາປສລທ຺ຘິໍ ປຫາຍ ຈຕຸສຈ຺ຈກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍຄກາເລ. ສມູຫນິນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ຣາຄຎ຺ຈ ໂທສຎ຺ຈ ໂມຫຎ຺ຈ ອນວເສສໂຕ ສມຸຄ຺ຆາເຕສິໍ.

ຍສ຺ມາ ປນາຍໍ ເຖໂຣ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຣາຄາທໂຍ ສມູຫນນ຺ໂຕເຍວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຉຬຠິຎ຺ຎຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປເຣສຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອຕີຕາສຸ ຊາຕີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ເຘ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຊານາມິ ພຸຊ຺ຌາມິ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິໂສຘິຕນ຺ຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ວິໂສຘິຕໍ, ປກຕິຈກ຺ຂຸນາ ອາປາຖຄຕໍ ປກຕິຣູປໍ ວິຍ ທິພ຺ພໍ ມານຸສມ຺ປິ ທູຣໍ ຕິໂຣຏ຺ຐິຕໍ ອຕິສຸຂຸມຎ຺ຈ ຣູປໍ ວິຠາເວຕຸໍ ສມຕ຺ຖຎາຓໍ ຠາວນາຍ ມຍາ ວິສຸທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິມາຕິ ອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນິທ຺ຘິອາທີຫິ ອິທ຺ຘີຫິ ອິທ຺ຘິມາ, ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓລາຠີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຣາຄາທິເຠທສ຺ສ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຊານນໂຕ ປຣຈິຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓລາຠີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທິພ຺ພໂສຕຎ຺ຈ ປາປຸຓິນ຺ຕິ ທິພ຺ພໂສຕຎາຓຎ຺ຈ ປຏິລຠິໍ.

ໂສ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂໂຍຕິ ໂຍ ສພ຺ເພສໍ ສໍໂຍຊນານໍ ຂຍຠູໂຕ ຂເຍນ ວາ ລທ຺ຘພ຺ໂພ, ໂສ ສທຕ຺ໂຖ ປຣມຕ຺ໂຖ ຈ ມຍາ ອຣິຍມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອຘິຄໂຕຕິ. ເອວເມຕາຍ ຄາຖາຍ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ເຕກິຈ຺ຉກາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຕິຫິຕາ ວີຫີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຕກິຈ຺ຉກາຣິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊສຕ຺ເຖ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ. ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ອໂສກໍ ນາມ ເຖຣໍ ພ຺ຍາຘິຕໍ ອໂຣຄມກາສິ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ໂຣຄາຠິຠູຕານໍ ອນຸກມ຺ປາຍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສໍວິທຫິ.

ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຕິກິຈ຺ຉເກຫິ ຄພ຺ຠກາເລ ປຣິສ຺ສຍໍ ອປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິປາລິຕຕາຍ ເຕກິຈ຺ຉກາຣີຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລານຸຣູປານິ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ສິປ຺ປານິ ຈ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວຑ຺ຒຕິ. ຕທາ ຈາຓກ຺ໂກ ສຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍໍ ກິຣິຍາສຸ ອຸປາຍໂກສລ຺ລຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ, ‘‘ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຣາຊກຸເລ ປຕິຏ຺ຐໍ ລຠນ຺ໂຕ ມໍ ອຠິຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິສ຺ສາປກໂຕ ຣຎ຺ຎາ ຈນ຺ທຄຸຕ຺ເຕນ ຕໍ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ຂິປາເປສິ. ເຕກິຈ຺ຉກາຣີ ປິຕຸ ພນ຺ຘນາຄາຣປ຺ປເວສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ສາຓວາສິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສໍເວຄກາຣຓໍ ເຖຣສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາສິໂກ ເນສຊ຺ຊິໂກ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ສີຕຸຓ຺ຫໍ ອຄເຓນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມເມວ ກໂຣຕິ, ວິເສສໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ນ ອິມສ຺ສ ມມ ວິສຍໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິກ຺ເຂປໍ ກາຕຸກາໂມ ສສ຺ສານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາເລ ເຂຕ຺ຕໂຄປກວຓ຺ເຓນ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນິປ຺ປຓ຺ເຑນ຺ໂຕ –

໓໘໑. ‘‘ອຕິຫິຕາ ວີຫິ, ຂລຄຕາ ສາລີ;

ນ ຈ ລເຠ ປິຓ຺ຑໍ, ກຖມຫໍ ກສ຺ສ’’ນ຺ຕິ. – ອາຫ; ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ –

໓໘໒. ‘‘ພຸທ຺ຘມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ອນຸສ຺ສຣ ປສນ຺ໂນ, ປີຕິຍາ ຜຸຏສຣີໂຣ ໂຫຫິສິ ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄ.

໓໘໓. ‘‘ຘມ຺ມມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ …ເປ… ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄ.

໓໘໔. ‘‘ສງ຺ຆມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ…ເປ… ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄ’’ຕິ. – ອາຫ; ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາໂຣ –

໓໘໕. ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣສິ, ສີຕາ ເຫມນ຺ຕິກາ ອິມາ ຣຕ຺ໂຍ;

ມາ ສີເຕນ ປເຣໂຕ ວິຫຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ, ປວິສ ຕ຺ວໍ ວິຫາຣໍ ຜຸສິຕຄ຺ຄຬ’’ນ຺ຕິ. –

ອາຫ. ອຖ ເຖໂຣ –

໓໘໖. ‘‘ຜຸສິສ຺ສໍ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍ, ຕາຫິ ຈ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣິສ຺ສໍ;

ນາຫໍ ສີເຕນ ວິຫຎ຺ຎິສ຺ສໍ, ອນິຎ຺ຊິໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ’’ຕິ. – ອາຫ;

ຕຕ຺ຖ ອຕິຫິຕາ ວີຫີຕິ ວີຫໂຍ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ອຕິເນຕ຺ວາ ຐປິຕາ, ຕຕ຺ຖ ປຏິສາມິຕາ ຂລໂຕ ວາ ຆຣໍ ອຸປນີຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວີຫິຄ຺ຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ອິຕຣມ຺ປິ ຘຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາລີ ປນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ວີຫິໂຕ ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ອາຫ. ຂລຄຕາ ສາລີຕິ ຂລໍ ຘຎ຺ຎກຣຓຏ຺ຐານໍ ຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຣາສິວເສນ ມທ຺ທນຈາວນາທິວເສນ ຐິຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຘານຘຎ຺ຎຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສາລີນໍ ວິສຸໍ ຄຫຓໍ, ອຸຠເຍນປິ ຄາເມ, ຄາມໂຕ ພຫິ ຈ ຘຎ຺ຎໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຐິຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນ ຈ ລເຠ ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ເອວໍ ສຸລຠຘຎ຺ເຎ ສຸຠິກ຺ຂກາເລ ອຫໍ ປິຓ຺ຑມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠາມິ. ອິທານິ ກຖມຫໍ ກສ຺ສນ຺ຕິ ອຫໍ ກຖໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກຖໍ ຊີວິສ຺ສາມີຕິ ປຣິຫາສເກຬິໍ ອກາສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ອຍໍ ວຣາໂກ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ມຍ຺ຫໍ ປກາເສສິ, ມຍາ ປນ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕາ ໂອວທິຕພ຺ໂພ, ນ ມຍາ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸຕ຺ຕຍານຸສ຺ສຕິຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ນິໂຍເຊນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘມປ຺ປເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘມປ຺ປເມຍ຺ຍໍ ອນຸສ຺ສຣ ປສນ຺ໂນຕິ ສວາສນາຍ ອວິຊ຺ຊານິທ຺ທາຍ ອຈ຺ຈນ຺ຕວິຄເມນ, ພຸທ຺ຘິຍາ ຈ ວິກສິຕຠາເວນ ພຸທ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ປມາຓກຣານໍ ຣາຄາທິກິເລສານໍ ອຠາວາ ອປຣິມາຓຄຸຓສມງ຺ຄິຕາຍ ອປ຺ປເມຍ຺ຍປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕຕາຍ ຈ ອປ຺ປເມຍ຺ຍໍ. ໂອກປ຺ປນລກ຺ຂເຓນ ອຠິປ຺ປສາເທນ ປສນ຺ໂນ, ປສນ຺ນມານໂສ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໗໔; ສໍ. ນິ. ໕.໙໙໗) ອນຸສ຺ສຣ ອນຸ ອນຸ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ສຕິໍ ປວຕ຺ເຕຫິ, ປີຕິຍາ ຜຸຏສຣີໂຣ ໂຫຫິສິ. ສຕຕມຸທຄ຺ໂຄຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕວ ຜຣຓລກ຺ຂຓາຍ ປີຕິຍາ ສຕຕໍ ສພ຺ພທາ ຜຸຏສຣີໂຣ ປີຕິສມຸຏ຺ຐານປຓີຕຣູເປຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສຣີໂຣ ອຸພ຺ເພຄປີຕິຍາ ອຸທຄ຺ໂຄ ກາຍໍ ອຸທຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ອາກາສໍ ລງ຺ຆິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຈ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທຍ຺ຍາສິ. ຍໂຕ ສີຕຸຓ຺ເຫຫິ ວິຍ ຊິຆຈ຺ຉາປິປາສາຫິປິ ອນຠິຠູໂຕ ໂຫຫິສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຘມ຺ມນ຺ຕິ ອຣິຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ. ສງ຺ຆນ຺ຕິ ອຣິຍໍ ປຣມຕ຺ຖສງ຺ຆໍ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອນຸສ຺ສຣາຕິ ປເນຕ຺ຖ ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ຘມ຺ມໍ, ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ສງ຺ຆໍ ອນຸສ຺ສຣາຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓ ນິໂຍຊນວເສນ ອຕ຺ຕນິ ໂອວທິເຕ ປຸນ ມາໂຣ ວິເວກວາສໂຕ ນໍ ວິເວເຈຕຸກາໂມ ຫິເຕສີຠາວໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣສີ’’ຕິ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອພ຺ໂຠກາເສ ເກນຈິ ອປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ວິວຏງ຺ຄເຓ ວິຫຣສິ ອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປສິ. ເຫມນ຺ຕິກາ ຫິມປາຕສມເຍ ປຣິຍາປນ຺ນາ ອິມາ ສີຕາ ຣຕ຺ຕິໂຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສີເຕນ ປເຣໂຕ ອຠິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມາ ວິຫຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ ວິຆາຕໍ ມາ ອາປຊ຺ຊິ ມາ ກິລມິ. ຜຸສິຕຄ຺ຄຬໍ ປິຫິຕກວາຏໍ ເສນາສນໍ ປວິສ, ເອວໍ ເຕ ສຸຂວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ເສນາສນປຣິເຍສນາຍ ປໂຍຊນໍ, ເອຕ຺ເຖວາຫໍ ສຸຂວິຫາຣີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຜຸສິສ຺ສ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຜຸສິສ຺ສໍ ຈຕສ຺ໂສ ອປ຺ປມຎ຺ຎາໂຍຕິ ອປ຺ປມາຓໂຄຈຣຕາຍ ‘‘ອປ຺ປມຎ຺ຎາ’’ຕິ ລທ຺ຘໂວຫາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຜຸສິສ຺ສໍ ຜຸສິສ຺ສາມິ, ກາເລນ ກາລໍ ສມາປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ. ຕາຫິ ຈ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາຫິ ອປ຺ປມຎ຺ຎາຫິ ສຸຂິໂຕ ສຎ຺ຊາຕສຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສໍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອິຣິຍາປເຖ ກປ຺ເປສ຺ສາມີຕິ. ເຕນ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພກາເລ ສຸຂເມວ, ນ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໂຕ ນາຫໍ ສີເຕນ ວິຫຎ຺ຎິສ຺ສໍ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກປິ ຫິມປາຕສມເຍ ອຫໍ ສີເຕນ ນ ກິລມິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມາ ອນິຎ຺ຊິໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອິຎ຺ຊິຕກາຣຓານໍ ພ຺ຍາປາທາທີນໍ ສຸປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນິຎ຺ຊນາຍ ຈ ອຠາວໂຕ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂເນວ ສຸຂິໂຕ ວິຫຣິສ຺ສາມີຕິ. ເອວໍ ເຖໂຣ ອິມໍ ຄາຖໍ ວທນ຺ໂຕເຍວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໘.໓໙-໔໔) –

‘‘ນຄເຣ ພນ຺ຘຸມຕິຍາ, ເວຊ຺ໂຊ ອາສິໍ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ;

ອາຕຸຣານໍ ສທຸກ຺ຂານໍ, ມຫາຊນສຸຂາວໂຫ.

‘‘ພ຺ຍາຘິຕໍ ສມຓໍ ທິສ຺ວາ, ສີລວນ຺ຕໍ ມຫາຊຸຕິໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ເຠສຊ຺ຊມທທິໍ ຕທາ.

‘‘ອໂຣໂຄ ອາສິ ເຕເນວ, ສມໂຓ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ;

ອໂສໂກ ນາມ ນາເມນ, ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວິປສ຺ສິໂນ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ໂອສຘມທາສຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ອຏ຺ຐເມ ກປ຺ເປ, ສພ຺ໂພສຘສນາມໂກ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫປ຺ຜໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ພິນ຺ທຸສາຣຣຎ຺ໂຎ ກາເລ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິຍໍ ອິມາ ຄາຖາ ສງ຺ຄີຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຕກິຈ຺ຉກາຣິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມຫານາຄຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍສ຺ສ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສູຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ມຫານາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ກກຸສນ຺ຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຊ຺ໂຌຄາເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຌານສຸເຂນ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຕສ຺ສ ທາຬິມຜລໍ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາເກເຕ ມຘຸວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ມຫານາໂຄຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວຕິ ສາເກເຕ ອຎ຺ຊນວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ຄວມ຺ປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ເຖຣສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໕.໑-໗) –

‘‘ກກຸສນ຺ໂຘ ມຫາວີໂຣ, ສພ຺ພຘມ຺ມານ ປາຣຄູ;

ຄຓມ຺ຫາ ວູປກຏ຺ໂຐ ໂສ, ອຄມາສິ ວນນ຺ຕຣໍ.

‘‘ພີຊມິຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ລຕາຍ ອາວຸຓິໍ ອຫໍ;

ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ຌາຍເຕ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ.

‘‘ທິສ຺ວານຫໍ ເທວເທວໍ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;