໑໑. ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ເມ ລທ຺ຘາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ໂສຓສ຺ສ ກຸຏິກຓ຺ຓສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ເສຏ຺ຐິ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຬາຣາຍ ອິສ຺ສຣິຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຐິໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຕສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸຕໍ ມຫຕິຍາ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ມຫນ຺ເຕນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຓິຘານໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕານິ ປູເຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຈີວຣໍ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ອທາສິ. ປຸນ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ພາຣາຓສິຍໍ ຕຸນ຺ນວາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈີວຣໂກຏິໍ ຉິນ຺ນໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອທາສິ. ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ເຐ ກຸຣຣຆເຣ ມຫາວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສໂຓຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂກຏິອຄ຺ຆນກສ຺ສ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນສ຺ສ ຘາຣເຓນ ‘‘ໂກຏິກຓ຺ໂຓ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ກຸຏິກຓ຺ໂຓຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ເຕ ມຫາກຈ຺ຈາເນ ກຸລຆຣໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕປພ຺ພເຕ ວິຫຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ຈ ສີເລສຸ ຈ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ສໍສາເຣ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ທສວຄ຺ຄໍ ສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກຕິປຍກາລໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ, ເຖຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປຄໂຕ, ສຕ຺ຖາຣາ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຊ຺ຌິຏ຺ໂຐ ໂສຬສອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິຍານໍ ອຸສ຺ສາຣເຓນ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຠາສິຕາຍ ‘‘ທິສ຺ວາ ອາທີນວໍ ໂລເກ’’ຕິ (ອຸທາ. ໔໖; ມຫາວ. ໒໕໘) ອຸທານຄາຖາຍ ປຣິໂຍສາເນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໔໔.໒໖-໓໔) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ວສີສຕສຫສ຺ເສຫິ, ນຄຣໍ ປາວິສີ ຕທາ.

‘‘ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ, ອຸປສນ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ຣຕນານິ ປຊ຺ໂຊຕິໍສຸ, ນິຄ຺ໂຆໂສ ອາສິ ຕາວເທ.

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ເຠຣີ ວຊ຺ຊຸມຆຏ຺ຏິຕາ;

ສຍໍ ວີຓາ ປວຊ຺ຊນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປວິສໂຕ ປຸຣໍ.

‘‘ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ນມສ຺ສາມິ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣມຫາມຸນິໍ;

ປາຏິຫີຣຎ຺ຈ ປສ຺ສິຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ.

‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫ ຘມ຺ໂມ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາ;

ອເຈຕນາປິ ຕູຣິຍາ, ສຍເມວ ປວຊ຺ຊເຣ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ສຎ຺ຎມລຠິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ເຕ ປນ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອາຈິກ຺ຂິຕນິຍາເມນ ປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທາ, ຘຸວນ຺ຫານໍ, ຈມ຺ມຕ຺ຖຣຓໍ, ຄຸຓງ຺ຄຸຓູປາຫນໍ, ຈີວຣວິປ຺ປວາໂສຕິ ປຎ຺ຈ ວເຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ເຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນເທວ ອຕ຺ຕໂນ ວສິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອຸທານຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອງ຺ຄຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐກຖາຍໍ (ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໐໖) ປນ ‘‘ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ໂສ ອປຣຠາເຄ ວິມຸຕ຺ຕິສຸເຂນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຸທານວເສນ –

໓໖໕. ‘‘ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ເມ ລທ຺ຘາ, ວິມຸຕ຺ໂຕ ຈມ຺ຫິ ອນາສໂວ;

ໂສ ຈ ເມ ຠຄວາ ທິຏ຺ໂຐ, ວິຫາເຣ ຈ ສຫາວສິໍ.

໓໖໖. ‘‘ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ, ອພ຺ໂຠກາເສຕິນາມຍິ;

ວິຫາຣກຸສໂລ ສຕ຺ຖາ, ວິຫາຣໍ ປາວິສີ ຕທາ.

໓໖໗. ‘‘ສນ຺ຖຣິຕ຺ວານ ສງ຺ຆາຏິໍ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ ໂຄຕໂມ;

ສີໂຫ ເສລຄຸຫາຍໍວ, ປຫີນຠຍເຠຣໂວ.

໓໖໘. ‘‘ຕໂຕ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາວໂກ;

ໂສໂຓ ອຠາສິ ສທ຺ຘມ຺ມໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ.

໓໖໙. ‘‘ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ຠາວຍິຕ຺ວານ ອຎ຺ຊສໍ;

ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ, ປຣິນິພ຺ພິສ຺ສຕ຺ຍນາສໂວ’’ຕິ. –

ອິມາ ປຎ຺ຈ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ເມ ລທ຺ຘາຕິ ຍາ ສາ ກິຈ຺ເຉນ ທສວຄ຺ຄໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘາ ອຸປສມ຺ປທາ. ຍາ ຈ ປນ ວຣທານວເສນ ສພ຺ພປຈ຺ຈນ຺ຕິເມສຸ ຊນປເທສຸ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ສຕ຺ຖາຣາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ອຸປສມ຺ປທາ, ຕທຸຠຍໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສມຸຈ຺ຈຍຕ຺ໂຖ, ເຕນ ອິຕເຣປິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘວເຣ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ວິມຸຕ຺ໂຕ ຈມ຺ຫິ ອນາສໂວຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ເຄນ ສກລກິເລສວຕ຺ຖຸວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ໂຕ ຈ ອມ຺ຫິ. ຕໂຕ ເອວ ກາມາສວາທີຫິ ອນາສໂວ ອມ຺ຫີຕິ ໂຍຊນາ. ໂສ ຈ ເມ ຠຄວາ ທິຏ຺ໂຐຕິ ຍທຕ຺ຖໍ ອຫໍ ອວນ຺ຕິຣຏ຺ຐໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄໂຕ, ໂສ ຈ ຠຄວາ ມຍາ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ ທິຏ຺ໂຐ. ວິຫາເຣ ຈ ສຫາວສິນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ທສ຺ສນເມວ ມຍາ ລທ຺ຘໍ, ອຖ ໂຂ ວິຫາເຣ ສຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສຕ຺ຖາຣາ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວາເສນ຺ເຕນ ສຫ ອວສິໍ. ‘‘ວິຫາເຣຕິ ວິຫາຣສມີເປ’’ຕິ ເກຈິ.

ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ປຐມໍ ຍາມໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນາວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໂສຘນວເສນ ຈ, ມຊ຺ຌິມໍ ຍາມໍ ເທວານໍ ພ຺ຣຫ຺ມູນຎ຺ຈ ກງ຺ຂຈ຺ເຉທນວເສນ ຠຄວາ ພຫຸເທວ ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ອຕິນາມຍິ ວີຕິນາເມສິ. ວິຫາຣກຸສໂລຕິ ທິພ຺ພພ຺ຣຫ຺ມອາເນຎ຺ຊອຣິຍວິຫາເຣສຸ ກຸສໂລ. ວິຫາຣໍ ປາວິສີຕິ ອຕິເວລໍ ນິສຊ຺ຊຈງ຺ກເມຫິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິສ຺ສມວິໂນທນຕ຺ຖໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ.

ສນ຺ຖຣິຕ຺ວານ ສງ຺ຆາຏິໍ, ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສີຕິ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂຄຕໂມ ສີໂຫ ເສລຄຸຫາຍໍວ ປຫີນຠຍເຠຣໂວ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຄຕໂມຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ກິຕ຺ເຕຕິ. ສີໂຫ ເສລຄຸຫາຍໍວາຕິ ເສລສ຺ສ ປພ຺ພຕສ຺ສ ຄຸຫາຍໍ. ຍຖາ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ເຕຊຸສ຺ສທຕາຍ ປຫີນຠຍເຠຣໂວ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສິ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສໂລມຫໍສນຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕເຫຕູນໍ ກິເລສານໍ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ປຫີນຠຍເຠຣໂວ ໂຄຕໂມ ຠຄວາ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕຕິ ປຈ຺ຉາ, ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ (ອຸທາ. ໔໖) ສຕ຺ຖາຣາ ອຊ຺ເຌສິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣໂຓຕິ ສຸນ຺ທຣວຈີກຣໂຓ, ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ນວຈນກ຺ກໂມຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສໂຓ ອຠາສິ ສທ຺ຘມ຺ມນ຺ຕິ ໂສຬສ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິຍສຸຕ຺ຕານິ ໂສໂຓ ກຸຏິກຓ຺ໂຓ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອຠາສີຕິ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານເມວ ປຣໍ ວິຍ ອໂວຈ.

ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ເຘ ປຣິຎ຺ຎາຍາຕິ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ເຘ ຕີຫິປິ ປຣິຎ຺ຎາຫິ ປຣິຊານິຕ຺ວາ ເຕ ປຣິຊານນ຺ໂຕເຍວ, ອຎ຺ຊສໍ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍິຕ຺ວາ, ປຣມໍ ສນ຺ຕິໍ ນິພ຺ພານໍ ປປ຺ປຸຍ຺ຍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອນາສໂວ. ຕໂຕ ເອວ ອິທານິ ປຣິນິພ຺ພິສ຺ສຕິ ອນຸປາທິເສສນິພ຺ພານວເສນ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີຕິ.

ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.