໙. ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປຫາຍ ມາຕາປິຕໂຣຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຠຄວໂຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ອຸຕ຺ຕມານິ ວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ປຓິຘານມກາສິ. ສຕ຺ຖາປິສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນາມ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສປິ ຕຕ຺ຖ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ນິຏ຺ຐິເຕ ສຕ຺ຕໂຍຊນິເກ ສຸວຓ຺ຓເຈຕິເຍ ອເນກສຫສ຺ເສຫິ ທີປຣຸກ຺ເຂຫິ ທີປກປລ຺ລິກາຫິ ຈ ‘‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ທີປປູຊໍ ອກາສິ.

ເອວໍ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິກເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ນິຏ຺ຐິເຕ ໂຍຊນິເກ ກນກຖູເປ ພຫູ ກໍສປາຕິໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຓ຺ຑສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ເອເກກໍ ຄຸຬປິຓ຺ຑໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຂວຏ຺ຏິຍາ ມຸຂວຏ຺ຏິໍ ຜຸສາເປນ຺ໂຕ ເຈຕິຍໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ເອກໍ ມຫຕິໍ ກໍສປາຕິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິມຓ຺ຑສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ສຫສ຺ສວຏ຺ຏິໂຍ ຊາລາເປຕ຺ວາ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ເຈຕິຍໍ ອນຸປຣິຍາຍິ.

ເອວໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ອຕ຺ຕຠາເວ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ພາຣາຓສິຍໍເຍວ ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອນ຺ນຠາໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ສຸມນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ນາມ ເຄເຫ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊີວຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຸປຣິຏ຺ຐໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພຕໂຕ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສີນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຐປິຕໍ ເອກໍ ຠາຄຠຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທາຕຸກາໂມ ອາຣຠິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄຠຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິ. ໂສ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ສຸມນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຉຕ຺ເຕ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ‘‘ອໂຫ ທານໍ ປຣມທານໍ, ອຸປຣິຏ຺ເຐ, ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕ’’ນ຺ຕິ ມຫາສທ຺ເທນ ອນຸໂມທິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸມນເສຏ຺ຐິ ‘‘ເອວໍ ເທວຕາຍ ອນຸໂມທິຕໍ ອິທເມວ ອຸຕ຺ຕມທານ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ຕິໍ ຍາຈິ. ອນ຺ນຠາໂຣ ປນ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕິໍ ອທາສິ. ເຕນ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມນເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມກຣຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປຕິຣູປໍ ເຄຫໍ ກຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໍ ວສາຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ຍສ຺ມາ ນິໂຣຘໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທິນ຺ນປິຓ຺ຑປາໂຕ ຕໍທິວສເມວ ອຸຬາຣຕຣວິປາໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍທິວສໍ ສຸມນເສຏ຺ຐິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ປນ ຕໍ ອາທຣວເສນ ໂອໂລເກສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ໂອໂລເກຕພ຺ພຍຸຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕທາ ເຕນ ກຕປຸຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕນາປິສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ທິນ຺ນຠາວໍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ເຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວສາ’’ຕິ ເຄຫຏ຺ຐານມສ຺ສ ອາຓາເປສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຐານໍ ໂສຘາເປນ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕິໂຍ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕາ ທິສ຺ວາ ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ອຸທ຺ຘຣາເປຕ຺ວາ ຣາສິກຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ກສ຺ສ ເຄເຫ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ນ ກສ຺ສຈິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຍໍ ອນ຺ນຠາໂຣ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ມຫາຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິ ຕໍທິວສເມວ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປສິ.

ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ສຸກ຺ໂກທນສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ມຫານາມສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ, ສຕ຺ຖຸ ຈູຬປິຕຸ ປຸຕ຺ໂຕ ປຣມສຸຂຸມາໂລ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກສຸ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ອລງ຺ກຕນາຏກິຕ຺ຖີຫິ ປຣິວຸໂຕ ເທໂວ ວິຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາເຊນ ອຸສ຺ສາຫິເຕຫິ ສກ຺ຍຣາຊູຫິ ສຕ຺ຖຸ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ເປສິເຕຫິ ຠທ຺ທິຍກຸມາຣາທີຫິ ອນຸປິຍມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ຕໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສເຍວ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ປຸນ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍຣຏ຺ເຐ ປາຈີນວໍສທາຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐມໍ ຊານິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐມໍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກໍ ກເຖຕ຺ວາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍສນ຺ໂຕສຠາວນາຣາມປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ມຫາອຣິຍວໍສປຏິປທໍ ເທເສຕິ. ໂສ ເທສນານຸສາເຣນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປຏິສມ຺ຠິທາປຣິວາຣໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໔໒໑-໔໓໓) –

‘‘ສຸເມຘໍ ຠຄວນ຺ຕາຫໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠໍ;

ວູປກຏ຺ຐໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ອຸປຄນ຺ຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສຸເມຘໍ ໂລກນາຍກໍ;

ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐມຍາຈຫໍ.

‘‘ອນຸກມ຺ປ ມຫາວີຣ, ໂລກເຊຏ຺ຐ ນຣາສຠ;

ປທີປໍ ເຕ ປທສ຺ສາມິ, ຣຸກ຺ຂມູລມ຺ຫິ ຌາຍໂຕ.

‘‘ອຘິວາເສສິ ໂສ ຘີໂຣ, ສຍມ຺ຠູ ວທຕໍ ວໂຣ;

ທຸເມສຸ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ, ຍນ຺ຕໍ ໂຍຊິຍຫໍ ຕທາ.

‘‘ສຫສ຺ສວຏ຺ຏິໍ ປາທາສິໍ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂລກພນ຺ຘຸໂນ;

ສຕ຺ຕາຫໍ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວານ, ທີປາ ວູປສມິໍສຸ ເມ.

‘‘ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ວິມານມຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ອຸປປນ຺ນສ຺ສ ເທວຕ຺ຕໍ, ພ຺ຍມ຺ຫໍ ອາສິ ສຸນິມ຺ມິຕໍ;

ສມນ຺ຕໂຕ ປຊ຺ຊລຕິ, ທີປທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນສຕໍ, ວິໂຣເຈສິມຫໍ ຕທາ;

ສພ຺ເພ ເທເວ ອຠິໂຠມິ, ທີປທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປານິ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ນ ມໍ ເກຈີຕິມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ທີປທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຏ຺ຐວີສຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ;

ທິວາ ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປສ຺ສາມິ, ສມນ຺ຕາ ໂຍຊນໍ ຕທາ.

‘‘ສຫສ຺ສໂລກໍ ຎາເຓນ, ປສ຺ສາມິ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ;

ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸມນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ທີປທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຸເມໂຘ ນາມ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສິໂຕ;

ຕສ຺ສ ທີໂປ ມຍາ ທິນ຺ໂນ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸການໍ ຍທິທໍ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໘໐, ໑໙໒).

ໂສ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທີ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອຸທານວເສນ ‘‘ປຫາຍ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາ ອຠາສິ. ເກຈິ ປນ ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ເຕຫິ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ອາທິໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ຠາສິຕາ. ຕໂຕ ປຣາ ເຖຣສ຺ສ ອຣິຍວໍສປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອາຣາຘິຕຈິຕ຺ເຕນ ຠຄວຕາ ຠາສິຕາ. ອິຕຣາ ສພ຺ພາປິ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ເຖເຣເນວ ຠາສິຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອິມາ ຄາຖາ ເຖເຣນ ຠາສິຕາປິ, ເຖຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຠາສິຕາປິ ເຖຣສ຺ສ ເຈຕາ ຄາຖາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ –

໘໙໒. ‘‘ປຫາຍ ມາຕາປິຕໂຣ, ຠຄິນີ ຎາຕິຠາຕໂຣ;

ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ຫິຕ຺ວາ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘວ ຌາຍຕິ.

໘໙໓. ‘‘ສເມໂຕ ນຈ຺ຈຄີເຕຫິ, ສມ຺ມຕາຬປ຺ປໂພຘໂນ;

ນ ເຕນ ສຸທ຺ຘິມຊ຺ຌຄໍ, ມາຣສ຺ສ ວິສເຍ ຣໂຕ.

໘໙໔. ‘‘ເອຕຎ຺ຈ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ, ຣໂຕ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ;

ສພ຺ໂພຆໍ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘວ ຌາຍຕິ.

໘໙໕. ‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ ຣສາ ຄນ຺ຘາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ຈ ມໂນຣມາ;

ເອເຕ ຈ ສມຕິກ຺ກມ຺ມ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘວ ຌາຍຕິ.

໘໙໖. ‘‘ປິຓ຺ຑປາຕມຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ມຸນິ;

ເອສຕິ ປໍສຸກູລານິ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອນາສໂວ.

໘໙໗. ‘‘ວິຈິນີ ອຄ຺ຄຫີ ໂຘວິ, ຣຊຍີ ຘາຣຍີ ມຸນິ;

ປໍສຸກູລານິ ມຕິມາ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘ ອນາສໂວ.

໘໙໘. ‘‘ມຫິຈ຺ໂຉ ຈ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ສໍສຏ຺ໂຐ ໂຍ ຈ ອຸທ຺ຘໂຕ;

ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອິເມ ໂຫນ຺ຕິ, ປາປກາ ສໍກິເລສິກາ.

໘໙໙. ‘‘ສໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ອວິຆາຕວາ;

ປວິເວກຣໂຕ ວິຕ຺ໂຕ, ນິຈ຺ຈມາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ.

໙໐໐. ‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ມາ ອິເມ ໂຫນ຺ຕິ, ກຸສລາ ໂພຘິປກ຺ຂິກາ;

ອນາສໂວ ຈ ໂສ ໂຫຕິ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ.

໙໐໑. ‘‘ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ມໂນມເຍນ ກາເຍນ, ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມິ.

໙໐໒. ‘‘ຍທາ ເມ ອຫຸ ສງ຺ກປ຺ໂປ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ເທສຍິ;

ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣໂຕ ພຸທ຺ໂຘ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈມເທສຍິ.

໙໐໓. ‘‘ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍ, ວິຫາສິໍ ສາສເນ ຣໂຕ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນໍ.

໙໐໔. ‘‘ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສວສ຺ສານິ, ຍໂຕ ເນສຊ຺ຊິໂກ ອຫໍ;

ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສານິ, ຍໂຕ ມິທ຺ຘໍ ສມູຫຕໍ.

໙໐໕. ‘‘ນາຫຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ອເນໂຊ ສນ຺ຕິມາຣພ຺ຠ, ຈກ຺ຂຸມາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ.

໙໐໖. ‘‘ອສລ຺ລີເນນ ຈິຕ຺ເຕນ, ເວທນໍ ອຊ຺ຌວາສຍິ;

ປຊ຺ໂຊຕສ຺ເສວ ນິພ຺ພານໍ, ວິໂມກ຺ໂຂ ເຈຕໂສ ອຫຸ.

໙໐໗. ‘‘ເອເຕ ປຈ຺ຉິມກາ ທານິ, ມຸນິໂນ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາ;

ນາຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ.

໙໐໘. ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນາວາໂສ, ເທວກາຍສ຺ມິ ຊາລິນິ;

ວິກ຺ຂີໂຓ ຊາຕິສໍສາໂຣ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ.

໙໐໙. ‘‘ຍສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ສຫສ຺ສຘາ, ໂລໂກ ສໍວິທິໂຕ ສພ຺ຣຫ຺ມກປ຺ໂປ;

ວສີ ອິທ຺ຘິຄຸເຓ ຈຸຕູປປາເຕ, ກາເລ ປສ຺ສຕິ ເທວຕາ ສ ຠິກ຺ຂຸ.

໙໑໐. ‘‘ອນ຺ນຠາໂຣ ປຸເຣ ອາສິໍ, ທລິທ຺ໂທ ຆາສຫາຣໂກ;

ສມຓໍ ປຏິປາເທສິໍ, ອຸປຣິຏ຺ຐໍ ຍສສ຺ສິນໍ.

໙໑໑. ‘‘ໂສມ຺ຫິ ສກ຺ຍກຸເລ ຊາໂຕ, ອນຸຣຸທ຺ໂຘຕິ ມໍ ວິທູ;

ອຸເປໂຕ ນຈ຺ຈຄີເຕຫິ, ສມ຺ມຕາຬປ຺ປໂພຘໂນ.

໙໑໒. ‘‘ອຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ອກຸໂຕຠຍໍ;

ຕສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ປພ຺ພຊິໍ ອນຄາຣິຍໍ.

໙໑໓. ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ຊານາມິ, ຍຕ຺ຖ ເມ ວຸສິຕໍ ປຸເຣ;

ຕາວຕິໍເສສຸ ເທເວສຸ, ອຏ຺ຐາສິໍ ສກ຺ກຊາຕິຍາ.

໙໑໔. ‘‘ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມນຸສ຺ສິນ຺ໂທ, ອຫໍ ຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ, ຊມ຺ພຸສຓ຺ຑສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ;

ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ, ຘມ຺ເມນ ອນຸສາສຍິໍ.

໙໑໕. ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕ ຕໂຕ ສຕ຺ຕ, ສໍສາຣານິ ຈຕຸທ຺ທສ;

ນິວາສມຠິຊານິສ຺ສໍ, ເທວໂລເກ ຐິໂຕ ຕທາ.

໙໑໖. ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ສມາຘິມ຺ຫິ, ສນ຺ເຕ ເອໂກທິຠາວິເຕ;

ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ຘມ຺ຫິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິສຸຊ຺ຌິ ເມ.

໙໑໗. ‘‘ຈຸຕູປປາຕໍ ຊານາມິ, ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິໍ ຄຕິໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ຌາເນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ຐິໂຕ.

໙໑໘. ‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ…ເປ… ຠວເນຕ຺ຕິ ສມູຫຕາ.

໙໑໙. ‘‘ວຊ຺ຊີນໍ ເວຬຸວຄາເມ, ອຫໍ ຊີວິຕສງ຺ຂຍາ;

ເຫຏ຺ຐໂຕ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ມິໍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສໍ ອນາສໂວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຫາຍາຕິ ປຊຫິຕ຺ວາ. ມາຕາປິຕໂຣຕິ ມາຕຣຎ຺ຈ ປິຕຣຎ຺ຈ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ເກຈິ ຎາຕິປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ວາ ໂຠຄປາຣິຊຸຎ຺ເຎນ ວາ ອຠິຠູຕາ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ, ປພ຺ພຊິຕາ ຈ ກິຈ຺ຈນ຺ຕຣປສຸຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ມຍໍ. ມຍໍ ປນ ມຫນ຺ຕໍ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏໍ, ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ກາເມສຸ ນິຣເປກ຺ຂາ ປພ຺ພຊິຕາຕິ. ຌາຍຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານຎ຺ຈາຕິ, ທຸວິຘມ຺ປິ ຌານໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ.

ສເມໂຕ ນຈ຺ຈຄີເຕຫີຕິ ນຈ຺ເຈຫິ ຈ ຄີເຕຫິ ຈ ສມງ຺ຄີຠູໂຕ, ນຈ຺ຈານິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຄີຕານິ ສຸຓນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ສມ຺ມໂຕ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ນຈ຺ຈຄີເຕຫິ ປູຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມ຺ມຕາຬປ຺ປໂພຘໂນຕິ ສມ຺ມຕາຬສທ຺ເທຫິ ປຈ຺ຈູສກາເລ ປໂພເຘຕພ຺ໂພ. ນ ເຕນ ສຸທ຺ຘິມຊ຺ຌຄນ຺ຕິ ເຕນ ກາມໂຠເຄນ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິໍ ນາຘິຄຈ຺ຉິໍ. ມາຣສ຺ສ ວິສເຍ ຣໂຕຕິ ກິເລສມາຣສ຺ສ ວິສຍຠູເຕ ກາມຄຸເຓ ຣໂຕ. ‘‘ກິເລສມາຣສ຺ສ ວິສຍຠູເຕນ ກາມຄຸຓໂຠເຄນ ສໍສາຣສຸທ຺ຘິ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍທິຏ຺ຐິໂກ ອຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ເອຕຎ຺ຈ ສມຕິກ຺ກມ຺ມາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ປຎ຺ຈວິຘມ຺ປິ ກາມຄຸຓໍ. ສມຕິກ຺ກມ຺ມາຕິ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ອນເປກ຺ໂຂ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ໂພຆນ຺ຕິ ກາໂມຆາທິກໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ໂອຆໍ.

ປຎ຺ຈ ກາມຄຸເຓ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣູປາ ສທ຺ທາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມໂນຣມາຕິ ໂລຠນີຍຏ຺ເຐນ ມນໍ ຣມຍນ຺ຕີຕິ ມໂນຣມາ, ມນາປິຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ ‘‘ກຕເມ ປຎ຺ຈ ມນາປິຍາ ຣູປາ, ມນາປິຍາ ສທ຺ທາ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໓໒໘ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ).

ປິຓ຺ຑປາຕມຕິກ຺ກນ຺ໂຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕຄ຺ຄຫຓໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ປິຓ຺ຑປາຕຄ຺ຄຫຓໂຕ ນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອໂກຕິ ເອກາກີ ອປຈ຺ຉາສມໂຓ. ອທຸຕິໂຍຕິ ນິຕ຺ຕຓ຺ໂຫ. ຕຓ຺ຫາ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ນາມ. ຍຖາຫ ‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ’’ຕິ (ອິຕິວຸ. ໑໕, ໑໐໕; ມຫານິ. ໑໙໑). ເອສຕີຕິ ປຣິເຍສຕິ.

ວິຈິນີຕິ ເອສນ຺ໂຕວ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ກາຣກູຏາທິເກ ປໍສຸກູລຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວິຈິນິ. ອຄ຺ຄຫີຕິ ວິຈິນິຕ຺ວາ ອສຸຈິມກ຺ຂິຕມ຺ປິ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫິ. ໂຘວີຕິ, ວິກ຺ຂາເລສິ. ຣຊຍີຕິ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄຫິຕໍ ສິພ຺ພິຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍຣຊເນນ ຣຊຍິ. ຘາຣຍີຕິ ຣຊິຕ຺ວາ ກປ຺ປພິນ຺ທຸໍ ທຕ຺ວາ ຘາເຣສິ, ນິວາເສສິ ເຈວ ປາຣຸປິ ຈ.

ອິທານິ ປາຈີນວໍສທາເຍ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນໂອວາທໍ ຕສ຺ສ ຈ ອຕ຺ຕນາ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕຠາວໍ ທີເປນ຺ໂຕ ‘‘ມຫິຈ຺ໂຉ ຈ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິກາ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ມຫິຈ຺ໂຉຕິ ມຫຕິຍາ ປຈ຺ຈຍິຈ຺ຉາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ອຸຬາຣຸຬາເຣ ພຫູ ຈ ປຈ຺ຈເຍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐຕິ ນິສ຺ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ຍຖາລາຠສນ຺ໂຕສາທິນາ ສນ຺ໂຕເສນ ວິຣຫິໂຕ. ສໍສຏ຺ໂຐຕິ ຄິຫີຫິ ເຈວ ປພ຺ພຊິເຕຫິ ຈ ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຏ຺ໂຐ. ອຸທ຺ຘໂຕຕິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສາຕິ ‘‘ມຫິຈ຺ໂຉ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ຘມ຺ມາຕິ ມຫິຈ຺ຉຕາ ອສນ຺ໂຕໂສ, ສໍສຏ຺ຐຕາ ວິກ຺ເຂໂປຕິ ອີທິສາ. ລາມກຏ຺ເຐນ ປາປກາ. ສໍກິເລສິກາຕິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ມລີນຠາວກຣຓໂຕ ສໍກິເລສິກາ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉຕິ ຍທາ ປນາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕ ເສວນ຺ໂຕ ຠຊນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສນ຺ໂຕ ສທ຺ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຕິມາ ຈ ມຫິຈ຺ຉຕໍ ປຫາຍ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ຈ ໂຫຕິ. ອສນ຺ໂຕສໍ ປຫາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິຆາຕກຣໍ ວິກ຺ເຂປໍ ປຫາຍ ອວິຆາຕວາ ອວິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສມາຫິໂຕ, ຄຓສງ຺ຄຓິກໍ ປຫາຍ ປວິເວກຣໂຕ, ວິເວກາຠິຣຕິຍາ ນິພ຺ພິທາຍ ຘມ຺ມປີຕິຍາ ວິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພໂສ ໂກສຊ຺ຊປຫາເນນ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ.

ຕສ຺ສ ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາທິຄຸຓສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອິເມ ສຕິປຏ຺ຐານາທໂຍ ສຕ຺ຕຕິໍສປ຺ປເຠທາ ຕິວິຘວິປສ຺ສນາສງ຺ຄຫາ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕຏ຺ເຐນ ກຸສລາ, ມຄ຺ຄປຣິຍາປນ຺ນາ ໂພຘິປກ຺ຂິກາ ຘມ຺ມາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພໂສ ອາສວານໍ ເຂປເນນ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນາສໂວ ຈ ໂຫຕິ. ອິຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປາຈີນວໍສທາເຍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ເກ ມຕ຺ຖກໍ ປາປນວເສນາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍາຕິ ‘‘ອປິຈ຺ຉສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ ມຫິຈ຺ຉສ຺ສາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໘.໓໐) ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກວເສນ ອາຣທ຺ຘໍ, ເຕ ຈ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາເວນ ຐິຕໍ ມມ ສງ຺ກປ຺ປໍ ຊານິຕ຺ວາ. ມໂນມເຍນາຕິ ມໂນມເຍນ ວິຍ, ມນສາ ນິມ຺ມິຕສທິເສນ ປຣິຓາມິເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທ຺ຘິຍາຕິ ‘‘ອຍໍ ກາໂຍ ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ເອວໍ ປວຕ຺ຕອຘິຏ຺ຐານິທ຺ຘິຍາ.

ຍທາ ເມ ອຫຸ ສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ມຍ຺ຫໍ ‘‘ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ອຏ຺ຐໂມ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ໂກ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ໂຍຊນາ. ອຸຕ຺ຕຣິ ເທສຍີຕິ ‘‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ, ນາຍໍຘມ຺ໂມ ປປຎ຺ຈາຣາມສ຺ສ ປປຎ຺ຈຣຕິໂນ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໓໐) ອິມມຏ຺ຐມໍ ມຫາປຸຣິສວິຕກ຺ກໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຸປຣິ ເທສຍິ. ຕໍ ປນ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນິປ຺ປປຎ຺ຈຣໂຕ ພຸທ຺ໂຘ, ນິປ຺ປປຎ຺ຈມເທສຍີ’’ຕິ. ປປຎ຺ຈາ ນາມ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ, ເຕສໍ ວູປສມຕາຍ, ຕທຠາວໂຕ ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ນິປ຺ປປຎ຺ຈາ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ນິປ຺ປປຎ຺ເຈ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຍຖາ ຕໍ ປາປຸຓາມິ, ຕຖາ ຕາທິສໍ ຘມ຺ມໍ ອເທສຍິ, ສາມຸກ຺ກໍສິກໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມເທສນໍ ປກາສຍີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມມຎ຺ຎາຍາຕິ ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນາຍ ຘມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຫາສິໍ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄເຫ ສາສເນ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາຣາ ອຕ຺ຕໂນ ສມາຄມໍ ເຕນ ສາຘິຕມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕໍ, ກາເຍ ອນເປກ຺ຂຕາຍ ເສຍ຺ຍສຸຂປສ຺ສສຸຂານໍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ, ອປ຺ປມິທ຺ຘກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕຎ຺ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສວສ຺ສານີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ເນສຊ຺ຊິໂກ ອຫນ຺ຕິ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ໂຍຄານຸກູລຕາ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຍຸຏ຺ຐິຕສປ຺ປຸຣິສຈຣິຍາ ສລ຺ເລຂວຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ເອວມາທິຄຸເຓ ທິສ຺ວາ ເນສຊ຺ຊິໂກ ອໂຫສິໍ ຕານິ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ວສ຺ສານິ. ຍໂຕ ມິທ຺ຘໍ ສມູຫຕນ຺ຕິ ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ ນິທ຺ທາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ຕານິ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສານິ. ‘‘ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສາຍ ວສ຺ເສສຸ ເນສຊ຺ຊິກສ຺ສ ສໂຕ ອາທິໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິວສ຺ສານິ ນິທ຺ທາ ນາໂຫສິ, ຕໂຕ ປຣໍ ສຣີຣກິລມເຖນ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ນິທ຺ທາ ອໂຫສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

‘‘ນາຫຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ’’ ຕິອາທິກາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພານກາເລ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ກິໍ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ປຣິນິພ຺ພານຠາວໍ ປເວເທນ຺ໂຕ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ນາຫຸ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ, ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນຕິ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ອເນກາກາຣໂວກາຣາ ສພ຺ພາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນາຫຸ ນາເຫສຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ຍສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ກາຍສງ຺ຂາຣາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ກາຍສງ຺ຂາຣາຕິ ຈ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານກ຺ຂຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ນາເຫສຸນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາຕາຍ ເອຊາຍ ອຠາວໂຕ ອເນໂຊ, ສມາຘິສ຺ມິໍ ຐິຕຕ຺ຕາ ວາ ອເນໂຊ. ສນ຺ຕິມາຣພ຺ຠາຕິ ອນຸປາທິເສສໍ ນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ປຏິຈ຺ຈ ສນ຺ຘາຍ. ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຈກ຺ຂູຫິ ຈກ຺ຂຸມາ. ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານຜລສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣເມວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕຕິ.

ອສລ຺ລີເນນາຕິ ອລີເນນ ອສໍກຸຏິເຕນ ສຸວິກສິເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ. ເວທນໍ ອຊ຺ຌວາສຍີຕິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມາຣຓນ຺ຕິກໍ ເວທນໍ ອຘິວາເສສິ, ນ ເວທນານຸວຕ຺ຕີ ຫຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສມ຺ປຣິວຕ຺ຕິ. ປຊ຺ໂຊຕສ຺ເສວ ນິພ຺ພານໍ, ວິໂມກ຺ໂຂ ເຈຕໂສ ອຫູຕິ ຍຖາ ເຕລຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ, ວຏ຺ຏິຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຈ ປຊ຺ຊລນ຺ໂຕ ປຊ຺ໂຊໂຕ ປທີໂປ ເຕສໍ ປຣິກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາຍຕິ. ນິພ຺ພຸໂຕ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອທສ຺ສນເມວ ຄຈ຺ຉຕິ; ເອວໍ ກິເລສາຠິສງ຺ຂາເຣ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຂນ຺ຘສນ຺ຕາໂນ ເຕສໍ ປຣິກ຺ຂເຍ ນິພ຺ພາຍຕິ, ນິພ຺ພຸໂຕ ຈ ກຕ຺ຖຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອທສ຺ສນເມວ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ພນ຺ຕິ ຘີຣາ ຍຖາຍໍ ປທີໂປ’’ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໑໕), ‘‘ອຈ຺ຈີ ຍຖາ ວາຕເວເຄນ ຂິຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໑໐໘໐) ຈ ອາທິ.

ເອເຕຕິ ປຣິນິພ຺ພານກ຺ຂເຓ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕາເນ ປວຕ຺ຕມານານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຉິມກາ ຕໂຕ ປຣໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຠາວໂຕ. ທານີຕິ ເອຕຣຫິ. ຜສ຺ສປຎ຺ຈມາຕິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມການໍ ຘມ຺ມານໍ ປາກຏຠາວໂຕ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຖາຍມ຺ປິ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມກາວ ອາທິໂຕ ວຸຕ຺ຕາ. ອຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາຕິ ສຫ ນິສ຺ສເຍນ ອຎ຺ເຎ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຘມ຺ມາ, ນ ປຣິນິພ຺ພານຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ. ນນຸ ເຕປິ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ເຕວາຕິ? ສຈ຺ຈໍ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອາສງ຺ກາຠາວໂຕ ປນ ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ. ‘‘ອິຕເຣ ປນ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ວິຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສິຍາ ອາສງ຺ກາຕິ ຕທາສງ຺ການິວຕ຺ຕນຕ຺ຖໍ ‘‘ນາຎ຺ເຎ ຘມ຺ມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນາວາໂສ, ເທວກາຍສ຺ມິ ຊາລິນີຕິ, ເອຕ຺ຖ ຊາລິນີຕິ ເທວຕໍ ອາລປຕິ, ເທວເຕ ເທວກາຍສ຺ມິໍ ເທວສມູເຫ ອຸປປຊ຺ຊນວເສນ ປຸນ ອາວາໂສ ອາວສນໍ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ວິກ຺ຂີໂຓ’’ຕິອາທິນາ. ສາ ກິຣ ເທວຕາ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ເຖຣສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ເຖຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ ວຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມສິເນເຫນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປຓິເຘຫິ, ຍຕ຺ຖ ເຕ ວຸສິຕໍ ປຸເຣ’’ຕິ ເທວູປປຕ຺ຕິໍ ຍາຈິ. ອຖ ‘‘ທານິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິອາທິນາ ເຖໂຣ ຕສ຺ສາ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຕາ ວິຫຕາສາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

ອຖ ເຖໂຣ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂຸໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ເອວ ສຫສ຺ສຘາ ສຫສ຺ສປ຺ປກາໂຣ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິປເຠໂທ, ໂລໂກ ສພ຺ຣຫ຺ມກປ຺ໂປ ສຫພ຺ຣຫ຺ມໂລໂກ, ສໍວິທິໂຕ ສມ຺ມເທວ ວິທິໂຕ ຎາໂຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຕ, ເອວໍ ອິທ຺ຘິຄຸເຓ ອິທ຺ຘິສມ຺ປທາຍ ຈຸຕູປປາເຕ ຈ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຸປຄຕກາເລ ເທວຕາ ປສ຺ສຕິ, ນ ຕສ຺ສ ເທວຕານໍ ທສ຺ສເນ ປຣິຫານີຕິ. ເຖເຣນ ກິຣ ຊາລິນິຍາ ເທວຕາຍ ປຏິວຈນທານວເສນ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານີ’’ຕິ ຄາຖາຍ ວຸຕ຺ຕາຍ ຠິກ຺ຂູ ຊາລິນິໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຖໂຣ ຘມ຺ມາລປນວເສນ ກິຎ຺ຈິ ອາລປຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສຸໍ. ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ຍສ຺ສ ມຸຫຸຕ຺ເຕນາ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ອນ຺ນຠາໂຣ ປຸເຣຕິ ເອວໍນາໂມ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ. ຆາສຫາຣໂກຕິ ຆາສມຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຠຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນໂກ. ສມຓນ຺ຕິ ສມິຕປາປໍ. ປຏິປາເທສິນ຺ຕິ ປຏິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ປາທາສິໍ, ປສາເທນ ອຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຣທານໍ ອທາສິນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຸປຣິຏ຺ຐນ຺ຕິ ເອວໍນາມກໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ. ຍສສ຺ສິນນ຺ຕິ ກິຕ຺ຕິມນ຺ຕໍ ປຕ຺ຖຏຍສໍ. ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຍາວ ຈຣິມຕ຺ຕຠາວາ ອຸຬາຣສມ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ໂສມ຺ຫິ ສກ຺ຍກຸເລ ຊາໂຕ’’ຕິອາທິ.

ອິໂຕ ສຕ຺ຕາຕິ ອິໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ທິພ຺ເພນ ອາຘິປຈ຺ເຈນ ສຕ຺ຕ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕາຕິ ຕໂຕ ເທວໂລກໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຠາເວນ ສຕ຺ຕ. ສໍສາຣານິ ຈຕຸທ຺ທສາຕິ ຈຕຸທ຺ທສ ຠວນ຺ຕຣສໍສຣຓານິ. ນິວາສມຠິຊານິສ຺ສນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອຎ຺ຎາສິໍ. ເທວໂລເກ ຐິໂຕ ຕທາຕິ ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ, ອປິ ຈ ໂຂ ຍທາ ອິໂຕ ອນນ຺ຕຣາຕີເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ເທວໂລເກ ຐິໂຕ, ຕທາ ອຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕນາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຈຸຕູປປາຕຎາຓານໍ ອຘິຄຕາກາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ສມາຘິມ຺ຫີຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານສມາຘິມ຺ຫິ. ໂສ ຫິ ປີຕິຜຣຓຕາ, ສຸຂຜຣຓຕາ, ເຈໂຕຜຣຓຕາ, ອາໂລກຜຣຓຕາ, ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈງ຺ຄິໂກ ສມາຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສນ຺ເຕຕິ ປຏິປກ຺ຂວູປສເມນ ອງ຺ຄສນ຺ຕຕາຍ ຈ ສນ຺ເຕ. ເອໂກທິຠາວິເຕຕິ ເອໂກທິຠາວຄເຕ, ສຸຈິຓ຺ເຓ ວສີຠາວປ຺ປຕ຺ເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິລທ຺ຘມ຺ຫີຕິ ກິເລສານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິຍາ ລທ຺ເຘ. ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ວິສຸຊ຺ຌິ ເມຕິ ເອວໍວິເຘ ສມາຘິມ຺ຫິ ສມ຺ປາທິເຕ ມຍ຺ຫໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓໍ ວິສຸຊ຺ຌິ, ເອກາທສຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິສຸທ຺ຘໍ ອໂຫສິ.

ຈຸຕູປປາຕໍ ຊານາມີຕິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຊານາມິ, ຊານນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ອມຸມ຺ຫາ ໂລກມ຺ຫາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຘູປປນ຺ນາ, ອິມມ຺ຫາ ຈ ໂລກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຸມ຺ຫິ ໂລເກ ອຸປປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕານໍ ອາຄຕິໍ ຄຕິຎ຺ຈ ຊານາມິ, ຊານນ຺ໂຕ ເອວ ຈ ເນສໍ ອິຕ຺ຖຠາວໍ ມນຸສ຺ສຠາວໍ ຕໂຕ ອຎ຺ຎຖາຠາວໍ ອຎ຺ຎຖາຕິຣຈ຺ຉານຠາວຎ຺ຈ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ຊານາມິ. ຕຍິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ສມາຘິມ຺ຫິ ສມ຺ປາທິເຕ ເອວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຌາເນ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ຐິໂຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈງ຺ຄິເກ ຌາເນ ຐິໂຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເອວໍ ຊານາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕປ຺ປສງ຺ເຄນ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສິຕມ຺ປິ ຕຕິຍວິຊ຺ຊໍ ສຫ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຣິຈິຓ຺ໂຓ ມຍາ ສຕ຺ຖາ’’ຕິອາທິນາ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວຊ຺ຊີນໍ ເວຬຸວຄາເມຕິ ວຊ຺ຊິຣຏ຺ຐສ຺ສ ເວຬຸວຄາເມ, ວຊ຺ຊິຣຏ຺ເຐ ຍຕ຺ຖ ປຈ຺ຉິມວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ ເວຬຸວຄາເມ. ເຫຏ຺ຐໂຕ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ມິນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ເວຬຸຄຸມ຺ພສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ. ນິພ຺ພາຍິສ຺ສນ຺ຕິ ນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນຸຣຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.