໑໖. ວີສຕິນິປາໂຕ

໑. ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ວີສຕິນິປາເຕ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອປຣສ຺ສ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ມຫາທານານິ ປວຕ຺ເຕສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອາຍສ຺ມໂຕ ສໍກິຈ຺ຈຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠຄິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມາຕຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາມເຓຣຠູມິຍໍເຍວ ຐິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔.໘໔-໘໘) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ອຕ຺ຖທສ຺ສີນຣຸຕ຺ຕເມ;

ອຸປຏ຺ຐຫິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

‘‘ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ອຸຊຸຠູຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ອຸຈ຺ຉຸນາ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ, ໂຠເຊສິໍ ສງ຺ຆມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖມານຸສໍ;

ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ອຠິໂຠມິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອຸຈ຺ຉຸທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ‘‘ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ມໍສປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ສມາຄຈ຺ຉິ. ໂຈຣາ ຈ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ ‘‘ເທວຕາຍ ພລິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ໂຈເຣຫິ ຄຫິໂຕປິ ອຠີໂຕ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ ວິປ຺ປສນ຺ນມຸໂຂວ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຈຣຄາມຓິອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ປສໍສນ຺ໂຕ –

໗໐໕. ‘‘ຍຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ຘນຕ຺ຖໍ ວາ, ເຍ ຫນາມ ມຍໍ ປຸເຣ;

ອວເສສໍ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ເວຘນ຺ຕິ ວິລປນ຺ຕິ ຈ.

໗໐໖. ‘‘ຕສ຺ສ ເຕ ນຕ຺ຖິ ຠີຕຕ຺ຕໍ, ຠິຍ຺ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕິ;

ກສ຺ມາ ນ ປຣິເທເວສິ, ເອວຣູເປ ມຫພ຺ຠເຍ’’ຕິ. – ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຊນຕ຺ຖໍ ເທວຕານໍ ພລິກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ວາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາປເຕຍ຺ຍຫຣຓຕ຺ຖໍ. ເຍ ຫນາມ ມຍໍ ປຸເຣຕິ ເຍ ສຕ຺ເຕ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ຫນິມ຺ຫ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ອວເສຕິ ອວເສ ອເສຣິເກ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ. ‘‘ອວເສສນ຺ຕິ’’ປິ ປຐນ຺ຕິ. ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິເຕສຸ ຕໍ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານໍ; ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ມຣຓຠຍໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ເຕ ເວຘນ຺ຕິ ວິລປນ຺ຕິ,ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາເສນ ເວຘນ຺ຕິ, ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ທສ຺ສາມ, ທາສາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິກໍ ວທນ຺ຕາ ວິລປນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ເຕຕິ ໂຍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫຫິ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸກາເມຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກຫິ ສນ຺ຕຊ຺ຊິໂຕ, ຕສ຺ສ ເຕ. ຠີຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠີຕຠາໂວ, ຠຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິຍ຺ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕີຕິ ປກຕິວຓ຺ຓໂຕ ອຸປຣິປິ ເຕ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕິ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ຕທາ ‘‘ສເຈ ອິເມ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອິທາເນວາຫໍ ອນຸປາທາຍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ວິຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເອວຣູເປ ມຫພ຺ຠເຍຕິ ເອທິເສ ມຫຕິ ມຣຓຠເຍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

ອິທານິ ເຖໂຣ ໂຈຣຄາມຓິສ຺ສ ປຏິວຈນທານມຸເຂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

໗໐໗. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ຄາມຓິ;

ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພ, ຂີຓສໍໂຍຊນສ຺ສ ເວ.

໗໐໘. ‘‘ຂີຓາຍ ຠວເນຕ຺ຕິຍາ, ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຍຖາຕເຖ;

ນ ຠຍໍ ມຣເຓ ໂຫຕິ, ຠາຣນິກ຺ເຂປເນ ຍຖາ.

໗໐໙. ‘‘ສຸຈິຓ຺ຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເມ, ມຄ຺ໂຄ ຈາປິ ສຸຠາວິໂຕ;

ມຣເຓ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຣຄານມິວ ສງ຺ຂເຍ.

໗໑໐. ‘‘ສຸຈິຓ຺ຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເມ, ມຄ຺ໂຄ ຈາປິ ສຸຠາວິໂຕ;

ນິຣສ຺ສາທາ ຠວາ ທິຏ຺ຐາ, ວິສໍ ປິຕ຺ວາວ ຉຑ຺ຑິຕໍ.

໗໑໑. ‘‘ປາຣຄູ ອນຸປາທາໂນ, ກຕກິຈ຺ໂຈ ອນາສໂວ;

ຕຸຏ຺ໂຐ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ໂຫຕິ, ມຸຕ຺ໂຕ ອາຆາຕນາ ຍຖາ.

໗໑໒. ‘‘ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຕ຺ຖິໂກ;

ອາທິຕ຺ຕາວ ຆຣາ ມຸຕ຺ໂຕ, ມຣຓສ຺ມິໍ ນ ໂສຈຕິ.

໗໑໓. ‘‘ຍທຕ຺ຖິ ສງ຺ຄຕໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠໂວ ວາ ຍຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ;

ສພ຺ພໍ ອນິສ຺ສຣໍ ເອຕໍ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ.

໗໑໔. ‘‘ໂຍ ຕໍ ຕຖາ ປຊານາຕິ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ຠວໍ ກິຎ຺ຈິ, ສຸຕຕ຺ຕໍວ ອໂຍຄຸຬໍ.

໗໑໕. ‘‘ນ ເມ ໂຫຕິ ‘ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ ເມ;

ສງ຺ຂາຣາ ວິຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາ.

໗໑໖. ‘‘ສຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທໍ, ສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕິໍ;

ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ, ນ ຠຍໍ ໂຫຕິ ຄາມຓິ.

໗໑໗. ‘‘ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ໂລກໍ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ;

ມມຕ຺ຕໍ ໂສ ອສໍວິນ຺ທໍ, ‘ນຕ຺ຖິ ເມ’ຕິ ນ ໂສຈຕິ.

໗໑໘. ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ ສຣີເຣນ, ຠເວນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກ;

ໂສຍໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ກາໂຍ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ນ ຠວິສ຺ສຕິ.

໗໑໙. ‘‘ຍໍ ໂວ ກິຈ຺ຈໍ ສຣີເຣນ, ຕໍ ກໂຣຖ ຍທິຈ຺ຉຖ;

ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕຕ຺ຖ, ໂທໂສ ເປມຎ຺ຈ ເຫຫິຕີ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

໗໒໐. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ;

ສຕ຺ຖານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວານ, ມາຓວາ ເອຕທພ຺ຣວຸ’’ນ຺ຕິ. –

ອຍໍ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕຄາຖາ. ອິໂຕ ອປຣາ ຕິສ຺ໂສ ໂຈຣານໍ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ວຈນປຏິວຈນຄາຖາ –

໗໒໑. ‘‘ກິໍ ຠທນ຺ເຕ ກຣິຕ຺ວານ, ໂກ ວາ ອາຈຣິໂຍ ຕວ;

ກສ຺ສ ສາສນມາຄມ຺ມ, ລພ຺ຠເຕ ຕໍ ອໂສກຕາ.

໗໒໒. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ຊິໂນ ອາຈຣິໂຍ ມມ;

ມຫາກາຣຸຓິໂກ ສຕ຺ຖາ, ສພ຺ພໂລກຕິກິຈ຺ຉໂກ.

໗໒໓. ‘‘ເຕນາຍໍ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຂຍຄາມີ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ຕສ຺ສ ສາສນມາຄມ຺ມ, ລພ຺ຠເຕ ຕໍ ອໂສກຕາ.

໗໒໔. ‘‘ສຸຕ຺ວານ ໂຈຣາ ອິສິໂນ ສຸຠາສິຕໍ, ນິກ຺ຂິປ຺ປ ສຕ຺ຖານິ ຈ ອາວຸຘານິ ຈ;

ຕມ຺ຫາ ຈ ກມ຺ມາ ວິຣມິໍສຸ ເອເກ, ເອເກ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊມໂຣຈຍິໍສຸ.

໗໒໕. ‘‘ເຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸຄຕສ຺ສ ສາສເນ, ຠາເວຕ຺ວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄພລານິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ ກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ຜຸສິໍສຸ ນິພ຺ພານປທໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາປິ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕຄາຖາ.

ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນເປກ຺ຂສ຺ສ, ຄາມຓີຕິ ຄາມຓິ, ອເປກ຺ຂາຍ, ຕຓ຺ຫາຍ, ອຠາເວນ ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ມາທິສສ຺ສ, ໂລຫິຕສຠາໂວ ປຸພ຺ໂພ ວິຍ, ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນຕ຺ຖິ, ໂທມນສ຺ສາຠາວາປເທເສນ ຠຍາຠາວໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພ’’ຕິ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພຕິ ຂີຓສໍໂຍຊນສ຺ສ ອຣຫໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ມຫາຠຍາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ສພ຺ເພປິ ຠຍາ ເອກໍເສນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ອຕີຕາ, ອປຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຍຖາຕເຖຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍຠາວນາວເສນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຍຖາຠູຕໍ ທິຏ຺ເຐ. ມຣເຓຕິ ມຣຓເຫຕຸ. ຠາຣນິກ຺ເຂປເນ ຍຖາຕິ ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສີເສ ຐິເຕນ ມຫຕາ ຄຣຸຠາເຣນ ສໍສີທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂປເນ, ອປນຍເນ ນ ຠາຍຕິ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ຠາຣຫາໂຣ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ຠາຣາທານໍ ທຸຂໍ ໂລເກ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒);

ສຸຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ຕໂຕ ເອວ ມຄ຺ໂຄ ຈາປິ ສຸຠາວິໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ ສມ຺ມເທວ ຠາວິໂຕ. ໂຣຄານມິວ ສງ຺ຂເຍຕິ ຍຖາ ພຫູຫິ ໂຣເຄຫິ ອຠິຠູຕສ຺ສ ອາຕຸຣສ຺ສ ໂຣຄານໍ ສງ຺ຂເຍ ປີຕິໂສມນສ຺ສເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຂນ຺ຘໂຣຄສງ຺ຂເຍ ມຣເຓ ມາທິສສ຺ສ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ.

ນິຣສ຺ສາທາ ຠວາ ທິຏ຺ຐາຕິ ຕີຫິ ທຸກ຺ຂຕາຫິ ອຠິຠູຕາ, ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕາ, ຕໂຍ ຠວາ ນິຣສ຺ສາທາ, ອສ຺ສາທຣຫິຕາ, ມຍາ ທິຏ຺ຐາ. ວິສໍ ປິຕ຺ວາວ ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ປມາທວເສນ ວິສໍ ປິວິຕ຺ວາ ຕາທິເສນ ປໂຍເຄນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ວິຍ ມຣເຓ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸຕ຺ໂຕ ອາຆາຕນາ ຍຖາຕິ ຍຖາ ໂຈເຣຫິ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ອາຆາຕນໍ ນີໂຕ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຕໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສໍສາຣປາຣໍ, ນິພ຺ພານໍ, ຄຕຕ຺ຕາ ປາຣຄູ, ຈຕູຫິປິ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທາໂນ, ປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຕຕ຺ຕາ ກຕກິຈ຺ໂຈ ກາມາສວາທີຫິ ອນາສໂວ, ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອາຍຸກ຺ຂຍເຫຕຸ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂສມນສ຺ສິໂກ ໂຫຕິ.

ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ຘມ຺ມຕນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສຠາວໍ. ອຣຫຕ຺ເຕ ສິທ຺ເຘ ສິຊ຺ຌນເຫຕຸ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິຠາວໍ. ສພ຺ພໂລເກຕິ ສພ຺ພໂລກສ຺ມິມ຺ປິ, ທີຆາຍຸກສຸຂພຫຸລຕາທິວເສນ ສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ໂລເກ. ອນຕ຺ຖິໂກຕິ, ອນເປກ຺ໂຂ. ອາທິຕ຺ຕາວ ຆຣາ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທິຕ຺ຕໂຕ ປຊ຺ຊລິຕໂຕ ເຄຫໂຕ ນິສ຺ສໂຏ, ຕໂຕ ນິສ຺ສຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ນ ໂສຈຕິ, ເອວໍ ຂີຓາສໂວ ມຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ນ ໂສຈຕິ.

ຍທຕ຺ຖິ ສງ຺ຄຕໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຕ຺ຖິ, ວິຊ຺ຊຕິ, ອຸປລພ຺ຠຕິ ສງ຺ຄຕໍ, ສຕ຺ເຕຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວາ ສມາຄໂມ, ສໂມຘານໍ. ‘‘ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ກຕໍ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠໂວ ວາ ຍຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ໂຍ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ພໍ ອນິສ຺ສຣໍ ເອຕນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ອິສ຺ສຣຣຫິຕໍ, ນ ເອຕ຺ຖ ເກນຈິ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ. ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນິສ຺ສຣໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຊານນ຺ໂຕ ມຣຓສ຺ມິໍ ນ ໂສຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ຠວໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ໂຍ ອຣິຍສາວໂກ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໒໗໗) ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ, ຕຖາ ຕໍ ຠວຕ຺ຕຍໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຊານາຕິ. ໂສ ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສຸຂກາໂມ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ຫຕ຺ເຖນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ກິຎ຺ຈິ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຠວໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ເມ ໂຫຕິ ‘‘ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຫໍ ອີທິໂສ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ນ ເມ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມເທວ ອຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ຈ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ ເມຕິ ຕໂຕ ເອວ ‘‘ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຫໍ ເອທິໂສ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສໍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ເມ ນ ໂຫຕິ. ສງ຺ຂາຣາ ວິຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປນ ໂຫຕິ ‘‘ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານາ ສງ຺ຂາຣາວ, ນ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ, ເຕ ຈ ໂຂ ວິຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາຕິ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ມາທິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ກາ ນາມ ປຣິເທວນາ.

ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ, ອຕ຺ຕສາເຣນ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ. ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຂາຣາທິຘມ຺ມມຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ. ສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ ກິເລສກມ຺ມວິປາກປ຺ປເຠທສງ຺ຂາຣປພນ຺ຘໍ. ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ຕສ຺ສ.

ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ໂລກນ຺ຕິ ຍຖາ ອຣຎ຺ເຎ ອປຣິຄ຺ຄເຫ ຕິຓກຏ຺ເຐ ເກນຈິ ຄຍ຺ຫມາເນ ອປຣສ຺ສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ອຍໍ ຄຓ຺ຫຕີ’’ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ອສາມິກຕາຍ ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ມມຕ຺ຕໍ ອສໍວິນ຺ທໍ ອສໍວິນ຺ທນ຺ໂຕ ອລຠນ຺ໂຕ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເມຕິ ‘‘ອຫຸ ວຕ ໂສຫໍ, ຕໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ໂສຈຕິ.

ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ ສຣີເຣນາຕິ ອສາຣເກນ ອຠິນຸເທນ ທຸກ຺ເຂນ ອກຕຎ຺ຎຸນາ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລສຠາເວນ ອິມິນາ ກາເຍນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ ອິມໍ ກາຍໍ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ເອວໍ ຕິຏ຺ຐາມິ. ຠເວນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກຕິ ສພ຺ເພນປິ ຠເວນ ອນຕ຺ຖິໂກ ອມ຺ຫິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຠວໍ ປຕ຺ເຖມິ. ໂສຍໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ກາໂຍຕິ ອຍໍ ມມ ກາໂຍ ອິທານິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປໂຍເຄນ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ອຎ຺ໂຎ ຈ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ ມຍ຺ຫໍ ອາຍຕິໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ.

ຍໍ ໂວ ກິຈ຺ຈໍ ສຣີເຣນາຕິ ຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ສຣີເຣນ ປໂຍຊນໍ, ຕໍ ກໂຣຖ ຍທິຈ຺ຉຖ, ອິຈ຺ຉຖ ເຈ. ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ, ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຍຖິຈ຺ຉິຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣຓເຫຕຸ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈ ອກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈ. ໂທໂສ ເປມຎ຺ຈ ເຫຫິຕີຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຏິໂຆ ອນຸນໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠເວ ອເປກ຺ຂາຍ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ປຏິຆານຸນເຍສຸ ອສນ຺ເຕສຸປິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ຍຖາຘິຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ສາຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ມຣເຓ ຠຍາຠາວາທິທີປກໍ, ຕໂຕ ເອວ ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ. ມາຓວາຕິ ໂຈຣາ. ໂຈຣາ ຫິ ‘‘ມາຓວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ມາຓເວຫິ ສຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຕກມ຺ເມຫິ ອກຕກມ຺ເມຫິປີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ວິຍ.

ກິໍ ຠທນ຺ເຕ ກຣິຕ຺ວານາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ນາມ ຕໂປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ໂກ ວາ ຕວ ອາຈຣິໂຍ ກສ຺ສ ສາສນໍ, ໂອວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ອໂສກຕາ ມຣຓກາເລ ໂສກາຠາໂວ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອພ຺ຣວຸໍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກເຖສຸໍ, ຠາສິໍສຸ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ເຕສໍ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ປໂຣປເທເສນ ວິນາ ສພ຺ພປກາເຣນ ສພ຺ພຘມ຺ມາວໂພຘນສມຕ຺ຖສ຺ສ ອາກງ຺ຂາປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິໂນ ອນາວຣຓຎາຓສ຺ສ ອຘິຄເມນ ອຕີຕາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ. ເຕເນວ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ. ຍມ຺ຫິ ອນາວຣຓຎາຓໍ, ຕເທວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ນຕ຺ເຖວ ອສາຘາຣຓຎາຓປາຬິຍາ ວິໂຣໂຘ ວິສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຸເຂນ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອກສ຺ເສວ ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກວຓ຺ຓນາຍໍ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໓໘) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ມາຣານໍ ວິຊຍໂຕ ຊິໂນ, ຫີນາທິວິຠາຄຠິນ຺ເນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຘິມຸຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ມຫຕິຍາ ກຣຸຓາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາກາຣຸຓິໂກ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາ, ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ກິເລສໂຣຄຕິກິຈ຺ຉນໂຕ ສພ຺ພໂລກຕິກິຈ຺ຉໂກ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອາຈຣິໂຍ ມມາຕິ ໂຍຊນາ. ຂຍຄາມີຕິ ນິພ຺ພານຄາມີ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ສຕ຺ຖຸ ສາສນສ຺ສ ຈ ຄຸເຓ ປກາສິເຕ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ເອກຈ຺ເຈ ໂຈຣາ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປເວເທສຸໍ. ຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ‘‘ສຸຕ຺ວານ ໂຈຣາ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອິສິໂນຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ເອສນຏ຺ເຐນ ອິສິໂນ, ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ນິກ຺ຂິປ຺ປາຕິ ປຫາຍ. ສຕ຺ຖານິ ຈ ອາວຸຘານິ ຈາຕິ ອສິອາທິສຕ຺ຖານິ ເຈວ ຘນຸກລາປາທິອາວຸຘານິ ຈ. ຕມ຺ຫາ ຈ ກມ຺ມາຕິ ຕໂຕ ໂຈຣກມ຺ມໂຕ.

ເຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸຄຕສ຺ສ ສາສເນຕິ ເຕ ໂຈຣາ ໂສຠນຄມນຕາທີຫິ ສຸຄຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ຠາວນາວິເສສາຘິຄຕາຍ ໂອທຄ຺ຍລກ຺ຂຓາຍ ປີຕິຍາ ສມນ຺ນາຄເມນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ. ສຸມນາຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ. ກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ຜຸສິໍສູຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍສຸ. ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ໂຈເຣ ນິພ຺ພິເສວເນ ກຕ຺ວາ, ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕ຺ວາ, ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ອກາສິ. ອຖ ເຕສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ເຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ…ເປ… ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ປາຣາປຣິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສມຓສ຺ສ ອຫຸ ຈິນ຺ຕາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ປາຣາປຣິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ປາຣາປຣິໂຍຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ. ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາກາເລ ເຊຕວນວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໔໕໓) ເທເສສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕທຕ຺ຖມນຸຈິນ຺ເຕສິ. ຍຖາ ປນ ອນຸຈິນ຺ເຕສິ, ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ຄາຖາສຸ ເອວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂສ ຕຖາ ອນຸວິຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຍຕນມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ. ອປຣຠາເຄ ອຕ຺ຕນາ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

໗໒໖. ‘‘ສມຓສ຺ສ ອຫຸ ຈິນ຺ຕາ, ປາຣາປຣິຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ເອກກສ຺ສ ນິສິນ຺ນສ຺ສ, ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສ ຌາຍິໂນ.

໗໒໗. ‘‘ກິມານຸປຸພ຺ພໍ ປຸຣິໂສ, ກິໍ ວຕໍ ກິໍ ສມາຈາຣໍ;

ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈກາຣີສ຺ສ, ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐເຍ.

໗໒໘. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານໍ, ຫິຕາຍ ອຫິຕາຍ ຈ;

ອຣກ຺ຂິຕານິ ອຫິຕາຍ, ຣກ຺ຂິຕານິ ຫິຕາຍ ຈ.

໗໒໙. ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍາເນວ ສາຣກ຺ຂໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ໂຄປຍໍ;

ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈກາຣີສ຺ສ, ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐເຍ.

໗໓໐. ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຈ ຣູເປສຸ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນິວາຣຍໍ;

ອນາທີນວທສ຺ສາວີ, ໂສ ທຸກ຺ຂາ ນ ຫິ ມຸຈ຺ຈຕິ.

໗໓໑. ‘‘ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຈ ສທ຺ເທສຸ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນິວາຣຍໍ;

ອນາທີນວທສ຺ສາວີ, ໂສ ທຸກ຺ຂາ ນ ຫິ ມຸຈ຺ຈຕິ.

໗໓໒. ‘‘ອນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ, ຄນ຺ເຘ ເຈ ປຏິເສວຕິ;

ນ ໂສ ມຸຈ຺ຈຕິ ທຸກ຺ຂມ຺ຫາ, ຄນ຺ເຘສຸ ອຘິມຸຈ຺ຉິໂຕ.

໗໓໓. ‘‘ອມ຺ພິລໍ ມຘຸຣຄ຺ຄຎ຺ຈ, ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄມນຸສ຺ສຣໍ;

ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຄຘິໂຕ, ຫທຍໍ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

໗໓໔. ‘‘ສຸຠານ຺ຍປ຺ປຏິກູລານິ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານິ ອນຸສ຺ສຣໍ;

ຣຕ຺ໂຕ ຣາຄາຘິກຣຓໍ, ວິວິຘໍ ວິນ຺ທເຕ ທຸຂໍ.

໗໓໕. ‘‘ມນໍ ເຈເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ໂຍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ;

ຕໂຕ ນໍ ທຸກ຺ຂມນ຺ເວຕິ, ສພ຺ເພເຫເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ.

໗໓໖. ‘‘ປຸພ຺ພໂລຫິຕສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ, ພຫຸສ຺ສ ກຸຓປສ຺ສ ຈ;

ນຣວີຣກຕໍ ວຄ຺ຄຸໍ, ສມຸຄ຺ຄມິວ ຈິຕ຺ຕິຕໍ.

໗໓໗. ‘‘ກຏຸກໍ ມຘຸຣສ຺ສາທໍ, ປິຍນິພນ຺ຘນໍ ທຸຂໍ;

ຂຸຣໍວ ມຘຸນາ ລິຕ຺ຕໍ, ອຸລ຺ລິຫໍ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ.

໗໓໘. ‘‘ອິຕ຺ຖິຣູເປ ອິຕ຺ຖິສເຣ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພປິ ຈ ອິຕ຺ຖິຍາ;

ອິຕ຺ຖິຄນ຺ເຘສຸ ສາຣຕ຺ໂຕ, ວິວິຘໍ ວິນ຺ທເຕ ທຸຂໍ.

໗໓໙. ‘‘ອິຕ຺ຖິໂສຕານິ ສພ຺ພານິ, ສນ຺ທນ຺ຕິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈສຸ;

ເຕສມາວຣຓໍ ກາຕຸໍ, ໂຍ ສກ຺ໂກຕິ ວີຣິຍວາ.

໗໔໐. ‘‘ໂສ ອຕ຺ຖວາ ໂສ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂສ ທກ຺ໂຂ ໂສ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ກເຣຍ຺ຍ ຣມມາໂນປິ, ກິຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖສໍຫິຕໍ.

໗໔໑. ‘‘ອໂຖ ສີທຕິ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ, ວຊ຺ເຊ ກິຈ຺ຈໍ ນິຣຕ຺ຖກໍ;

ນ ຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓ.

໗໔໒. ‘‘ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ, ຍາ ຈ ຘມ຺ມຄຕາ ຣຕິ;

ຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຖ, ສາ ຫິ ເວ ອຸຕ຺ຕມາ ຣຕິ.

໗໔໓. ‘‘ອຸຈ຺ຈາວເຈຫຸປາເຍຫິ, ປເຣສມຠິຊິຄີສຕິ;

ຫນ຺ຕ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ອຖ ໂສຈຍິຕ຺ວາ, ອາໂລປຕິ ສາຫສາ ໂຍ ປເຣສໍ.

໗໔໔. ‘‘ຕຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຓິຍາ ອາຓິໍ, ນິຫນ຺ຕິ ພລວາ ຍຖາ;

ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິນ຺ທ຺ຣິເຍເຫວ, ນິຫນ຺ຕິ ກຸສໂລ ຕຖາ.

໗໔໕. ‘‘ສທ຺ຘໍ ວີຣິຍໍ ສມາຘິຎ຺ຈ, ສຕິປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍໍ;

ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈຫິ ຫນ຺ຕ຺ວານ, ອນີໂຆ ຍາຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ.

໗໔໖. ‘‘ໂສ ອຕ຺ຖວາ ໂສ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ກຕ຺ວາ ວາກ຺ຍານຸສາສນິໍ;

ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ, ໂສ ນໂຣ ສຸຂເມຘຕີ’’ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສມຓສ຺ສາຕິ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ. ອຫູຕິ ອໂຫສິ. ຈິນ຺ຕາຕິ ຘມ຺ມຈິນ຺ຕາ ຘມ຺ມວິຈາຣຓາ. ປາຣາປຣິຍສ຺ສາຕິ ປາຣາປຣໂຄຕ຺ຕສ຺ສ. ‘‘ປາຣາຈຣິຍສ຺ສາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸໂນຕິ ສໍສາເຣ ຠຍໍ ອິກ຺ຂນສີລສ຺ສ. ເອກກສ຺ສາຕິ ອສຫາຍສ຺ສ, ເອເຕນ ກາຍວິເວກໍ ທສ຺ເສຕິ. ປວິວິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປວິເວກເຫຕຸນາ ກິເລສານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠເນນ ວິເວກໍ ອາຣທ຺ຘສ຺ສ, ເອເຕນ ຈິຕ຺ຕວິເວກໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຌາຍິໂນ’’ຕິ. ຌາຍິໂນຕິ ຌາຍນສີລສ຺ສ, ໂຍນິໂສມນສິກາເຣສຸ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພເມຕໍ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ວທຕິ.

‘‘ກິມານຸປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຕໍ ຈິນ຺ຕນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍໍ ຕາວ ກິມານຸປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອນຸປຸພ຺ພໍ ອນຸກ຺ກໂມ, ອນຸປຸພ຺ພເມວ ວກ຺ຂມາເນສຸ ວຕສມາຈາເຣສຸ ໂກ ອນຸກ຺ກໂມ, ເກນ ອນຸກ຺ກເມນ ເຕ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິໂສ ກິໍ ວຕໍ ກິໍ ສມາຈາຣນ຺ຕິ ອຕ຺ຖກາໂມ ປຸຣິໂສ ສມາທິຍິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ‘‘ວຕ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ, ກີທິສໍ ສີລໍ ສມາຈາຣໍ, ສມາຈຣນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈກາຣີ ກຕ຺ຕພ຺ພກາຣີ ອສ຺ສ, ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ນ ຈ ວິເຫຐເຍ, ນ ພາເຘຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ນາມ ສມຓຘມ຺ໂມ, ສງ຺ເຂປໂຕ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາ, ຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ຕສ຺ສ ປຣວິເຫຐນາຍ ເລໂສປິ ນຕ຺ຖິ ຕາຍ ສຕິ ສມຓຠາວສ຺ເສວ ອຠາວໂຕ.

ຍຖາຫ ຠຄວາ – ‘‘ນ ຫິ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຣູປຆາຕີ, ນ ສມໂຓ ໂຫຕິ ປຣໍ ວິເຫຐຍນ຺ໂຕ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໑໘໔). ເອຕ຺ຖ ຈ ວຕຄ຺ຄຫເຓນ ວາຣິຕ຺ຕສີລໍ ຄຫິຕໍ, ສມາຈາຣຄ຺ຄຫເຓນ ສມາຈຣິຕພ຺ພໂຕ ຈາຣິຕ຺ຕສີເລນ ສທ຺ຘິໍ ຌານວິປສ຺ສນາທິ, ຕສ຺ມາ ວາຣິຕ຺ຕສີລໍ ປຘານໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວເຣ ສິທ຺ເຘ ສພ຺ພໍ ສີລໍ ສຸຣກ຺ຂິຕໍ, ສຸໂຄປິຕເມວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ຕາວ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຣກ຺ຂເຓ ຣກ຺ຂເຓ ຈ ອາທີນວານິສໍເສ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ, ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂາທີນິ ຉ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ຣກ຺ຂຓໂຍຄ຺ຍປຸຄ຺ຄລນິທສ຺ສນໍ. ຫິຕາຍາຕິ ອຕ຺ຖາຍ. ອຫິຕາຍາຕິ ອນຕ຺ຖາຍ. ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຈນເສໂສ. ກຖໍ ປນ ຕານິເຍວ ຫິຕາຍ ຈ ອຫິຕາຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຣກ຺ຂິຕານີ’’ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍສ຺ສ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ສຕິກວາເຏນ ອປິຫິຕານິ, ຕສ຺ສ ຣູປາທີສຸ ອຠິຊ຺ຌາທິປາປຘມ຺ມປວຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣຠາວໂຕ ອນຕ຺ຖາຍ ປິຫິຕານິ, ຕທຠາວໂຕ ອຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍາເນວ ສາຣກ຺ຂນ຺ຕິ ຍສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ ສີລສມ຺ປທໍ ປຣິປູເຣຕິ, ສີລສມ຺ປທາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ສມາຘິສມ຺ປທໍ ປຣິປູເຣຕິ, ສມາຘິສມ຺ປທາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ ປຎ຺ຎາສມ຺ປທໍ ປຣິປູເຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຣກ຺ຂາ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາວ ມູລນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍາເນວ ສາຣກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄເມນ ອາຣກ຺ເຂນ ສໍຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ເອວ ຕາວ ສມ຺ມເທວ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຍຖາ ອກຸສລໂຈຣາ ເຕຫິ ເຕຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ປວິສິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ກຸສລໍ ຠຓ຺ຑໍ ນ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ, ຕຖາ ຕານິ ປິທຫນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາຣກ຺ຂນ຺ຕິ ຈ ສໍ-ສທ຺ທສ຺ສ ສາຠາວໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ‘‘ສາຣາໂຄ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ‘‘ສໍຣກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ຈ ປາໂຐ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຈ ໂຄປຍນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ປຣິຍາຍວຈນໍ, ປຣິຍາຍວຈເນ ປໂຍຊນໍ ເນຕ຺ຕິອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈກາຣີສ຺ສາ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ‘‘ນ ຈ ກຎ຺ຈິ ວິເຫຐເຍ’’ຕິ ອິມິນາ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ, ອຸຠເຍນາປິ ວາ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິເມວ ທສ຺ເສຕິ ປຣາວິເຫຐນສ຺ສາປິ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ອຖ ວາ ປທທ຺ວເຍນປິ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເສກ຺ຂສ຺ສ ຈ ປຣຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຍາປິ ອຕ຺ຕຫິຕປຏິປຕ຺ຕິຠາວໂຕ.

ເອວໍ ຣກ຺ຂິຕານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຫິຕາຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ໂວທານປກ຺ຂໍ ສງ຺ເຂເປເນວ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ອຣກ຺ຂິຕານິ ອຫິຕາຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ປນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຈ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ເຈ ຣູເປສຸ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນິວາຣຍໍ. ອນາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ໂຍ ນີລປີຕາທິເຠເທສຸ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ຣູປາຍຕເນສຸ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຍຖາຣຸຈິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອນິວາຣຍໍ, ອນິວາຣຍນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ຕຖາປວຕ຺ຕິຍໍ ອາທີນວທສ຺ສາວີ ນ ໂຫຕິ ເຈ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ສມ຺ປຣາຍິກຎ຺ຈ ອາທີນວໍ ໂທສໍ ນ ປສ຺ສຕິ ເຈ. ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິວາຣເຍ ອນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ‘‘ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໙໕) ວຸຕ຺ຕວິຘິນາ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຐຕ຺ວາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ຣູປາຍຕເນ ປວຕ຺ຕມາໂນ ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ນາມ. ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ອນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ໂສ ທຸກ຺ຂາ ນ ຫິ ມຸຈ຺ຈຕີຕິ ໂສ ເອວຣູໂປ ປຸຄ຺ຄໂລ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈເຕວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອນິວາຣຓໍ ນາມ ຍຖາ ເຕນ ທ຺ວາເຣນ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ປາປຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສເວຍ຺ຍຸໍ, ຕຖາ ປວຕ຺ຕນໍ, ຕໍ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ສ ອນຸຏ຺ຐາປນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເສສິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຘິມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕຕຓ຺ຫາຍ ມຸຈ຺ຉໍ ອາປນ຺ໂນ. ອມ຺ພິລນ຺ຕິ ອມ຺ພິລຣສໍ. ມຘຸຣຄ຺ຄນ຺ຕິ ມຘຸຣຣສໂກຏ຺ຐາສໍ. ຕຖາ ຕິຕ຺ຕກຄ຺ຄໍ. ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ອສ຺ສາທວເສນ ຕໍ ຕໍ ຣສໍ ອນຸວິຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ. ຄນ຺ຖິໂຕຕິ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຣເສ ຄນ຺ຖິໂຕ ພນ຺ໂຘ. ‘‘ຄຘິໂຕ’’ຕິ ຈ ປຐນ຺ຕິ, ເຄຘໍ ອາປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຫທຍໍ ນາວພຸຊ຺ຌຕີຕິ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາທິກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ສາສນສ຺ສ ຫທຍໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມານໍ ສມ຺ມທ຺ທນຣສຕຓ຺ຫາຍ ຄຘິໂຕ ນາວພຸຊ຺ຌຕິ ນ ຊານາຕິ, ນ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸຠານີຕິ ສຸນ຺ທຣານິ. ອປ຺ປຏິກູລານີຕິ ມໂນຣມານິ, ອິຏ຺ຐານິ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານີຕິ ອຸປາທິຓ຺ຓານຸປາທິຓ຺ຓປ຺ປເຠເທ ຜສ຺ເສ. ຣຕ຺ໂຕຕິ ຣຊ຺ຊນສຠາເວນ ຣາເຄນ ຣຕ຺ໂຕ. ຣາຄາຘິກຣຓນ຺ຕິ ຣາຄເຫຕຸ. ວິວິຘໍ ວິນ຺ທເຕ ທຸຂນ຺ຕິ ຣາຄປຣິຬາຫາທິວເສນ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກຎ຺ຈ ນິຣຍສນ຺ຕາປາທິວເສນ ອຠິສມ຺ປຣາຍຎ຺ຈ ນານປ຺ປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ.

ມນໍ ເຈເຕຫີຕິ ມນຎ຺ຈ ເອເຕຫິ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີຫິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠເທຫິ ຈ. ນນ຺ຕິ ປຸຄ຺ຄລໍ. ສພ຺ເພຫີຕິ ສພ຺ເພຫິ ປຎ຺ຈຫິປິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ມນໍ, ມໂນທ຺ວາຣໍ, ເອເຕຫິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ຣູປາທີຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຘມ຺ມາຣມ຺ມຓປ຺ປເຠທໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ຕນກປາປກມ຺ມນິວາຣເຓນ ຣກ຺ຂິຕຸໍ, ໂຄປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕໂຕ ຕສ຺ສ ອຣກ຺ຂຓໂຕ ນໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ຕໍນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນ຺ເວຕິ, ອນຸຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ຈ ເອເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິປິ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີຫິ ຉຏ຺ຐາຣມ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ເພຫິປິ ອາຣມ຺ມຓປ຺ປຈ຺ຈຍຠູເຕຫິ ອນຸຄຈ຺ຉຕີຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ໂສຕິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຈ ອສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫິຠາວໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອນິວາຣຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ອິຕຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີຕິ ‘‘ຄນ຺ເຘ ເຈ ປຏິເສວຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖາປິ ຈ ຣສຕຓ຺ຫາ ຈ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຕຓ຺ຫາ ຈ ສຕ຺ຕານໍ ວິເສສໂຕ ພລວຕີຕິ ‘‘ຣສຕຓ຺ຫາຍ ຄຘິໂຕ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພານິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕຕິ’’ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອວໍ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຉຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ຉສຸປິ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອສໍວຣນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກທຸກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສ຺ວາຍມສໍວໂຣ ຍສ຺ມາ ສຣີຣສຠາວານວໂພເຘນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ສຣີຣສຠາວໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ‘‘ປຸພ຺ພໂລຫິຕສມ຺ປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສຣີຣໍ ນາເມຕໍ ປຸພ຺ເພນ ໂລຫິເຕນ ຈ ສມ຺ປຸຓ຺ຓໍ ຠຣິຕໍ ອຎ຺ເຎນ ຈ ປິຕ຺ຕເສມ຺ຫາທິນາ ພຫຸນາ ກຸຓເປນ, ຕຍິທໍ ນຣວີເຣນ ນເຣສຸ ເຉເກນ ສິປ຺ປາຈຣິເຍນ ກຕໍ ວຄ຺ຄຸ ມຏ຺ຐໍ ລາຂາປຣິກມ຺ມາທິນາ ຈິຕ຺ຕິຕໍ, ອນ຺ໂຕ ປນ ຄູຖາທິອສຸຈິຠຣິຕໍ ສມຸຄ຺ຄໍ ວິຍ ຉວິມຕ຺ຕມໂນຫຣໍ ພາລຊນສມ຺ໂມຫໍ ທຸກ຺ຂສຠາວຕາຍ ນິຣຍາທິທຸກ຺ຂຕາປນໂຕ ຈ ກຏຸກໍ, ປຣິກປ຺ປສມ຺ຠເວນ ອມູລເກນ ອສ຺ສາທມຕ຺ເຕນ ມຘຸຣຕາຍ ມຘຸຣສ຺ສາທໍ, ຕໂຕ ເອວ ປິຍຠາວນິພນ຺ຘເນນ ປິຍນິພນ຺ຘນໍ, ທຸສ຺ສຫຕາຍ ອປ຺ປຕີຕຕາຍ ຈ ທຸຂໍ, ອີທິເສ ສຣີເຣ ອສ຺ສາທໂລເຠນ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸຠຸຍ຺ຍມານໍ ອນວພຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ ໂລໂກ ມຘຸຣຄິທ຺ໂຘ ຂຸຣຘາຣາເລຫກປຸຣິໂສ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ໂພຕິ.

ອິທານິ ເອເຕ ຈກ຺ຂາທີນໍ ໂຄຈຣຠູຕາ ຣູປາທໂຍ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕ ວິເສສໂຕ ປຸຣິສສ຺ສ ອິຕ຺ຖິປຏິພທ຺ຘາ ກມນີຍາຕິ ຕຕ຺ຖ ສໍວໂຣ ກາຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິຣູເປ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິຣູເປຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣູປາຍຕນສງ຺ຂາເຕ ວຓ຺ເຓ. ອປິ ຈ ໂຍ ໂກຈິ ອິຕ຺ຖິຍາ ນິວຕ຺ຖສ຺ສ ອລງ຺ກາຣສ຺ສ ວາ ຄນ຺ຘວຓ຺ຓກາທີນໍ ວາ ປິຬນ຺ຘນມາລານໍ ວາ ກາຍປຏິພທ຺ໂຘ ວຓ຺ໂຓ ປຸຣິສສ຺ສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓຠາວາຍ ອຸປກປ຺ປຕິ, ສພ຺ພເມຕໍ ‘‘ອິຕ຺ຖິຣູປ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຕ຺ຖິສເຣຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ຄີຕລປິຕຫສິຕຣຸທິຕສທ຺ເທ. ອປິ ຈ ອິຕ຺ຖິຍາ ນິວຕ຺ຖວຕ຺ຖສ຺ສປິ ອລງ຺ກຕອລງ຺ກາຣສ຺ສປິ ອິຕ຺ຖິປໂຍຄນິປ຺ຜາທິຕາ ເວຓຸວີຓາສງ຺ຂປຓວາທີນມ຺ປິ ສທ຺ທາ ອິຘ ອິຕ຺ຖິສຣຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ສພ຺ໂພເປໂສ ປຸຣິສສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອາກຑ຺ຒຕີຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິຣເສ’’ຕິ ປນ ປາຬິຍາ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຣສາຍຕນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ກິໍກາຣປຏິສ຺ສາວິຕາທິວເສນ ອສ຺ສວຣໂສ ເຈວ ປຣິໂຠຄຣໂສ ຈ ອິຕ຺ຖິຣໂສຕິ ເອເກ. ໂຍ ປນ ອິຕ຺ຖິຍາ ໂອຏ຺ຐມໍສສມ຺ມກ຺ຂິຕເຂຬາທິຣໂສ, ໂຍ ຈ ຕາຍ ປຸຣິສສ຺ສ ທິນ຺ນຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນໍ ຣໂສ, ສພ຺ໂພເປໂສ ‘‘ອິຕ຺ຖິຣໂສ’’ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພປິ ຈ ອິຕ຺ຖິຍາ ກາຍສມ຺ຜສ຺ໂສ, ອິຕ຺ຖິສຣີຣາຣູຬ຺ຫານໍ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣມາລາທີນໍ ຜສ຺ໂສ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຜຏ຺ຐພ຺ໂພ’’ຕ຺ເວວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຍສໍ ອິຕ຺ຖິຣູເປ ອິຕ຺ຖິສເຣຕິ ປາຬິ, ເຕສໍ ອປິ-ສທ຺ເທນ ອິຕ຺ຖິຣສສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອິຕ຺ຖິຄນ຺ເຘສູຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຄນ຺ຘາຍຕເນສຸ. ອິຕ຺ຖິຍາ ສຣີຣຄນ຺ໂຘ ນາມ ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ. ເອກຈ຺ຈາ ຫິ ອິຕ຺ຖີ ອສ຺ສຄນ຺ຘິນີ ໂຫຕິ, ເອກຈ຺ຈາ ເມຓ຺ຑຄນ຺ຘິນີ, ເອກຈ຺ຈາ ເສທຄນ຺ຘິນີ, ເອກຈ຺ຈາ ໂສຓິຕຄນ຺ຘິນີ, ຕຖາປິ ຕາສຸ ອນ຺ຘພາໂລ ຣຊ຺ຊເຕວ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ປນ ອິຕ຺ຖິຣຕນສ຺ສ ກາຍໂຕ ຈນ຺ທນຄນ຺ໂຘ ວາຍຕິ, ມຸຂໂຕ ອຸປ຺ປລຄນ຺ໂຘ, ອຍໍ ນ ສພ຺ພາສໍ ໂຫຕີຕິ, ອິຕ຺ຖິຍາ ສຣີເຣ ອາຣູຬ຺ໂຫ ອາຄນ຺ຕຸໂກ ອນຸລິມ຺ປນາທິຄນ຺ໂຘ ‘‘ອິຕ຺ຖິຄນ຺ໂຘ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາຣຕ຺ໂຕຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ໂຕ ຄຘິໂຕ ມຸຈ຺ຉິໂຕ, ອິທໍ ປນ ປທໍ ‘‘ອິຕ຺ຖິຣູເປ’’ຕິອາທີສຸປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິວິຘໍ ວິນ຺ທເຕ ທຸຂນ຺ຕິ ອິຕ຺ຖິຣູປາທີສຸ ສຣາຄນິມິຕ຺ຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ວຘພນ຺ຘນາທິວເສນ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິວເສນ ນານປ຺ປກາຣໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິລຠຕິ.

ອິຕ຺ຖິໂສຕານິ ສພ຺ພານີຕິ ອິຕ຺ຖິຍາ ຣູປາທິອາຣມ຺ມຓານິ ສພ຺ພານິ ອນວເສສານິ ປຎ຺ຈ ຕຓ຺ຫາໂສຕານິ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ປຎ຺ຈສູຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ປຎ຺ຈສຸ ທ຺ວາເຣສຸ. ເຕສນ຺ຕິ ເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ໂສຕານໍ. ອາວຣຓນ຺ຕິ ສໍວຣຓໍ, ຍຖາ ອສໍວໂຣ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສໍວຣໍ ປວຕ຺ເຕຕຸໍ ໂຍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສ ວີຣິຍວາ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ປຫານາຍ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ຣູປາທິໂຄຈເຣ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຄຫຏ຺ຐສ຺ສ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ໂສ ອຕ຺ຖວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ໂສ ອຕ຺ຖວາ ໂສ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂສ ທກ຺ໂຂ ໂສ ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຕ຺ຖວາ, ພຸທ຺ຘິມາ, ຘມ຺ເມ ຐິໂຕ, ຘມ຺ເມ ທກ຺ໂຂ, ຘມ຺ເມ ເຉໂກ, ອນລໂສ ວາ ວິຈກ຺ຂໂຓ ອິຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ ກຸສໂລ ນາມ. ກເຣຍ຺ຍ ຣມມາໂນປິ, ກິຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມຕ຺ຖສໍຫິຕນ຺ຕິ ເຄຫຣຕິຍາ ຣມມາໂນປິ ຘມ຺ມຕ຺ຖສໍຫິຕໍ ຘມ຺ມໂຕ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ອນເປຕເມວ ຕໍ ຕໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ໂຠຄານໍ ອຸປ຺ປາທນໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປຣິປາລນໍ, ປຣິໂຠຄຎ຺ຈ ກເຣຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ອວິໂຣເຘນ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ, ອພາຘເນນ, ຕິວຄ຺ຄຕ຺ຖໍ ອນຸຍຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຍຎ຺ຈ ນໂຍ ເຍສໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິອວິໂຣເຘນ ຕິວຄ຺ຄຕ຺ຖສ຺ສ ວເສນ ວຕ຺ຕຕິ ພິມ຺ພິສາຣມຫາຣາຊາທີນໍ ວິຍ, ເຕສໍ ວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ນ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ວເສນາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ອໂຖ ສີທຕິ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍທິ ອິຘໂລເກ ສຸປສໍຫິຕໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ. ວຊ຺ເຊ ກິຈ຺ຈໍ ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖຣຫິຕໍ ອນຕ຺ຖຸປສໍຫິຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ສເຈປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ ປຣິຈ຺ຈເຊຍ຺ຍ. ນ ຕໍ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ສຕິອວິປ຺ປວາເສນ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາສມ຺ຠເວນ ວິຈກ຺ຂໂຓ ອນຕ຺ຖຸປສໍຫິຕໍ, ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ມຍາ ນ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຎ຺ຎິຕ຺ວາ ວິວຊ຺ເຊຍ຺ຍ.

ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປນ ຍຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖນ ສຎ຺ຎຸຕ຺ຕໍ, ຍາ ຈ ຘມ຺ມຄຕາ ຣຕິ. ຕໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ເຕຖາຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປ຺ປເຠເທນ ອຕ຺ເຖນ ຫິເຕນ ສໍຍຸຕ຺ຕໍ ຕທຸຠຍຫິຕາວຫໍ, ຍາ ຈ ອຘິກຸສລຘມ຺ມຄຕາ ສມຖວິປສ຺ສນາສຫິຕາ ຣຕິ, ຕທຸຠຍໍ ສມ຺ມາ ອາທິຍິຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ວຕ຺ເຕຍ຺ຍ. ‘‘ສພ຺ພໍ ຣຕິໍ ຘມ຺ມຣຕິ ຊິນາຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໕໔) ວຈນໂຕ ສາ ຫິ ເອກໍເສນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖສ຺ສ ປາປນໂຕ ອຸຕ຺ຕມາ ຣຕິ ນາມ.

ຍໍ ປນ ກາມຣຕິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ນິຣຕ຺ຖກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສາ ອນຕ຺ຖຸປສໍຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸຈ຺ຈາວເຈຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຈາວເຈຫີຕິ ມຫນ຺ເຕຫິ ເຈວ ຂຸທ຺ທເກຫິ ຈ. ອຸປາເຍຫີຕິ ນເຍຫິ. ປເຣສມຠິຊິຄີສຕີຕິ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ອາຫຣິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ປເຣ ວາ ສພ຺ພຖາ ຫາເປຕິ, ຊິນາເປຕິ ປຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ວຘິຕ຺ວາ ອຖ ໂສຈຍິຕ຺ວາ, ອາໂລປຕິ ສາຫສາ ໂຍ ປເຣສໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາມເຫຕຸ ປເຣ ຫນນ຺ໂຕ, ຆາເຕນ຺ໂຕ, ໂສເຈນ຺ໂຕ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທສນ຺ຘິຣຸຫນປສຍ຺ຫາວຫາຣາທີຫິ ນານຸປາເຍຫິ ປເຣສໍ ສນ຺ຕກໍ ຫຣິຕຸໍ ວາຍມນ຺ໂຕ ສາຫສາກາຣໍ ກໂຣຕິ, ອາໂລປຕິ, ຊິຄີສຕິ ສາປເຕຍ຺ຍວເສນ ປເຣ ຫາເປຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກາມຣຕິສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ອນຕ຺ຖຸປສໍຫິຕໍ ເອກນ຺ຕນິຫີນນ຺ຕິ. ເອເຕນ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ຘມ຺ມຄຕາຍ ຣຕິຍາ ເອກໍສໂຕ ອຸຕ຺ຕມຠາວໍເຍວ ວິຠາເວຕິ.

ອິທານິ ຍໍ ‘‘ເຕສມາວຣຓໍ ກາຕຸໍ ໂຍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອາວຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອຸປາເຍນ ສຫ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ‘‘ຕຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຓິຍາ ອາຓິໍ, ນິຫນ຺ຕິ ພລວາ ຍຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຍຖາ ພລວາ ກາຍພເລນ, ຎາຓພເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຕຈ຺ຉໂກ ຣຸກ຺ຂທຓ຺ຑຄຕໍ ອາຓິໍ ນີຫຣິຕຸກາໂມ ຕໂຕ ພລວຕິໍ ອາຓິໍ ໂກເຏນ຺ໂຕ ຕໂຕ ນີຫຣຕິ, ຕຖາ ກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ວິປສ຺ສນາພເລນ ນິຫນ຺ຕຸກາໂມ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ເອວ ນິຫນ຺ຕິ.

ກຕເມຫິ ປນາຕິ ອາຫ ‘‘ສທ຺ຘ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ ສທ຺ຘໍ, ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ ວີຣິຍໍ, ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ ສມາຘິໍ, ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ ສຕິໍ, ທສ຺ສນລກ຺ຂຓໍ ປຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິມານິປິ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິປາຈການິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ເອເຕຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍຫິ ຈກ຺ຂາທີນິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອນຸນຍປຏິຆາທິກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ທ຺ວາຣຠາວວິຫເນນ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ຕທຸປນິສ຺ສເຍ ກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ, ຕໂຕ ເອວ ອນີໂຆ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອນຸປາທິເສສປຣິນິພ຺ພານເມວ ຍາຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕີຕິ.

ໂສ ອຕ຺ຖວາຕິ ໂສ ຍຖາວຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖວາ, ຕໍ ສມ຺ປາປເກ ຘມ຺ເມ ຐິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອນວເສເສນ ວິຘິນາ ອນວເສສໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ວາກ຺ຍຠູຕໍ ອນຸສາສນິໍ ກຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ໂສ ນໂຣ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ນິພ຺ພານສຸຂຎ຺ຈ ເອຘຕິ, ພ຺ຣູເຫຕິ, ວຑ຺ເຒຕີຕິ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣວິຠາວນາວເສນ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ອິທເມວ ຈສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປາຣາປຣິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເຕລການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ວຕາຕາປີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຕລການິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຕ຺ຖຸ ອຠິຊາຕິໂຕ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕລການີຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ກາເມ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏຊ຺ຌາສໂຍ ‘‘ໂກ ໂສ ປາຣງ຺ຄໂຕ ໂລເກ’’ຕິອາທິນາ ວິໂມກ຺ຂປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ເຕ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເຕ ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕິ. ໂສ ເຕນ ອນາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ໂລກຫິຕໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕທນຸສາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ –

໗໔໗. ‘‘ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ວຕາຕາປີ, ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ;

ສມໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາລຕ຺ຖໍ, ປຸຈ຺ຉໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ.

໗໔໘. ‘‘ໂກ ໂສ ປາຣງ຺ຄໂຕ ໂລເກ, ໂກ ປຕ຺ໂຕ ອມໂຕຄຘໍ;