໓. ເຕລການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ວຕາຕາປີຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຕລການິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຕ຺ຖຸ ອຠິຊາຕິໂຕ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເຕລການີຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ກາເມ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິວຏ຺ຏຊ຺ຌາສໂຍ ‘‘ໂກ ໂສ ປາຣງ຺ຄໂຕ ໂລເກ’’ຕິອາທິນາ ວິໂມກ຺ຂປຣິເຍສນໍ ຈຣມາໂນ ເຕ ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ເຕ ນ ສມ຺ປາຍນ຺ຕິ. ໂສ ເຕນ ອນາຣາຘິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ໂລກຫິຕໍ ກໂຣນ຺ເຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕວິເສສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕທນຸສາເຣນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ –

໗໔໗. ‘‘ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ວຕາຕາປີ, ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍໍ;

ສມໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາລຕ຺ຖໍ, ປຸຈ຺ຉໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ.

໗໔໘. ‘‘ໂກ ໂສ ປາຣງ຺ຄໂຕ ໂລເກ, ໂກ ປຕ຺ໂຕ ອມໂຕຄຘໍ;

ກສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາມິ, ປຣມຕ຺ຖວິຊານນໍ.

໗໔໙. ‘‘ອນ຺ໂຕວງ຺ກຄໂຕ ອາສິ, ມຈ຺ໂຉວ ຆສມາມິສໍ;

ພທ຺ໂຘ ມຫິນ຺ທປາເສນ, ເວປຈິຕ຺ຍສຸໂຣ ຍຖາ.

໗໕໐. ‘‘ອຎ຺ຉາມິ ນໍ ນ ມຸຎ຺ຈາມິ, ອສ຺ມາ ໂສກປຣິທ຺ທວາ;

ໂກ ເມ ພນ຺ຘໍ ມຸຎ຺ຈໍ ໂລເກ, ສມ຺ໂພຘິໍ ເວທຍິສ຺ສຕິ.

໗໕໑. ‘‘ສມຓໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ກໍ, ອາທິສນ຺ຕໍ ປຠງ຺ຄຸນໍ;

ກສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາມິ, ຊຣາມຈ຺ຈຸປວາຫນໍ.

໗໕໒. ‘‘ວິຈິກິຈ຺ຉາກງ຺ຂາຄນ຺ຖິຕໍ, ສາຣມ຺ຠພລສຎ຺ຎຸຕໍ;

ໂກຘປ຺ປຕ຺ຕມນຕ຺ຖທ຺ຘໍ, ອຠິຊປ຺ປປ຺ປທາຣຓໍ.

໗໕໓. ‘‘ຕຓ຺ຫາຘນຸສມຸຏ຺ຐານໍ, ທ຺ເວ ຈ ປນ຺ນຣສາຍຸຕໍ;

ປສ຺ສ ໂອຣສິກໍ ພາຬ຺ຫໍ, ເຠຕ຺ວານ ຍທິ ຕິຏ຺ຐຕິ.

໗໕໔. ‘‘ອນຸທິຏ຺ຐີນໍ ອປ຺ປຫານໍ, ສງ຺ກປ຺ປປຣເຕຊິຕໍ;

ເຕນ ວິທ຺ໂຘ ປເວຘາມິ, ປຕ຺ຕໍວ ມາລຸເຕຣິຕໍ.

໗໕໕. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເມ ສມຸຏ຺ຐາຍ, ຂິປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຕິ ມາມກໍ;

ຉຜສ຺ສາຍຕນີ ກາໂຍ, ຍຕ຺ຖ ສຣຕິ ສພ຺ພທາ.

໗໕໖. ‘‘ຕໍ ນ ປສ຺ສາມິ ເຕກິຈ຺ຉໍ, ໂຍ ເມຕໍ ສລ຺ລມຸທ຺ຘເຣ;

ນານາຣຊ຺ເຊນ ສຕ຺ເຖນ, ນາຎ຺ເຎນ ວິຈິກິຈ຺ຉິຕໍ.

໗໕໗. ‘‘ໂກ ເມ ອສຕ຺ໂຖ ອວໂຓ, ສລ຺ລມພ຺ຠນ຺ຕຣປສ຺ສຍໍ;

ອຫິໍສໍ ສພ຺ພຄຕ຺ຕານິ, ສລ຺ລໍ ເມ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕິ.

໗໕໘. ‘‘ຘມ຺ມປ຺ປຕິ ຫິ ໂສ ເສຏ຺ໂຐ, ວິສໂທສປ຺ປວາຫໂກ;

ຄມ຺ຠີເຣ ປຕິຕສ຺ສ ເມ, ຖລໍ ປາຓິຎ຺ຈ ທສ຺ສເຍ.

໗໕໙. ‘‘ຣຫເທຫມສ຺ມິ ໂອຄາຬ຺ໂຫ, ອຫາຣິຍຣຊມຕ຺ຕິເກ;

ມາຍາອຸສູຍສາຣມ຺ຠ, ຖິນມິທ຺ຘມປຕ຺ຖເຏ.

໗໖໐. ‘‘ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເມຆຖນິຕໍ, ສໍໂຍຊນວລາຫກໍ;

ວາຫາ ວຫນ຺ຕິ ກຸທ຺ທິຏ຺ຐິໍ, ສງ຺ກປ຺ປາ ຣາຄນິສ຺ສິຕາ.

໗໖໑. ‘‘ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາ, ລຕາ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊ ຕິຏ຺ຐຕິ;

ເຕ ໂສເຕ ໂກ ນິວາເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ລຕໍ ໂກ ຫິ ເຉຈ຺ຉຕິ.

໗໖໒. ‘‘ເວລໍ ກໂຣຖ ຠທ຺ທນ຺ເຕ, ໂສຕານໍ ສນ຺ນິວາຣຓໍ;

ມາ ເຕ ມໂນມໂຍ ໂສຕາ, ຣຸກ຺ຂໍວ ສຫສາ ລຸເວ.

໗໖໓. ‘‘ເອວໍ ເມ ຠຍຊາຕສ຺ສ, ອປາຣາ ປາຣເມສໂຕ;

ຕາໂຓ ປຎ຺ຎາວຸໂຘ ສຕ຺ຖາ, ອິສິສງ຺ຆນິເສວິໂຕ.

໗໖໔. ‘‘ໂສປານໍ ສຸຄຕໍ ສຸທ຺ຘໍ, ຘມ຺ມສາຣມຍໍ ທຬ຺ຫໍ;

ປາທາສິ ວຸຍ຺ຫມານສ຺ສ, ມາ ຠາຍີຕິ ຈ ມພ຺ຣວິ.

໗໖໕. ‘‘ສຕິປຏ຺ຐານປາສາທໍ, ອາຣຸຍ຺ຫ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິສໍ;

ຍໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອມຎ຺ຎິສ຺ສໍ, ສກ຺ກາຍາຠິຣຕໍ ປຊໍ.

໗໖໖. ‘‘ຍທາ ຈ ມຄ຺ຄມທ຺ທກ຺ຂິໍ, ນາວາຍ ອຠິຣູຫນໍ;

ອນຘິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕານໍ, ຕິຕ຺ຖມທ຺ທກ຺ຂິມຸຕ຺ຕມໍ.

໗໖໗. ‘‘ສລ຺ລໍ ອຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ, ຠວເນຕ຺ຕິປ຺ປຠາວິຕໍ;

ເອເຕສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕາຍ, ເທເສສິ ມຄ຺ຄມຸຕ຺ຕມໍ.

໗໖໘. ‘‘ທີຆຣຕ຺ຕານຸສຍິຕໍ, ຈິຣຣຕ຺ຕມຘິຏ຺ຐິຕໍ;

ພຸທ຺ໂຘ ເມປານຸທີ ຄນ຺ຖໍ, ວິສໂທສປ຺ປວາຫໂນ’’ຕິ. – ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ວຕາຕິ ຈິຣກາລໍ ວຕ. ອາຕາປີຕິ ວີຣິຍວາ ວິໂມກ຺ຂຘມ຺ມປຣິເຍສເນ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ. ຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນ຺ຕຍນ຺ຕິ ‘‘ກີທິໂສ ນຸ ໂຂ ວິໂມກ຺ຂຘມ຺ໂມ, ກຖໍ ວາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ວິມຸຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ອນຸວິຈິນນ຺ໂຕ ຄເວສນ຺ໂຕ. ສມໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນາລຕ຺ຖໍ, ປຸຈ຺ຉໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຕິ ເຕ ເຕ ນານາຕິຕ຺ຖິເຍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ວິມຸຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປກຕິຍາ ອນຸປສນ຺ຕສຠາວສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມໍ ວູປສມຠູຕໍ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂວິສ຺ສຣຓໍ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ນາລຕ຺ຖໍ ນາຘິຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂກ ໂສ ປາຣງ຺ຄໂຕຕິອາທິ ປຸຈ຺ຉິຕາກາຣທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ໂສ ປາຣງ຺ຄໂຕ ໂລເກຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຕິຕ຺ຖກາຣປຏິຎ຺ເຎສຸ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ໂກ ນຸ ໂຂ ໂສ ສໍສາຣສ຺ສ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ ອຸປຄໂຕ. ໂກ ປຕ຺ໂຕ ອມໂຕຄຘນ຺ຕິ ນິພ຺ພານປຕິຏ຺ຐໍ ວິໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ໂກ ປຕ຺ໂຕ ອຘິຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາມີຕິ ກສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ໂອວາທຘມ຺ມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ ປຏິປຊ຺ຊາມິ. ປຣມຕ຺ຖວິຊານນນ຺ຕິ ປຣມຕ຺ຖສ຺ສ ວິຊານນໍ, ອວິປຣີຕປ຺ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ປເວເທນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນ຺ໂຕວງ຺ກຄໂຕ ອາສີຕິ ວງ຺ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທິຏ຺ຐິຄຕໍ ມໂນວງ຺ກຠາວໂຕ, ສພ຺ເພປິ ວາ ກິເລສາ, ອນ຺ໂຕຕິ ປນ ຫທຍວງ຺ກສ຺ສ ອນ຺ໂຕ, ຫທຍພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕກິເລສວງ຺ໂກ ວາ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຈ຺ໂຉວ ຆສມາມິສນ຺ຕິ ອາມິສໍ ຆສນ຺ໂຕ ຂາທນ຺ໂຕ ມຈ຺ໂຉ ວິຍ, ຄິລພຬິໂສ ມຈ຺ໂຉ ວິຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພທ຺ໂຘ ມຫິນ຺ທປາເສນ, ເວປຈິຕ຺ຍສຸໂຣ ຍຖາຕິ ມຫິນ຺ທສ຺ສ ສກ຺ກສ຺ສ ປາເສນ ພທ຺ໂຘ ຍຖາ ເວປຈິຕ຺ຕິ ອສຸຣິນ຺ໂທ ອເສຣິວິຫາຣີ ມຫາທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ, ເອວມຫໍ ປຸພ຺ເພ ກິເລສປາເສນ ພທ຺ໂຘ ອາສິໍ, ອເສຣິວິຫາຣີ ມຫາທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຎ຺ຉາມີຕິ ອາກຑ຺ຒາມິ. ນນ຺ຕິ ກິເລສປາສໍ. ນ ມຸຎ຺ຈາມີຕິ ນ ໂມເຈມິ. ອສ຺ມາ ໂສກປຣິທ຺ທວາຕິ ອິມສ຺ມາ ໂສກປຣິເທວວຏ຺ຏໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາປາເສນ ພທ຺ໂຘ ມິໂຄ ສູກໂຣ ວາ ໂມຈນຸປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ປຣິປ຺ຜນ຺ທມາໂນ ຕໍ ອາວິຎ຺ຉນ຺ໂຕ ພນ຺ຘນໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ກິເລສປາເສນ ປຏິມຸກ຺ໂກ ໂມຈນຸປາຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ກາຍສຎ຺ເຈຕນາທິວເສນ ປຣິປ຺ຜນ຺ທມາໂນ ຕໍ ນ ໂມເຈສິໍ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ຕໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ໂສກາທິນາ ປຣໍ ກິເລສໍ ເອວ ປາປຸຓິນ຺ຕິ. ໂກ ເມ ພນ຺ຘໍ ມຸຎ຺ຈໍ ໂລເກ, ສມ຺ໂພຘິໍ ເວທຍິສ຺ສຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ເອຕໍ ກິເລສພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘໍ ມຸຎ຺ຈນ຺ໂຕ ສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ ເອເຕນາຕິ ‘‘ສມ຺ໂພຘີ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ວິໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ໂກ ເມ ເວທຍິສ຺ສຕິ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ພນ຺ຘມຸຎ຺ຈ’’ນ຺ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ພນ຺ຘາ, ພນ຺ຘສ຺ສ ວາ ໂມຈກໍ ສມ຺ໂພຘິນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອາທິສນ຺ຕນ຺ຕິ ເທເສນ຺ຕໍ. ປຠງ຺ຄຸນນ຺ຕິ ປຠຎ຺ຊນໍ ກິເລສານໍ ວິທ຺ຘໍສນໍ, ປຠງ຺ຄຸນໍ ວາ ຘມ຺ມປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ອາທິສນ຺ຕໍ ກເຖນ຺ຕໍ ຊຣາຍ ມຈ຺ຈຸໂນ ຈ ປວາຫນໍ ກສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຉາມິ. ‘‘ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ໂສ ເອວຕ຺ໂຖ. ວິຈິກິຈ຺ຉາກງ຺ຂາຄນ຺ຖິຕນ຺ຕິ ‘‘ອໂຫສິໍ ນຸ ໂຂ ອຫມຕີຕມທ຺ຘານ’’ນ຺ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ຕາຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໘; ສໍ. ນິ. ໒.໒໐) ວິຈິກິຈ຺ຉາຍ ອາສປ຺ປນປຣິສປ຺ປນາກາຣວຸຕ຺ຕິຍາ ກງ຺ຂາຍ ຈ ຄນ຺ຖິຕໍ. ສາຣມ຺ຠພລສຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍກຣຓລກ຺ຂເຓນ ພລປ຺ປຕ຺ເຕນ ສາຣມ຺ເຠນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ໂກຘປ຺ປຕ຺ຕມນຕ຺ຖທ຺ຘນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂກເຘນ ຍຸຕ຺ຕມນສາ ຖທ຺ຘຠາວໍ ຄຕໍ ອຠິຊປ຺ປປ຺ປທາຣຓໍ. ອິຈ຺ຉິຕາລາຠາທິວເສນ ຫິ ຕຓ຺ຫາ ສຕ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປທາເລນ຺ຕີ ວິຍ ປວຕ຺ຕຕິ. ທູເຣ ຐິຕສ຺ສາປິ ວິຊ຺ຌນຸປາຍຕາຍ ຕຓ຺ຫາວ ຘນຸ ສມຸປຕິຏ຺ຐຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ຕຓ຺ຫາຘນຸສມຸຏ຺ຐານໍ, ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ວີສຕິວຕ຺ຖຸກາ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ, ທສວຕ຺ຖຸກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ຕິໍສປ຺ປເຠທໍ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ທ຺ເວ ຈ ປນ຺ນຣສາຍຸຕ’’ນ຺ຕິ, ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປນ຺ນຣສເຠທວນ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສ ໂອຣສິກໍ ພາຬ຺ຫໍ, ເຠຕ຺ວານ ຍທິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຍໍ ອຸຣສມ຺ພນ຺ຘນີຍຕາຍ ໂອຣສິກໍ ພາຬ຺ຫໍ ພລວຕຣໍ ເຠຕ຺ວານ ຫທຍໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຫທເຍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ປສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕານເມວ ອາລປຕິ.

ອນຸທິຏ຺ຐີນໍ ອປ຺ປຫານນ຺ຕິ ອນຸທິຏ຺ຐິຠູຕານໍ ເສສທິຏ຺ຐີນໍ ອປ຺ປຫານກາຣຓໍ. ຍາວ ຫິ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ສນ຺ຕານໂຕ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອປ຺ປຫານເມວາຕິ. ສງ຺ກປ຺ປປຣເຕຊິຕນ຺ຕິ ສງ຺ກປ຺ເປນ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ເກນ ປເຣ ປຣຊເນ ນິສ຺ສຍລກ຺ຂຓໍ ປຕິປຕິເຕ ເຕຊິຕໍ ອຸສ຺ສາຫິຕໍ. ເຕນ ວິທ຺ໂຘ ປເວຘາມີຕິ ເຕນ ທິຏ຺ຐິສລ຺ເລນ ຍຖາ ຫທຍໍ ອາຫຈ຺ຈ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວໍ ວິທ຺ໂຘ ປເວຘາມິ ສງ຺ກປ຺ປາມິ ສສ຺ສຕຸຈ຺ເຉທາທິວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຣິວຏ຺ຏາມິ. ປຕ຺ຕໍວ ມາລຸເຕຣິຕນ຺ຕິ ມາລຸເຕນ ວາຍຸນາ ເອຣິຕໍ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຕ຺ຕໍ ທຸມປຕ຺ຕໍ ວິຍ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເມ ສມຸຏ຺ຐາຍາຕິ ຍຖາ ໂລເກ ສລ຺ລໍ ນາມ ພາຫິຣໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ພາຘຕິ, ນ ເອວມິທໍ. ອິທໍ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເມ ມມ ອຕ຺ຕຠາເວ ສມຸຏ຺ຐາຍ ໂສ ອຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎິໂຕ ຉຜສ຺ສາຍຕນກາໂຍ ຍຖາ ຂິປ຺ປໍ ສີຆໍ ປຈ຺ຈຕິ, ຑຍ຺ຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຄ຺ຄິ ວິຍ ສນິສ຺ສຍຑາຫໂກ ຕໍເຍວ ມາມກໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ຑຫນ຺ໂຕ ຍຕ຺ຖ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຕ຺ເຖວ ສຣຕິ ປວຕ຺ຕຕິ.

ຕໍ ນ ປສ຺ສາມິ ເຕກິຈ຺ຉນ຺ຕິ ຕາທິສາຍ ຕິກິຈ຺ຉາຍ ນິຍຸຕ຺ຕຕາຍ ເຕກິຈ຺ຉໍ ສລ຺ລກຕ຺ຕໍ ຠິສກ຺ກໍ ຕໍ ນ ປສ຺ສາມິ. ໂຍ ເມຕໍ ສລ຺ລມຸທ຺ຘເຣຕິ ໂຍ ຠິສກ຺ໂກ ເອຕໍ ທິຏ຺ຐິສລ຺ລໍ ກິເລສສລ຺ລຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘເຣຍ຺ຍ, ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຈ ນານາຣຊ຺ເຊນ ຣຊ຺ຊຸສທິສສງ຺ຂາຕາຍ ເອສນິສລາກາຍ ປເວເສຕ຺ວານ ສຕ຺ເຖນ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ນາຎ຺ເຎນ ມນ຺ຕາຄທປ຺ປໂຍເຄນ ວິຈິກິຈ຺ຉິຕໍ ສລ຺ລໍ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ວິຈິກິຈ຺ຉິຕນ຺ຕິ, ຈ ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕເມຕໍ. ສພ຺ພສ຺ສປິ ກິເລສສລ຺ລສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອສຕ຺ໂຖຕິ ສຕ຺ຖຣຫິໂຕ. ອວໂຓຕິ ວເຓນ ວິນາ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣປສ຺ສຍນ຺ຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕຣສງ຺ຂາຕໍ ຫທຍໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໍ. ອຫິໍສນ຺ຕິ ອປີເຬນ຺ໂຕ. ‘‘ອຫິໍສາ’’ຕິ ຈ ປາໂຐ, ອຫິໍສາຍ ອປີຬເນນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂກ ນຸ ໂຂ ກິຎ຺ຈິ ສຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ວຓຎ຺ຈ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພຄຕ຺ຕານິ ອພາເຘນ຺ໂຕ ມມ ຫທຍພ຺ຠນ຺ຕຣຄຕໍ ປີຬາຊນນໂຕ ອນ຺ໂຕ ຕຸທນໂຕ ອນ຺ໂຕ ຣຸທ຺ຘນໂຕ ຈ ປຣມຕ຺ເຖເນວ ສລ຺ລຠູຕໍ ກິເລສສລ຺ລໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ທສຫິ ຄາຖາຫິ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕນາ ຈິນ຺ຕິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕໍ ປກາຣນ຺ຕເຣນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຘມ຺ມປ຺ປຕິ ຫິ ໂສ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ມປ຺ປຕີຕິ ຘມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມເຫຕຸ. ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ໂສ ເສຏ຺ໂຐຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຸຕ຺ຕໂມ. ວິສໂທສປ຺ປວາຫໂກຕິ ໂຍ ມຍ຺ຫໍ ຣາຄາທິກິເລສສ຺ສ ປວາຫໂກ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນໂກ. ຄມ຺ຠີເຣ ປຕິຕສ຺ສ ເມ, ຖລໍ ປາຓິຎ຺ຈ ທສ຺ສເຍຕິ ໂກ ນຸ ໂຂ ອຕິຄມ຺ຠີເຣ ສໍສາຣມໂຫເຆ ປຕິຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ‘‘ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ນິພ຺ພານຖລໍ ຕໍສມ຺ປາປກໍ ອຣິຍມຄ຺ຄຫຕ຺ຖຎ຺ຈ ທສ຺ເສຍ຺ຍ.

ຣຫເທຫມສ຺ມິ ໂອຄາຬ຺ໂຫຕິ ມຫຕິ ສໍສາຣຣຫເທ ອຫມສ຺ມິ ສສີສໍ ນິມຸຊ຺ຊນວເສນ ໂອຕິຓ຺ໂຓ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ. ອຫາຣິຍຣຊມຕ຺ຕິເກຕິ ອປເນຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ ຣາຄາທິຣໂຊ ມຕ຺ຕິກາ ກທ຺ທໂມ ເອຕສ຺ສາຕິ ອຫາຣິຍຣຊມຕ຺ຕິໂກ, ຣຫໂທ. ຕສ຺ມິໍ ຣຫທສ຺ມິໍ. ‘‘ອຫາຣິຍຣຊມນ຺ຕິເກ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ອນ຺ຕິເກ ຐິຕຣາຄາທີສຸ ທຸນ຺ນີຫຣຓີຍຣາຄາທິຣເຊຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສນ຺ຕໂທສປຏິຈ຺ຉາທນລກ຺ຂຓາ ມາຍາ, ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິອສຫນລກ຺ຂຓາ ອຸສູຍາ, ກຣຓຸຕ຺ຕຣິຍກຣຓລກ຺ຂໂຓ ສາຣມ຺ໂຠ, ຈິຕ຺ຕາລສິຍລກ຺ຂຓໍ ຖິນໍ, ກາຍາລສິຍລກ຺ຂຓໍ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ ອິເມ ປາປຘມ຺ມາ ປຕ຺ຖຏາ ຍໍ ຣຫທໍ, ຕສ຺ມິໍ ມາຍາອຸສູຍສາຣມ຺ຠຖິນມິທ຺ຘມປຕ຺ຖເຏ, ມກາໂຣ ເຈຕ຺ຖ ປທສນ຺ຘິກໂຣ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາວຸຕ຺ເຕຫິ ອິເມຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ປຕ຺ຖເຏຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເມຆຖນິຕໍ, ສໍໂຍຊນວລາຫກນ຺ຕິ ວຈນວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຠນ຺ຕສຠາວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ເມຆຖນິຕໍ ເມຆຄຊ຺ຊິຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈເມຆຖນິຕາ. ທສວິຘາ ສໍໂຍຊນາ ເອວ ວລາຫກາ ເອເຕສນ຺ຕິ ສໍໂຍຊນວລາຫກາ. ວາຫາ ມຫາອຸທກວາຫສທິສາ ຣາຄນິສ຺ສິຕາ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາ ອສຸຠາທີສຸ ຐິຕາ ກຸທ຺ທິຏ຺ຐິໍ ມໍ ວຫນ຺ຕິ ອປາຍສມຸທ຺ທເມວ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ກຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສວນ຺ຕິ ສພ຺ພຘິ ໂສຕາຕິ ຕຓ຺ຫາໂສໂຕ, ທິຏ຺ຐິໂສໂຕ, ມານໂສໂຕ, ອວິຊ຺ຊາໂສໂຕ, ກິເລສໂສໂຕຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈປິໂສຕາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣາທີນໍ ວເສນ ສພ຺ເພສຸ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ສວນໂຕ ‘‘ຣູປຕຓ຺ຫາ…ເປ… ຘມ຺ມຕຓ຺ຫາ’’ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໒໐໔, ໒໓໒) ສພ຺ພຠາເຄຫິ ວາ ສວນໂຕ ສພ຺ພຘິ ສວນ຺ຕິ. ລຕາຕິ ປລິເວຐນຏ຺ເຐນ ສໍສິພ຺ພນຏ຺ເຐນ ລຕາ ວິຍາຕິ ລຕາ, ຕຓ຺ຫາ. ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຉຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ. ເຕ ໂສເຕຕິ ຕຓ຺ຫາທິເກ ໂສເຕ ມມ ສນ຺ຕາເນ ສນ຺ທນ຺ເຕ ມຄ຺ຄເສຕຸພນ຺ຘເນນ ໂກ ປຸຣິສວິເສໂສ ນິວາເຣຍ຺ຍ, ຕໍ ລຕນ຺ຕິ ຕຓ຺ຫາລຕໍ, ມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ໂກ ເຉຈ຺ຉຕິ ຉິນ຺ທິສ຺ສຕິ.

ເວລໍ ກໂຣຖາຕິ ເຕສໍ ໂສຕານໍ ເວລໍ ເສຕຸໍ ກໂຣຖ ສນ຺ນິວາຣຓໍ. ຠທ຺ທນ຺ເຕຕິ ອາລປນາກາຣທສ຺ສນໍ. ມາ ເຕ ມໂນມໂຍ ໂສໂຕຕິ ອຸທກໂສໂຕ ໂອຬາຣິໂກ, ຕສ຺ສ ພາລມຫາຊເນນປິ ເສຕຸໍ ກຕ຺ວາ ນິວາຣຓໍ ສກ຺ກາ. ອຍໍ ປນ ມໂນມໂຍ ໂສໂຕ ສຸຂຸໂມ ທຸນ຺ນິວາຣໂຓ. ໂສ ຍຖາ ອຸທກໂສໂຕ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ກູເລ ຐິຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປາເຕຕ຺ວາວ ນາເສຕິ, ເອວໍ ຕຸມ຺ເຫ ອປາຍຕີເຣ ຐິເຕ ຕຕ຺ຖ ສຫສາ ປາເຕຕ຺ວາ ອປາຍສມຸທ຺ທໍ ປາເປນ຺ໂຕ ມາ ລຸເວ ມາ ວິນາເສຍ຺ຍ ມາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາເປຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອຍໍ ເຖໂຣ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ປຣິມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣຕ຺ຕາ ຎາຓປຣິປາກໍ ຄຕຕ຺ຕາ ປວຕ຺ຕິທຸກ຺ຂໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຍຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາທິເກ ສໍກິເລສຘມ຺ເມ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິ, ຕມາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຊາຕສໍເວໂຄ ກິໍກຸສລຄເວສີ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ ຍໍ ວິເສສໍ ອຘິມຸຈ຺ຈິ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ເມ ຠຍຊາຕສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເມ ຠຍຊາຕສ຺ສາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ສໍສາເຣ ຊາຕຠຍສ຺ສ ອປາຣາ ໂອຣິມຕີຣໂຕ ສປ຺ປຏິຠຍໂຕ ສໍສາຣວຏ຺ຏໂຕ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປາຣໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອສໂຕ ຄເວສໂຕ, ຕາໂຓ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຕາຓຠູໂຕ ກິເລສສມຸຈ຺ເຉທນີ ປຎ຺ຎາ ອາວຸໂຘ ເອຕສ຺ສາຕິ ປຎ຺ຎາວຸໂຘ. ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກາທິອຕ຺ເຖນ ສຕ຺ຕານໍ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາ, ອິສິສງ຺ເຆນ ອຄ຺ຄສາວກາທິອຣິຍປຸຄ຺ຄລສມູເຫນ ນິເສວິໂຕ ປຍິຣຸປາສິໂຕ ອິສິສງ຺ຆນິເສວິໂຕ, ໂສປານນ຺ຕິ ເທສນາຎາເຓນ ສຸຏ຺ຐຸ ກຕຕ຺ຕາ ອຠິສງ຺ຂຕຕ຺ຕາ ສຸກຕໍ, ອຸປກ຺ກິເລສວິຣຫິຕໂຕ ສຸທ຺ຘໍ, ສທ຺ຘາປຎ຺ຎາທິສາຣຠູຕໍ ຘມ຺ມສາຣມຍໍ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອຈລນີຍໂຕ ທຬ຺ຫໍ, ວິປສ຺ສນາສງ຺ຂາຕໍ ໂສປານໍ ມໂຫເຆນ ວຸຍ຺ຫມານສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຖາ ປາທາສິ, ທທນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ອິມິນາ ເຕ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ມາ ຠາຍີຕິ ຈ ອພ຺ຣວິ, ກເຖສິ.

ສຕິປຏ຺ຐານປາສາທນ຺ຕິ ເຕນ ວິປສ຺ສນາໂສປາເນນ ກາຍານຸປສ຺ສນາທິນາ ລທ຺ຘພ຺ພຈຕຸພ຺ພິຘສາມຎ຺ຎຜລວິເສເສນ ຈຕຸຠູມິສມ຺ປນ຺ນໍ ສຕິປຏ຺ຐານປາສາທໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິສໍ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມໍ ມຄ຺ຄຎາເຓນ ປຕິອເວກ຺ຂິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ. ຍໍ ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອມຎ຺ຎິສ຺ສໍ, ສກ຺ກາຍາຠິຣຕໍ ປຊນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ໂຈ ຍໍ ສກ຺ກາເຍ ‘‘ອຫໍ ມມາ’’ຕິ ອຠິຣຕໍ ປຊໍ ຕິຕ຺ຖິຍຊນໍ ເຕນ ປຣິກປ຺ປິຕອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ປຸພ຺ເພ ສາຣໂຕ ອມຎ຺ຎິສ຺ສໍ. ຍທາ ຈ ມຄ຺ຄມທ຺ທກ຺ຂິໍ, ນາວາຍ ອຠິຣູຫນນ຺ຕິ ອຣິຍມຄ຺ຄນາວາຍ ອຠິຣຸຫນູປາຍຠູຕໍ ຍທາ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄໍ ຍາຖາວໂຕ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ຕິຕ຺ຖິຍຊນໍ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອນຘິຏ຺ຐາຍ ຈິຕ຺ເຕ ອຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖໍ ນິພ຺ພານສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອມຕມຫາປາຣສ຺ສ ຕິຕ຺ຖຠູຕໍ ອຣິຍມຄ຺ຄທສ຺ສນໍ ສພ຺ເພຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ສພ຺ເພຫິ ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ອຸກ຺ກຏ຺ຐໍ ອທ຺ທກ຺ຂິໍ, ຍາຖາວໂຕ ອປສ຺ສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄາຘິຄມໍ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕສ຺ສ ເທສກໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ ‘‘ສລ຺ລໍ ອຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສລ຺ລນ຺ຕິ ທິຏ຺ຐິມານາທິກິເລສສລ຺ລໍ. ອຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ‘‘ອຫ’’ນ຺ຕິ ມານຏ຺ຐານຕາຍ ‘‘ອຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈ ລທ຺ຘນາເມ ອຕ຺ຕຠາເວ ສມ຺ຠູຕໍ. ຠວເນຕ຺ຕິປ຺ປຠາວິຕນ຺ຕິ ຠວຕຓ຺ຫາສມຸຏ຺ຐິຕໍ ຠວຕຓ຺ຫາສນ຺ນິສ຺ສຍໍ. ສາ ຫິ ທິຏ຺ຐິມານາທີນໍ ສມ຺ຠໂວ. ເອເຕສໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕາຍາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ປາປຘມ຺ມານໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ອນຸປ຺ປາທາຍ. ເທເສສິ ມຄ຺ຄມຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ເສຏ຺ຐໍ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ຕທຸປາຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄໍ ກເຖສິ.

ທີຆຣຕ຺ຕານຸສຍິຕນ຺ຕິ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ຈິຣກາລໍ ສນ຺ຕາເນ ອນຸ ອນຸ ສຍິຕໍ ກາຣຓລາເຠນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນາຣຫຠາເວນ ຖາມຄຕໍ, ຕໂຕ ຈ ຈິຣຣຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ສນ຺ຕານໍ ອຊ຺ຌາຣຸຍ຺ຫ ຐິຕໍ. ຄນ຺ຖນ຺ຕິ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖາທິໍ ມມ ສນ຺ຕາເນ ຄນ຺ຖຠູຕໍ ກິເລສວິສໂທສໍ ປວາຫໂນ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນານຸຠາເວນ ອປານຸທີ ປຣິຊຫາເປສິ, ຄນ຺ເຖສຸ ຫິ ອນວເສສໂຕ ປຫີເນສຸ ອປ຺ປຫີໂນ ນາມ ກິເລໂສ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເຕລການິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.