໑. ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ວີສຕິນິປາເຕ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ອປຣສ຺ສ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ມຫາທານານິ ປວຕ຺ເຕສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອາຍສ຺ມໂຕ ສໍກິຈ຺ຈຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠຄິນິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຘິມຸຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ມາຕຸລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສາມເຓຣຠູມິຍໍເຍວ ຐິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔.໘໔-໘໘) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ອຕ຺ຖທສ຺ສີນຣຸຕ຺ຕເມ;

ອຸປຏ຺ຐຫິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ.

‘‘ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ອຸຊຸຠູຕໍ ສມາຫິຕໍ;

ອຸຈ຺ຉຸນາ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ, ໂຠເຊສິໍ ສງ຺ຆມຸຕ຺ຕມໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖມານຸສໍ;

ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ອຠິໂຠມິ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອຸຈ຺ຉຸທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊິຕຸກາໂມ ‘‘ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ມໍສປຣິເຍສນໍ ຈຣນ຺ເຕຫິ ປຎ຺ຈສເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ສມາຄຈ຺ຉິ. ໂຈຣາ ຈ ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ ‘‘ເທວຕາຍ ພລິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ໂຈເຣຫິ ຄຫິໂຕປິ ອຠີໂຕ ອຈ຺ຉມ຺ຠີ ວິປ຺ປສນ຺ນມຸໂຂວ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຈຣຄາມຓິອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ປສໍສນ຺ໂຕ –

໗໐໕. ‘‘ຍຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ວາ ຘນຕ຺ຖໍ ວາ, ເຍ ຫນາມ ມຍໍ ປຸເຣ;

ອວເສສໍ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ເວຘນ຺ຕິ ວິລປນ຺ຕິ ຈ.

໗໐໖. ‘‘ຕສ຺ສ ເຕ ນຕ຺ຖິ ຠີຕຕ຺ຕໍ, ຠິຍ຺ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕິ;

ກສ຺ມາ ນ ປຣິເທເວສິ, ເອວຣູເປ ມຫພ຺ຠເຍ’’ຕິ. – ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຍຎ຺ຎຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍຊນຕ຺ຖໍ ເທວຕານໍ ພລິກມ຺ມກຣຓຕ຺ຖໍ ວາ. ວາ-ສທ຺ໂທ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ຘນຕ຺ຖນ຺ຕິ ສາປເຕຍ຺ຍຫຣຓຕ຺ຖໍ. ເຍ ຫນາມ ມຍໍ ປຸເຣຕິ ເຍ ສຕ຺ເຕ ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ຫນິມ຺ຫ. ອຕີຕຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ວຕ຺ຕມານວຈນໍ. ອວເສຕິ ອວເສ ອເສຣິເກ ກຕ຺ວາ. ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ. ‘‘ອວເສສນ຺ຕິ’’ປິ ປຐນ຺ຕິ. ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິເຕສຸ ຕໍ ເອກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສານໍ; ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຠຍໍ ໂຫຕີຕິ ມຣຓຠຍໍ ໂຫຕິ. ເຍນ ເຕ ເວຘນ຺ຕິ ວິລປນ຺ຕິ,ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາເສນ ເວຘນ຺ຕິ, ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ທສ຺ສາມ, ທາສາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິອາທິກໍ ວທນ຺ຕາ ວິລປນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ເຕຕິ ໂຍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫຫິ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມຕ຺ຖໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸກາເມຫິ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກຫິ ສນ຺ຕຊ຺ຊິໂຕ, ຕສ຺ສ ເຕ. ຠີຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ຠີຕຠາໂວ, ຠຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິຍ຺ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ປສີທຕີຕິ ປກຕິວຓ຺ຓໂຕ ອຸປຣິປິ ເຕ ມຸຂວຓ຺ໂຓ ວິປ຺ປສີທຕິ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ຕທາ ‘‘ສເຈ ອິເມ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອິທາເນວາຫໍ ອນຸປາທາຍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມິ, ທຸກ຺ຂຠາໂຣ ວິຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເອວຣູເປ ມຫພ຺ຠເຍຕິ ເອທິເສ ມຫຕິ ມຣຓຠເຍ ອຸປຏ຺ຐິເຕ. ເຫຕຸອຕ຺ເຖ ວາ ເອຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ.

ອິທານິ ເຖໂຣ ໂຈຣຄາມຓິສ຺ສ ປຏິວຈນທານມຸເຂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ –

໗໐໗. ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ຄາມຓິ;

ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພ, ຂີຓສໍໂຍຊນສ຺ສ ເວ.

໗໐໘. ‘‘ຂີຓາຍ ຠວເນຕ຺ຕິຍາ, ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຍຖາຕເຖ;

ນ ຠຍໍ ມຣເຓ ໂຫຕິ, ຠາຣນິກ຺ເຂປເນ ຍຖາ.

໗໐໙. ‘‘ສຸຈິຓ຺ຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເມ, ມຄ຺ໂຄ ຈາປິ ສຸຠາວິໂຕ;

ມຣເຓ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ໂຣຄານມິວ ສງ຺ຂເຍ.

໗໑໐. ‘‘ສຸຈິຓ຺ຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ເມ, ມຄ຺ໂຄ ຈາປິ ສຸຠາວິໂຕ;

ນິຣສ຺ສາທາ ຠວາ ທິຏ຺ຐາ, ວິສໍ ປິຕ຺ວາວ ຉຑ຺ຑິຕໍ.

໗໑໑. ‘‘ປາຣຄູ ອນຸປາທາໂນ, ກຕກິຈ຺ໂຈ ອນາສໂວ;

ຕຸຏ຺ໂຐ ອາຍຸກ຺ຂຍາ ໂຫຕິ, ມຸຕ຺ໂຕ ອາຆາຕນາ ຍຖາ.

໗໑໒. ‘‘ອຸຕ຺ຕມໍ ຘມ຺ມຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ສພ຺ພໂລເກ ອນຕ຺ຖິໂກ;

ອາທິຕ຺ຕາວ ຆຣາ ມຸຕ຺ໂຕ, ມຣຓສ຺ມິໍ ນ ໂສຈຕິ.

໗໑໓. ‘‘ຍທຕ຺ຖິ ສງ຺ຄຕໍ ກິຎ຺ຈິ, ຠໂວ ວາ ຍຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕິ;

ສພ຺ພໍ ອນິສ຺ສຣໍ ເອຕໍ, ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ.

໗໑໔. ‘‘ໂຍ ຕໍ ຕຖາ ປຊານາຕິ, ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ເທສິຕໍ;

ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ຠວໍ ກິຎ຺ຈິ, ສຸຕຕ຺ຕໍວ ອໂຍຄຸຬໍ.

໗໑໕. ‘‘ນ ເມ ໂຫຕິ ‘ອໂຫສິ’ນ຺ຕິ, ‘ຠວິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ ເມ;

ສງ຺ຂາຣາ ວິຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາ.

໗໑໖. ‘‘ສຸທ຺ຘໍ ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທໍ, ສຸທ຺ຘໍ ສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕິໍ;

ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕໍ, ນ ຠຍໍ ໂຫຕິ ຄາມຓິ.

໗໑໗. ‘‘ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ໂລກໍ, ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ;

ມມຕ຺ຕໍ ໂສ ອສໍວິນ຺ທໍ, ‘ນຕ຺ຖິ ເມ’ຕິ ນ ໂສຈຕິ.

໗໑໘. ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ ສຣີເຣນ, ຠເວນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກ;

ໂສຍໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ກາໂຍ, ອຎ຺ໂຎ ຈ ນ ຠວິສ຺ສຕິ.

໗໑໙. ‘‘ຍໍ ໂວ ກິຈ຺ຈໍ ສຣີເຣນ, ຕໍ ກໂຣຖ ຍທິຈ຺ຉຖ;

ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕຕ຺ຖ, ໂທໂສ ເປມຎ຺ຈ ເຫຫິຕີ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

໗໒໐. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ;

ສຕ຺ຖານິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວານ, ມາຓວາ ເອຕທພ຺ຣວຸ’’ນ຺ຕິ. –

ອຍໍ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕຄາຖາ. ອິໂຕ ອປຣາ ຕິສ຺ໂສ ໂຈຣານໍ, ເຖຣສ຺ສ ຈ ວຈນປຏິວຈນຄາຖາ –

໗໒໑. ‘‘ກິໍ ຠທນ຺ເຕ ກຣິຕ຺ວານ, ໂກ ວາ ອາຈຣິໂຍ ຕວ;

ກສ຺ສ ສາສນມາຄມ຺ມ, ລພ຺ຠເຕ ຕໍ ອໂສກຕາ.

໗໒໒. ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ, ຊິໂນ ອາຈຣິໂຍ ມມ;

ມຫາກາຣຸຓິໂກ ສຕ຺ຖາ, ສພ຺ພໂລກຕິກິຈ຺ຉໂກ.

໗໒໓. ‘‘ເຕນາຍໍ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຂຍຄາມີ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ຕສ຺ສ ສາສນມາຄມ຺ມ, ລພ຺ຠເຕ ຕໍ ອໂສກຕາ.

໗໒໔. ‘‘ສຸຕ຺ວານ ໂຈຣາ ອິສິໂນ ສຸຠາສິຕໍ, ນິກ຺ຂິປ຺ປ ສຕ຺ຖານິ ຈ ອາວຸຘານິ ຈ;

ຕມ຺ຫາ ຈ ກມ຺ມາ ວິຣມິໍສຸ ເອເກ, ເອເກ ຈ ປພ຺ພຊ຺ຊມໂຣຈຍິໍສຸ.

໗໒໕. ‘‘ເຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸຄຕສ຺ສ ສາສເນ, ຠາເວຕ຺ວ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄພລານິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ສຸມນາ ກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ຜຸສິໍສຸ ນິພ຺ພານປທໍ ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມາປິ ສງ຺ຄີຕິກາເຣຫິ ວຸຕ຺ຕຄາຖາ.

ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນເປກ຺ຂສ຺ສ, ຄາມຓີຕິ ຄາມຓິ, ອເປກ຺ຂາຍ, ຕຓ຺ຫາຍ, ອຠາເວນ ອນເປກ຺ຂສ຺ສ ມາທິສສ຺ສ, ໂລຫິຕສຠາໂວ ປຸພ຺ໂພ ວິຍ, ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂທມນສ຺ສໍ ນຕ຺ຖິ, ໂທມນສ຺ສາຠາວາປເທເສນ ຠຍາຠາວໍ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພ’’ຕິ. ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ຠຍາ ສພ຺ເພຕິ ຂີຓສໍໂຍຊນສ຺ສ ອຣຫໂຕ ປຎ຺ຈວີສຕິ ມຫາຠຍາ, ອຎ຺ເຎ ຈ ສພ຺ເພປິ ຠຍາ ເອກໍເສນ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ອຕີຕາ, ອປຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ທິຏ຺ເຐ ຘມ຺ເມ ຍຖາຕເຖຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ປຣິຎ຺ຎາປຫານສຈ຺ຉິກິຣິຍຠາວນາວເສນ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຍຖາຠູຕໍ ທິຏ຺ເຐ. ມຣເຓຕິ ມຣຓເຫຕຸ. ຠາຣນິກ຺ເຂປເນ ຍຖາຕິ ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສີເສ ຐິເຕນ ມຫຕາ ຄຣຸຠາເຣນ ສໍສີທນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ນິກ຺ເຂປເນ, ອປນຍເນ ນ ຠາຍຕິ, ເອວໍ ສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ຠາຣາ ຫເວ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ, ຠາຣຫາໂຣ ຈ ປຸຄ຺ຄໂລ;

ຠາຣາທານໍ ທຸຂໍ ໂລເກ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໓.໒໒);

ສຸຈິຓ຺ຓນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຈຣິຕໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕິ, ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຄຫໍ ສາສນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ຕໂຕ ເອວ ມຄ຺ໂຄ ຈາປິ ສຸຠາວິໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ອຣິຍມຄ຺ໂຄປິ ສມ຺ມເທວ ຠາວິໂຕ. ໂຣຄານມິວ ສງ຺ຂເຍຕິ ຍຖາ ພຫູຫິ ໂຣເຄຫິ ອຠິຠູຕສ຺ສ ອາຕຸຣສ຺ສ ໂຣຄານໍ ສງ຺ຂເຍ ປີຕິໂສມນສ຺ສເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຂນ຺ຘໂຣຄສງ຺ຂເຍ ມຣເຓ ມາທິສສ຺ສ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ.

ນິຣສ຺ສາທາ ຠວາ ທິຏ຺ຐາຕິ ຕີຫິ ທຸກ຺ຂຕາຫິ ອຠິຠູຕາ, ເອກາທສຫິ ອຄ຺ຄີຫິ ອາທິຕ຺ຕາ, ຕໂຍ ຠວາ ນິຣສ຺ສາທາ, ອສ຺ສາທຣຫິຕາ, ມຍາ ທິຏ຺ຐາ. ວິສໍ ປິຕ຺ວາວ ຉຑ຺ຑິຕນ຺ຕິ ປມາທວເສນ ວິສໍ ປິວິຕ຺ວາ ຕາທິເສນ ປໂຍເຄນ ຉຑ຺ຑິຕໍ ວິຍ ມຣເຓ ເມ ຠຍໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸຕ຺ໂຕ ອາຆາຕນາ ຍຖາຕິ ຍຖາ ໂຈເຣຫິ ມາຣຓຕ຺ຖໍ ອາຆາຕນໍ ນີໂຕ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ຕໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສໍສາຣປາຣໍ, ນິພ຺ພານໍ, ຄຕຕ຺ຕາ ປາຣຄູ, ຈຕູຫິປິ ອຸປາທາເນຫິ ອນຸປາທາໂນ, ປຣິຎ຺ຎາທີນໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ກິຈ຺ຈານໍ ກຕຕ຺ຕາ ກຕກິຈ຺ໂຈ ກາມາສວາທີຫິ ອນາສໂວ, ອາຍຸກ຺ຂຍາ ອາຍຸກ຺ຂຍເຫຕຸ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂສມນສ຺ສິໂກ ໂຫຕິ.

ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐໍ. ຘມ຺ມຕນ຺ຕິ, ຘມ຺ມສຠາວໍ. ອຣຫຕ຺ເຕ ສິທ຺ເຘ ສິຊ຺ຌນເຫຕຸ ອິຏ຺ຐາທີສຸ ຕາທິຠາວໍ. ສພ຺ພໂລເກຕິ ສພ຺ພໂລກສ຺ມິມ຺ປິ, ທີຆາຍຸກສຸຂພຫຸລຕາທິວເສນ ສໍຍຸຕ຺ເຕປິ ໂລເກ. ອນຕ຺ຖິໂກຕິ, ອນເປກ຺ໂຂ. ອາທິຕ຺ຕາວ ຆຣາ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສມນ຺ຕໂຕ ອາທິຕ຺ຕໂຕ ປຊ຺ຊລິຕໂຕ ເຄຫໂຕ ນິສ຺ສໂຏ, ຕໂຕ ນິສ຺ສຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ນ ໂສຈຕິ, ເອວໍ ຂີຓາສໂວ ມຣຓນິມິຕ຺ຕໍ ນ ໂສຈຕິ.

ຍທຕ຺ຖິ ສງ຺ຄຕໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຕ຺ຖິ, ວິຊ຺ຊຕິ, ອຸປລພ຺ຠຕິ ສງ຺ຄຕໍ, ສຕ຺ເຕຫິ ສງ຺ຂາເຣຫິ ວາ ສມາຄໂມ, ສໂມຘານໍ. ‘‘ສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມຈ຺ຈ ສມ຺ຠຸຍ຺ຍ ກຕໍ, ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠໂວ ວາ ຍຕ຺ຖ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ໂຍ ອຸປປຕ຺ຕິຠໂວ ລພ຺ຠຕິ. ສພ຺ພໍ ອນິສ຺ສຣໍ ເອຕນ຺ຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ອິສ຺ສຣຣຫິຕໍ, ນ ເອຕ຺ຖ ເກນຈິ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອິສ຺ສຣິຍໍ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ກາ. ອິຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາຕິ ‘‘ສພ຺ເພ ຘມ຺ມາ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ມເຫສິນາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ. ຕສ຺ມາ ‘‘ອນິສ຺ສຣໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຊານນ຺ໂຕ ມຣຓສ຺ມິໍ ນ ໂສຈຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ນ ຄຓ຺ຫາຕິ ຠວໍ ກິຎ຺ຈີຕິ ໂຍ ອຣິຍສາວໂກ ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ປ. ໒໗໗) ຍຖາ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ເທສິຕໍ, ຕຖາ ຕໍ ຠວຕ຺ຕຍໍ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສຫິຕາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ປຊານາຕິ. ໂສ ຍຖາ ໂກຈິ ປຸຣິໂສ ສຸຂກາໂມ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອໂຍຄຸຬໍ ຫຕ຺ເຖນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເອວໍ ກິຎ຺ຈິ ຂຸທ຺ທກໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ຠວໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຕຓ຺ຫໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ນ ເມ ໂຫຕິ ‘‘ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ‘‘ອຕີຕມທ຺ຘານໍ ອຫໍ ອີທິໂສ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕທິຏ຺ຐິວເສນ ນ ເມ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມ຺ມເທວ ອຸຄ຺ຆາຏິຕຕ຺ຕາ, ຘມ຺ມສຠາວສ຺ສ ຈ ສຸທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ‘‘ຠວິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ ເມຕິ ຕໂຕ ເອວ ‘‘ອນາຄຕມທ຺ຘານໍ ອຫໍ ເອທິໂສ ກຖໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສໍ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອວມ຺ປິ ເມ ນ ໂຫຕິ. ສງ຺ຂາຣາ ວິຄມິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປນ ໂຫຕິ ‘‘ຍຖາປຈ຺ຈຍໍ ປວຕ຺ຕມານາ ສງ຺ຂາຣາວ, ນ ເອຕ຺ຖ ໂກຈິ ອຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕນິຍໍ ວາ, ເຕ ຈ ໂຂ ວິຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂເຓ ຂເຓ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາຕິ ເອວໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ມາທິສສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຂາຣຄເຕ ກາ ນາມ ປຣິເທວນາ.

ສຸທ຺ຘນ຺ຕິ ເກວລໍ, ອຕ຺ຕສາເຣນ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ. ຘມ຺ມສມຸປ຺ປາທນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ມສມຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ອວິຊ຺ຊາທິປຈ຺ຈເຍຫິ ສງ຺ຂາຣາທິຘມ຺ມມຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ. ສງ຺ຂາຣສນ຺ຕຕິນ຺ຕິ ກິເລສກມ຺ມວິປາກປ຺ປເຠທສງ຺ຂາຣປພນ຺ຘໍ. ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ສຫ ວິປສ຺ສນາຍ ມຄ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ຍາຖາວໂຕ ຊານນ຺ຕສ຺ສ.

ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ໂລກນ຺ຕິ ຍຖາ ອຣຎ຺ເຎ ອປຣິຄ຺ຄເຫ ຕິຓກຏ຺ເຐ ເກນຈິ ຄຍ຺ຫມາເນ ອປຣສ຺ສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕກໍ ອຍໍ ຄຓ຺ຫຕີ’’ຕິ ນ ໂຫຕິ, ເອວໍ ໂສ ອສາມິກຕາຍ ຕິຓກຏ຺ຐສມໍ ສງ຺ຂາຣໂລກໍ ຍທາ ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຕຕ຺ຖ ມມຕ຺ຕໍ ອສໍວິນ຺ທໍ ອສໍວິນ຺ທນ຺ໂຕ ອລຠນ຺ໂຕ ອກໂຣນ຺ໂຕ. ນຕ຺ຖິ ເມຕິ ‘‘ອຫຸ ວຕ ໂສຫໍ, ຕໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນ ໂສຈຕິ.

ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ ສຣີເຣນາຕິ ອສາຣເກນ ອຠິນຸເທນ ທຸກ຺ເຂນ ອກຕຎ຺ຎຸນາ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລສຠາເວນ ອິມິນາ ກາເຍນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ ອິມໍ ກາຍໍ ນິພ຺ພິນ຺ທນ຺ໂຕ ເອວໍ ຕິຏ຺ຐາມິ. ຠເວນມ຺ຫິ ອນຕ຺ຖິໂກຕິ ສພ຺ເພນປິ ຠເວນ ອນຕ຺ຖິໂກ ອມ຺ຫິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ຠວໍ ປຕ຺ເຖມິ. ໂສຍໍ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ ກາໂຍຕິ ອຍໍ ມມ ກາໂຍ ອິທານິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປໂຍເຄນ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ. ອຎ຺ໂຎ ຈ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຎ຺ໂຎ ກາໂຍ ມຍ຺ຫໍ ອາຍຕິໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸນພ຺ຠວາຠາວໂຕ.

ຍໍ ໂວ ກິຈ຺ຈໍ ສຣີເຣນາຕິ ຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມິນາ ສຣີເຣນ ປໂຍຊນໍ, ຕໍ ກໂຣຖ ຍທິຈ຺ຉຖ, ອິຈ຺ຉຖ ເຈ. ນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ, ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຍຖິຈ຺ຉິຕກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຣຓເຫຕຸ. ຕຕ຺ຖາຕິ ເຕສຸ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈ ອກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈ. ໂທໂສ ເປມຎ຺ຈ ເຫຫິຕີຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຏິໂຆ ອນຸນໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຠເວ ອເປກ຺ຂາຍ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຕ຺ຕາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈ ປຏິຆານຸນເຍສຸ ອສນ຺ເຕສຸປິ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ, ‘‘ຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຈນໍ ຍຖາຘິຄຕວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕສ຺ສາຕິ ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ຕໍ ວຈນນ຺ຕິ ‘‘ນຕ຺ຖິ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິອາທິກໍ ມຣເຓ ຠຍາຠາວາທິທີປກໍ, ຕໂຕ ເອວ ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ. ມາຓວາຕິ ໂຈຣາ. ໂຈຣາ ຫິ ‘‘ມາຓວາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ມາຓເວຫິ ສຫ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ກຕກມ຺ເມຫິ ອກຕກມ຺ເມຫິປີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໑໔໙) ວິຍ.

ກິໍ ຠທນ຺ເຕ ກຣິຕ຺ວານາຕິ, ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ນາມ ຕໂປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ. ໂກ ວາ ຕວ ອາຈຣິໂຍ ກສ຺ສ ສາສນໍ, ໂອວາທໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ອໂສກຕາ ມຣຓກາເລ ໂສກາຠາໂວ ລພ຺ຠຕີຕິ ເອຕໍ ອຕ຺ຖໍ ອພ຺ຣວຸໍ, ປຸຈ຺ຉາວເສນ ກເຖສຸໍ, ຠາສິໍສຸ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ເຕສໍ ປຏິວຈນໍ ເທນ຺ໂຕ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎູ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຎ຺ຎູຕິ ປໂຣປເທເສນ ວິນາ ສພ຺ພປກາເຣນ ສພ຺ພຘມ຺ມາວໂພຘນສມຕ຺ຖສ຺ສ ອາກງ຺ຂາປຏິພທ຺ຘວຸຕ຺ຕິໂນ ອນາວຣຓຎາຓສ຺ສ ອຘິຄເມນ ອຕີຕາທິເຠທໍ ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ. ເຕເນວ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸນາ ສພ຺ພສ຺ສ ທສ຺ສນໂຕ ສພ຺ພທສ຺ສາວີ. ຍມ຺ຫິ ອນາວຣຓຎາຓໍ, ຕເທວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ, ນຕ຺ເຖວ ອສາຘາຣຓຎາຓປາຬິຍາ ວິໂຣໂຘ ວິສຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຸເຂນ ອຎ຺ເຎຫິ ອສາຘາຣຓຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເອກສ຺ເສວ ຎາຓສ຺ສ ທ຺ວິຘາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກວຓ຺ຓນາຍໍ (ອິຕິວຸ. ອຏ຺ຐ. ໓໘) ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວາຕິ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ມາຣານໍ ວິຊຍໂຕ ຊິໂນ, ຫີນາທິວິຠາຄຠິນ຺ເນ ສພ຺ພສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ອຘິມຸຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ມຫຕິຍາ ກຣຸຓາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ມຫາກາຣຸຓິໂກ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ອນຸສາສນໂຕ ສຕ຺ຖາ, ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ກິເລສໂຣຄຕິກິຈ຺ຉນໂຕ ສພ຺ພໂລກຕິກິຈ຺ຉໂກ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອາຈຣິໂຍ ມມາຕິ ໂຍຊນາ. ຂຍຄາມີຕິ ນິພ຺ພານຄາມີ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ສຕ຺ຖຸ ສາສນສ຺ສ ຈ ຄຸເຓ ປກາສິເຕ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ເອກຈ຺ເຈ ໂຈຣາ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປເວເທສຸໍ. ຕມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກາ ‘‘ສຸຕ຺ວານ ໂຈຣາ’’ຕິອາທິນາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ອິສິໂນຕິ ອຘິສີລສິກ຺ຂາທີນໍ ເອສນຏ຺ເຐນ ອິສິໂນ, ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ນິກ຺ຂິປ຺ປາຕິ ປຫາຍ. ສຕ຺ຖານິ ຈ ອາວຸຘານິ ຈາຕິ ອສິອາທິສຕ຺ຖານິ ເຈວ ຘນຸກລາປາທິອາວຸຘານິ ຈ. ຕມ຺ຫາ ຈ ກມ຺ມາຕິ ຕໂຕ ໂຈຣກມ຺ມໂຕ.

ເຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸຄຕສ຺ສ ສາສເນຕິ ເຕ ໂຈຣາ ໂສຠນຄມນຕາທີຫິ ສຸຄຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ຠາວນາວິເສສາຘິຄຕາຍ ໂອທຄ຺ຍລກ຺ຂຓາຍ ປີຕິຍາ ສມນ຺ນາຄເມນ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ. ສຸມນາຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ. ກຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຕິ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາ. ຜຸສິໍສູຕິ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄເມນ ອສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍສຸ. ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ໂຈເຣ ນິພ຺ພິເສວເນ ກຕ຺ວາ, ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕ຺ວາ, ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ອກາສິ. ອຖ ເຕສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ເຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ…ເປ… ອສງ຺ຂຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິມຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.