໑. ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທສກນິປາເຕ ອງ຺ຄາຣິໂນຕິອາທິກາ ອາຍສ຺ມໂຕ ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຊ຺ຊໍ ອຠິນີຫາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ອມຈ຺ຈເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກທິວສໍເຍວ ຊາໂຕຕິ ຕໍທິວສໍເຍວ ນໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພເຏ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ, ຣາຫຸລມາຕາ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ນິຘີ, ອາໂຣຫນິຍຫຕ຺ຖີ, ອສ຺ສກຓ຺ຑໂກ, ຉນ຺ໂນ ກາຬຸທາຍີຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ເອກທິວສໍເຍວ ຊາຕຕ຺ຕາ ສຫຊາຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຸທາຍີຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ, ໂຖກໍ ກາຬຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກາຬຸທາຍີຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຸມາຣກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ.

ອປຣຠາເຄ ໂລກນາເຖ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອິຘາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕິ. ສພ຺ເພ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຣິຍາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນໍ ທສພລສ຺ສ ນ ກເຖສິ. ຣາຊາ ‘‘ເນວ ຄຕພລໂກຏ຺ຐໂກ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນໍ ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ອປຣມ຺ປິ ອມຈ຺ຈໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຕຖາ ປຏິປນ຺ເນ ອປຣນ຺ຕິ ເອວໍ ນວຫິ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ນວ ປຸຣິສສຫສ຺ສານິ ເປເສສິ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ມຍິ ສິເນຫາຠາເວນ ທສພລສ຺ສ ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖຍິໍສຸ, ອຍໍ ໂຂ ປນ ອຸທາຍີ ທສພເລນ ສມວໂຍ ສຫປໍສຸກີຬິໂກ, ມຍິ ຈ ສິເນຫວາ, ອິມໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສຈາຫໍ, ເທວ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອິຘາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔.໔໘-໖໓) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘສ຺ສ, ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ອທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ, ຈຣໂຕ ຈາຣິກໍ ຕທາ.

‘‘ສຸຜຸລ຺ລໍ ປທຸມໍ ຄຍ຺ຫ, ອຸປ຺ປລໍ ມລ຺ລິກຎ຺ຈຫໍ;

ປຣມນ຺ນໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອທາສິໍ ສຕ຺ຖຸໂນ ອຫໍ.

‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິ ມຫາວີໂຣ, ປຣມນ຺ນໍ ສຸໂຠຊນໍ;

ຕຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຊນສ຺ສ ສມ຺ປທສ຺ສຍິ.

‘‘ອິຏ຺ຐໍ ກນ຺ຕໍ ປິຍໍ ໂລເກ, ຊລຊໍ ປຸປ຺ຜມຸຕ຺ຕມໍ;

ສຸທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ ເຕນ, ໂຍ ເມ ປຸປ຺ຜໍ ອທາສິທໍ.

‘‘ໂຍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣເປສິ, ປຣມນ຺ນຎ຺ຈທາສິ ເມ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ທສ ອຏ຺ຐ ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂສ, ເທວຣຊ຺ຊໍ ກຣິສ຺ສຕິ;

ອຸປ຺ປລໍ ປທຸມຎ຺ຈາປິ, ມລ຺ລິກຎ຺ຈ ຕທຸຕ຺ຕຣິ.

‘‘ອສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວິປາເກນ, ທິພ຺ພຄນ຺ຘສມາຍຸຕໍ;

ອາກາເສ ຉທນໍ ກຕ຺ວາ, ຘາຣຍິສ຺ສຕິ ຕາວເທ.

‘‘ປຎ຺ຈວີສຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ;

ປຖພ຺ຍາ ຣຊ຺ຊໍ ປຎ຺ຈສຕໍ, ວສຸຘໍ ອາວສິສ຺ສຕິ.

‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ສກກມ຺ມາຠິຣທ຺ໂຘ ໂສ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ສກ຺ຍານໍ ນນ຺ທິຊນໂນ, ຎາຕິພນ຺ຘຸ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ໂສ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທມນຸປ຺ປຕ຺ຕໍ, ກຕກິຈ຺ຈມນາສວໍ;

ໂຄຕໂມ ໂລກພນ຺ຘຸ ຕໍ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສ຺ສຕິ.

‘‘ປຘານປຫິຕຕ຺ໂຕ ໂສ, ອຸປສນ຺ໂຕ ນິຣູປຘິ;

ອຸທາຍີ ນາມ ນາເມນ, ເຫສ຺ສຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາວໂກ.

‘‘ຣາໂຄ ໂທໂສ ຈ ໂມໂຫ ຈ, ມາໂນ ມກ຺ໂຂ ຈ ຘໍສິໂຕ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ໂຕສຍິຎ຺ຈາປິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ອາຕາປີ ນິປໂກ ອຫໍ;

ປສາທິໂຕ ຈ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ ມໍ.

‘‘ປຏິສມ຺ຠິທາ ຈຕສ຺ໂສ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ‘‘ນ ຕາວາຍໍ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ກາໂລ, ວສນ຺ເຕ ປນ ອຸປຄເຕ ປຸປ຺ຜິເຕສຸ ວນສຓ຺ເຑສຸ ຫຣິຕຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາຍ ຠູມິຍາ ຄມນກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກາລໍ ປຏິມາເນນ຺ໂຕ ວສນ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖຸ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຄມນມຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ ສໍວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ –

໕໒໗. ‘‘ອງ຺ຄາຣິໂນ ທານິ ທຸມາ ຠທນ຺ເຕ, ຜເລສິໂນ ຉທນໍ ວິປ຺ປຫາຍ;

ເຕ ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕວ ປຠາສຍນ຺ຕິ, ສມໂຍ ມຫາວີຣ ຠາຄີຣສານໍ.

໕໒໘. ‘‘ທຸມານິ ຜຸລ຺ລານິ ມໂນຣມານິ, ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາ ປວນ຺ຕິ;

ປຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ຜລມາສສານາ, ກາໂລ ອິໂຕ ປກ຺ກມນາຍ ວີຣ.

໕໒໙. ‘‘ເນວາຕິສີຕໍ ນ ປນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ສຸຂາ ອຸຕຸ ອທ຺ຘນິຍາ ຠທນ຺ເຕ;

ປສ຺ສນ຺ຕຸ ຕໍ ສາກິຍາ ໂກຬິຍາ ຈ, ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ໂຣຫິນິຍໍ ຕຣນ຺ຕໍ.

໕໓໐. ‘‘ອາສາຍ ກສເຕ ເຂຕ຺ຕໍ, ພີຊໍ ອາສາຍ ວປ຺ປຕິ;

ອາສາຍ ວາຓິຊາ ຍນ຺ຕິ, ສມຸທ຺ທໍ ຘນຫາຣກາ;

ຍາຍ ອາສາຍ ຕິຏ຺ຐາມິ, ສາ ເມ ອາສາ ສມິຊ຺ຌຕຸ.

໕໓໑. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນຎ຺ເຈວ ວປນ຺ຕິ ພີຊໍ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ວສ຺ສຕິ ເທວຣາຊາ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ເຂຕ຺ຕໍ ກສນ຺ຕິ ກສ຺ສກາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘຎ຺ຎມຸເປຕິ ຣຏ຺ຐໍ.

໕໓໒. ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນກາ ຈຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທນ຺ຕິ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທິຕ຺ວາ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານໍ.

໕໓໓. ‘‘ວີໂຣ ຫເວ ສຕ຺ຕຍຸຄໍ ປຸເນຕິ, ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊາຍຕິ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ;

ມຎ຺ຎາມຫໍ ສກ຺ກຕິ ເທວເທໂວ, ຕຍາ ຫິ ຊາໂຕ ມຸນິ ສຈ຺ຈນາໂມ.

໕໓໔. ‘‘ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ປິຕາ ມເຫສິໂນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ມາຕາ ປນ ມາຍນາມາ;

ຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຍ ກຸຈ຺ຉິນາ, ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ຕິທິວມ຺ຫິ ໂມທຕິ.

໕໓໕. ‘‘ສາ ໂຄຕມີ ກາລກຕາ ອິໂຕ ຈຸຕາ, ທິພ຺ເພຫິ ກາເມຫິ ສມງ຺ຄິຠູຕາ;

ສາ ໂມທຕິ ກາມຄຸເຓຫິ ປຎ຺ຈຫິ, ປຣິວາຣິຕາ ເທວຄເຓຫິ ເຕຫິ.

໕໓໖. ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສປ຺ປຏິມສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສິ ສກ຺ກ, ຘມ຺ເມນ ເມ ໂຄຕມ ອຍ຺ຍໂກສີ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອງ຺ຄາຣິໂນຕິ ອງ຺ຄາຣານິ ວິຍາຕິ ອງ຺ຄາຣານິ, ຣຕ຺ຕປວາຬວຓ຺ຓານິ ຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜປລ຺ລວານິ, ຕານິ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕີຕິ ອງ຺ຄາຣິໂນ, ອຕິໂລຫິຕກຸສຸມກິສລເຍຫິ ອງ຺ຄາຣວຸຏ຺ຐິສໍປຣິກິຓ຺ຓາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ. ທຸມາຕິ ຣຸກ຺ຂາ. ຠທນ຺ເຕຕິ, ຠທ຺ທໍ ອນ຺ເຕ ເອຕສ຺ສາຕິ ຠທນ຺ເຕຕິ ເອກສ຺ສ ທກາຣສ຺ສ ໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ໂຕ, ຄຸຓວິເສສຍຸຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອຄ຺ຄຠູໂຕ ສຕ຺ຖາ. ຕສ຺ມາ ຠທນ຺ເຕຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາລປນໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນຎ຺ເຈຕໍ ເອກາຣນ຺ຕໍ ‘‘ສຸກເຏ ປຏິກມ຺ເມ ສຸເຂ ທຸກ຺ເຂປິ ເຈ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ອິຘ ປນ ສມ຺ໂພຘນຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠທນ຺ເຕຕິ ອາລປນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠທ຺ທສທ຺ທສມານຕ຺ຖໍ ປທນ຺ຕຣເມກ’’ນ຺ຕິ ເກຈິ. ຜລານິ ເອສນ຺ຕີຕິ ຜເລສິໂນ. ອເຈຕເນປິ ຫິ ສເຈຕນກິຣິຍມາໂຣເປຕ຺ວາ ໂວຫຣນ຺ຕິ, ຍຖາ ກຸລໍ ປຕິຕຸກາມນ຺ຕິ, ຜລານິ ຄເຫຕຸມາຣທ຺ຘາ ສມ຺ປຕ຺ຕິຜລຄຫຓກາລາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉທນໍ ວິປ຺ປຫາຍາຕິ ປຸຣາຓປຓ຺ຓານິ ປຊຫິຕ຺ວາ ສມ຺ປນ຺ນປຓ຺ຑຸປລາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕຕິ ທຸມາ. ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕວ ປຠາສຍນ຺ຕີຕິ ທີປສິຂາວນ຺ໂຕ ວິຍ ຊລິຕອຄ຺ຄີ ວິຍ ວາ ໂອຠາສຍນ຺ຕິ ສພ຺ພາ ທິສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມໂຍຕິ ກາໂລ, ‘‘ອນຸຄ຺ຄຫາຍາ’’ຕິ ວຈນເສໂສ. ມຫາວີຣາຕິ ມຫາວິກ຺ກນ຺ຕ. ຠາຄີ ຣສານນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຣສາທີນໍ ຠາຄີ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ – ‘‘ຠາຄີ ວາ ຠຄວາ ອຕ຺ຖຣສສ຺ສ ຘມ຺ມຣສສ຺ສາ’’ຕິອາທິ (ຈູຬນິ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໒). ມຫາວີຣ, ຠາຄີຕິ ຈ ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ສມ຺ໂພຘນວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຠາຄີຣຖານນ຺ຕິ ປນ ປາເຐ ຠຄີຣໂຖ ນາມ ອາທິຣາຊາ. ຕພ຺ພໍສຊາຕຕາຍ ສາກິຍາ ຠາຄີຣຖາ, ເຕສໍ ຠາຄີຣຖານໍ ອຸປກາຣຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ທຸມານີຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸມາ ຣຸກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພທິສາ ປວນ຺ຕີຕິ, ສມນ຺ຕໂຕ ສພ຺ພຠາຄໂຕ ສພ຺ພທິສາສຸ ຈ ຜຸລ຺ລານິ, ຕຖາ ຜຸລ຺ລຕ຺ຕາ ເອວ ສພ຺ພທິສາ ປວນ຺ຕິ ຄນ຺ຘໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ອາສມານາຕິ ອາສີສນ຺ຕາ ຄຫິຕຸກາມາ. ເອວໍ ຣຸກ຺ຂໂສຠາຍ ຄມນມຄ຺ຄສ຺ສ ຣາມເຓຍ຺ຍຕໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ‘‘ເນວາຕິສີຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ສຸຂາຕິ ນາຕິສີຕນາຕິອຸຓ຺ຫຠາເວເນວ ສຸຂາ ອິຏ຺ຐາ. ອຸຕຸ ອທ຺ຘນິຍາຕິ ອທ຺ຘານຄມນໂຍຄ຺ຄາ ອຸຕຸ. ປສ຺ສນ຺ຕຸ ຕໍ ສາກິຍາ ໂກຬິຍາ ຈ, ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ໂຣຫິນິຍໍ ຕຣນ຺ຕນ຺ຕິ ໂຣຫິນີ ນາມ ນທີ ສາກິຍໂກຬິຍຊນປທານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ທກ຺ຂິຓມຸຂາ ສນ຺ທຕິ, ຣາຊຄຫໍ ຈສ຺ສາ ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ, ຕສ຺ມາ ຣາຊຄຫໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕຸໍ ຕໍ ນທິໍ ຕຣນ຺ຕາ ປຈ຺ຉາມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຣນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ປສ຺ສນ຺ຕຸ ຕໍ…ເປ… ຕຣນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຉາມຸຂໍ ໂຣຫິນິໍ ນາມ ນທິໍ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕໍ ສາກິຍໂກຬິຍຊນປທວາສິໂນ ປສ຺ສນ຺ຕູ’’ຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸຄມນາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຍາຈນ຺ໂຕ ອຸສ຺ສາເຫຕິ.

ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຖນໍ ອຸປມາຫິ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອາສາຍ ກສເຕ’’ຕິ ຄາຖມາຫ. ອາສາຍ ກສເຕ ເຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ກສ຺ສໂກ ກສນ຺ໂຕ ເຂຕ຺ຕໍ ຜລາສາຍ ກສຕິ. ພີຊໍ ອາສາຍ ວປ຺ປຕີຕິ ກສິຕ຺ວາ ຈ ວປນ຺ເຕນ ຜລາສາຍ ເອວ ພີຊໍ ວປ຺ປຕິ ນິກ຺ຂິປີຍຕິ. ອາສາຍ ວາຓິຊາ ຍນ຺ຕີຕິ ຘນຫາຣກາ ວາຓິຊາ ຘນາສາຍ ສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕຸໍ ເທສໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ສມຸທ຺ທໍ ນາວາຍ ຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍາຍ ອາສາຍ ຕິຏ຺ຐາມີຕິ ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ຍາຍ ອາສາຍ ປຕ຺ຖນາຍ ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກປິລປຸຣຄມນປຕ຺ຖນາຍ ອິຘ ຕິຏ຺ຐາມິ. ສາ ເມ ອາສາ ສມິຊ຺ຌຕຸ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘‘ກປິລວຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ອາສາຍ ສທິສຕາຍ ເຈຕ຺ຖ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ທໍ ອາສາຕິ ອາຫ.

ຄມນມຄ຺ຄສໍວຓ຺ຓນາທິນາ ອເນກວາຣໍ ຍາຈນາຍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສກິໍ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕນ ວປ຺ເປ ອສມ຺ປຊ຺ຊມາເນ ກສ຺ສກາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ພີຊໍ ວປນ຺ຕິ. ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ເທວຣາຊາປິ ເອກວາຣເມວ ອວສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກາເລນ ກາລໍ ວສ຺ສຕິ. ກສ຺ສກາປິ ເອກວາຣເມວ ອກສິຕ຺ວາ ສສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ປໍສຸໍ ກທ຺ທມໍ ວາ ມຸທຸໍ ກາຕຸໍ ເຂຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກສນ຺ຕິ. ເອກວາຣເມວ ຘຎ຺ຎໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອລເມຕ຺ຕາວຕາ’’ຕິ ອປຣິຕຸສ຺ສນໂຕ ໂກຏ຺ຐາຄາຣາທີສຸ ປຏິສາມນວເສນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຸປນີຍມານໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສາລິອາທິຘຎ຺ຎໍ ຣຏ຺ຐໍ ອຸເປຕິ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.

ຍາຈນກາປິ ຍາຈນ຺ຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກຸລານິ ຈຣນ຺ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ເອກວາຣເມວ, ຍາຈິຕາ ປນ ເຕສໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທນ຺ຕິ, ນ ສກິໍເຍວ. ຕຖາ ປນ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທານປຕີ ທທິຕ຺ວາ ທານມຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອປຣາປຣໍ ສຄ຺ຄມຸເປນ຺ຕິ ຐານໍ ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ເທວໂລກໍ ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈາມິ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອິທານິ ຍທຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ກປິລວຕ຺ຖຸຄມນໍ ຍາຈຕິ, ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວີໂຣ ຫເວ’’ຕິຄາຖມາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ວີໂຣ ວີຣິຍວາ ມຫາວິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ ມຫາປຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ຊາຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ຕຕ຺ຖ ຫເວ ເອກໍເສນ ສຕ຺ຕຍຸຄໍ ສຕ຺ຕປຸຣິສຍຸຄໍ ຍາວສຕ຺ຕມໍ ປິຕາມຫຍຸຄໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິຍາ ປຸເນຕິ ໂສເຘຕີຕິ ໂລກວາໂທ ອຕິວາໂທ ອຎ຺ເຎສຸ. ຠຄວາ ປນ ສພ຺ເພສໍ ເທວານໍ ອຸຕ຺ຕມເທວຕາຍ ເທວເທໂວ ປາປນິວາຣເຓນ ກລ຺ຍາຓປຕິຏ຺ຐາປເນນ ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ໂສເຘຕຸໍ ສກ຺ກຕິ ສກ຺ໂກຕີຕິ ມຎ຺ຎາມິ ອຫໍ. ກສ຺ມາ? ຕຍາ ຫິ ຊາໂຕ ມຸນິ ສຈ຺ຈນາໂມ ຍສ຺ມາ ຕຍາ ສຕ຺ຖາຣາ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ ມຸນິຠາໂວ, ມຸນິ ວາ ສມາໂນ ອຕ຺ຕຫິຕປຣຫິຕານໍ ອິຘໂລກປຣໂລການຎ຺ຈ ມຸນນຏ຺ເຐນ ‘‘ມຸນີ’’ຕິ ອວິຕຖນາໂມ, ໂມນວາ ວາ ມຸນິ, ‘‘ສມໂຓ ປພ຺ພຊິໂຕ ອິສີ’’ຕິ ອວິຕຖນາໂມ ຕຍາ ຊາໂຕ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຕານໍ ເອກນ຺ຕຫິຕປຏິລາຠເຫຕຸຠາວໂຕ ຠຄວາ ຕວ ຕຕ຺ຖ ຄມນໍ ຍາຈາມາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ‘‘ສຕ຺ຕຍຸຄ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປິຕຸຍຸຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘໍ ໂອທນໍ ຊີວນໍ ເອຕສ຺ສາຕິ ສຸທ຺ໂຘທໂນ. ພຸທ຺ຘປິຕາ ຫິ ເອກໍສໂຕ ສຸວິສຸທ຺ຘກາຍວຈີມໂນສມາຈາໂຣ ສຸວິສຸທ຺ຘາຊີໂວ ໂຫຕິ ຕຖາ ອຠິນີຫາຣສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ. ມາຍນາມາຕິ ກຸລຣູປສີລາຈາຣາທິສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຎາຕິມິຕ຺ຕາທີຫິ ‘‘ມາ ຍາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຄຸຓຕາຍ ‘‘ມາຍາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາ. ປຣິຫຣິຍາຕິ ຘາເຣຕ຺ວາ. ກາຍສ຺ສ ເຠທາຕິ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ເຈຕິຍສທິສສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍສ຺ສ ວິນາສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ. ຕິທິວມ຺ຫີຕິ ຕຸສິຕເທວໂລເກ.

ສາຕິ ມາຍາເທວີ. ໂຄຕມີຕິ ໂຄຕ຺ເຕນ ຕໍ ກິຕ຺ເຕຕິ. ທິພ຺ເພຫິ ກາເມຫີຕິ, ຕຸສິຕຠວນປຣິຍາປນ຺ເນຫິ ທິພ຺ເພຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ. ສມງ຺ຄິຠູຕາຕິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ກາມຄຸເຓຫີຕິ ກາມໂກຏ຺ຐາເສຫິ, ‘‘ກາເມຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກາມຄຸເຓຫີ’’ຕິ ວຈເນນ ອເນກຠາເຄຫິ ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ປຣິຈາຣິຍຕີຕິ ທີເປຕິ. ເຕຫີຕິ ຍສ຺ມິໍ ເທວນິກາເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຕຫິ ຕຸສິຕເທວຄເຓຫິ, ເຕຫິ ວາ ກາມຄຸເຓຫິ. ‘‘ສມງ຺ຄິຠູຕາ ປຣິວາຣິຕາ’’ຕິ ຈ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິທ຺ເທໂສ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາວສິທ຺ຘໍ ອິຕ຺ຖິຠາວໍ, ເທວຕາຠາວໍ ວາ ສນ຺ຘາຍ ກໂຕ, ເທວູປປຕ຺ຕິ ປນ ປຸຣິສຠາເວເນວ ຊາຕາ.

ເອວໍ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ຄມເນ ພຫູນໍ ວິເສສາຘິຄມໍ ທິສ຺ວາ ວີສຕິສຫສ຺ສ ຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ອຕຸຣິຕຈາຣິກາວເສນ ກປິລວຕ຺ຖຸຄາມິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຖໂຣ ອິທ຺ຘິຍາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ຐິໂຕ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ເວສໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ, ‘‘ສເຈ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ເປສິຕໍ ມໍ ນ ຊານາສິ, ເອວໍ ປນ ຊານາຫີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສປ຺ປຏິມສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສິ ສກ຺ກ, ຘມ຺ເມນ ເມ ໂຄຕມ ອຍ຺ຍໂກສີ’’ຕິ. –

ໂອສານຄາຖມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸເຣ ຊາຕຕາຍ ໂອຣສປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫິ. ອສຍ຺ຫສາຫິໂນຕິ, ອຠິສມ຺ໂພຘິໂຕ ປຸພ຺ເພ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫິຕຸໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສຍ຺ຫສ຺ສ ສກລສ຺ສ ໂພຘິສມ຺ຠາຣສ຺ສ ມຫາກາຣຸຓິກາຘິກາຣສ຺ສ ຈ ສຫນໂຕ ວຫນໂຕ, ຕໂຕ ປຣມ຺ປິ ອຎ຺ເຎຫິ ສຫິຕຸໍ ອຠິຠວິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອສຍ຺ຫານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ມາຣານໍ ສຫນໂຕ ອຠິຠວນໂຕ, ອາສຍານຸສຍຈຣິຕາຘິມຸຕ຺ຕິອາທິວິຠາຄາວໂພຘເນນ ຍຖາຣຫໍ ເວເນຍ຺ຍານໍ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ອນຸສາສນີສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎຫິ ອສຍ຺ຫສ຺ສ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ຈ ສຫນໂຕ, ຕຕ຺ຖ ວາ ສາຘຸກາຣີຠາວໂຕ ອສຍ຺ຫສາຫິໂນ. ອງ຺ຄີຣສສ຺ສາຕິ ອງ຺ຄີກຕສີລາທິສມ຺ປຕ຺ຕິກສ຺ສ. ‘‘ອງ຺ຄມງ຺ເຄຫິ ນິຈ຺ຉຣຓກໂອຠາສສ຺ສາ’’ຕິ ອປເຣ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອງ຺ຄີຣໂສ, ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິ ທ຺ເວ ນາມານິ ປິຕຣາເຍວ ຄຫິຕານີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິມສ຺ສາຕິ ອນູປມສ຺ສ. ອິຏ຺ຐານິຏ຺ເຐສຸ ຕາທິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕາທິໂນ. ປິຕຸປິຕາ ມຍ຺ຫໍ ຕຸວໍສີຕິ ອຣິຍຊາຕິວເສນ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ໂລກໂວຫາເຣນ ຕ຺ວໍ ປິຕາ ອສິ. ສກ຺ກາຕິ ຊາຕິວເສນ ຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ຘມ຺ເມນາຕິ ສຠາເວນ ອຣິຍຊາຕິ ໂລກິຍຊາຕີຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊາຕີນໍ ສຠາວສໂມຘາເນນ ໂຄຕມາຕິ ຣາຊານໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ. ອຍ຺ຍໂກສີຕິ ປິຕາມໂຫ ອສິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິອາທິໍ ວທນ຺ໂຕ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເອວໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ເຐນ ຣຎ຺ຎາ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຍາທິຕສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣສສ຺ສ ໂຠຊນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ເນ ຄມນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຄນ຺ຕຸກາມຕ຺ຖ, ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມໍ ນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອິໂຕວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຫຣຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຣິສາຍ ຈ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສກລໍ ຣາຊນິເວສນໍ ຣຕນຕ຺ຕເຍ ອຠິປ຺ປສນ຺ນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສພ຺ເພສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ສຕ຺ຖຸ ອາຫຣິຕພ຺ພຠຕ຺ຕປຸຓ຺ຓໍ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເອວໍ ສຏ຺ຐິໂຍຊນໍ ມຄ຺ຄໍ ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ຣາຊເຄຫໂຕວ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສກລນິເວສນໍ ປສາເທສີ’’ຕິ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.