໑໐. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສີລເມວາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ພຸທ຺ຘສຸຎ຺ເຎ ໂລເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ປຓ຺ຓກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ປພ຺ຠາເຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອາພາຘິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ມຫາ ອາໂລໂກ ອໂຫສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂສ, ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ວີມໍສນວເສນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ປພ຺ຠາເຣ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຘທາຣູນິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ອຸປສິຎ຺ຈິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສາຘຸ, ສາຘຸ, ສປ຺ປຸຣິສ, ພຫຸໍ ຕຍາ ປຸຎ຺ຎໍ ປສວນ຺ເຕນ ປູຣິຕໍ ສຸຄຕິສໍວຕ຺ຕນິຍໍ ກມ຺ມໍ ເຕນ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສສິ, ‘ປຸຓ຺ໂຓ’ຕິ ຈ ເຕ ນາມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຸນາປຣນ຺ຕຊນປເທ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ຄຫປຕິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປຸຓ຺ໂຓຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ວາຓິຊ຺ຊວເສນ ມຫຕາ ສຕ຺ເຖນ ສທ຺ຘິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄໂຕ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ. ອຖ ໂສ ສາວຕ຺ຖິວາສີຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ເຕຫິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອາຣາເຘນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ສາຘຸ ມໍ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ສໍຂິຕ຺ເຕນ ໂອວາເທນ ໂອວທຕຸ, ຍມຫໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸນາປຣນ຺ຕຊນປເທ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຠຄວາ, ‘‘ສນ຺ຕິ ໂຂ, ປຸຓ຺ຓ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໓.໓໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໘໘) ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸນາປຣນ຺ຕຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມຖວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔໑.໒໙-໔໔) –

‘‘ປພ຺ຠາຣກູຏໍ ນິສ຺ສາຍ, ສຍມ຺ຠູ ອປຣາຊິໂຕ;

ອາພາຘິໂກ ຈ ໂສ ພຸທ຺ໂຘ, ວສຕິ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣ.

‘‘ມມ ອສ຺ສມສາມນ຺ຕາ, ປນາໂທ ອາສິ ຕາວເທ;

ພຸທ຺ເຘ ນິພ຺ພາຍມານມ຺ຫິ, ອາໂລໂກ ອຸທປຊ຺ຊຖ.

‘‘ຍາວຕາ ວນສຓ຺ຑສ຺ມິໍ, ອຈ຺ຉໂກກຕຣຈ຺ຉກາ;

ວາຬາ ຈ ເກສຣີ ສພ຺ເພ, ອຠິຄຊ຺ຊິໍສຸ ຕາວເທ.

‘‘ອຸປ຺ປາຕໍ ຕມຫໍ ທິສ຺ວາ, ປພ຺ຠາຣໍ ອຄມາສຫໍ;

ຕຕ຺ຖທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ນິພ຺ພຸຕໍ ອປຣາຊິຕໍ.

‘‘ສຸຜຸລ຺ລໍ ສາລຣາຊໍວ, ສຕຣໍສິໍວ ອຸຄ຺ຄຕໍ;

ວີຕຈ຺ຈິກໍວ ອງ຺ຄາຣໍ, ນິພ຺ພຸຕໍ ອປຣາຊິຕໍ.

‘‘ຕິຓໍ ກຏ຺ຐຎ຺ຈ ປູເຣຕ຺ວາ, ຈິຕກໍ ຕຕ຺ຖກາສຫໍ;

ຈິຕກໍ ສຸກຕໍ ກຕ຺ວາ, ສຣີຣໍ ຌາປຍິໍ ອຫໍ.

‘‘ສຣີຣໍ ຌາປຍິຕ຺ວານ, ຄນ຺ຘໂຕຍໍ ສໂມກິຣິໍ;

ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ຍກ຺ໂຂ, ນາມມຄ຺ຄຫິ ຕາວເທ.

‘‘ຍໍ ປູຣິຕໍ ຕຍາ ກິຈ຺ຈໍ, ສຍມ຺ຠຸສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ປຸຓ຺ຓໂກ ນາມ ນາເມນ, ສທາ ໂຫຫິ ຕຸວໍ ມຸເນ.

‘‘ຕມ຺ຫາ ກາຍາ ຈວິຕ຺ວານ, ເທວໂລກໍ ອຄຈ຺ຉຫໍ;

ຕຕ຺ຖ ທິພ຺ພມໂຍ ຄນ຺ໂຘ, ອນ຺ຕລິກ຺ຂາ ປວສ຺ສຕິ.

‘‘ຕຕ຺ຣາປິ ນາມເຘຍ຺ຍໍ ເມ, ປຸຓ຺ຓໂກຕິ ອຫູ ຕທາ;

ເທວຠູໂຕ ມນຸສ຺ໂສ ວາ, ສງ຺ກປ຺ປໍ ປູຣຍາມຫໍ.

‘‘ອິທໍ ປຈ຺ຉິມກໍ ມຍ຺ຫໍ, ຈຣິໂມ ວຕ຺ຕເຕ ຠໂວ;

ອິຘາປິ ປຸຓ຺ຓໂກ ນາມ, ນາມເຘຍ຺ຍໍ ປກາສຕິ.

‘‘ໂຕສຍິຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂຄຕມໍ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄວໍ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຕນຸກິຈ຺ຈສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖໂຣ ພຫູ ມນຸສ຺ເສ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສາເທສິ. ຍໂຕ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ປຸຣິສາ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປາສິກາຠາວໍ ປຏິເວເທສຸໍ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕຈນ຺ທເນນ ຈນ຺ທນມາຬໍ ນາມ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມາຬໍ ປຏິຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜທູເຕນ ນິມນ຺ເຕສິ. ຠຄວາ ຈ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕຕ຺ຕເກຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທນມາຬໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອນຸຏ຺ຐິເຕເຍວ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ເຖໂຣ ອປຣຠາເຄ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໗໐. ‘‘ສີລເມວ ອິຘ ອຄ຺ຄໍ, ປຎ຺ຎວາ ປນ ອຸຕ຺ຕໂມ;

ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ເທເວສຸ, ສີລປຎ຺ຎາຓໂຕ ຊຍ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ສີລນຏ຺ເຐນ ສີລໍ, ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ສມາຘານຏ຺ເຐນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສີລຎ຺ຫິ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ປຕິຏ຺ຐາ, ເຕນາຫ – ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓; ເປຏໂກ. ໒໒; ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑). ສມາທຫຕິ ຈ ຕໍ ກາຍວາຈາອວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຍິທໍ ສີລເມວ ອຄ຺ຄໍ ສພ຺ພຄຸຓານໍ ມູລຠາວໂຕ ປມຸຂຠາວໂຕ ຈ. ຍຖາຫ – ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໖໙), ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມຸຂເມຕໍ ປມຸຂເມຕ’’ນ຺ຕິ (ມຫາວ. ໑໓໕) ຈ ອາທິ. ອິຘາຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ປຎ຺ຎວາຕິ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂສ ອຸຕ຺ຕໂມ ເສຏ຺ໂຐ ປວໂຣຕິ ປຸຄ຺ຄລາຘິຏ຺ຐານາຍ ຄາຖາຍ ປຎ຺ຎາຍເຍວ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຎ຺ຎຸຕ຺ຕຣາ ຫິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ອິທານິ ຕໍ ສີລປຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄເສຏ຺ຐຠາວໍ ກາຣຓໂຕ ທສ຺ເສຕິ ‘‘ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ເທເວສຸ, ສີລປຎ຺ຎາຓໂຕ ຊຍ’’ນ຺ຕິ ຈ. ສີລປຎ຺ຎາຓເຫຕຸ ປຏິປກ຺ຂຊໂຍ ກາມກິເລສຊໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ສຕ຺ຕມວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.