໗. ສຕ຺ຕມວຄ຺ໂຄ

໑. ວປ຺ປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປສ຺ສຕິ ປສ຺ໂສຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ປຐມໍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫກາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ໂຖມນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ – ‘‘ອຫມ຺ປິ ຠຄວາ ອນາຄເຕ ຕາທິສສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຐມໍ ຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄາຫການໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ສຣຓຄມນຎ຺ຈ ປເວເທສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວາເສຏ຺ຐສ຺ສ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວປ຺ໂປຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ອສິເຕນ ອິສິນາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸເຂຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຣຸເວລາຍໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ປຘານໍ ປທຫນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກາຫາຣປຣິໂຠເຄນ ນິພ຺ພິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ຄໂຕ. ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ປວຕ຺ຕິເຕ ປາຏິປທທິວເສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໒໐-໓໐) –

‘‘ອຸຠິນ຺ນໍ ເທວຣາຊູນໍ, ສງ຺ຄາໂມ ສມຸປຏ຺ຐິໂຕ;

ອໂຫສິ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ໂຫ, ມຫາໂຆໂສ ອວຕ຺ຕຖ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ໂລກວິທູ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ສໍເວເຊສິ ມຫາຊນໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ເທວາ ອຕ຺ຕມນາ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກວຈາວຸຘາ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ເອກຄ຺ຄາສິໍສຸ ຕາວເທ.

‘‘ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ວາຈາສຠິມຸທີຣຍິ;

ອນຸກມ຺ປໂກ ໂລກວິທູ, ນິພ຺ພາເປສິ ມຫາຊນໍ.

‘‘ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມນຸໂຊ, ເອກປາຓໍ ວິເຫຐຍໍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປໂທເສນ, ອປາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສງ຺ຄາມສີເສ ນາໂຄວ, ພຫູ ປາເຓ ວິເຫຐຍໍ;

ນິພ຺ພາເປຖ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ມາ ຫຎ຺ຎິຕ຺ໂຖ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຍກ຺ຂຣາຊູນໍ, ເສນາ ສາ ວິມ຺ຫິຕາ ອຫຸ;

ສຣຓຎ຺ຈ ອຸປາຄຈ຺ຉຸໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ສຸຕາທິນໍ.

‘‘ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວານ ຊນຕໍ, ປທມຸທ຺ຘຣິ ຈກ຺ຂຸມາ;

ເປກ຺ຂມາໂນວ ເທເວຫິ, ປກ຺ກາມິ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ປຐມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉິໍ, ທ຺ວິປທິນ຺ທສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ມຫາທຸນ຺ທຸຠິນາມາ ຈ, ໂສຬສາສຸໍ ຣເຖສຠາ;

ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຣາຊາໂນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຸເຂນ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓມຫນ຺ຕຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອີທິສໍ ນາມ ສຕ຺ຖາຣໍ ພາຫຸລິກາທິວາເທນ ສມຸທາຈຣິມ຺ຫ. ອໂຫ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ ນາມ ອນ຺ຘກຣໂຓ ອຈກ຺ຂຸກຣໂຓ ອຣິຍຠາໂວເຍວ ຈກ຺ຂຸກຣໂຓ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສຕິ ປສ຺ໂສ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໖໑. ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສຕິ ປສ຺ໂສຕິ ປສ຺ສຕິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ຘມ຺ເມ ອວິປຣີຕໍ ຊານາຕິ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ປສ຺ໂສ, ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ອຣິໂຍ, ໂສ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ອວິປຣີຕທສ຺ສາວິໍ ‘‘ອຍໍ ອວິປຣີຕທສ຺ສາວີ’’ຕິ ປສ຺ສຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ຊານາຕິ. ນ ເກວລໍ ປສ຺ສນ຺ຕເມວ, ອຖ ໂຂ ອປສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ, ໂຍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸວິຣຫິໂຕ ຘມ຺ເມ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕມ຺ປິ ອປສ຺ສນ຺ຕໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນໍ ‘‘ອນ຺ໂຘ ວຕາຍໍ ຠວໍ ອຈກ຺ຂຸໂກ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອປສ຺ສນ຺ຕໍ, ປສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸຣຫິໂຕ ອນ຺ຘພາໂລ ຕາທິສໍ ອນ຺ຘພາລໍ ອຍໍ ຘມ຺ມາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ປສ຺ສຕີຕິ ຍຖາ ອປສ຺ສນ຺ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຘມ຺ມາຘມ຺ມໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ປສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ປຓ຺ຑິຕໍ ‘‘ອຍໍ ເອວໍວິໂຘ’’ຕິ ນ ປສ຺ສຕິ ນ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ທສ຺ສນຣຫິໂຕ ສກລໍ ເຎຍ຺ຍໍ ຫຕ຺ຖາມລກໍ ວິຍ ປສ຺ສນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ຕມ຺ປິ ປູຣຓາທິໍ ຍຖາສຠາວໂຕ ນ ປສ຺ສິໍ, ອິທານິ ປນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ສມ຺ປນ຺ໂນ ອຸຠເຍປິ ຍຖາສຠາວໂຕ ປສ຺ສາມີຕິ ເສວິຕພ຺ພາເສວິຕພ຺ເພສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອວິປຣີຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ.

ວປ຺ປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອກກາ ມຍໍ ອຣຎ຺ເຎຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ນາຄປຸປ຺ຜເກສເຣຫິ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ອມຈ຺ຈກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຄວໂຕ ເວສາລິຄມເນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເວສາລິຍາ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ເວສາລິຍໍ ອຸສ຺ສໂວ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ມຫາຊໂນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸສ຺ສວສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິເວກໍ ວຊ຺ຊມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຠິຣຕິໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

‘‘ເອກກາ ມຍໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມ, ອປວິທ຺ຘໍວ ວນສ຺ມິໍ ທາຣຸກໍ;

ເອຕາທິສິກາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ, ໂກ ສຸ ນາມ ອມ຺ເຫຫິ ປາປິໂຍ’’ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸກມ຺ປມານາ ‘‘ຍທິປິ, ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ອຣຎ຺ຎວາສໍ ຫີເຬນ຺ໂຕ ວທສິ, ວິເວກກາມາ ປນ ວິທ຺ທສຸໂນ ຕໍ ພຫຸ ມຎ຺ຎນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ –

‘‘ເອກໂກ ຕ຺ວໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣສິ, ອປວິທ຺ຘໍວ ວນສ຺ມິໍ ທາຣຸກໍ;

ຕສ຺ສ ເຕ ພຫຸກາ ປິຫຍນ຺ຕິ, ເນຣຍິກາ ວິຍ ສຄ຺ຄຄາມິນ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ, ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ນິຍ຺ຍານິເກ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກສ຺ສສີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊນ຺ຕີ ສໍເວເຊສິ. ເອວໍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕາຍ ເທວຕາຍ ສໍເວຊິໂຕ ກສາຠິຫໂຕ ວິຍ ຠທ຺ໂຣ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ວິປສ຺ສນາວີຖິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໑.໖໒-໖໖) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສຕຣໍສິໍວ ຠາຓຸມໍ;

ໂອຠາເສນ຺ຕໍ ທິສາ ສພ຺ພາ, ອຸຬຸຣາຊໍວ ປູຣິຕໍ.

‘‘ປຸຣກ຺ຂຕໍ ສາວເກຫິ, ສາຄເຣເຫວ ເມທນິໍ;

ນາຄໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ເຣຓູຫິ, ວິປສ຺ສິສ຺ສາຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ເຣຓຸມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຓ຺ຓຕາລີສິໂຕ ກປ຺ເປ, ເຣຓຸ ນາມາສິ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ກຸໂສ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວຕາຍ ຈ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ –

໖໒. ‘‘ເອກກາ ມຍໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມ, ອປວິທ຺ຘໍວ ວນສ຺ມິໍ ທາຣຸກໍ;

ຕສ຺ສ ເມ ພຫຸກາ ປິຫຍນ຺ຕິ, ເນຣຍິກາ ວິຍ ສຄ຺ຄຄາມິນ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອນເປກ຺ຂຠາເວນ ວເນ ຉຑ຺ຑິຕທາຣຸກ຺ຂຓ຺ຑໍ ວິຍ ຍທິປິ ມຍໍ ເອກກາ ເອກາກິໂນ ອສຫາຍາ ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣາມ, ເອວໍ ວິຫຣໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ເມ ພຫຸກາ ປິຫຍນ຺ຕິ ມໍ ພຫູ ອຕ຺ຖກາມຣູປາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ອຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ‘‘ອໂຫ ວຕສ຺ສ ມຍມ຺ປິ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຆຣພນ຺ຘນໍ ປຫາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ເນຣຍິກາ ວິຍ ສຄ຺ຄຄາມິນໍ, ຍຖາ ນາມ ເນຣຍິກາ ອຕ຺ຕໂນ ປາປກມ຺ເມນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕາ ສຄ຺ຄຄາມີນໍ ສຄ຺ຄູປຄາມີນໍ ປິຫຍນ຺ຕິ – ‘‘ອໂຫ ວຕ ມຍມ຺ປິ ນິຣຍທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍ ສຄ຺ຄສຸຂໍ ປຈ຺ຈນຸຠເວຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ເອວໍສມ຺ປທມິທນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຕ຺ຕນິ ຄຣຸພຫຸວຈນປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ເອກກາ ມຍໍ ວິຫຣາມາ’’ຕິ ປຸນ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ເອກຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ຕສ຺ສ ເມ’’ຕິ ເອກວຈນປ຺ປໂຍໂຄ ກໂຕ. ‘‘ຕສ຺ສ ເມ’’, ‘‘ສຄ຺ຄຄາມິນ’’ນ຺ຕິ ຈ ອຸຠຍມ຺ປິ ‘ປິຫຍນ຺ຕີ’ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ສມ຺ປທານນິທ຺ເທໂສ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຕໍ ອຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕີຕິ ຈ ຕາທິເສ ອຣຎ຺ຎວາສາທິຄຸເຓ ອຠິປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສ ເມຕິ ວາ ຕສ຺ສ ມມ ສນ຺ຕິເກ ຄຸເຓຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ປກ຺ຂຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈຸຕາ ປຕນ຺ຕີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປກ຺ຂຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ຍກ຺ຂເສນາປຕິ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ທິພ຺ພວຕ຺ເຖນ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສກ຺ເກສຸ ເທວທຫນິຄເມ ສາກິຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ສມ຺ໂມທກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ທຫຣກາເລ ວາຕໂຣເຄນ ປາທາ ນ ວຫິໍສຸ. ໂສ ກຕິປຍໍ ກາລໍ ປີຐສປ຺ປີ ວິຍ ວິຈຣິ. ເຕນສ຺ສ ປກ຺ໂຂຕິ ສມຎ຺ຎາ ຊາຕາ. ປຈ຺ຉາ ອໂຣຄກາເລປິ ຕເຖວ ນໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ໂສ ຠຄວໂຕ ຎາຕິສມາຄເມ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ກຸລໂລ ມໍສເປສິໍ ອາທາຍ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ພຫູ ກຸລລາ ອນຸປຕິຕ຺ວາ ປາເຕສຸໍ. ປາຕິຕໍ ມໍສເປສິໍ ເອໂກ ກຸລໂລ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕໍ ອຎ຺ໂຎ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຖໂຣ ‘‘ຍຖາຍໍ ມໍສເປສິ, ເອວໍ ກາມາ ນາມ ພຫຸສາຘາຣຓາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ’’ຕິ – ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໑-໑໐) –

‘‘ວິປສ຺ສີ ນາມ ຠຄວາ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິສຫສ຺ເສຫິ, ປາວິສິ ພນ຺ຘຸມໍ ຕທາ.

‘‘ນຄຣາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ອຄມໍ ທີປເຈຕິຍໍ;

ອທ຺ທສໍ ວິຣຊໍ ພຸທ຺ຘໍ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄຫໍ.

‘‘ຈຸລ຺ລາສີຕິສຫສ຺ສານິ, ຍກ຺ຂາ ມຍ຺ຫໍ ອຸປນ຺ຕິເກ;

ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ, ອິນ຺ທໍວ ຕິທສາ ຄຓາ.

‘‘ຠວນາ ອຠິນິກ຺ຂມ຺ມ, ທຸສ຺ສໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫຫໍ ຕທາ;

ສິຣສາ ອຠິວາເທສິໍ, ຕຎ຺ຈາທາສິໍ ມເຫສິໂນ.

‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫ ຘມ຺ໂມ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາ;

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ວສຸຘາຍໍ ປກມ຺ປຖ.

‘‘ຕຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ, ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ;

ພຸທ຺ເຘ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທມິ, ທ຺ວິປທິນ຺ທມ຺ຫິ ຕາທິເນ.

‘‘ໂສຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ທຸສ຺ສໍ ທຕ຺ວານ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ສຣຓຎ຺ຈ ອຸປາຄຈ຺ຉິໍ, ສາມຈ຺ໂຈ ສປຣິຊ຺ຊໂນ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ປນ຺ນຣເສ ກປ຺ເປ, ໂສຬສາສຸໍ ສຸວາຫນາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຍເທວ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸໍ ອງ຺ກຸສໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາ ອຘິຄຕາ, ຕສ຺ສ ສໍກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຈຸຕາ ປຕນ຺ຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໖໓. ຕຕ຺ຖ ຈຸຕາຕິ ຠຏ຺ຐາ. ປຕນ຺ຕີຕິ ອນຸປຕນ຺ຕິ. ປຕິຕາຕິ ຈວນວເສນ ຠູມິຍໍ ປຕິຕາ, ອາກາເສ ວາ ສມ຺ປຕນວເສນ ປຕິຕາ. ຄິທ຺ຘາຕິ ເຄຘໍ ອາປນ຺ນາ. ປຸນຣາຄຕາຕິ ປຸນເທວ ອຸປຄຕາ. ຈ-ສທ຺ໂທ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປຕນ຺ຕິ ອນຸປຕນ຺ຕິ ຈ ອິຘ ກຸລລາ, ອິຕຣສ຺ສ ມຸຂໂຕ ຈຸຕາ ຈ ມໍສເປສິ, ຈຸຕາ ປນ ສາ ຠູມິຍໍ ປຕິຕາ ຈ, ຄິທ຺ຘາ ເຄຘໍ ອາປນ຺ນາ ສພ຺ເພວ ກຸລລາ ປຸນຣາຄຕາ. ຍຖາ ຈິເມ ກຸລລາ, ເອວໍ ສໍສາເຣ ປຣິພ຺ຠມນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ເຍ ກຸສລຘມ຺ມໂຕ ຈຸຕາ, ເຕ ປຕນ຺ຕິ ນິຣຍາທີສຸ, ເອວໍ ປຕິຕາ ຈ, ສມ຺ປຕ຺ຕິຠເວ ຐິຕາ ຕຕ຺ຖ ກາມສຸຂານຸໂຍຄວເສນ ກາມຠເວ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຈ ຠວນິກນ຺ຕິວເສນ ຄິທ຺ຘາ ຈ ປຸນຣາຄຕາ ຠວໂຕ ອປຣິມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕນ ເຕນ ຠວຄາມິນາ ກມ຺ເມນ ຕໍ ຕໍ ຠວສຎ຺ຎິຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອາຄຕາ ເອວ, ເອວໍຠູຕາ ອິເມ ສຕ຺ຕາ. ມຍາ ປນ ກຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ປຣິຎ຺ຎາທິເຠທໍ ໂສຬສວິຘມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ກຕໍ, ນ ທານິ ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ. ຣຕໍ ຣມ຺ມໍ ຣມິຕພ຺ພໍ ອຣິເຍຫິ ສພ຺ພສງ຺ຂຕວິນິສ຺ສຏໍ ນິພ຺ພານໍ ຣຕໍ ອຠິຣຕໍ ຣມ຺ມໍ. ເຕນ ຈ ສຸເຂນນ຺ວາຄຕໍ ສຸຂໍ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ອນຸອາຄຕໍ ອຸປຄຕໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ, ສຸເຂນ ວາ ສຸຂາປຏິປທາຠູເຕນ ວິປສ຺ສນາສຸເຂນ ມຄ຺ຄສຸເຂນ ຈ ອນ຺ວາຄຕໍ ຜລສຸຂໍ ນິພ຺ພານສຸຂຎ຺ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ປກ຺ຂຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸມວ຺ຫຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫຕິຍາ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຈຕູຫິ ສຸວຓ຺ຓປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ປສາທສໍວຑ຺ຒນຕ຺ຖໍ ຕຖາຣູປໍ ອິທ຺ຘາຠິສງ຺ຂາຣໍ ອຠິສງ຺ຂາເຣສິ, ຍຖາ ສຸວຓ຺ຓາຠາ ສກລໍ ຕໍ ປເທສໍ ໂອຕ຺ຖຣຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ເກນຈິ ໂຣເຄນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິເຕສຸ ອຸປປນ຺ໂນ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊານໍ ພິມ຺ພິສາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ອມ຺ພປາລິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຣາຊາ ຫິ ພິມ຺ພິສາໂຣ ຕຣຸຓກາເລ ອມ຺ພປາລິຍາ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕາຠິລາໂສ ກຕິປຍມນຸສ຺ສປຣິວາໂຣ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ເວສາລິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ຕາຍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ອຍໍ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ຈ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາປິ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ‘‘ວິມໂລ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ, ປຈ຺ຉາ ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ເວສາລິຄມເນ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໔໐-໔໘) –

‘‘ວິປສ຺ສີ ນາມ ຠຄວາ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ນິສິນ຺ໂນ ຊນກາຍສ຺ສ, ເທເສສິ ອມຕໍ ປທໍ.

‘‘ຕສ຺ສາຫໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວານ, ທ຺ວິປທິນ຺ນສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ໂສຓ຺ຓປຸປ຺ຜານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉທນໍ ອາສິ, ຍາວຕາ ປຣິສາ ຕທາ;

ພຸທ຺ຘາຠາ ຈ ສຸວຓ຺ຓາຠາ, ອາໂລໂກ ວິປຸໂລ ອຫຸ.

‘‘ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ເວທຊາໂຕ ກຕຎ຺ຊລີ;

ວິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນໂນ ເຕສໍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາວໂຫ.

‘‘ອາຍາຈິຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ວນ຺ທິຕ຺ວານ ຈ ສຸພ຺ພຕໍ;

ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊນຍິຕ຺ວານ, ສກໍ ຠວນຸປາຄມິໍ.

‘‘ຠວເນ ອຸປວິຏ຺ໂຐຫໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ອນຸສ຺ສຣິໍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ຕຸສິຕໍ ອຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂສຬສາສິໍສຸ ຣາຊາໂນ, ເນມິສມ຺ມຕນາມກາ;

ເຕຕາລີເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ທຸມວ຺ຫຍາຍາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໖໔. ຕຕ຺ຖ ທຸມວ຺ຫຍາຍາຕິ ທຸເມນ ອມ຺ເພນ ອວ຺ຫາຕພ຺ພາຍ, ອມ຺ພປາລິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຘາເຣ ເຈຕໍ ຠຸມ຺ມວຈນໍ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຈ. ຊາໂຕ ປຓ຺ຑຣເກຕຸນາຕິ ຘວລວຕ຺ຖຘຊຕ຺ຕາ ‘‘ປຓ຺ຑຣເກຕູ’’ຕິ ປຎ຺ຎາເຕນ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ຎາ ເຫຕຸຠູເຕນ ຊາໂຕ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວາ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິທສ຺ສນໍ. ຕໂຕ ຫິ ຊາໂຕຕິ ອຠິຊາຕິທສ຺ສນໍ. ວິຊາຍນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ໂລເກ ຊາຕໂວຫາໂຣ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ທຸມວ຺ຫຍາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອິມິນາ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນຠາວໍ ອປເນຕິ, ອເນກປຕິປຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ວິເສສາຘິຄມສມ຺ຠວຎ຺ຈ ທີເປຕິ. ‘‘ຊາໂຕ ປຓ຺ຑຣເກຕຸນາ’’ຕິ ອິມິນາ ວິຎ຺ຎາຕປິຕິກທສ຺ສເນນ ປຣວມ຺ຠນໍ ອປເນຕິ. ເກຕຸຫາຕິ ມານປ຺ປຫາຍີ. ມາໂນ ຫິ ອຸຓ຺ຓຕິລກ຺ຂຓຕ຺ຕາ ເກຕຸ ວິຍາຕິ ເກຕຸ. ຕຖາ ຫິ ໂສ ‘‘ເກຕຸກມ຺ຍຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເກຕຸນາເຍວາຕິ ປຎ຺ຎາຍ ເອວ. ປຎ຺ຎາ ຫິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ເມສຸ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ມາຣເສນປ຺ປມທ຺ທເນນ ປຸພ຺ພງ຺ຄມຏ຺ເຐນ ຈ ອຣິຍານໍ ຘຊາ ນາມ. ເຕນາຫ ‘‘ຘມ຺ໂມ ຫິ ອິສິນໍ ຘໂຊ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໔໑; ອ. ນິ. ໔.໔໘; ຊາ. ໒.໒໑.໔໙໔). ມຫາເກຕຸໍ ປຘໍສຍີຕິ ມຫາວິສຍຕາຍ ມຫນ຺ຕາ, ເສຍ຺ຍມານຊາຕິມານາທິເຠທໂຕ ພຫໂວ ຈ ມານປ຺ປກາຣາ, ອິຕເຣ ຈ ກິເລສຘມ຺ມາ ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ເກຕຸ ເອຕສ຺ສາຕິ ມຫາເກຕຸ ມາໂຣ ປາປິມາ. ຕໍ ພລວິຘມນວິສຍາຕິກ຺ກມນວເສນ ອຠິຠວິ ນິພ຺ພິເສວນໍ ອກາສີຕິ. ‘‘ມຫາເກຕຸໍ ປຘໍສຍີ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ວິມລໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ອຸກ຺ເຂປກຕວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອຸກ຺ເຂປກຕວຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸກ຺ເຂປກຕວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມາຬໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປູຄສ຺ສ ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຖມ຺ຠໍ ທຕ຺ວາ ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວຈ຺ໂຉຕິສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ອາຄຕນາມໍ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ຄາມກາວາເສ ວສນ຺ໂຕ ອາຄຕາຄຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ປຣິຍາປຸຓາຕິ. ‘‘ອຍໍ ວິນໂຍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອຍໍ ອຠິຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປນ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ນ ຊານາຕິ. ອເຖກທິວສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ສພ຺ພໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິຍາ ປຸພ຺ເພປິ ປິຏກາທິສມຎ຺ຎາ ປຣິຍຕ຺ຕິສທ຺ຘມ຺ເມ ວວຕ຺ຖິຕາ ເອວ, ຍໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິນຍຘຣາທິໂວຫາໂຣ. ໂສ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ເຕ ຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໒.໑໓-໒໖) –

‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ມຫາປູຄຄໂຓ ອຫຸ;

ສຣຓໍ ຄຕາ ຈ ເຕ ພຸທ຺ຘໍ, ສທ຺ທຫນ຺ຕິ ຕຖາຄຕໍ.

‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຄມ຺ມ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ມາຬໍ ກຸພ຺ພນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ອລຠນ຺ຕາ, ວິຈິນນ຺ຕິ ພ຺ຣຫາວເນ.

‘‘ເຕຫໍ ອຣຎ຺ເຎ ທິສ຺ວານ, ອຸປຄມ຺ມ ຄຓໍ ຕທາ;

ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວານ, ປຏິປຸຈ຺ຉິໍ ຄຓໍ ອຫໍ.

‘‘ເຕ ເມ ປຸຏ຺ຐາ ວິຍາກໍສຸ, ສີລວນ຺ໂຕ ອຸປາສກາ;

ມາຬໍ ມຍໍ ກຕ຺ຕຸກາມາ, ເອກຕ຺ຖມ຺ໂຠ ນ ລພ຺ຠຕິ.

‘‘ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ມມໍ ເທຖ, ອຫໍ ທສ຺ສາມິ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ອາຫຣິສ຺ສາມຫໍ ຖມ຺ຠໍ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກາ ຠວນ຺ຕຸ ເຕ.

‘‘ເຕ ເມ ຖມ຺ຠໍ ປເວຈ຺ຉິໍສຸ, ປສນ຺ນາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ;

ຕໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ, ອຄມໍສຸ ສກໍ ຆຣໍ.

‘‘ອຈິຣໍ ຄເຕ ປູຄຄເຓ, ຖມ຺ຠໍ ອຫາສຫໍ ຕທາ;

ຫຏ຺ໂຐ ຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ປຐມໍ ອຸສ຺ສເປສຫໍ.

‘‘ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ວິມານໍ ອຸປປຊ຺ຊຫໍ;

ອຸພ຺ພິທ຺ຘໍ ຠວນໍ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕຠູມໍ ສມຸຄ຺ຄຕໍ.

‘‘ວຊ຺ຊມານາສຸ ເຠຣີສຸ, ປຣິຈາເຣມຫໍ ສທາ;

ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສກປ຺ປມ຺ຫິ, ຣາຊາ ອາສິໍ ຍໂສຘໂຣ.

‘‘ຕຕ຺ຖາປິ ຠວນໍ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕຠູມໍ ສມຸຄ຺ຄຕໍ;

ກູຏາຄາຣວຣູເປຕໍ, ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ມໂນຣມໍ.

‘‘ເອກວີສຕິກປ຺ປມ຺ຫິ, ອຸເທໂນ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ຕຕ຺ຣາປິ ຠວນໍ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕຠູມໍ ສມຸຄ຺ຄຕໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ອນຸໂຠມິ ສຸຂໍ ສພ຺ພໍ, ເອກຕ຺ຖມ຺ຠສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຖມ຺ຠມທທໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ເອກຕ຺ຖມ຺ຠສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ກຕກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອກິລາສຸຠາເວ ຐິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕານໍ ຄຫຏ຺ຐປພ຺ພຊິຕານໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທເສນ຺ໂຕ ຈ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໖໕. ‘‘ອຸກ຺ເຂປກຕວຈ຺ຉສ຺ສ, ສງ຺ກລິຕໍ ພຫູຫິ ວສ຺ເສຫິ;

ຕໍ ຠາສຕິ ຄຫຏ຺ຐານໍ, ສຸນິສິນ຺ໂນ ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ເຂປກຕວຈ຺ຉສ຺ສາຕິ ກຕອຸກ຺ເຂປວຈ຺ຉສ຺ສ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ວິນຍປເທສໍ ສຸຕ຺ຕປເທສໍ ອຠິຘມ຺ມປເທສຎ຺ຈ ຍຖາປຣິຈ຺ເຉທໍ ວິນຍສຸຕ຺ຕາຠິຘມ຺ມານໍເຍວ ອຸປຣິ ຂິປິຕ຺ວາ ສຊ຺ຌາຍນວເສນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕວຈ຺ເຉນາຕິ ອຕ຺ໂຖ ກຣຓຕ຺ເຖ ຫິ ອິທໍ ສາມິວຈນໍ. ສງ຺ກລິຕໍ ພຫູຫິ ວສ຺ເສຫີຕິ ພຫຸເກຫິ ສໍວຈ຺ຉເຣຫິ ສມ຺ປິຓ຺ຑນວເສນ ຫທເຍ ຐປິຕໍ. ‘‘ສງ຺ຂລິຕ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ສງ຺ຂລິຕໍ ວິຍ ກຕໍ ເອກາພທ຺ຘວເສນ ວາຈຸຄ຺ຄຕໍ ກຕໍ. ຍໍ ພຸທ຺ຘວຈນນ຺ຕິ ວຈນເສໂສ. ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມໍ ຠາສຕິ ກເຖຕິ. ຄຫຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕສໍ ເຍຠຸຍ຺ຍຕາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸນິສິນ຺ໂນຕິ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ນິຈ຺ຈໂລ ນິສິນ຺ໂນ, ລາຠສກ຺ກາຣາທິໍ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ໂຕ ເກວລໍ ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສເຍວ ຐຕ຺ວາ ກເຖຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊ’’ຕິ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸຂວເສນ ຘມ຺ມເທສນາວເສເນວ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນອຸຬາຣປາໂມຊ຺ໂຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ຍຖາ ຍຖາວຸໂສ ຠິກ຺ຂຸ, ຍຖາສຸຕໍ ຍຖາປຣິຍຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ປເຣສໍ ເທເສຕິ ຕຖາ ຕຖາ ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຘມ຺ເມ ລຠຕິ ອຕ຺ຖເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມເວທໍ, ລຠຕິ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ປາໂມຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິອາທິ (ທີ. ນິ. ໓.໓໕໕).

ອຸກ຺ເຂປກຕວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ເມຆິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອນຸສາສິ ມຫາວີໂຣຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຆິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ກຸສລພີຊານິ ໂຣເປນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ພຸທ຺ຘກິຈ຺ຈສ຺ສ ປຣິໂຍສານມາຄມ຺ມ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອສ຺ສຊ຺ຊິ. ເຕນ ປຖວີກມ຺ປາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ມຫາຊໂນ ຠີຕຕສິໂຕ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ຕມຕ຺ຖໍ ວິຠາເວຕ຺ວາ ສມສ຺ສາເສສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ສຎ຺ຊາຕຄາຣວພຫຸມາໂນ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສາກິຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ເມຆິໂຍຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຠຄວຕິ ຊາລິກາຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ກິມິກາລາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ຣມຓີຍໍ ອມ຺ພວນໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວິຫຣິຕຸກາໂມ ທ຺ເວ ວາເຣ ຠຄວຕາ ວາເຣຕ຺ວາ ຕຕິຍວາຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກມກ຺ຂິກາຫິ ຂຊ຺ຊມາໂນ ຈິຕ຺ຕສມາຘິໍ ອລຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ‘‘ອປຣິປກ຺ກາຍ, ເມຆິຍ, ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິຍາ ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ປຣິປາກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ (ອຸທາ. ໓໑) ໂອວາທໍ ອທາສິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໕໗-໖໕) –

‘‘ຍທາ ວິປສ຺ສີ ໂລກຄ຺ໂຄ, ອາຍຸສງ຺ຂາຣໂມສ຺ສຊິ;

ປຖວີ ສມ຺ປກມ຺ປິຕ຺ຖ, ເມທນີ ຊລເມຂລາ.

‘‘ໂອຕຕໍ ວິຕຕໍ ມຍ຺ຫໍ, ສຸວິຈິຕ຺ຕວຏໍສກໍ;

ຠວນມ຺ປິ ປກມ຺ປິຕ຺ຖ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຍຸສງ຺ຂເຍ.

‘‘ຕາໂສ ມຍ຺ຫໍ ສມຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຠວເນ ສມ຺ປກມ຺ປິເຕ;

ອຸປ຺ປາໂທ ນຸ ກິມຕ຺ຖາຍ, ອາໂລໂກ ວິປຸໂລ ອຫຸ.

‘‘ເວສ຺ສວໂຓ ອິຘາຄມ຺ມ, ນິພ຺ພາເປສິ ມຫາຊນໍ;

ປາຓຠູເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກຄ຺ຄາ ໂຫຖ ສໍວຸຕາ.

‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫ ຘມ຺ໂມ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາ;

ຍສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານມ຺ຫິ, ປຖວີ ສມ຺ປກມ຺ປຕິ.

‘‘ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ, ກປ຺ປໍ ສຄ຺ຄມ຺ຫິ ໂມທຫໍ;

ອວເສເສສຸ ກປ຺ເປສຸ, ກຸສລໍ ຈຣິຕໍ ມຍາ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ສຎ຺ຎມລຠິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘສຎ຺ຎາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈຸທ຺ທສກປ຺ປມ຺ຫິ, ຣາຊາ ອາສິໍ ປຕາປວາ;

ສມິໂຕ ນາມ ນາເມນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.