໘. ອຏ຺ຐມວຄ຺ໂຄ

໑. ວຈ຺ຉປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສຸສຸຂຸມນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິນາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວຈ຺ຉປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອາຈິນນ຺ໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ມຫຕິຍາ ກໍສປາຕິຍາ ປາຍາສໍ ອາທາຍ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາກາເສ ຈງ຺ກມນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ທາຕຸກາມຕໍ ທສ຺ເສສິ. ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄເຫ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວຈ຺ຉປາໂລຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ພິມ຺ພິສາຣສມາຄເມ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖເຣນ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຣມນິປຈ຺ຈກາເຣ ກເຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫປພ຺ພຊິໂຕ ເອວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໓.໒໖-໓໔) –

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ພາຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂໂຓ;

ປວນາ ອຠິນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ.

‘‘ມຫຈ຺ຈາ ກໍສປາຕິຍາ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປາຍສໍ ອຫໍ;

ອາຫຸຕິໍ ຍິຏ຺ຐຸກາໂມ ໂສ, ອຸປເນສິໍ ພລິໍ ອຫໍ.

‘‘ຠຄວາ ຕມ຺ຫິ ສມເຍ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ຈງ຺ກມໍ ສຸສມາຣູຬ຺ໂຫ, ອມ຺ພເຣ ອນິລາຍເນ.

‘‘ຕຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ, ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ;

ຐປຍິຕ຺ວາ ກໍສປາຕິໍ, ວິປສ຺ສິໍ ອຠິວາທຍິໍ.

‘‘ຕຸວໍ ເທໂວສິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ສເທເວ ສຫມານຸເສ;

ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫ ມຫາມຸນິ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ຠຄວາ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂລກນາຍໂກ;

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ມຫາມຸນິ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປາຍາສສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເອກຕາລີສິໂຕ ກປ຺ເປ, ພຸທ຺ໂຘ ນາມາສິ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຸເຂເນວ ອຕ຺ຕນາ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອຘິຄຕຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ –

໗໑. ‘‘ສຸສຸຂຸມນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິນາ, ມຕິກຸສເລນ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິນາ;

ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລິນາ, ນິພ຺ພານໍ ນ ຫິ ເຕນ ທຸລ຺ລຠ’’ນ຺ຕິ. –

ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸສຸຂຸມນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິນາຕິ ອຕິວິຍ ທຸທ຺ທສຏ຺ເຐນ ສຸຂຸເມ, ສຓ຺ຫຏ຺ເຐນ ນິປຸເຓ ສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທາທິອຕ຺ເຖ ອນິຈ຺ຈຕາທິໍ ໂອໂຣເປຕ຺ວາ ປສ຺ສຕີຕິ ສຸສຸຂຸມນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສີ, ເຕນ. ມຕິກຸສເລນາຕິ ມຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ກຸສເລນ ເຉເກນ, ‘‘ເອວໍ ປວຕ຺ຕມານສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວໍ ນ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄປຎ຺ຎາຍ ອຸປ຺ປາທເນ ກຸສເລນ. ນິວາຕວຸຕ຺ຕິນາຕິ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີສຸ ນິວາຕນີຈວຕ຺ຕນສີເລນ, ວຸຑ຺ເຒສຸ ນເວສຸ ຈ ຍຖານຸຣູປປຏິປຕ຺ຕິນາ. ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລິນາຕິ ສໍເສວິຕໍ ອາຈິຓ຺ຓໍ ວຸທ຺ຘສີລໍ ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລໍ, ຕໍ ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລິນາ. ອຖ ວາ ສໍເສວິຕາ ອຸປາສິຕາ ວຸທ຺ຘສີລິໂນ ເອເຕນາຕິ ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລີ, ເຕນ. ຫີຕິສທ຺ໂທ ເຫຕຸອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ໂຍ ນິວາຕວຸຕ຺ຕິ ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລີ ມຕິກຸສໂລ ສຸສຸຂຸມນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສີ ຈ, ຕສ຺ມາ ນິພ຺ພານໍ ນ ຕສ຺ສ ທຸລ຺ລຠນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິວາຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຫິ ສໍເສວິຕວຸທ຺ຘສີລິຕາຍ ຈ ປຓ຺ຑິຕາ ຕໍ ໂອວທິຕພ຺ພໍ ອນຸສາສິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ຈ ໂອວາເທ ຐິໂຕ ສຍໍ ມຕິກຸສລຕາຍ ສຸສຸຂຸມນິປຸຓຕ຺ຖທສ຺ສິຕາຍ ຈ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ, ອຍເມວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສີຕິ.

ວຈ຺ຉປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອາຕຸມຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍຖາ ກຬີໂຣ ສຸສຸ ວຑ຺ຒິຕຄ຺ໂຄຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອາຕຸມຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອາຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຄນ຺ໂຘທເກນ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ ຈ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິ, ຎາຓສ຺ສ ປນ ອປຣິປກ຺ກຕ຺ຕາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອາຕຸໂມຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຠຣິຍໍ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ຎາຕເກຫິ ສມ຺ມນ຺ເຕສິ. ໂສ ຕໍ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສນ, ອິທາເນວ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິຕມ຺ປິ ນໍ ມາຕາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕຸກາມາ ນານານເຍຫິ ປໂລເຠຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອວສຣໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຊ຺ຌາສຍໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

໗໒. ‘‘ຍຖາ ກຬີໂຣ ສຸສຸ ວຑ຺ຒິຕຄ຺ໂຄ, ທຸນ຺ນິກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ ປສາຂຊາໂຕ;

ເອວໍ ອຫໍ ຠຣິຍາຍານີຕາຍ, ອນຸມຎ຺ຎ ມໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ທານີ’’ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກຬີໂຣຕິ ອງ຺ກຸໂຣ, ອິຘ ປນ ວໍສງ຺ກຸໂຣ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສຸສູຕິ ຕຣຸໂຓ. ວຑ຺ຒິຕຄ຺ໂຄຕິ ປວຑ຺ຒິຕສາໂຂ. ສຸສຸວຑ຺ຒິຕຄ຺ໂຄຕິ ວາ ສຸຏ຺ຐຸ ວຑ຺ຒິຕສາໂຂ ສຎ຺ຊາຕປຕ຺ຕສາໂຂ. ທຸນ຺ນິກ຺ຂໂມຕິ ເວຬຸຄຸມ຺ພໂຕ ນິກ຺ຂາເມຕຸໍ ນີຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ໂຍ. ປສາຂຊາໂຕຕິ ຊາຕປສາໂຂ, ສາຂານມ຺ປິ ປພ຺ເພ ປພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນອນຸສາໂຂ. ເອວໍ ອຫໍ ຠຣິຍາຍານີຕາຍາຕິ ຍຖາ ວໍໂສ ວຑ຺ຒິຕຄ຺ໂຄ ວໍສນ຺ຕເຣສຸ ສໍສຏ຺ຐ ສາຂາປສາໂຂ ເວຬຸຄຸມ຺ພໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓີໂຍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ຠຣິຍາຍ ມຍ຺ຫໍ ອານີຕາຍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທິວເສນ ວຑ຺ຒິຕຄ຺ໂຄ ອາສຕ຺ຕິວເສນ ຆຣາວາສໂຕ ທຸນ຺ນີຫຣຓີໂຍ ຠເວຍ຺ຍໍ. ຍຖາ ປນ ວໍສກຬີໂຣ ອສຎ຺ຊາຕສາຂພນ຺ໂຘ ເວຬຸຄຸມ຺ພໂຕ ສຸນີຫຣຓີໂຍວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ອສຎ຺ຊາຕປຸຕ຺ຕທາຣາທິພນ຺ໂຘ ສຸນີຫຣຓີໂຍ ໂຫມິ, ຕສ຺ມາ ອນານີຕາຍ ເອວ ຠຣິຍາຍ ອນຸມຎ຺ຎ ມໍ ອຕ຺ຕນາວ ມໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ທານີຕິ, ‘‘ອິທານິ ປນ ປພ຺ພຊິໂຕ ອມ຺ຫິ, ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐູ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິຣຕິໍ ປກາເສສິ, ອຖ ວາ ‘‘ອນຸມຎ຺ຎ ມໍ ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫິ ທານີ’’ຕິ ມາຕຸ ກເຖຕິ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍທິປິ ຕາຍ ປຸພ຺ເພ ນານຸມຕໍ, ອິທານິ ປນ ປພ຺ພຊິໂຕ ອມ຺ຫິ, ຕສ຺ມາ ອນຸມຎ຺ຎ ອນຸຊານາຫິ ມໍ ສມຓຠາເວເຍວ ຐາຕຸໍ, ນາຫໍ ຕຍາ ນິວຕ຺ຕນີໂຍຕິ. ເອວໍ ປນ ກເຖນ຺ໂຕ ຍຖາຐິໂຕວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໓.໓໕-໔໐) –

‘‘ນິສຊ຺ຊ ປາສາທວເຣ, ວິປສ຺ສິໍ ອທ຺ທສໍ ຊິນໍ;

ກກຸຘໍ ວິລສນ຺ຕໍວ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ ຕມນາສກໍ.

‘‘ປາສາທສ຺ສາວິທູເຣ ຈ, ຄຈ຺ຉຕິ ໂລກນາຍໂກ;

ປຠາ ນິທ຺ຘາວເຕ ຕສ຺ສ, ຍຖາ ຈ ສຕຣໍສິໂນ.

‘‘ຄນ຺ໂຘທກຎ຺ຈ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ສໂມກິຣິໍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ອຫໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ຄນ຺ໂຘທກມາກິຣິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ສຸຄນ຺ໂຘ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ເປກ຺ຂນ຺ຕິຍາເຍວ ອາກາເສນ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຸຕ຺ຕຣິກາລມ຺ປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອິມິນາປເທເສນ ອຍມ຺ປິ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓຄາຖາ ອໂຫສິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ຣາຄາທິມລສ຺ສ ປພ຺ພາຊິຕຠາວທີປນໂຕ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ປພ຺ພາຊຍມຕ຺ຕໂນ ມລໍ, ຕສ຺ມາ ‘ປພ຺ພຊິໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໘໘).

ອາຕຸມຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ມາຓວຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຊິຓ຺ຓຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ທຸຂິຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຘິຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ມາຓວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓຘໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຠິຊາຕິຍາ ລກ຺ຂຓານິ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ສາເວຕ຺ວາ, ‘‘ເອກໍເສນ ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ນານານເຍຫິ ໂຖເມຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຍາວ ສຕ຺ຕວສ຺ສານິ, ຕາວ ອນ຺ໂຕຆເຣເຍວ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຸປນຍນຕ຺ຖໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ນີໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຊິຓ຺ຓາຕຸຣມເຕ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕ ປຣິຊເນ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊຣາໂຣຄມຣຓສຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໓.໔໑-໖໔) –

‘‘ຊາຍມາເນ ວິປສ຺ສິມ຺ຫິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ພ຺ຍາກຣິໍ ອຫໍ;

ນິພ຺ພາປຍິຎ຺ຈ ຊນຕໍ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ທສສຫສ຺ສິ ກມ຺ປຕິ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ອາໂລໂກ ວິປຸໂລ ອຫຸ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ສຣິຕາໂຍ ນ ສນ຺ທຍຸໍ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ອວີຈຄ຺ຄິ ນ ປຊ຺ຊລິ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ປກ຺ຂິສງ຺ໂຆ ນ ສຎ຺ຈຣິ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ວາຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ນ ວາຍຕິ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ສພ຺ພຣຕນານິ ໂຊຕຍຸໍ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຍມານສ຺ມິໍ, ສຕ຺ຕາສຸໍ ປທວິກ຺ກມາ;

ໂສ ທານິ ຠຄວາ ສຕ຺ຖາ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ຊາຕມຕ຺ໂຕ ຈ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ທິສາ ສພ຺ພາ ວິໂລກຍິ;

ວາຈາສຠິມຸທີເຣສິ, ເອສາ ພຸທ຺ຘານ ຘມ຺ມຕາ.

‘‘ສໍເວຊຍິຕ຺ວາ ຊນຕໍ, ຖວິຕ຺ວາ ໂລກນາຍກໍ;

ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ປກ຺ກາມິໍ ປາຈິນາມຸໂຂ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ພຸທ຺ຘມຠິໂຖມຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ໂຖມນາຍ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ນວຸຕິກປ຺ປມ຺ຫິ, ສມ຺ມຸຂາຖວິກວ຺ຫໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ປຖວີທຸນ຺ທຸຠິ ນາມ, ເອກູນນວຸຕິມ຺ຫິໂຕ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ອຏ຺ຐາສີຕິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປ, ໂອຠາໂສ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ສຕ຺ຕາສີຕິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປ, ສຣິຕຈ຺ເຉທນວ຺ຫໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ອຄ຺ຄິນິພ຺ພາປໂນ ນາມ, ກປ຺ປານໍ ຉຬສີຕິຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ຄຕິປຈ຺ເຉທໂນ ນາມ, ກປ຺ປານໍ ປຎ຺ຈສີຕິຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ຣາຊາ ວາຕສໂມ ນາມ, ກປ຺ປານໍ ຈຸລ຺ລສີຕິຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ຣຕນປຊ຺ຊໂລ ນາມ, ກປ຺ປານໍ ເຕອສີຕິຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ປທວິກ຺ກມໂນ ນາມ, ກປ຺ປານໍ ທ຺ເວອສີຕິຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ຣາຊາ ວິໂລກໂນ ນາມ, ກປ຺ປານໍ ເອກສີຕິຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ຄິຣສາໂຣຕິ ນາເມນ, ກປ຺ເປສີຕິມ຺ຫິ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຘິຄຕາຣຫຕ຺ໂຕ ປນ ຠິກ຺ຂູຫິ, ‘‘ເກນ, ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ, ສໍເວເຄນ ອຕິທຫໂຣວ ສມາໂນ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊານິມິຕ຺ຕກິຕ຺ຕນາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໗໓. ‘‘ຊິຓ຺ຓຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ທຸຂິຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຘິຕໍ, ມຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ຄຕມາຍຸສງ຺ຂຍໍ;

ຕໂຕ ອຫໍ ນິກ຺ຂມິຕູນ ປພ຺ພຊິໍ, ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານີ’’ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ຊຣາຍ ອຠິຠູຕໍ, ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈປາລິຈ຺ຈວລິຕ຺ຕຈຕາທີຫິ ສມງ຺ຄີຠູຕໍ. ທຸຂິຕນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕໍ. ພ຺ຍາຘິຕນ຺ຕິ ຄິລານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘‘ພ຺ຍາຘິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕຠາໂວ ສິທ຺ໂຘ, ‘‘ທຸຂິຕ’’ນ຺ຕິ ວຈນໍ ຕສ຺ສ ພາຬ຺ຫຄິລານຠາວປຣິທີປນຕ຺ຖໍ. ມຕນ຺ຕິ ກາລງ຺ກຕໍ, ຍສ຺ມາ ກາລງ຺ກໂຕ ອາຍຸໂນ ຂຍໍ ວຍໍ ເຠທໍ ຄໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຄຕມາຍຸສງ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຊິຓ຺ຓພ຺ຍາຘິມຕານໍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ‘‘ອິເມ ຊຣາທໂຍ ນາມ ນ ອິເມສໍເຍວ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພສາຘາຣຓາ, ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ຊຣາທິເກ ອນຕິວຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສໍວິຄ຺ຄຕ຺ຕາ. ນິກ຺ຂມິຕູນາຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ປພ຺ພຊ຺ຊາຘິປ຺ປາເຍນ ຆຣໂຕ ນິຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ. ປພ຺ພຊິນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊໍ ອຸປຄໂຕ. ປຫາຍ ກາມານິ ມໂນຣມານີຕິ ອິຏ຺ຐກນ຺ຕາທິຠາວໂຕ ອວີຕຣາຄານໍ ມໂນ ຣເມນ຺ຕີຕິ ມໂນຣເມ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຊຫິຕ຺ວາ, ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘສ຺ສ ຉນ຺ທຣາຄສ຺ສ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທເນນ ນິຣເປກ຺ຂຠາເວນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາມານໍ ປຫານກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ເຈຕໍ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ. ມາຓວກາເລ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ມາຓໂວຕ຺ເວວ ສມຎ຺ຎາ ຊາຕາຕິ.

ມາຓວຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ສຸຍາມນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ຈ ພ຺ຍາປາໂທຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸຍາມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກນວຸເຕ ກປ຺ເປ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຘຎ຺ຎວຕີນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມນ຺ເຕ ວາເຈຕິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ມຫຕາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ຘຎ຺ຎວຕີນຄຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສູປຣິ ປຸປ຺ຜສນ຺ຖາຣໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ສຕ຺ຖຣິ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນ ປຓີເຕນ ອາຫາເຣນ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ, ຠຸຕ຺ຕາວິຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜຄນ຺ເຘນ ປູເຊສິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເວສາລິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸຍາມໂນຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ປຣມນິສ຺ສມຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເຄຫວາສີນໍ ກາມູປໂຠຄໍ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຌານນິນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ເວສາລິຄມເນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຂຸຣຄ຺ເຄເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໓.໖໕-໗໔) –

‘‘ນຄເຣ ຘຎ຺ຎວຕິຍາ, ອໂຫສິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕທາ;

ລກ຺ຂເຓ ອິຕິຫາເສ ຈ, ສນິຆຓ຺ຑຸສເກຏຸເຠ.

‘‘ປທໂກ ເວຍ຺ຍາກຣໂຓ, ນິມິຕ຺ຕໂກວິໂທ ອຫໍ;

ມນ຺ເຕ ຈ ສິສ຺ເສ ວາເຈສິໍ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ ປາຣຄູ.

‘‘ປຎ຺ຈ ອຸປ຺ປລຫຕ຺ຖານິ, ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐປິຕານິ ເມ;

ອາຫຸຕິໍ ຍິຏ຺ຐຸກາໂມຫໍ, ປິຕຸມາຕຸສມາຄເມ.

‘‘ຕທາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ;

ໂອຠາເສນ຺ໂຕ ທິສາ ສພ຺ພາ, ອາຄຈ຺ຉຕິ ນຣາສໂຠ.

‘‘ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວານ, ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາມຸນິໍ;

ສນ຺ຖຣິຕ຺ວານ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ, ອຠິເນສິໍ ສກໍ ຆຣໍ.

‘‘ຍໍ ເມ ອຕ຺ຖິ ສເກ ເຄເຫ, ອາມິສໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ;

ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາທາສິໍ, ປສນ຺ໂນ ເສຫິ ປາຓິຠິ.

‘‘ຠຸຕ຺ຕາວິໍ ກາລມຎ຺ຎາຍ ປຸປ຺ຜຫຕ຺ຖມທາສຫໍ;

ອນຸໂມທິຕ຺ວານ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ປກ຺ກາມິ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປຸປ຺ຜທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອນນ຺ຕຣໍ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຣາຊາຫຸໍ ວຣທສ຺ສໂນ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ນີວຣຓປ຺ປຫານກິຕ຺ຕນມຸເຂນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໗໔. ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ຈ ພ຺ຍາປາໂທ, ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸໂນ;

ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈ, ສພ຺ພໂສວ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ກາເມສຸ ຉນ຺ໂທ, ກາໂມ ຈ ໂສ ຉນ຺ໂທ ຈາຕິປິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ກາມຣາໂຄ. ອິຘ ປນ ສພ຺ໂພປິ ຣາໂຄ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄວຊ຺ຌສ຺ສາປິ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ, ເຕນາຫ ‘‘ສພ຺ພໂສວ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ເຕຠູມກຘມ຺ມາ ກາມນີຍຏ຺ເຐນ ກາມາ, ຕຕ຺ຖ ປວຕ຺ໂຕ ຣາໂຄ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໘.໘) ພ຺ຍາປຊ຺ຊຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປູຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາປາໂທ, ‘‘ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີ’’ຕິອາທິນຍປ຺ປວຕ຺ໂຕ (ຘ. ສ. ໑໐໖໖; ວິຠ. ໙໐໙) ອາຆາໂຕ. ຖິນໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ ອນຸສ຺ສາຫສໍຫນນໍ, ມິທ຺ຘໍ ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ຍຕາ ອສຕ຺ຕິວິຆາໂຕ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຖິນຎ຺ຈ ມິທ຺ຘຎ຺ຈ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ກິຈ຺ຈາຫາຣປຏິປກ຺ຂານໍ ເອກຕາຍ ເອກໍ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸທ຺ຘຕຠາໂວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ເຍນ ຘມ຺ເມນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຕໍ ໂຫຕິ ອວູປສນ຺ຕໍ, ໂສ ເຈຕໂສ ວິກ຺ເຂໂປ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈຄ຺ຄຫເຓເນວ ເຈຕ຺ຖ ກິຈ຺ຈາຫາຣປຏິປກ຺ຂານໍ ສມານຕາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈມ຺ປິ ຄຫິຕເມວາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຕໍ ປຈ຺ຉານຸຕາປລກ຺ຂຓໍ. ໂຍ ຫິ ກຕາກຕກຸສລາກຸສລູປນິສ຺ສໂຍ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ, ຕໍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ. ວິຈິກິຈ຺ຉາຕິ, ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ ນ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສໍສຍໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຘມ຺ມສຠາວໍ ວາ ວິຈິນນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉຕິ ກິລມຕິ ເອຕາຍາຕິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ, ພຸທ຺ຘາທິວຕ຺ຖຸໂກ ສໍສໂຍ. ສພ຺ພໂສຕິ ອນວເສສໂຕ. ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ນຕ຺ຖິ, ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ນ ອຸປລພ຺ຠຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປທທ຺ວຍໍ ປຈ຺ເຈກໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ໂຍຊນາ – ຍສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຕນ ເຕນ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນຕ຺ຕາ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ຈ ພ຺ຍາປາໂທ ຈ ຖິນມິທ຺ຘຎ຺ຈ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈຎ຺ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ຈ ສພ຺ພໂສວ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຣຓີຍໍ, ກຕສ຺ສ ວາ ປຕິຈໂຍຕິ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣຕິ. ປຎ຺ຈສຸ ຫິ ນີວຣເຓສຸ ມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຕເທກຏ຺ຐຕາຍ ສພ຺ເພປິ ກິເລສາ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ນາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ – ‘‘ສພ຺ເພເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໖).

ສຸຍາມນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸສາຣທຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສາຘຸ ສຸວິຫິຕານ ທສ຺ສນນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸສາຣທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊາປເທສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ອສ຺ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ອຖ ນໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ໂສ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຘຸຣານິ ຜລານິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອທາສິ. ຠຄວາ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ຎາຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມນ຺ທປຎ຺ຎຕ຺ຕາ ສຸສາຣໂທຕິ ຄຫິຕນາໂມ ອປຣຠາເຄ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໓.໗໕-໘໓) –

‘‘ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ ປາຣຄູ;

ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ວສາມິ ອສ຺ສເມ ອຫໍ.

‘‘ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ເມ ອຕ຺ຖິ, ປຸຓ຺ຑຣີກຜລານິ ຈ;

ປຸຏເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວານ, ທຸມຄ຺ເຄ ລຄ຺ຄິຕໍ ມຍາ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ໂລກວິທູ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ມມຸທ຺ຘຣິຕຸກາໂມ ໂສ, ຠິກ຺ຂນ຺ໂຕ ມມຸປາຄມິ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ຜລໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສທາສຫໍ;

ວິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນໂນ ມຍ຺ຫໍ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂາວໂຫ.

‘‘ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ;

ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ອິມໍ ຄາຖໍ ອຠາສຖ.

‘‘ອິມິນາ ຜລທາເນນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊສິ.

‘‘ເຕເນວ ສຸກ຺ກມູເລນ, ອນຸໂຠຕ຺ວານ ສມ຺ປທາ;

ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຈລໍ ຐານໍ, ຫິຕ຺ວາ ຊຍປຣາຊຍໍ.

‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕສເຕ ກປ຺ເປ, ຣາຊາ ອາສິໍ ສຸມງ຺ຄໂລ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສປ຺ປຸຣິສູປນິສ຺ສຍານິສໍສກິຕ຺ຕນາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໗໕. ‘‘ສາຘຸ ສຸວິຫິຕານ ທສ຺ສນໍ, ກງ຺ຂາ ຉິຊ຺ຊຕິ ພຸທ຺ຘິ ວຑ຺ຒຕິ;

ພາລມ຺ປິ ກໂຣນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕໍ, ຕສ຺ມາ ສາຘຸ ສຕໍ ສມາຄໂມ’’ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.