໙. ນວມວຄ຺ໂຄ

໑. ສມິຕິຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ມຍາ ປກຕໍ ປາປນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສມິຕິຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຊາຕິສຸມນປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກຸລຣູປປຣິວາຣສມ຺ປທາຍ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຸຓ຺ຑໂກ ກຸຏ຺ຐີ ມຎ຺ເຎ, ເຕນາຍໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຈຣຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ພຫຸໍ ກາລໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ມນຸສ຺ສໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕ ເອກໍ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ອຸປາສກໍ ທິສ຺ວາ ໂທສນ຺ຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ, ‘‘ກຸຏ຺ຐໂຣຄີ ຠເວຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອກ຺ໂກສິ, ນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ຈ ມນຸສ຺ເສຫິ ຐປິຕານິ ນ຺ຫານຈຸຓ຺ຓານິ ທູເສສິ. ໂສ ເຕນ ກມ຺ເມນ ປຸນ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພຫູນິ ວສ຺ສານິ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສມິຕິຄຸຕ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸວິສຸທ຺ຘສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສ ປຸຣິມກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ກຸຏ຺ຐໂຣໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ເຕນ ຕສ຺ສ ສຣີຣາວຍວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຉິນ຺ນຠິນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕິ. ໂສ ຄິລານສາລາຍໍ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ຄິລານປຸຈ຺ຉໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຄິລາເນ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ຍາວຕາ ຂນ຺ຘປ຺ປວຕ຺ຕິ ນາມ, ສພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂເມວ ເວທນາ. ຂນ຺ເຘສຸ ປນ ອສນ຺ເຕສຸເຍວ ນຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ ເວທນານຸປສ຺ສນາກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂສ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຉຬຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໒.໘໒-໙໐) –

‘‘ຊາຍນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສິສ຺ສ, ອາໂລໂກ ວິປຸໂລ ອຫຸ;

ປຖວີ ຈ ປກມ຺ປິຕ຺ຖ, ສສາຄຣາ ສປພ຺ພຕາ.

‘‘ເນມິຕ຺ຕາ ຈ ວິຍາກໍສຸ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ;

ອຄ຺ໂຄ ຈ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ, ຊນຕໍ ອຸທ຺ຘຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ເນມິຕ຺ຕານໍ ສຸຓິຕ຺ວານ, ຊາຕິປູຊມກາສຫໍ;

ເອທິສາ ປູຊນາ ນຕ຺ຖິ, ຍາທິສາ ຊາຕິປູຊນາ.

‘‘ສງ຺ຂຣິຕ຺ວານ ກຸສລໍ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ;

ຊາຕິປູຊໍ ກຣິຕ຺ວານ, ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ອຫໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ສພ຺ເພ ສຕ຺ເຕ ອຠິໂຠມິ, ຊາຕິປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຘາຕິໂຍ ມໍ ອຸປຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ມມ ຈິຕ຺ຕວສານຸຄາ;

ນ ຕາ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ໂກເປຕຸໍ, ຊາຕິປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປູຊມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຊາຕິປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຸປາຣິຈຣິຍາ ນາມ, ຈຕຸຕ຺ຕິໍສ ຊນາຘິປາ;

ອິໂຕ ຕຕິຍກປ຺ປມ຺ຫິ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ປຫີນກິເລສປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ເອຕຣຫິ ອນຸຠຸຍ຺ຍມານໂຣຄວເສນ ປຸຣິມຊາຕີສຸ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອິທານິ ສພ຺ພໂສ ປຫີນຠາວໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ –

໘໑. ‘‘ຍໍ ມຍາ ປກຕໍ ປາປໍ, ປຸພ຺ເພ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕິສຸ;

ອິເຘວ ຕໍ ເວທນີຍໍ, ວຕ຺ຖຸ ອຎ຺ຎໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ປາປນ຺ຕິ ອກຸສລໍ ກມ຺ມໍ. ຕຎ຺ຫິ ລາມກຏ຺ເຐນ ປາປນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣາ. ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕິສູຕິ ອິໂຕ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສຸ, ອຎ຺ເຎສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ຍທິປິ ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ນ ຕາທິສໍ ປາປໍ ກຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອິທານິ ປນ ຕສ຺ສ ສມ຺ຠໂວເຍວ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ອິໂຕ ອຎ຺ຎາສຸ ຊາຕີສຸ ກຕໍ ອຕ຺ຖິ, ອິເຘວ ຕໍ ເວທນີຍໍ, ຕຎ຺ຫິ ອິເຘວ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ ເວທຍິຕພ຺ພໍ ອນຸຠວິຕພ຺ພໍ ຜລໍ, ກສ຺ມາ? ວຕ຺ຖຸ ອຎ຺ຎໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປຈ຺ຈໂນກາໂສ ອຎ຺ໂຎ ຂນ຺ຘປ຺ປພນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ, ອິເມ ປນ ຂນ຺ຘາ ສພ຺ພໂສ ອຸປາທານານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ອນຸປາທາໂນ ວິຍ ຊາຕເວໂທ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ສມິຕິຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເຍນ ເຍນ ສຸຠິກ຺ຂານີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕີສຸ ເວເທສຸ ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ, ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສຸມນປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ. ກໂຣນ຺ໂຕ ຈ ສຕ຺ຖຸ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸປຣິ ຈ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ຂິປິ. ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜາສນາກາເຣນ ສຕ຺ຕາຫໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂສ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນມານໂສ ອໂຫສິ. ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກສ຺ສໂປຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ທຫຣກາເລເຍວ ປິຕາ ກາລມກາສິ. ມາຕາ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເຊຕວນໍ ຄໂຕ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຫຕຸສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ວຸຏ຺ຐວສ຺ເສ ປວາເຣຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ສຍມ຺ປິ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ອາປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ມາຕາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕີ ໂອວາທວເສນ –

໘໒. ‘‘ເຍນ ເຍນ ສຸຠິກ຺ຂານິ, ສິວານິ ອຠຍານິ ຈ;

ເຕນ ປຸຕ຺ຕກ ຄຈ຺ຉສ຺ສຸ, ມາ ໂສກາປຫໂຕ ຠວາ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ເຍນ ເຍນາຕິ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ. ຠຸມ຺ມຕ຺ເຖ ຫິ ເອຕໍ ກຣຓວຈນໍ, ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຠິກ຺ຂານີຕິ ສຸລຠປິຓ຺ຑານິ, ຣຏ຺ຐານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສິວານີຕິ ເຂມານິ ອໂຣຄານິ. ອຠຍານີຕິ ໂຈຣຠຍາທີຫິ ນິພ຺ຠຍານິ, ໂຣຄທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍານິ ປນ ‘‘ສຸຠິກ຺ຂານິ, ສິວານີ’’ຕິ ປທທ຺ວເຍເນວ ຄຫິຕານິ. ເຕນາຕິ ຕຕ຺ຖ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ທິສາຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຕ຺ຕກາຕິ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕີ ຕໍ ອາລປຕິ. ມາຕິ ປຏິເສຘຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ ໂສກາປຫໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕຄຸຓຣຫິຕານິ ຣຏ຺ຐານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍາທິຊນິເຕນ ໂສເກນ ອຸປຫໂຕ ມາ ຠວ ມາໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ, ‘‘ມມ ມາຕາ ມຍ຺ຫໍ ໂສກຣຫິຕຏ຺ຐານຄມນໍ ອາສີສຕິ, ຫນ຺ທ ມຍໍ ສພ຺ພໂສ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ໂສກຣຫິຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາຫຊາໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໓.໑-໙) –

‘‘ອຊ຺ຌາຍໂກ ມນ຺ຕຘໂຣ, ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານ ປາຣຄູ;

ອພ຺ໂຠກາເສ ຐິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ສີຫໍ ຍຖາ ວນຈຣໍ, ພ຺ຍຄ຺ຆຣາຊໍວ ນິຕ຺ຕສໍ;

ຕິຘາປຠິນ຺ນມາຕງ຺ຄໍ, ກຸຎ຺ຊຣໍວ ມເຫສິນໍ.

‘‘ເສເຣຍກໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອາກາເສ ອຸກ຺ຂິປິໍ ອຫໍ;

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ສພ຺ພໂສ.

‘‘ອຘິຏ຺ຐຫິ ມຫາວີໂຣ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂລກນາຍໂກ;

ສມນ຺ຕາ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉທນາ, ໂອກິຣິໍສຸ ນຣາສຠໍ.

‘‘ຕໂຕ ສາ ປຸປ຺ຜກຎ຺ຈຸກາ, ອນ຺ໂຕວຓ຺ຏາ ພຫິມຸຂາ;

ສຕ຺ຕາຫໍ ຉທນໍ ກຕ຺ວາ, ຕໂຕ ອນ຺ຕຣຘາຍຖ.

‘‘ຕຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ, ອພ຺ຠຸຕໍ ໂລມຫໍສນໍ;

ພຸທ຺ເຘ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທສິໍ, ສຸຄເຕ ໂລກນາຍເກ.

‘‘ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ປນ຺ນຣສສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ກປ຺ປານໍ ປຎ຺ຈວີສຕິ;

ວີຕມລາສນາມາ ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິທເມວ ມາຕຸ ວຈນໍ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອງ຺ກຸສໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສິ.

ກສ຺ສປຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ສີຫຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສີຫປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສີຫຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ອິໂຕ ອຏ຺ຐາຣສກປ຺ປສຕມຕ຺ຖເກ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ນທິຍາ ຕີເຣ ກິນ຺ນຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜຠກ຺ໂຂ ປຸປ຺ຜນິວສໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຕ຺ຖທສ຺ສິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປູເຊຕຸກາໂມ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ກິນ຺ນໂຣ ຈນ຺ທນສາຣໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ຈນ຺ທນຄນ຺ເຘນ ປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ປູຊໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມລ຺ລຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ສີໂຫຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນານາຣມ຺ມເຓ ວິຘາວຕິ, ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ສກຕ຺ຖໍ ນິປ຺ຜາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ –

໘໓. ‘‘ສີຫປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣ, ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວມຕນ຺ທິໂຕ;

ຠາເວຫິ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ຊຫ ສີຆໍ ສມຸສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖາຍ ໂອວທິ. ໂສ ຄາຖາວສາເນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໔.໑໗-໒໕) –

‘‘ຈນ຺ທຠາຄານທີຕີເຣ, ອໂຫສິໍ ກິນ຺ນໂຣ ຕທາ;

ປຸປ຺ຜຠກ຺ໂຂ ຈຫໍ ອາສິໍ, ປຸປ຺ຜນິວສໂນ ຕຖາ.

‘‘ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ຕຸ ຠຄວາ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ວິປິນຄ຺ເຄນ ນິຍ຺ຍາສິ, ຫໍສຣາຊາວ ອມ຺ພເຣ.

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ເຕ ສຸວິໂສຘິຕໍ;

ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ໂຓສິ, ວິປ຺ປສນ຺ນມຸຂິນ຺ທ຺ຣິໂຍ.

‘‘ໂອໂຣຫິຕ຺ວານ ອາກາສາ, ຠູຣິປຎ຺ໂຎ ສຸເມຘໂສ;

ສງ຺ຆາຏິໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວານ, ປລ຺ລງ຺ເກນ ອຸປາວິສິ.

‘‘ວິລີນໍ ຈນ຺ທນາທາຍ, ອຄມາສິໍ ຊິນນ຺ຕິກໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ອຠິວາເທຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂລກເຊຏ຺ຐໍ ນຣາສຠໍ;

ປາໂມຊ຺ຊໍ ຊນຍິຕ຺ວານ, ປກ຺ກາມິໍ ອຸຕ຺ຕຣາມຸໂຂ.

‘‘ອຏ຺ຐາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ຈນ຺ທນໍ ຍໍ ອປູຊຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຈຕຸທ຺ທເສ ກປ຺ປສເຕ, ອິໂຕ ອາສິໍສຸ ເຕ ຕໂຍ;

ໂຣຫຓີ ນາມ ນາເມນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຍາ ປນ ຠຄວຕາ ໂອວາທວເສນ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ສີຫປ຺ປມຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຄາຖາ, ຕຕ຺ຖ ສີຫາຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ອາລປນໍ. ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣາຕິ ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາເສນ ປມາທວິຣຫິໂຕ ສພ຺ພິຣິຍາປເຖສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຍຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣາຫິ. ອິທານິ ຕໍ ອປ຺ປມາທວິຫາຣໍ ສຫ ຜເລນ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຣຕ຺ຕິຠາຄໍ ທິວສຠາຄຎ຺ຈ ‘‘ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖; ວິຠ. ໕໑໙) ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານວເສນ ອຕນ຺ທິໂຕ ອກຸສີໂຕ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ກຸສລໍ ສມຖວິປສ຺ສນາຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠາເວຫິ ອຸປ຺ປາເທຫິ ວຑ຺ເຒຫິ ຈ, ເອວໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຈ ຊຫ ສີຆໍ ສມຸສ຺ສຍນ຺ຕິ ຕວ ສມຸສ຺ສຍໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປຐມໍ ຕາວ ຕປ຺ປຏິພທ຺ຘຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫາເນນ ສີຆໍ ນຈິຣສ຺ເສວ ປຊຫ, ເອວໍຠູໂຕ ຈ ປຈ຺ຉາ ຈຣິມກຈິຕ຺ຕນິໂຣເຘນ ອນວເສສໂຕ ຈ ປຊຫິສ຺ສຕີຕິ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສີຕິ.

ສີຫຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ນີຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຸປິຕ຺ວານາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນີຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສຸນນ຺ໂທ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ມນ຺ເຕ ວາເຈນ຺ໂຕ ວາຊເປຍ຺ຍໍ ນາມ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິ, ຠຄວາ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ ຍຎ຺ຎຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຈງ຺ກມິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສິສ຺ເສຫິ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອາກາເສ ຂິປິຕ຺ວາ ປູຊໍ ອກາສິ. ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕໍ ຐານໍ ສກລຎ຺ຈ ນຄຣໍ ປຸປ຺ຜປຏວິຕານິກໍ ວິຍ ຉາທິຕໍ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ສຕ຺ຖຣິ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ປຏິສໍເວເທສິ. ສຸນນ຺ທພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເຕນ ກຸສລມູເລນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນີໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ສຸຂສີລາ ສຸຂສມາຈາຣາ ສຸໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິວາເຕສຸ ເສນາສເນສຸ ວິຫຣນ຺ຕິ, ອິເມສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຸເຂນ ວິຫຣິຕຸໍ ສກ຺ກາ’’ຕິ ສຸຂາຠິລາສາຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕິປາຫເມວ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣາວເທຫກໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທິວສຠາຄໍ ສງ຺ຄຓິກາຣາໂມ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາຍ ວີຕິນາເມຕິ, ຣຕ຺ຕິຠາເຄປິ ຖິນມິທ຺ຘາຠິຠູໂຕ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຸປຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ເຫຕຸປຣິປາກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ເທນ຺ໂຕ –

໘໔. ‘‘ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສຸປິຕ຺ວານ, ທິວາ ສງ຺ຄຓິເກ ຣໂຕ;

ກຸທາສ຺ສຸ ນາມ ທຸມ຺ເມໂຘ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສກລໍ ຣຕ຺ຕິໍ. ສຸປິຕ຺ວານາຕິ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ, ‘‘ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມໍ ຍາມໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕີ’’ຕິອາທິນາ ວຸຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຍໍ ອນນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເກວລໍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຕີສຸປິ ຍາເມສຸ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິວາຕິ ທິວສໍ, ສກລໍ ທິວສຠາຄນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສງ຺ຄຓິເກຕິ ຕິຣຈ຺ຉານກຖິເກຫິ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸລປຸຄ຺ຄເລຫິ ສນ຺ນິສຊ຺ຊາ ສງ຺ຄຓິໂກ, ຕສ຺ມິໍ ຣໂຕ ອຠິຣໂຕ ຕຕ຺ຖ ອວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ‘‘ສງ຺ຄຓິເກ ຣໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສງ຺ຄຓິກາຣໂຕ’’ຕິປິ ປາຬິ. ກຸທາສ຺ສຸ ນາມາຕິ ກຸທາ ນາມ. ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ກສ຺ມິໍ ນາມ ກາເລຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸມ຺ເມໂຘຕິ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ. ທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ. ອນ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິໂຍສານໍ. ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ອນຸປ຺ປາທໍ ກທາ ນາມ ກຣິສ຺ສຕິ, ເອທິສສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕກຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ທຸມ຺ເມຘ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິປິ ປາຬິ.

ເອວໍ ປນ ສຕ຺ຖາຣາ ຄາຖາຍ ກຖິຕາຍ ເຖໂຣ ສໍເວຄຊາໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໔.໒໖-໓໓) –

‘‘ສຸນນ຺ໂທ ນາມ ນາເມນ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມນ຺ຕປາຣຄູ;

ອຊ຺ຌາຍໂກ ຍາຈໂຍໂຄ, ວາຊເປຍ຺ຍໍ ອຍາຊຍິ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ໂລກວິທູ, ອຄ຺ໂຄ ກາຣຸຓິໂກ ອິສິ;

ຊນຕໍ ອນຸກມ຺ປນ຺ໂຕ, ອມ຺ພເຣ ຈງ຺ກມີ ຕທາ.

‘‘ຈງ຺ກມິຕ຺ວານ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂລກນາຍໂກ;

ເມຕ຺ຕາຍ ອຜຣິ ສຕ຺ເຕ, ອປ຺ປມາເຓ ນິຣູປຘິ.

‘‘ວຓ຺ເຏ ເຉຕ຺ວານ ປຸປ຺ຜານິ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມນ຺ຕປາຣຄູ;

ສພ຺ເພ ສິສ຺ເສ ສມາເນຕ຺ວາ, ອາກາເສ ອຸກ຺ຂິປາປຍິ.

‘‘ຍາວຕາ ນຄຣໍ ອາສິ, ປຸປ຺ຜານໍ ຉທນໍ ຕທາ;

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອານຸຠາເວນ, ສຕ຺ຕາຫໍ ນ ວິຄຈ຺ຉຖ.

‘‘ເຕເນວ ສຸກ຺ກມູເລນ, ອນຸໂຠຕ຺ວານ ສມ຺ປທາ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ຕິຓ຺ໂຓ ໂລເກ ວິສຕ຺ຕິກໍ.

‘‘ເອກາຣເສ ກປ຺ປສເຕ, ປຎ຺ຈຕິໍສາສຸ ຂຕ຺ຕິຍາ;

ອມ຺ພຣໍສສນາມາ ເຕ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສິ.

ນີຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ສຸນາຄຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈິຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂກວິໂທຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສຸນາຄຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ເອກຕ຺ຕິໍເສ ກປ຺ເປ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ອສ຺ສເມ ວສນ຺ໂຕ ຕີຓິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສຫສ຺ສານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ລກ຺ຂຓານິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓມນ຺ເຕ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ, ‘‘ອີທິເສຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອນນ຺ຕຊິໂນ ອນນ຺ຕຎາໂຓ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຎາຓໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸຬາໂຣ ປສາໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ນາລກຄາເມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸນາໂຄຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ຄິຫິສຫາໂຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ທສ຺ສນຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໔.໓໔-໔໐) –

‘‘ຫິມວນ຺ຕສ຺ສາວິທູເຣ, ວສໂຠ ນາມ ປພ຺ພໂຕ;

ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພຕປາທມ຺ຫິ, ອສ຺ສໂມ ອາສິ ມາປິໂຕ.

‘‘ຕີຓິ ສິສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ວາເຈສິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕທາ;

ສໍຫຣິຕ຺ວານ ເຕ ສິສ຺ເສ, ເອກມນ຺ຕໍ ອຸປາວິສິໍ.

‘‘ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມນ຺ຕປາຣຄູ;

ພຸທ຺ຘເວທໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ຎາເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ.

‘‘ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ນິສີທິໍ ປຓ຺ຓສນ຺ຖເຣ;

ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວານ, ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ອຫໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ສຎ຺ຎມລຠິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຎາຓສຎ຺ຎາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຕ຺ຕວີສຕິ ກປ຺ປມ຺ຫິ, ຣາຊາ ສິຣິຘໂຣ ອຫຸ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມເທສນາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໘໕. ‘‘ຈິຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂກວິໂທ, ປວິເວກຣສໍ ວິຊານິຍ;

ຌາຍໍ ນິປໂກ ປຕິສ຺ສໂຕ, ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸຂໍ ນິຣາມິສ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂກວິໂທຕິ ຠາວນາຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫເຓ ກຸສໂລ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ສມ຺ປຫໍສິຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຄ຺ຄຫຓາທິໂຍຄ຺ຍສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫເຓ ເຉໂກ. ປວິເວກຣສໍ ວິຊານິຍາຕິ ກາຍວິເວກສໍວຑ຺ຒິຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕວິເວກສ຺ສ ຣສໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ, ວິເວກສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປວິເວກຣສໍ ປິຕ຺ວາ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໒໐໕) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຌາຍນ຺ຕິ ປຐມໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ປຈ຺ຉາ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌາເນນ ຈ ຌາຍນ຺ໂຕ. ນິປໂກຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານປຣິຫຣເຓ ກຸສໂລ. ປຕິສ຺ສໂຕຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິ. ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສຸຂໍ ນິຣາມິສນ຺ຕິ ເອວໍ ສມຖນິມິຕ຺ຕາທິໂກສລ຺ເລນ ລພ຺ເຠ ຈິຕ຺ຕວິເວກສຸເຂ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຌາເນເນວ ຌາຍນ຺ໂຕ ກາມາມິສວຏ຺ຏາມິເສຫິ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ນິຣາມິສໍ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ຜລສຸຂຎ຺ຈ ອຘິຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສຸນາຄຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ນາຄິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸອຎ຺ຎວາທິນນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ນາຄິຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ນາຣໂທ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ມາຬເກ ນິສິນ຺ໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ປຸຣກ຺ຂຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາຄິໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຠຄວຕິ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ມຘຸປິຓ຺ຑິກສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໑໙໙ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໔.໔໗-໕໔) –

‘‘ວິສາລມາເຬ ອາສີໂນ, ອທ຺ທສໍ ໂລກນາຍກໍ;

ຂີຓາສວໍ ພລປ຺ປຕ຺ຕໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສາ ເຕວິຊ຺ຊາ, ຉຬຠິຎ຺ຎາ ມຫິທ຺ຘິກາ;

ປຣິວາເຣນ຺ຕິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂກ ທິສ຺ວາ ນປ຺ປສີທຕິ.

‘‘ຎາເຓ ອຸປນິຘາ ຍສ຺ສ, ນ ວິຊ຺ຊຕິ ສເທວເກ;

ອນນ຺ຕຎາຓໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ໂກ ທິສ຺ວາ ນປ຺ປສີທຕິ.

‘‘ຘມ຺ມກາຍຎ຺ຈ ທີເປນ຺ຕໍ, ເກວລໍ ຣຕນາກຣໍ;

ວິກປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ໂກ ທິສ຺ວາ ນປ຺ປສີທຕິ.

‘‘ອິມາຫິ ຕີຫິ ຄາຖາຫິ, ນາຣໂທວ຺ຫຍວຈ຺ຉໂລ;

ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ຖວິຕ຺ວານ, ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອປຣາຊິຕໍ.

‘‘ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ພຸທ຺ຘສນ຺ຖວເນນ ຈ;

ກປ຺ປານໍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນຸປປຊ຺ຊຫໍ.

‘‘ອິໂຕ ຕິໍສກປ຺ປສເຕ, ສຸມິຕ຺ໂຕ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອວິຕຖເທສນຕໍ ຘມ຺ມສ຺ສ ຈ ນິຍ຺ຍານິກຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສຎ຺ຊາຕປີຕິໂສມນສ຺ໂສ ປີຕິເວຄປ຺ປວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ –

໘໖. ‘‘ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸອຎ຺ຎວາທິນໍ, ມຄ຺ໂຄ ນ ນິພ຺ພານຄໂມ ຍຖາ ອຍໍ;

ອິຕິສ຺ສຸ ສງ຺ຆໍ ຠຄວານຸສາສຕິ, ສຕ຺ຖາ ສຍໍ ປາຓິຕເລວ ທສ຺ສຍ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ອິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອິມສ຺ມາ ພຸທ຺ຘສາສນາ ພາຫິຣເກ ສມເຍ, ເຕນາຫ ‘‘ປຸຖຸອຎ຺ຎວາທິນ’’ນ຺ຕິ, ນານາຕິຕ຺ຖິຍານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຄ຺ໂຄ ນ ນິພ຺ພານຄໂມ ຍຖາ ອຍນ຺ຕິ ຍຖາ ອຍໍ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ເອກໍເສນ ນິພ຺ພານໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນິພ຺ພານຄໂມ, ນິພ຺ພານຄາມີ, ເອວໍ ນິພ຺ພານຄໂມ ມຄ຺ໂຄ ຕິຕ຺ຖິຍສມເຍ ນຕ຺ຖິ ອສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍວາທສ຺ສ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ, ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຕຕິໂຍ ສມໂຓ, ອິຘ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສມໂຓ, ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຠິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໔; ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑).

ອິຕີຕິ ເອວໍ. ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສງ຺ຆນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ, ອຸກ຺ກຏ຺ຐນິທ຺ເທໂສຍໍ ຍຖາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເທວມນຸສ຺ສານ’’ນ຺ຕິ. ສງ຺ຆນ຺ຕິ ວາ ສມູຫໍ, ເວເນຍ຺ຍຊນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວາຕິ ຠາຄ຺ຍວນ຺ຕຕາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ, ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ປຣມຕ຺ຖທີປນິຍໍ ອິຕິວຸຕ຺ຕກວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຕ຺ຖາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກປຣມຕ຺ເຖຫິ ຍຖາຣຫໍ ອນຸສາສຕີຕິ ສຕ຺ຖາ. ສຍນ຺ຕິ ສຍເມວ. ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘‘ສີລາທິກ຺ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຄໂຫ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິອາທີນໍ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອງ຺ຄານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ນິພ຺ພານຄາມີ ອຣິຍມຄ຺ໂຄ ຍຖາ ມມ ສາສເນ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ພາຫິຣກສມເຍ ມຄ຺ໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ຠຄວາ ສຍເມວ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ຎາຕໍ, ສຍເມວ ວາ ມຫາກຣຸຓາສຎ຺ໂຈທິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເທສນາວິລາສສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຫຕ຺ຖຕເລ ອາມລກໍ ວິຍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ເວເນຍ຺ຍຊນຕໍ ອນຸສາສຕິ ໂອວທຕີຕິ.

ນາຄິຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ປວິຏ຺ຐຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຂນ຺ຘາ ທິຏ຺ຐາ ຍຖາຠູຕນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປວິຏ຺ຐຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເກສໂວ ນາມ ຕາປໂສ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມນິນ຺ນຊ຺ຌາສຍຕາຍ ປຣິພ຺ພາຊກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ອຸປຕິສ຺ສໂກລິຕານໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕປິ ນາມ ມຫາປຎ຺ຎາ ຕຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕາ, ຕເທວ ມຎ຺ເຎ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໔.໕໕-໕໙) –

‘‘ນາຣໂທ ອິຕິ ເມ ນາມໍ, ເກສໂວ ອິຕິ ມໍ ວິທູ;

ກຸສລາກຸສລໍ ເອສໍ, ອຄມໍ ພຸທ຺ຘສນ຺ຕິກໍ.

‘‘ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ກາຣຸຓິໂກ, ອຕ຺ຖທສ຺ສີ ມຫາມຸນິ;

ອສ຺ສາສຍນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ໂສ, ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ຈກ຺ຂຸມາ.

‘‘ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕ຺ວາ, ສິເຣ ກຕ຺ວານ ອຎ຺ຊລິໍ;

ສຕ຺ຖາຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ປກ຺ກາມິໍ ປາຈິນາມຸໂຂ.