໑໐. ທສມວຄ຺ໂຄ

໑. ປຣິປຸຓ຺ຓກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນ ຕຖາ ມຕໍ ສຕຣສນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຘມ຺ມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ສຕ຺ຖຸ ເຈຕິເຍ ປຸປ຺ຜາທີຫິ ອຸຬາຣໍ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓວິຠວຕາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓໂກຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ວິຠວສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ສພ຺ພກາລໍ ສຕຣສໍ ນາມ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ມິສ຺ສກາຫາຣປຣິໂຠຄໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕາວ ສຸຂຸມາໂລປິ ຠຄວາ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ຍຖາ ຕຖາ ຍາເປຕິ, ກສ຺ມາ ມຍໍ ອາຫາຣຄິທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຣສຸທ຺ຘິກາ ຠວິສ຺ສາມ, ນິພ຺ພານສຸຂເມວ ປນ ອມ຺ເຫຫິ ປຣິເຍສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສໍສາເຣ ຊາຕສໍເວໂຄ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ກາຍຄຕາສຕິກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍຊິໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຏິລທ຺ຘຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໕-໙) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ຘມ຺ມທສ຺ສີນຣາສເຠ;

ອາໂຣເປສິໍ ຘຊຕ຺ຖມ຺ຠໍ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐສ຺ສ ເຈຕິເຍ.

‘‘ນິສ຺ເສຓິໍ ມາປຍິຕ຺ວານ, ຖູປເສຏ຺ຐໍ ສມາຣຸຫິໍ;

ຊາຕິປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຖູປມ຺ຫິ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ໂຘ ອໂຫ ຘມ຺ໂມ, ອໂຫ ໂນ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ປທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຖູປປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຖູປສີຂສນາມກາ;

ໂສຬສາສິໍສຸ ຣາຊາໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມ ຄາຣວພຫຸມາເນນ ປີຕິເວຄວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຕຖາ ມຕໍ ສຕຣສ’’ນ຺ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໙໑. ຕຕ຺ຖ ນ ຕຖາ ມຕໍ ສຕຣສໍ, ສຸຘນ຺ນໍ ຍໍ ມຍຊ຺ຊ ປຣິຠຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕຖາຕິ ເຕນ ປກາເຣນ. ມຕນ຺ຕິ ອຠິມຕໍ. ສຕຣສນ຺ຕິ ສຕຣສໂຠຊນໍ ‘‘ສຕຣສໂຠຊນໍ ນາມ ສຕປາກສປ຺ປິອາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ໂຠຊນ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຖ ວາ ອເນກຕ຺ໂຖ ສຕສທ຺ໂທ ‘‘ສຕໂສ ສຫສ຺ສໂສ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ໂຠຊນໍ ອເນກສູປໍ ອເນກພ຺ຍຎ຺ຊນໍ, ຕໍ ອເນກຣສຕາຍ ‘‘ສຕຣສ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ນານາຣສໂຠຊນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸຘາ ເອວ ອນ຺ນໍ ສຸຘາໂຠຊນໍ ເທວານໍ ອາຫາໂຣ. ຍໍ ມຍຊ຺ຊ ປຣິຠຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ມຍາ ອຊ຺ຊ ອນຸຠຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ຍໍ ມຍາ ປຣິຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິທໍ ‘‘ສຕຣສໍ ສຸຘນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ມຍາ ອຊ຺ຊ ເອຕຣຫິ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນວເສນ ຜລສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນວເສນ ຈ ອຈ຺ຈນ຺ຕເມວ ສນ຺ຕໍ ປຓີຕໍ ນິພ຺ພານສຸຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຍມານໍ, ຕໍ ຍຖາ ມຕໍ ອຠິມຕໍ ສມ຺ຠາວິຕໍ ຕຖາ ຣາຊກາເລ ມຍາ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ສຕຣສໂຠຊນໍ ເທວຕ຺ຕຠາເວ ປຣິຠຸຕ຺ຕໍ ສຸຘນ຺ນຎ຺ຈ ນ ມຕໍ ນາຠິມຕໍ. ກສ຺ມາ? ອິທຎ຺ຫິ ອຣິຍນິເສວິຕໍ ນິຣາມິສໍ ກິເລສານໍ ອວຕ຺ຖຸຠູຕໍ, ຕໍ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນເສວິຕໍ ສາມິສໍ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕໍ, ຕໍ ອິມສ຺ສ ສງ຺ຂມ຺ປິ ກລມ຺ປິ ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ອຸເປຕີຕິ. ອິທານິ ‘‘ຍໍ ມຍຊ຺ຊ ປຣິຠຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອປຣິມິຕທສ຺ສິນາ ໂຄຕເມນ, ພຸທ຺ເຘນ ສຸເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອປຣິມິຕໍ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ອຸປ຺ປາທວຍາຠາວໂຕ ສນ຺ຕໍ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໍ ສຍມ຺ຠູຎາເຓນ ປສ຺ສີ, ອປຣິມິຕສ຺ສ ອນນ຺ຕາປຣິເມຍ຺ຍສ຺ສ ເຎຍ຺ຍສ຺ສ ທສ຺ສາວີຕິ ເຕນ ອປຣິມິຕທສ຺ສິນາ ໂຄຕມໂຄຕ຺ເຕນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ‘‘ຂຍໍ ວິຣາຄໍ ອມຕໍ ປຓີຕ’’ນ຺ຕິ (ຂຸ. ປາ. ໖.໔; ສຸ. ນິ. ໒໒໗) ຈ ‘‘ມທນິມ຺ມທໂນ ປິປາສວິນໂຍ’’ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ‘‘ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມໂຖ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໔໐; ໑໐.໖) ຈ ອາທິນາ ສຸຏ຺ຐຸ ເທສິໂຕ ຘມ຺ໂມ, ນິພ຺ພານໍ ມຍາ ອຊ຺ຊ ປຣິຠຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ປຣິປຸຓ຺ຓກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ວິຊຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຍສ຺ສາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ວິຊຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ປິຍທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ວິຠວສມ຺ປນ຺ເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ສ ຖູປສ຺ສ ຣຕນຂຈິຕໍ ເວທິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຸຬາຣໍ ເວທິກາມຫໍ ກາເຣສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ອເນກສເຕ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຓິໂອຠາເສນ ວິຈຣິ. ເອວໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ວິຊໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວິຊ຺ຊາສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປ຺ປສາໂທ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໑໐-໑໔) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກນາຖມ຺ຫິ, ປິຍທສ຺ສີນຣຸຕ຺ຕເມ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ມຸຕ຺ຕາເວທິມກາສຫໍ.

‘‘ມຓີຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ, ອກາສິໍ ເວທິມຸຕ຺ຕມໍ;

ເວທິກາຍ ມຫໍ ກຕ຺ວາ, ຕຕ຺ຖ ກາລງ຺ກໂຕ ອຫໍ.

‘‘ຍໍ ຍໍ ໂຍນຸປປຊ຺ຊາມິ, ເທວຕ຺ຕໍ ອຖ ມານຸສໍ;

ມຓີ ຘາເຣນ຺ຕິ ອາກາເສ, ປຸຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ໂສຬສິໂຕ ກປ຺ປສເຕ, ມຓິປ຺ປຠາສນາມກາ;

ຉຕ຺ຕິໍສາສິໍສຸ ຣາຊາໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ສາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໙໒. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາສວາ ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ຍສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ກາມາສວາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ສພ຺ພໂສ ຂີຓາ ອຣິຍມຄ຺ເຄນ ເຂປິຕາ. ອາຫາເຣ ຈ ອນິສ຺ສິໂຕຕິ ໂຍ ຈ ອາຫາເຣ ຕຓ຺ຫາທິຏ຺ຐິນິສ຺ສເຍຫິ ອນິສ຺ສິໂຕ ອຄຘິໂຕ ອນຊ຺ຌາປນ຺ໂນ, ນິທສ຺ສນມຕ຺ຕໍ, ອາຫາຣສີເສເນຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຈ຺ຈຍາ ຄຫິຕາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ປຈ຺ຈຍປຣິຍາໂຍ ວາ ອິຘ ອາຫາຣ-ສທ຺ໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘‘ສຸຎ຺ຎໂຕ ອນິມິຕ຺ໂຕ ຈາ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ອປ຺ປຓິຫິຕວິໂມກ຺ໂຂປິ ຄຫິໂຕເຍວ, ຕີຓິປິ ເຈຕານິ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ນາມານິ. ນິພ຺ພານຎ຺ຫິ ຣາຄາທີນໍ ອຠາເວນ ສຸຎ຺ຎໍ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ສຸຎ຺ຎຕວິໂມກ຺ໂຂ, ຕຖາ ຣາຄາທິນິມິຕ຺ຕາຠາເວນ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕາຠາເວນ ຈ ອນິມິຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອນິມິຕ຺ຕວິໂມກ຺ໂຂ, ຣາຄາທິປຓິຘີນໍ ອຠາເວນ ອປ຺ປຓິຫິຕໍ, ເຕຫິ ວິມຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອປ຺ປຓິຫິໂຕ ວິໂມກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຜລສມາປຕ຺ຕິວເສນ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ອຍມ຺ປິ ຕິວິໂຘ ວິໂມກ຺ໂຂ ຍສ຺ສ ໂຄຈໂຣ, ອາກາເສວ ສກຸນ຺ຕານໍ, ປທໍ ຕສ຺ສ ທຸຣນ຺ນຍນ຺ຕິ ຍຖາ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ສກຸຓານໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາເທຫິ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຕາ, ອິທໍ ຐານໍ ອຸເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄຕາ, ອິທໍ ສີເສນ, ອິທໍ ປກ຺ເຂຫີ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ຎາຕຸໍ, ເອວເມວ ເອວຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ‘‘ນິຣຍປທາທີສຸ ອິມິນາ ນາມ ປເທນ ຄໂຕ’’ຕິ ຎາເປຕຸຎ຺ຈ ນ ສກ຺ກາຕິ.

ວິຊຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໓. ເອຣກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸກ຺ຂາ ກາມາ ເອຣກາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ເອຣກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ສຕ຺ຖຸ ກິຎ຺ຈິ ທາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ‘‘ຫນ຺ທາຫໍ ກາຍສາຣໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຄມນມຄ຺ຄໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ສມໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ຕຖາກຕໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຍາວ ທສ຺ສນຸປຈາຣສມຕິກ຺ກມາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສມ຺ຠາວນີຍສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິຍສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອຣໂກຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ ອຠິຣູໂປ ທສ຺ສນີໂຍ ປາສາທິໂກ ອິຕິກຕ຺ຕພ຺ພຕາສຸ ປຣເມນ ເວຍ຺ຍຕ຺ຕິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ກຸເລນ ຣູເປນ ອາຈາເຣນ ວເຍນ ໂກສລ຺ເລນ ຈ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ທາຣິກໍ ອາເນຕ຺ວາ ວິວາຫກມ຺ມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາເສນ ເຄເຫ ວສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມຠວິກຕ຺ຕາ ເກນຈິເທວ ສໍເວຄວຕ຺ຖຸນາ ສໍສາເຣ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ, ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕິປຍທິວສາຕິກ຺ກເມນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາຠິຠູໂຕ ວິຫາສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ໂອວາທວເສນ ‘‘ທຸກ຺ຂາ ກາມາ ເອຣກາ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຍາ ກຕໍ, ໂຍຫໍ ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ມິຈ຺ຉາວິຕກ຺ກພຫຸໂລ ວິຫາສິ’’ນ຺ຕິ ສໍເວຄຊາໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໓໒-໓໖) –

‘‘ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວານ ນທິກໍ, ວນໍ ຄຈ຺ຉຕິ ຈກ຺ຂຸມາ;

ຕມທ຺ທສາສິໍ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ວຣລກ຺ຂຓໍ.

‘‘ກຸທາລປິຏກມາທາຍ, ສມໍ ກຕ຺ວານ ຕໍ ປຖໍ;

ສຕ຺ຖາຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທຍິໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ກມ຺ມມກຣິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ມຄ຺ຄທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສກປ຺ປມ຺ຫິ, ເອໂກ ອາສິໍ ຊນາຘິໂປ;

ນາເມນ ສຸປ຺ປພຸທ຺ໂຘຕິ, ນາຍໂກ ໂສ ນຣິສ຺ສໂຣ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ –

໙໓. ‘‘ທຸກ຺ຂາ ກາມາ ເອຣກ, ນ ສຸຂາ ກາມາ ເອຣກ;

ໂຍ ກາເມ ກາມຍຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ໂສ ກາມຍຕິ ເອຣກ;

ໂຍ ກາເມ ນ ກາມຍຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ໂສ ນ ກາມຍຕິ ເອຣກາ’’ຕິ. –

ຕເມວ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂາ ກາມາຕິ ອິເມ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມາ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຕາຍ ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂສໍສາຣທຸກ຺ຂສຠາວໂຕ ຈ, ທຸກ຺ຂາ ທຸກ຺ຂມາ ທຸກ຺ຂນິພ຺ພຕ຺ຕິກາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິ (ປາຈິ. ໔໑໗; ມ. ນິ. ໑.໒໓໔). ເອຣກາຕິ ປຐມໍ ຕາວ ຠຄວາ ຕໍ ອາລປຕິ, ປຈ຺ຉາ ປນ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕານໍ ນາເມນ ກເຖສິ. ນ ສຸຂາ ກາມາຕິ ກາມາ ນາເມເຕ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ສຸຂາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຊານນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສຸຂໂຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂຍ ສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໂຕ ອທ຺ທ, ທຸກ຺ຂມທ຺ທກ຺ຂິ ສລ຺ລໂຕ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໕໓; ອິຕິວຸ. ໕໓; ເຖຣຄາ. ໙໘໖). ໂຍ ກາເມ ກາມຍຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ໂສ ກາມຍຕີຕິ ໂຍ ສຕ຺ໂຕ ກິເລສກາເມນ ວຕ຺ຖຸກາເມ ກາມຍຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ກາມນໍ ສມ຺ປຕິ ສປຣິຬາຫຕາຍ, ອາຍຕິໍ ອປາຍທຸກ຺ຂເຫຕຸຕາຍ ຈ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂເຫຕຸຕາຍ ຈ ທຸກ຺ຂໍ. ວຕ຺ຖຸກາມາ ປນ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠູຕາ. ອິຕິ ໂສ ທຸກ຺ຂສຠາວໍ ທຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຎ຺ຈ ກາມຍຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອິຕຣໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ຕເມວຕ຺ຖໍ ຎາເປຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ວຸຕ຺ຕວິປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຣກຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໔. ເມຕ຺ຕຊິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ນໂມ ຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ເມຕ຺ຕຊິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ອໂນມທສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຠິປ຺ປສນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອິຏ຺ຐກາຫິ ເວທິກໍ ຈິນິຕ຺ວາ ສຸຘາປຣິກມ຺ມໍ ກາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເມຕ຺ຕຊີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ຕາປສປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣນ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາ ໂຈທິຍມາໂນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ອາຣພ຺ຠ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ປຎ຺ເຫ ວິສ຺ສຊ຺ຊິເຕ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໒໖-໓໑) –

‘‘ອໂນມທສ຺ສີມຸນິໂນ, ໂພຘິເວທິມກາສຫໍ;

ສຸຘາຍ ປິຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວານ, ປາຓິກມ຺ມໍ ອກາສຫໍ.

‘‘ທິສ຺ວາ ຕໍ ສຸກຕໍ ກມ຺ມໍ, ອໂນມທສ຺ສີ ນຣຸຕ຺ຕໂມ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ອິມິນາ ສຸຘກມ຺ເມນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠຕ຺ວານ, ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສຕິ.

‘‘ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ໂຓມ຺ຫິ, ເອກຄ຺ໂຄ ສຸສມາຫິໂຕ;

ຘາເຣມິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ.

‘‘ອິໂຕ ກປ຺ປສເຕ ອາສິໍ, ປຣິປຸຓ຺ເຓ ອນູນເກ;

ຣາຊາ ສພ຺ພຆໂນ ນາມ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ໂຖເມນ຺ໂຕ –

໙໔. ‘‘ນໂມ ຫິ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສິຣີມໂຕ;

ເຕນາຍໍ ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ເຕນ, ອຄ຺ຄຘມ຺ໂມ ສຸເທສິໂຕ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ນໂມຕິ ນມກ຺ກາໂຣ. ຫີຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ໂສ ຠຄວາ ສມຕ຺ຕິໍສປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສກ຺ຍຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ສກ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ. ອນຎ຺ຎສາຘາຣຓາຍ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ສມ຺ຠາວິໂຕ ອຸຕ຺ຕມາຍ ຣູປກາຍສິຣິຍາ ຘມ຺ມກາຍສິຣິຍາ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສິຣີມາ, ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສິຣີມໂຕ ນໂມ ອຕ຺ຖຸ, ຕໍ ນມາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຕິ ເຕນ ຠຄວຕາ. ອຍນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍ ວທຕິ. ອຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ເຕນາຕິ ອຄ຺ຄໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ, ສພ຺ເພຫິ ວາ ຄຸເຓຫິ ອຄ຺ຄຠາວໍ ເສຏ຺ຐຠາວໍ ປຕ຺ເຕນ. ອຄ຺ຄຘມ຺ໂມຕິ ອຄ຺ໂຄ ອຸຕ຺ຕໂມ ນວວິຘໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ຘມ຺ໂມ ສຸຏ຺ຐຸ ອວິປຣີຕໍ ເທສິໂຕ ປເວທິໂຕຕິ.

ເມຕ຺ຕຊິຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໕. ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ອນ຺ໂຘຫໍ ຫຕເນຕ຺ໂຕສ຺ມີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວຕິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຖູປມເຫ ກຍິຣມາເນ ອຸມາປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖູປໍ ປູເຊສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມຫາສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ນາມ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ປາໂລຕິ ນາມມກໍສຸ. ມາຕາ ຕສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ອຎ຺ຎໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິ. ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຈູຬປາໂລຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣໍ ມຫາປາໂລຕິ ໂວຫຣິໍສຸ. ອຖ ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປາໂລ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ກຸຏຸມ຺ພຠາຣໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ເສວ ຠາຣໍ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ປຎ຺ຈວສ຺ສານິ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ສຫາຍຠິກ຺ຂູ ລຠິຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠາວນານຸກູລໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຄາມວາສິເກຫິ ອຸປາສເກຫິ ກາເຣຕ຺ວາ ທິນ຺ນາຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສນ຺ໂຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ອກ຺ຂິໂຣໂຄ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ເວຊ຺ໂຊ ເຠສຊ຺ຊໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ເວຊ຺ເຊນ ວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ນ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕນສ຺ສ ໂຣໂຄ ວຑ຺ຒິ. ໂສ ‘‘ອກ຺ຂິໂຣຄວູປສມນໂຕ ກິເລສໂຣຄວູປສມນເມວ ມຍ຺ຫໍ ວຣ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ຂິໂຣຄໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍເຍວ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ຕສ຺ສ ອປຸພ຺ພໍ ອຈຣິມໍ ອກ຺ຂີນິ ເຈວ ກິເລສາ ຈ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ສຸກ຺ຂວິປສ຺ສໂກ ອຣຫາ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໒໑-໒໕) –

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ໂລກມຫິເຕ, ອາຫຸຕີນໍ ປຏິຄ຺ຄເຫ;

ສິທ຺ຘຕ຺ຖມ຺ຫິ ຠຄວຕິ, ມຫາຖູປມໂຫ ອຫຸ.

‘‘ມເຫ ປວຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ມເຫສິໂນ;

ອຸມາປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ຖູປມ຺ຫິ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ຖູປປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ນວເມ ກປ຺ເປ, ໂສມເທວສນາມກາ;

ປຎ຺ຈາສີຕິສຸ ຣາຊາໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ເຖເຣ ອກ຺ຂິໂຣເຄນ ວິຫາເຣ ໂອຫີເນ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຄເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ອຸປາສກາ ‘‘ກສ຺ມາ ເຖໂຣ ນາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສກາຠິຠູຕາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິຎ຺ຈິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອິທານິ ມຍເມວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ສາ ປວາເຣຕ຺ວາ, ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕຸໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄມິສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ, ‘‘ອຫໍ ທຸພ຺ພໂລ ອຈກ຺ຂຸໂກ, ມຄ຺ໂຄ ຈ ສອຸປທ຺ທໂວ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປຐມໍ ຄຈ຺ຉຖ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ມຫາເຖເຣ ຈ ມມ ວນ຺ທນາຍ ວນ຺ທຖ, ຈູຬປາລສ຺ສ ມມ ປວຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ປຸຣິສໍ ເປເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ປຸນປິ ຍາຈິຕ຺ວາ ຄມນໍ ອລຠນ຺ຕາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ອຸປາສເກ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ມຫາເຖເຣ ຈ ຕສ຺ສ ວນ຺ທນາຍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຈູຬປາລສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ວຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ປາລິໂຕ ນາມ, ອິມໍ ເປສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ມຄ຺ໂຄ ສປຣິສ຺ສໂຍ, ນ ສກ຺ກາ ເອເກນ ຄຫຏ຺ເຐນ ຄນ຺ຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ປພ຺ພາເຊຕພ຺ໂພ’’ຕິ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ເປເສສຸໍ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຕສ຺ສ ໂອໂຣເຈຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ເອກິສ຺ສາ ກຏ຺ຐຫາຣິຍາ ຄາຍນ຺ຕິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຖ, ຠນ຺ເຕ, ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ. ເຖໂຣ ອິທານິເມວ ອິຕ຺ຖິຍາ ຄີຕສທ຺ໂທ ສຸໂຕ, ສາມເຓໂຣ ຈ ຈິຣາຍຕິ, ນູນ ສີລວິປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ ປາໂປ ຊາໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາມເຓໂຣ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ນ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ‘‘ຕາທິເສນ ປາເປນ ມຍ຺ຫໍ ຍຏ຺ຐິຄຫຓກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ເຕນ ‘‘ພຫຸປຣິສ຺ສໂຍ ມຄ຺ໂຄ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ອນ຺ຘາ, ກຖໍ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ພາລ ອິເຘວ ເມ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສາປິ ຕາທິເສນ ຄມນໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໙໕. ‘‘ອນ຺ໂຘຫໍ ຫຕເນຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານປກ຺ຂນ຺ໂທ;

ສຍມາໂນປິ ຄຈ຺ຉິສ຺ສໍ, ນ ສຫາເຍນ ປາເປນາ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິຕ຺ຖ;

ຕຕ຺ຖ ອນ຺ໂຘຕິ ຈກ຺ຂຸວິກໂລ. ຫຕເນຕ຺ໂຕຕິ ວິນຏ຺ຐຈກ຺ຂຸໂກ, ເຕນ ‘‘ປໂຍຄວິປຕ຺ຕິວເສນາຫໍ ອຸປຫຕເນຕ຺ຕຕາຍ ອນ຺ໂຘ, ນ ຊຈ຺ຈນ຺ຘຠາເວນາ’’ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ຘຠາວໍ ວິເສເສຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ອນ຺ໂຘ’’ຕິ ອິທໍ ‘‘ອນ຺ເຘ ຊິຓ຺ເຓ ມາຕາປິຕໂຣ ໂປເສຕີ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໒.໒໘໘) ວິຍ ມໍສຈກ຺ຂຸເວກລ຺ລທີປນໍ, ‘‘ສພ຺ເພປິເມ ປຣິພ຺ພາຊກາ ອນ຺ຘາ ອຈກ຺ຂຸກາ’’ (ອຸທາ. ໕໔) ‘‘ອນ຺ໂຘ ເອກຈກ຺ຂຸ ທ຺ວິຈກ຺ຂູ’’ຕິອາທີສຸ (ອ. ນິ. ໓.໒໙) ວິຍ ນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸເວກລ຺ລທີປນນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຫຕເນຕ຺ໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເຕນ ມຸຂ຺ຍເມວ ອນ຺ຘຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານປກ຺ຂນ຺ໂທຕິ ກນ຺ຕາເຣ ວິວເນ ທີຆມຄ຺ຄໍ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ, ນ ຊາຕິກນ຺ຕາຣາທິຄຫນໍ ສໍສາຣທ຺ຘານໍ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານໍ ອຍໍ ເຖໂຣ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ສຍມາໂນປີຕິ ສຍນ຺ໂຕປິ, ປາເທສຸ ອວຫນ຺ເຕສຸ ອຸເຣນ ຊຓ຺ຓຸກາຫິ ຈ ຠູມິຍໍ ສໍສຣນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ນ ສຫາເຍນ ປາເປນາຕິ ຕາທິເສນ ປາປປຸຄ຺ຄເລນ ສຫາຍຠູເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນ ຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຍຊນາ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ສໍເວຄຊາໂຕ ‘‘ຠາຣິຍໍ ວຕ ມຍາ ສາຫສິກກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ກນ຺ທນ຺ໂຕ ວນສຓ຺ຑໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ຈ ອໂຫສິ. ອຖ ເຖຣສ຺ສ ສີລເຕເຊນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ເຕນ ສກ຺ໂກ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຄາມິປຸຣິສໍ ວິຍ ອຕ຺ຕານໍ ຎາເປຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕທເຫວ ສາຍນ຺ເຫ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເຖຣໍ ເນຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຊຕວເນ ຈູຬປາລິເຕນ ກາຣິຕາຍ ປຓ຺ຓສາລາຍ ຜລເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຫາຍວຓ຺ເຓນ ເຖຣສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ; ຈູຬປາລິໂຕປິ ຕໍ ຍາວຊີວໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ.

ຈກ຺ຂຸປາລຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໖. ຂຓ຺ຑສຸມນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ເອກປຸປ຺ຜໍ ຈຊິຕ຺ວານາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຂຓ຺ຑສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ຕສ຺ສ ຖູປສ຺ສ ສມນ຺ຕໂຕ ຈນ຺ທນເວທິກາຍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອຸຬາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸຏຸມ຺ພິກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຣິ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ກນກຖູປໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຣຎ຺ຎາ ປຸປ຺ຜປູຊາຍ ກຍິຣມານາຍ ປຸປ຺ຜານິ ອລຠນ຺ໂຕ ເອກໍ ຂຓ຺ຑສຸມນປຸປ຺ຜໍ ທິສ຺ວາ ມຫຕາ ມູເລນ ຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຈຕິເຍ ປູຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຬາຣໍ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອສີຕິ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຄ຺ຄສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປາວາຍໍ ມລ຺ລຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຊາຕກາເລ ເຄເຫ ຂຓ຺ຑສກ຺ຂຣາ ສຸມນປຸປ຺ຜານິ ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ອເຫສຸໍ. ເຕນສ຺ສ ຂຓ຺ຑສຸມໂນຕິ ນາມມກໍສຸ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຠຄວຕິ ປາວາຍໍ ຈຸນ຺ທສ຺ສ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໑໕-໒໐) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ຊິໂນ, ໂລກເຊຏ຺ໂຐ ນຣາສໂຠ;

ຊລິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ໂຘວ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ.

‘‘ນິພ຺ພຸເຕ ຈ ມຫາວີເຣ, ຖູໂປ ວິຕ຺ຖາຣິໂກ ອຫຸ;

ທູຣໂຕວ ອຸປຏ຺ເຐນ຺ຕິ, ຘາຕຸເຄຫວຣຸຕ຺ຕເມ.

‘‘ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ, ສຸມໂນ, ອກໍ ຈນ຺ທນເວທິກໍ;

ທິສ຺ສຕິ ຖູປຂນ຺ໂຘ ຈ, ຖູປານຸຈ຺ຉວິໂກ ຕທາ.

‘‘ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານມ຺ຫິ, ເທວຕ຺ເຕ ອຖ ມານຸເສ;

ໂອມຕ຺ຕໍ ເມ ນ ປສ຺ສາມິ, ປຸພ຺ພກມ຺ມສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ປຎ຺ຈທສກປ຺ປສເຕ, ອິໂຕ ອຏ຺ຐ ຊນາ ອຫຸໍ;

ສພ຺ເພ ສມຕ຺ຕນາມາ ເຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມຊາຕິໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ສຸມນປຸປ຺ຜປຣິຈ຺ຈາຄສ຺ສ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕກໍ ນິພ຺ພານູປນິສ຺ສຍຕຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ອຸທານວເສນ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ –

໙໖. ‘‘ເອກປຸປ຺ຜໍ ຈຊິຕ຺ວານ, ອສີຕິ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ;

ສຄ຺ເຄສຸ ປຣິຈາເຣຕ຺ວາ, ເສສເກນມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ເອກປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ເອກໍ ກຸສຸມໍ, ຕໍ ປນ ອິຘ ສຸມນປຸປ຺ຜໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຈຊິຕ຺ວານາຕິ ສຕ຺ຖຸ ຖູປປູຊາກຣຓວເສນ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈາຄເຫຕຸ. ອສີຕິ ວສ຺ສໂກຏິໂຍຕິ ມນຸສ຺ສຄຓນາຍ ວສ຺ສານໍ ອສີຕິ ໂກຏິໂຍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສໍໂຍເຄ ເຈຕໍ ອຸປໂຍຄວຈນໍ, ອິທຎ຺ຈ ຉສຸ ກາມສຄ຺ເຄສຸ ທຸຕິເຍ ອປຣາປຣຸປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ສຄ຺ເຄສູຕິ ຕາວຕິໍສສງ຺ຂາເຕ ສຄ຺ຄໂລເກ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນວເສນ ເຫຕ຺ຖ ພຫຸວຈນໍ. ປຣິຈາເຣຕ຺ວາຕິ ຣູປາທີສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຣິຈາເຣຕ຺ວາ ສຸຂໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ, ເທວຈ຺ຉຣາຫິ ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈາເຣຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ. ເສສເກນມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸໂຕຕິ ປຸປ຺ຜປູຊາຍ ວເສນ ປວຕ຺ຕກຸສລເຈຕນາສຸ ຠວສມ຺ປຕ຺ຕິ ທາຍກກມ຺ມໂຕ ເສເສນ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍຠູຕໍ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ພຫູ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ພາປຣວເສນ ປວຕ຺ຕາ ເຈຕນາ. ເສສເກນາຕິ ວາ ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນ ອປຣິກ຺ຂີເຓເຍວ ຕສ຺ມິໍ ກມ຺ມວິປາເກ ນິພ຺ພຸໂຕ ອມ຺ຫິ, ກິເລສປຣິນິພ຺ພາເນນ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕສ຺ມິ. ເອເຕນ ຍສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉິກຕໍ, ໂສປິ ຈຣິມຕ຺ຕຠາໂວ ຕສ຺ສ ກມ຺ມວິປາໂກຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາທິສໍ ສນ຺ຘາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກາວເສເສນາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໒໒໘; ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໑) ວຸຕ຺ຕໍ.

ຂຓ຺ຑສຸມນຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໗. ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຫິຕ຺ວາ ສຕປລໍ ກໍສນ຺ຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຍານກາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຈນ຺ທນຂຓ຺ເຑນ ຜລກໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອຸປນາເມສິ, ຕຎ຺ຈ ຠຄວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ໂຣຣຸວນຄເຣ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຣິ ກາລງ຺ກເຕ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ອທິຏ຺ຐສຫາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຓິມຸຕ຺ຕາວຕ຺ຖາທີນິ ປຓ຺ຓາກາຣານິ ເປເສສິ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ພິມ຺ພິສາໂຣ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິປາຠຕໍ ເປເສນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕປເຏ ພຸທ຺ຘຈຣິຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ລິຂາເປຕ຺ວາ ເປເສສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາຣຕາຍ ປຈ຺ຉິມຠວິກຕາຍ ຈ ຈິຕ຺ຕປເຏ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘຈຣິຕໍ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏເກ ລິຂິຕໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທກ຺ກມຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສາສນກ຺ກມໍ ຫທເຍ ຐເປຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ມຍາ ຠຄວໂຕ ເວໂສ, ສາສນກ຺ກໂມ ຈ ເອກປເທເສນ ຎາໂຕ, ພຫຸທຸກ຺ຂາ ກາມາ ພຫຸປາຍາສາ, ກິໍ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສນາ’’ຕິ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ປຸກ຺ກຸສາຕິ ວິຍ ມຫາຊນສ຺ສ ປຣິເທວນ຺ຕສ຺ເສວ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປໂສຓ຺ຑິກປພ຺ຠາເຣ ວິຫຣນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໓໗-໔໒) –

‘‘ຍານກາໂຣ ປຸເຣ ອາສິໍ, ທາຣຸກມ຺ເມ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ;

ຈນ຺ທນໍ ຜລກໍ ກຕ຺ວາ, ອທາສິໍ ໂລກພນ຺ຘຸໂນ.

‘‘ປຠາສຕິ ອິທໍ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ສຸວຓ຺ຓສ຺ສ ສຸນິມ຺ມິຕໍ;

ຫຕ຺ຖິຍານໍ ອສ຺ສຍານໍ, ທິພ຺ພຍານໍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ.

‘‘ປາສາທາ ສິວິກາ ເຈວ, ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍທິຈ຺ຉກໍ;

ອກ຺ຂຸພ຺ຠໍ ຣຕນໍ ມຍ຺ຫໍ, ຜລກສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເອກນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ຜລກໍ ຍມຫໍ ທທິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິ ນາຠິຊານາມິ, ຜລກສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສກປ຺ປມ຺ຫິ, ຈຕຸໂຣ ນິມ຺ມິຕາວ຺ຫຍາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

໙໗. ‘‘ຫິຕ຺ວາ ສຕປລໍ ກໍສໍ, ໂສວຓ຺ຓໍ ສຕຣາຊິກໍ;

ອຄ຺ຄຫິໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ທຸຕິຍາຠິເສຈນ’’ນ຺ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຫິຕ຺ວາຕິ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ. ສຕປລນ຺ຕິ ສຕໍ ປລານິ ຍສ຺ສ, ຕໍ ສຕປລປຣິມາຓໍ. ກໍສນ຺ຕິ ຖາລໍ. ໂສວຓ຺ຓນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓມຍໍ. ສຕຣາຊິກນ຺ຕິ ຠິຕ຺ຕິວິຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ອເນກຣູປຣາຊິຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ອເນກເລຂາຍຸຕ຺ຕໍ. ອຄ຺ຄຫິໍ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວຣູເປ ມຫາຣເຫ ຠາຊເນ ປຸພ຺ເພ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອິທານາຫໍ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາມຍປຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄເຫສິໍ, ອໂຫ, ສາຘຸ, ມຍາ ກຕໍ ອຣິຍວຕໍ ອນຸຐິຕ’’ນ຺ຕິ ຠາຊນກິຕ຺ຕນາປເທເສນ ຣຊ຺ຊປຣິຈ຺ຈາຄໍ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມນຎ຺ຈ ອນຸໂມທນ຺ໂຕ ວທຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອິທໍ ທຸຕິຍາຠິເສຈນ’’ນ຺ຕິ. ປຐມໍ ຣຊ຺ຊາຠິເສຈນໍ ອຸປາທາຍ ອິທໍ ປພ຺ພຊ຺ຊູປຄມນໍ ມມ ທຸຕິຍໍ ອຠິເສຈນໍ. ຕຎ຺ຫິ ຣາຄາທີຫິ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ສາສງ຺ກໍ ສປຣິສງ຺ກໍ ກມ຺ມໍ ອນຕ຺ຖສຎ຺ຫິຕໍ ທຸກ຺ຂປຏິພທ຺ຘໍ ນິຫີນໍ, ອິທໍ ປນ ຕໍວິປຣິຍາຍໂຕ ອຸຕ຺ຕມໍ ປຓີຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໘. ອຠຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ສຕິ ມຸຏ຺ຐາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຠຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຸເມຘໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຬລປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊມກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທເວສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຸຄຕີສຸເຍວ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຠໂຍຕິ ລທ຺ຘນາໂມ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ເອກທິວສໍ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ທິສ຺ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ຕສ຺ສ ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ໂສ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ມຍ຺ຫໍ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ມຍາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕາວເທວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໔໓-໔໗) –

‘‘ສຸເມໂຘ ນາມ ນາເມນ, ສຍມ຺ຠູ ອປຣາຊິໂຕ;

ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫນ຺ໂຕ, ອຊ຺ໂຌຄຫິ ມຫາວນໍ.

‘‘ສຬລໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ, ຄນ຺ຖິຕ຺ວານ ວຏໍສກໍ;

ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣເປສິໍ, ສມ຺ມຸຂາ ໂລກນາຍກໍ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອູນວີເສ ກປ຺ປສເຕ, ໂສຬສາສຸໍ ສຸນິມ຺ມິຕາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິນິທສ຺ສເນນ ‘‘ກິເລເສ ອນຸວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ນຕ຺ເຖວ ສີສຸກ຺ຂິປນໍ. ອຫໍ ປນ ເຕ ນານຸວຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໙໘. ‘‘ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ສຕິ ມຸຏ຺ຐາ, ປິຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ;

ສາຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ເວເທຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຊ຺ໂຌສ ຕິຏ຺ຐຕິ;

ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ອາສວາ, ຠວມູໂລປຄາມິໂນ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຣູປນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊນີຍໍ ຣູປາຍຕນໍ, ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິຣູປໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ທິສ຺ວາຕິ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ, ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣານຸສາເຣນ ນິມິຕ຺ຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕສ຺ສ ຕຖາຄຫຓເຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຕິ ມຸຏ຺ຐາຕິ ອສຸຠສຠາເວ ກາເຍ ‘‘ອສຸຠ’’ນ຺ຕ຺ເວວ ປວຕ຺ຕນສຕິ ນຏ຺ຐາ. ຍຖາ ປນ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ສຕິ ນຏ຺ຐາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ປິຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ’’ຕິ. ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ‘‘ສຸຠໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປິຍນິມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາເຣນ ມນສິກໂຣໂຕ ສຕິ ມຸຏ຺ຐາຕິ ໂຍຊນາ. ຕຖາ ຠູໂຕວ ສາຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ເວເທຕີຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວຕິ ອຠິນນ຺ທຕິ, ອຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ປນ ຕຎ຺ຈ ອຊ຺ໂຌສ ຕິຏ຺ຐຕິ ອຊ຺ໂຌສາຍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ ເຈວ, ເອວໍຠູຕສ຺ສ ຈ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ອາສວາ ຠວມູໂລປຄາມິໂນຕິ ຠວສ຺ສ ສໍສາຣສ຺ສ ມູລຠາວໍ ກາຣຓຠາວໍ ອຸປຄມນສຠາວາ ກາມາສວາທໂຍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອຸປຣູປຣິ ວຑ຺ຒນ຺ຕິເຍວ, ນ ຫາຍນ຺ຕິ. ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຏິສງ຺ຂາເນ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ອາສວາ ອນວເສສໂຕ ປຫີນາ ປຣິກ຺ຂີຓາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ອຠຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໙. ອຸຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕິ ມຸຏ຺ຐາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ອຸຕ຺ຕິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ໂຄນກາທິອຕ຺ຖຕໍ ສອຸຕ຺ຕຣຈ຺ຉທໍ ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕິໂຍຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຎາຕິສມາຄເມ ພຸທ຺ຘານຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ນາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ໂຐ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣວເສນ ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາເຄ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ຕໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕສໍເວໂຄ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໕.໔໘-໕໒) –

‘‘ສຸເມຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ປລ຺ລງ຺ໂກ ຫິ ມຍາ ທິນ຺ໂນ, ສອຸຕ຺ຕຣສປຈ຺ຉໂທ.

‘‘ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ປລ຺ລງ຺ໂກ ອາສິ ໂສ ຕທາ;

ມມ ສງ຺ກປ຺ປມຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ ສທາ ມມ.

‘‘ຕິໍສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ປລ຺ລງ຺ກມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ອິທໍ ຜລໍ.

‘‘ວີສກປ຺ປສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ສຸວຓ຺ຓາຠາ ຕໂຍ ຊນາ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ນາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພລາ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິນິທສ຺ສເນນ ‘‘ກິເລເສ ອຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ນຕ຺ຖິ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ສີສຸກ຺ຂິປນໍ, ອຫໍ ປນ ເຕ ຊິຄຸຈ຺ຉິເມວາ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໙໙. ‘‘ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕິ ມຸຏ຺ຐາ, ປິຍໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ມນສິກໂຣໂຕ;

ສາຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ເວເທຕິ, ຕຎ຺ຈ ອຊ຺ໂຌສ ຕິຏ຺ຐຕິ;

ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ ອາສວາ, ສໍສາຣ ອຸປຄາມິໂນ’’ຕິ. – ຄາຖໍ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ສທ຺ທນ຺ຕິ ຣຊ຺ຊນີຍໍ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ, ສໍສາຣອຸປຄາມິໂນຕິ –