໔. ສານຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ມຕໍ ວາ ອມ຺ມ ໂຣທນ຺ຕີຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ສານຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ປຸຎ຺ຎໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈຕຸນວຸເຕ ກປ຺ເປ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຫຕ຺ຖປາທໂຘວນມຸຂວິກ຺ຂາລນານໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸທກໍ ອຸປເນສິ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ໂຠຊນກາເລ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອຸປເນສິ. ຠຄວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ໂສ ຕມ຺ປິ ຎຕ຺ວາ ມຸໂຂທກໍ ອຸປເນສິ. ສຕ຺ຖາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ເອວໍ ຠຄວາ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ເຕນ ກຣີຍມານໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ສາທິຍິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ມິໍ ຄພ຺ຠຄເຕເຍວ ປິຕາ ປວາສໍ ຄໂຕ, ອຸປາສິກາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ສານູຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒນ຺ເຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກໍເຍວ ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ, ‘‘ເອວມຍໍ ອນນ຺ຕຣາໂຍ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂຠາຄີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂສ ສານຸສາມເຓໂຣ’’ຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ ປຎ຺ຎວາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕຊ຺ຌາສໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປິໂຍ ອໂຫສິ ມນາໂປຕິ ສພ຺ພໍ ສານຸສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕສ຺ສ ອຕີຕຊາຕິຍໍ ມາຕາ ຍກ຺ຂໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ຍກ຺ຂາ ‘‘ສານຸຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຍໍ ມາຕາ’’ຕິ ຄຣຸຈິຕ຺ຕິກາຣພຫຸລາ ຫຸຕ຺ວາ ມາເນນ຺ຕິ. ເອວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາວສ຺ສ ອາທີນວໍ ວິຠາເວນ຺ຕໍ ວິຍ ເອກທິວສໍ ສານຸສ຺ສ ໂຍນິໂສ ມນສິກາຣາຠາວາ ອໂຍນິໂສ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ວິພ຺ຠມິຕຸກາມຕາຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໍ ຕສ຺ສ ຍກ຺ຂິນິມາຕາ ຎຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສມາຕຸຍາ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ຕວ ປຸຕ຺ໂຕ, ສານຸ, ‘ວິພ຺ຠມິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ –

‘‘ສານຸໍ ປພຸທ຺ຘໍ ວຊ຺ຊາສິ, ຍກ຺ຂານໍ ວຈນໍ ອິທໍ;

ມາກາສິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ອາວິ ວາ ຍທິ ວາ ຣໂຫ.

‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ກຣິສ຺ສສິ ກໂຣສິ ວາ;

ນ ເຕ ທຸກ຺ຂາ ປມຸຕ຺ຍຕ຺ຖິ, ອຸປ຺ປຈ຺ຈາປິ ປລາຍໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓໒໕ ສານຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ) –

ເອວໍ ຠຓາຫີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຍກ຺ຂິນິມາຕາ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ. ມນຸສ຺ສມາຕາ ປນ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣິເທວໂສກສມາປນ຺ນາ ເຈໂຕທຸກ຺ຂສມປ຺ປິຕາ ອໂຫສິ. ອຖ ສານຸສາມເຓໂຣ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄໂຕ ມາຕຣໍ ໂຣທມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຣທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ມາຕຸ ‘‘ມຕໍ ວາ, ອມ຺ມ, ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໔໔. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອມ຺ມ, ໂຣທນ຺ຕາ ນາມ ຎາຕກາ ມິຕ຺ຕາ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕກໍ ມິຕ຺ຕໍ ວາ ມຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂຣທນ຺ຕິ ປຣໂລກໍ ຄຕຕ຺ຕາ, ໂຍ ວາ ຎາຕໂກ ມິຕ຺ໂຕ ວາ ຊີວໍ ຊີວນ຺ໂຕ ເທສນ຺ຕຣໍ ປກ຺ກນ຺ຕຕາຍ ຈ ນ ທິສ຺ສຕິ, ຕໍ ວາ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ໂຣທນ຺ຕິ, ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ມຍິ ນ ວິຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຊີວນ຺ຕໍ ຘຣມານໍ ມໍ ປຸຣໂຕ ຐິຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕີ; ກສ຺ມາ, ອມ຺ມ, ໂຣທສິ?ມໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ຕວ ໂຣທນສ຺ສ ກາຣຓເມວ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ມຣຓຎ຺ເຫຕໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂຍ ສິກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໖໓) ສຸຕ຺ຕປທານຸສາເຣນ ອຸປ຺ປພ຺ພຊນໍ ອຣິຍສ຺ສ ວິນເຍ ມຣຓນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ຕີ –

‘‘ມຕໍ ວາ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ໂຍ ວາ ຊີວໍ ນ ທິສ຺ສຕິ;

ໂຍ ຈ ກາເມ ຈຊິຕ຺ວານ, ປຸນຣາຄຈ຺ຉເຕ ອິຘ.

‘‘ຕໍ ວາປິ ປຸຕ຺ຕ ໂຣທນ຺ຕິ, ປຸນ ຊີວໍ ມໂຕ ຫິ ໂສ;

ກຸກ຺ກຸຬາ ອຸພ຺ຠໂຕ ຕາຕ, ກຸກ຺ກຸຬໍ ປຕິຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓໙; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໒.ສານຸສາມເຓຣວຕ຺ຖຸ) –

ຄາຖາທ຺ວຍໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເມ ຈຊິຕ຺ວານາຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມຊ຺ຌາສເຍນ ວຕ຺ຖຸກາເມ ປຫາຍ, ຕຎ຺ຈ ກິເລສກາມສ຺ສ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປພ຺ພຊ຺ຊາ ເຫຕ຺ຖ ກາມປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ປຸນຣາຄຈ຺ຉເຕ ອິຘາຕິ ອິຘ ເຄເຫ ປຸນເທວ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕນໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຕໍ ວາປີຕິ ໂຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມຕິ, ຕໍ ວາປິ ປຸຄ຺ຄລໍ ມຕໍ ວິຍມາທິສິໂຍ ໂຣທນ຺ຕິ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ປຸນ ຊີວໍ ມໂຕ ຫິ ໂສຕິ ວິພ຺ຠມນໂຕ ປຈ຺ຉາ ໂຍ ຊີວນ຺ໂຕ, ໂສ ຄຸຓມຣເຓນ ອຕ຺ຖໂຕ ມໂຕເຍວ. ອິທານິສ຺ສ ສວິເສສສໍເວຄໍ ຊເນຕຸໍ ‘‘ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ‘‘ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ອາທິຕ຺ຕໍ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຑຫນຏ຺ເຐນ ກຸກ຺ກຸຬນິຣຍສທິສຕ຺ຕາ ກຸກ຺ກຸຬາ ຄິຫິຠາວາ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕິຍາ ມຍາ ອຸພ຺ຠໂຕ ອຸທ຺ຘໂຕ, ຕາຕ ສານຸ, ກຸກ຺ກຸຬໍ ປຕິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ ປຕິຕຸກາໂມສີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສານຸສາມເຓໂຣ ສໍເວຄຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໒໑.໒໕-໒໙) –

‘‘ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕໍ ສມຓໍ ທິສ຺ວາ, ວິປ຺ປສນ຺ນມນາວິລໍ;

ຆເຏໂນທກມາທາຍ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ອທາສຫໍ.

‘‘ນິມ຺ມໂລ ໂຫມຫໍ ອຊ຺ຊ, ວິມໂລ ຂີຓສໍສໂຍ;

ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານສ຺ສ, ຜລໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ສຸຠໍ.

‘‘ຈຕຸນ຺ນວຸຕິໂຕ ກປ຺ເປ, ອຸທກໍ ຍມທາສຫໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ທກທານສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ເອກສຏ຺ຐິມ຺ຫິໂຕ ກປ຺ເປ, ເອໂກວ ວິມໂລ ອຫຸ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ວເສນ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວິປສ຺ສນາຣມ຺ໂຠ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ຊາຕາ’’ຕິ ອຸທານວເສນ ຕເມວ ຄາຖໍ ປຈ຺ຈຸທາຫາສິ.

ສານຸຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.