໒. ຂທິຣວນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ຈາເລ ອຸປຈາເລຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕິ? ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ຕິຕ຺ຖນາວິກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ປຍາຄຕິຕ຺ເຖ ຕິຕ຺ຖນາວາກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສສາວກສງ຺ຆໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ອຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ນາວາສງ຺ຆາຏໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປູຊາສກ຺ກາເຣນ ປຣຕີຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາຣາ ອາຣຎ຺ຎການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ຕທຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຠຄວາ ຈ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາຍ ອວຊ຺ຌຠາວໍ ພ຺ຍາກາສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ນາລກຄາເມ ຣູປສາຣິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິຕຸກາມາ ຊາຕາ. ໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ອຍ຺ໂຍ ອຸປຕິສ຺ໂສ ອິມໍ ວິຠວໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເຕນ ວນ຺ຕໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ກຖາຫໍ ປຈ຺ຉາ ຄິລິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊາຕສໍເວໂຄ ປາສໍ ອນຸປຄຈ຺ຉນກມິໂຄ ວິຍ ຎາຕເກ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ກນິຏ຺ຐຠາວໍ ນິເວເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຉນ຺ທໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວີສຕິວສ຺ສໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍເຊສຸໍ. ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂທິຣວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຎ຺ຈ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຆເຏນ຺ໂຕ ວາຍມນ຺ໂຕ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໖໒໘-໖໔໓) –

‘‘ຄງ຺ຄາ ຠາຄີຣຖີ ນາມ, ຫິມວນ຺ຕາ ປຠາວິຕາ;

ກຸຕິຕ຺ເຖ ນາວິໂກ ອາສິໍ, ໂອຣິເມ ຈ ຕຣິໍ ອຫໍ.

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາຍໂກ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ທ຺ວິປທຸຕ຺ຕໂມ;

ວສີສຕສຫສ຺ເສຫິ, ຄງ຺ຄາຕີຣມຸປາຄໂຕ.

‘‘ພຫູ ນາວາ ສມາເນຕ຺ວາ, ວຑ຺ຒກີຫິ ສຸສງ຺ຂຕໍ;

ນາວາຍ ຉທນໍ ກຕ຺ວາ, ປຏິມານິໍ ນຣາສຠໍ.

‘‘ອາຄນ຺ຕ຺ວານ ຈ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອາຣູຫິ ຕຎ຺ຈ ນາວກໍ;

ວາຣິມຊ຺ເຌ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ໂຍ ໂສ ຕາເຣສິ ສມ຺ພຸທ຺ຘໍ, ສງ຺ຆຎ຺ຈາປິ ອນາສວໍ;

ເຕນ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາເທນ, ເທວໂລເກ ຣມິສ຺ສຕິ.

‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ ເຕ ພ຺ຍມ຺ຫໍ, ສຸກຕໍ ນາວສຓ຺ຐິຕໍ;

ອາກາເສ ປຸປ຺ຜຉທນໍ, ຘາຣຍິສ຺ສຕິ ສພ຺ພທາ.

‘‘ອຏ຺ຐປຎ຺ຎາສກປ຺ປມ຺ຫິ, ຕາຣໂກ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ຈາຕຸຣນ຺ໂຕ ວິຊິຕາວີ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ສຕ຺ຕປຎ຺ຎາສກປ຺ປມ຺ຫິ, ຈມ຺ມໂກ ນາມ ຂຕ຺ຕິໂຍ;

ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ສູຣິໂຍ, ໂຊຕິສ຺ສຕິ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕິທສາ ໂສ ຈວິຕ຺ວານ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສຕິ;

ເຣວໂຕ ນາມ ນາເມນ, ພ຺ຣຫ຺ມພນ຺ຘຸ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອຄາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວານ, ສຸກ຺ກມູເລນ ໂຈທິໂຕ;

ໂຄຕມສ຺ສ ຠຄວໂຕ, ສາສເນ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ.

‘‘ໂສ ປຈ຺ຉາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວານ, ຍຸຕ຺ຕໂຍໂຄ ວິປສ຺ສໂກ;

ສພ຺ພາສເວ ປຣິຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິນາສໂວ.

‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນໍ;

ຘາເຣມິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ.

‘‘ສຕສຫສ຺ເສ ກຕໍ ກມ຺ມໍ, ຜລໍ ທສ຺ເສສິ ເມ ອິຘ;

ສຸມຸຕ຺ໂຕ ສຣເວໂຄວ, ກິເລເສ ຌາປຍີ ມມ.

‘‘ຕໂຕ ມໍ ວນນິຣຕໍ, ທິສ຺ວາ ໂລກນ຺ຕຄູ ມຸນິ;

ວນວາສິຠິກ຺ຂູນຄ຺ຄໍ, ປຎ຺ຎເປສິ ມຫາມຕິ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕຸໍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ເຊຕວເນ ວິຫາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ອາຣຎ຺ຎການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ – ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາຣຎ຺ຎການໍ ຍທິທໍ ເຣວໂຕ ຂທິຣວນິໂຍ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໑໙໘, ໒໐໓). ໂສ ອປຣຠາເຄ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສູປຈາລາ’’ຕິ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ຠຄິນີນໍ ປຸຕ຺ເຕ ‘‘ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສູປຈາລາ’’ຕິ ຕໂຍ ຠາຄິເນຍ຺ເຍ ອາເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນິໂຍເຊສິ. ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຕ຺ຕາ ວິຫຣນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ເຖຣສ຺ສ ໂກຈິເທວ ອາພາໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ເຣວຕໍ ‘‘ຄິລານປຸຈ຺ຉນໍ ອຘິຄມປຸຈ຺ຉນຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ເຣວຕຕ຺ເຖໂຣ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ສາມເຓຣານໍ ສຕຸປ຺ປາທນວເສນ ໂອວທນ຺ໂຕ ‘‘ຈາເລ ອຸປຈາເລ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໔໒. ຕຕ຺ຖ ຈາເລ ອຸປຈາເລ ສີສູປຈາເລຕິ ເຕສໍ ອາລປນໍ. ‘‘ຈາລາ, ອຸປຈາລາ, ສີສູປຈາລາ’’ຕິ ຫິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄວເສນ ລທ຺ຘນາມາ ເຕ ຕໂຍ ທາຣກາ ປພ຺ພຊິຕາປິ ຕຖາ ໂວຫຣີຍນ຺ຕິ. ‘‘‘ຈາລີ, ອຸປຈາລີ, ສີສູປຈາລີ’ຕິ ເຕສໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ຈ ວທນ຺ຕິ. ຍທຕ຺ຖໍ ‘‘ຈາລາ’’ຕິອາທິນາ ອາມນ຺ຕນໍ ກຕໍ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ປຕິສ຺ສຕາ ນຸ ໂຂ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓມາຫ ‘‘ອາຄໂຕ ໂວ ວາລໍ ວິຍ ເວຘີ’’ຕິ. ປຕິສ຺ສຕາຕິ ປຕິສ຺ສຕິກາ. ໂຂຕິ ອວຘາຣເຓ. ອາຄໂຕຕິ ອາຄຈ຺ຉິ. ໂວຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ. ວາລໍ ວິຍ ເວຘີຕິ ວາລເວຘີ ວິຍ, ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຕິກ຺ຂຊວນນິພ຺ເພຘິກປຎ຺ຎຕາຍ ວາລເວຘິຣູໂປ ສຕ຺ຖຸກປ຺ໂປ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາຕຸລຕ຺ເຖໂຣ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ມາ ສມຓສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຍຸຕ຺ຕາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫຣຖ, ‘‘ຍຖາຘິຄເຕ ວິຫາເຣ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຠວຖາ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ສາມເຓຣາ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນາທິວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸຠິນ຺ນໍ ມາຕຸລຕ຺ເຖຣານໍ ປຏິສນ຺ຖາຣເວລາຍໍ ນາຕິທູເຣ ສມາຘິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ເຣວຕຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຕ ສາມເຓເຣ ອຸປສງ຺ກມິ, ເຕ ຕຖາກາລປຣິຈ຺ເຉທສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ເອວ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຖໂຣ ‘‘ກຕຣກຕຣວິຫາເຣນ ວິຫຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕຫິ ‘‘ອິມາຍ ອິມາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທາຣເກປິ ນາມ ເອວໍ ວິເນນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ຠາຕິໂກ ປຈ຺ຈປາທິ ວຕ ຘມ຺ມສ຺ສ ອນຸຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ເຖຣໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ຂທິຣວນິຍຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.