໕. ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທ ປຎ຺ຈ ຊເຫຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕທນຸຣູປໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມໂນສິລາຈຸຓ຺ຓປິຎ຺ຊຣໍ ມຫນ຺ຕໍ ກທລິຜລກຓ຺ຓິກໍ ອຸປເນສິ, ຕໍ ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເອກາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທເວສຸ ເທວຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຈຕຸວີສຕິວາເຣ ຣາຊາ ອໂຫສິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ເອວໍ ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນາມ ນ ອນ຺ວທ຺ຘມາສິໂກ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ. ຕຖາ ຫິ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຉພ຺ພສ຺ສນ຺ຕເຣ ຉພ຺ພສ຺ສນ຺ຕເຣ ອຸໂປສໂຖ ອໂຫສິ. ກສ຺ສປທສພໂລ ປນ ຉຏ຺ເຐ ຉຏ຺ເຐ ມາເສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອສາເຣສິ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ໂອສາຣຓກາເລ ທິສາວາສິກາ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ອຍໍ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕິ ອຕິວິຍ ທຬ຺ຫາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ເຠທເກ ສຕິ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ, ສາ ເຕສໍ ໂອກາສໍ ໂອໂລກຍມານາ ເຕສໍ ອວິທູເຣເນວ ຄຈ຺ຉຕິ. ອເຖໂກ ເຖໂຣ ເອກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ສຣີຣວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພສມີປໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອຸຕ຺ຕມຣູປາ ອິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ເກເສ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ສໍວິຘາຍ ສມ຺ພນ຺ຘນ຺ຕີ ວິຍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປໍສຸໍ ປຸຎ຺ຉມານາ ວິຍ ສາຏກໍ ສໍວິຘາຍ ນິວາສຍມານາ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປທານຸປທິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ສຫາຍກຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາວ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ທານິ ເມ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ທີຆຣຕ຺ຕານຸຄໂຕ ສິເນໂຫ, ສຈາຫໍ ເອວໍວິຘຠາວໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວສ຺ສ, ‘‘ຫນ຺ທາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕາທິເສນ ປາເປນ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຄ຺ຄໍ ນາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸໂນ ຫທຍໍ ຕິຂິຓສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິທ຺ຘໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ນາເມຕໍ ວທສິ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມິ. ຕ຺ວໍ ປນ ມໍ ອຊ຺ຊ ‘ປາໂປ’ຕິ ວທສິ, ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ອຎ຺ເຎນ ທິຏ຺ເຐນ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍວິເຘນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ເຖຕໍ, ອາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ, ນາຫໍ ເອວຣູປໍ ມາຕຸຄາມໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ຍາວຕຕິຍໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສາປິ ອິຕໂຣ ເຖໂຣ ກຖໍ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍເຍວ ຠູຕຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຄ຺ເຄນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ອິຕໂຣປິ ຠິກ຺ຂຸ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍເຍວ ຄໂຕ.

ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ປວິສນເວລາຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ເອວຣູໂປ ນາມ ປາປຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ນາຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ມຍາ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກອຸປາສກວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຸປາສກ, ອິມໍ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ເອໂກ ປາປຠິກ຺ຂຸ ປວິຏ຺ໂຐ, ‘ນາຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣມີ’ຕິ ພຫິ ຐິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫຖ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອຫໍ, ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ‘ທຬ຺ຫາ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ເຖຣານໍ ເມຕ຺ຕິ, ໂນ ທຬ຺ຫາ’ຕິ ຠິຊ຺ຊນາຠິຊ຺ຊນຠາວໍ ໂອໂລເກນ຺ເຕນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ, ຕ຺ວໍ ສປ຺ປຸຣິສາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເອກາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂມຖ, ເອຕໍ ໂທສໍ ເຖໂຣ ນ ຊານາຕິ, ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ໂສ ເຖໂຣ ອຸໂປສຖໍ ຕາວ ເອກຏ຺ຐາເນ ອກາສິ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ປນ ປຸນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນ ເອກຏ຺ຐາເນ ອໂຫສີຕິ. ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກຖີຍຕິ, ຈຸທິຕກຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອປຣາປຣໍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອປາຍຠຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ສເຈ ປນ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ເຎນ ເຍນ ເກນຈິ ກໂຕ ໂທໂສ ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິ ປຕຕິ. ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ‘‘ຘານມາຓໂວ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ ຕສ຺ມິໍ ຄາມໍ ປວິສນ຺ເຕ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂມຕິ. ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ເຕປິ ສທ຺ຘິໍ ປວິສຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕປິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອວໍ ນິຈ຺ຈານຸພນ຺ຘາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ປຸນ ປຸຣິມກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ສາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ຄາເມ ຍາຄຸໍ ຠິກ຺ຂຎ຺ຈ ທທມານາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເອໂກ ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ເອໂກ ອິມິສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍິກາຍາ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ມຫຕີ ວິເຫສາ ໂຫຕິ. ວິຫາຣຄຕມ຺ປິ ນໍ ສາມເຓຣາ ເຈວ ທຫຣາ ຠິກ຺ຂູ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຘາໂນ ໂກຓ຺ໂຑ ຊາໂຕ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ຊາຕໍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ເຕຫິ ກຣິຍມານໍ ເກຬິໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂກຓ຺ຑາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ໂກຓ຺ໂຑ, ອາຈຣິໂຍ ໂກຓ຺ໂຑ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ກຸຓ຺ຑຘາໂນ, ຠນ຺ເຕ, ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອວໍ ຜຣຸສວາຈໍ ວທຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຘານ, ສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຜຣຸສວາຈໍ ວທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ນິພທ຺ຘໍ ວິເຫສໍ ອສຫນ຺ໂຕ ເອວໍ ກເຖມີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໍ ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ຊີຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປຸນ ເອວຣູປໍ ຜຣຸສໍ ມາວທີ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ມາໂວຈ ຜຣຸສໍ ກຎ຺ຈິ, ວຸຕ຺ຕາ ປຏິວເທຍ຺ຍຸ ຕໍ;

ທຸກ຺ຂາ ຫິ ສາຣມ຺ຠກຖາ, ປຏິທຓ຺ຑາ ຜຸເສຍ຺ຍຸ ຕໍ.

‘‘ສເຈ ເນເຣສິ ອຕ຺ຕານໍ, ກໍໂສ ອຸປຫໂຕ ຍຖາ;

ເອສ ປຕ຺ໂຕສິ ນິພ຺ພານໍ, ສາຣມ຺ໂຠ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໓໓-໑໓໔);

ອິມຎ຺ຈ ປນ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣຓຠາວໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎປິ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ວີມໍສຖາ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ມນ຺ເທເນວ ປຣິວາເຣນ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ສູຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສາປິ ອິຕ຺ຖີ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຐິຕາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິທໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ວສນປຓ຺ຓສາລໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ອໂຫສິ. ຣາຊາປິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຕເມວ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທິສ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມາຕຸຄາໂມ, ເຖຣສ຺ສ ເອໂກ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ເຖຣໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ວຏ຺ຏຕິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຊານາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ກຖໍ, ເອວຣູເປນ ປຣິກ຺ກິເລເສນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເກ ນາມ ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂວ ກຕ຺ຖຈິ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ນິພທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຠຊນສປ຺ປາເຍນ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ອິຕ຺ຖີ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ຕທາ ມຫາສຸຠທ຺ທາ ອຸຄ຺ຄນຄເຣ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກກຸເລ ວສມານາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມໍ ອນຸກມ຺ປຕູ’’ຕິ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິຣາມຄນ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ຐິຕາ ‘‘ອິມານິ ປຸປ຺ຜານິ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ທສພໂລ ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສ຺ເວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສຸມນປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສຸມນປຸປ຺ຜວິຕານໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ສຸຠທ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ທ, ມຍໍ ອຊ຺ຊ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສາມ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອທຕ຺ວາ ອຣິຍານໍເຍວ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ອຊ຺ຊ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ອຣິຍາວ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອາຫຣ, ອາວຸໂສ ສລາກ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍເຍວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອານນ຺ໂທ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕາທິສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສລາກໍ ນ ທາເປຕິ, ອຣິຍານໍເຍວ ທາເປຕີ’’ຕິ ວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ກຸຓ຺ຑຘານສ຺ສ ສລາກາ ທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ‘‘ກຸຓ຺ຑຘານສ຺ສ ສລາກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິ. ກຸຓ຺ຑຘາໂນ ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາ ເອວ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣາວຸໂສ, ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ມໍ ຊານາຕິ, ມາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ນ ສຕ຺ຖາ ນິວາເຣຕີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ຍສ຺ມາ ອຍໍ ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ລຠິຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍາຫາຣລາເຠນ ສມາຫິຕຈິຕ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ນຕາຍ ຉຬຠິຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໔.໑-໑໖) –

‘‘ສຕ຺ຕາຫໍ ປຏິສລ຺ລີນໍ, ສຍມ຺ຠຸໍ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ;

ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ສຸມໂນ, ພຸທ຺ຘເສຏ຺ຐໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍ.

‘‘ວຸຏ຺ຐິຕໍ ກາລມຎ຺ຎາຍ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣໍ ມຫາມຸນິໍ;

ມຫນ຺ຕິໍ ກທລີກຓ຺ຓິໍ, ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠຄວາ, ສພ຺ພຎ຺ຎູ ໂລກນາຍໂກ;

ມມ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທນ຺ໂຕ, ປຣິຠຸຎ຺ຊິ ມຫາມຸນິ.

‘‘ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ສຕ຺ຖວາໂຫ ອນຸຕ຺ຕໂຣ;

ສກາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສຖ.

‘‘ເຍ ຈ ສນ຺ຕິ ສມິຕາໂຣ, ຍກ຺ຂາ ອິມມ຺ຫິ ປພ຺ພເຕ;

ອຣຎ຺ເຎ ຠູຕຠພ຺ຍານິ, ສຸຓນ຺ຕຸ ວຈນໍ ມມ.

‘‘ໂຍ ໂສ ພຸທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ມິຄຣາຊໍວ ເກສຣິໍ;

ຕມຫໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ສຸຓາຖ ມມ ຠາສໂຕ.

‘‘ເອກາທສຎ຺ຈກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂສ, ເທວຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຈຕຸວີສຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສມ຺ຫິ, ໂອກ຺ກາກກຸລສມ຺ຠໂວ;

ໂຄຕໂມ ນາມ ໂຄຕ຺ເຕນ, ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ອກ຺ໂກສິຕ຺ວານ ສມເຓ, ສີລວນ຺ເຕ ອນາສເວ;

ປາປກມ຺ມວິປາເກນ, ນາມເຘຍ຺ຍໍ ລຠິສ຺ສຕິ.

‘‘ຕສ຺ສ ຘມ຺ເມ ສຸທາຍາໂທ, ໂອຣໂສ ຘມ຺ມນິມ຺ມິໂຕ;

ກຸຓ຺ຑຘາໂນຕິ ນາເມນ, ສາວໂກ ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ.

‘‘ປວິເວກມນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຌາຍີ ຌານຣໂຕ ອຫໍ;

ໂຕສຍິຕ຺ວານ ສຕ຺ຖາຣໍ, ວິຫຣາມິ ອນາສໂວ.

‘‘ສາວເກຫິ ປຣິວຸໂຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂໂຕ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ສລາກໍ ຄາຫຍີ ຊິໂນ.

‘‘ເອກໍສໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂລກນາຍກໍ;

ວທຕໍ ວຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ, ປຐມໍ ອຄ຺ຄເຫສຫໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ຠຄວາ, ທສສຫສ຺ສິກມ຺ປໂກ;

ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ນິສີທິຕ຺ວາ, ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ ມໍ.

‘‘ວີຣິຍໍ ເມ ຘຸຣໂຘຣຍ຺ຫໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມາຘິວາຫນໍ;

ຘາເຣມິ ອນ຺ຕິມໍ ເທຫໍ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສາສເນ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ເອວໍຠູຕສ຺ສປິ ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ຄຸເຓ ອຊານນ຺ຕາ ເຍ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ຠິກ຺ຂູ ຕທາ ປຐມໍ ສລາກຄ຺ຄຫເຓ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ສມຈິນ຺ເຕສຸໍ. ເຕສໍ ວິມຕິວິຘມນຕ຺ຖໍ ເຖໂຣ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາປເທເສນ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໑໕. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ຉິນ຺ເທຕິ ອປາຍູປປຕ຺ຕິນິພ຺ພຕ຺ຕນການິ ປຎ຺ໂຈຣມ຺ຠາຄິຍານິ ສໍໂຍຊນານິ ປາເທ ພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸກໍ ວິຍ ປຸຣິໂສ ສຕ຺ເຖນ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຕ຺ຕເຍນ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຊເຫຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈ ຊເຫຕິ ອຸປຣິເທວໂລກູປປຕ຺ຕິເຫຕຸຠູຕານິ ປຎ຺ຈຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານິ ປຸຣິໂສ ຄີວາຍ ພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸກໍ ວິຍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຊເຫຍ຺ຍ, ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຎ຺ຈ ຈຸຕ຺ຕຣິ ຠາວເຍຕິ ເຕສໍເຍວ ອຸທ຺ຘມ຺ຠາຄິຍສໍໂຍຊນານໍ ປຫານາຍ ສທ຺ຘາທີນິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອຸຕ຺ຕຣິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາຘິຄມໂຕ ອຸປຣິ ຠາເວຍ຺ຍ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມວເສນ ວຑ຺ເຒຍ຺ຍ. ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄຕິ ເອວໍຠູໂຕ ປນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິສງ຺ຄານໍ ອຕິກ຺ກມເນນ ປຫາເນນ ປຎ຺ຈສງ຺ຄາຕິໂຄ ຫຸຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂຸ ໂອຆຕິຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ສພ຺ພຖາ ຠິນ຺ນກິເລສຕາຍ ຠິກ຺ຂູຕິ, ກາມຠວທິຏ຺ຐິອວິຊ຺ໂຊເຆ ຕຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາຣຠູເຕ ນິພ຺ພາເນ ຐິໂຕຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.