໑. ຈູຬວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ຈູຬວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ໂສ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ທລິທ຺ທກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ຠຕິຍາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ຠຄວໂຕ ສາວກໍ ສຸຊາຕໍ ນາມ ເຖຣໍ ປໍສຸກູລໍ ປຣິເຍສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເຕຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ອເນກວາຣໍ ປເທສຣາຊາ. ເອວໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສເນ ໂອສກ຺ກມາເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ສຄຕີສຸ ອປຣາປຣໍ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂກສມ຺ພິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຈູຬວຈ຺ໂຉຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຄໂຕ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ, ຕສ຺ສ ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ໂສ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ລທ຺ຘູປສມ຺ປໂທ ກຕປຸພ຺ພກິຈ຺ໂຈ ຈຣິຕານຸກູລໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠາເວນ຺ໂຕ ວິຫຣິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ໂກສມ຺ພິກາ ຠິກ຺ຂູ ຠຓ຺ຑນຊາຕາ ອເຫສຸໍ. ຕທາ ຈູຬວຈ຺ຉຕ຺ເຖໂຣ ອຸຠເຍສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ລທ຺ຘິໍ ອນາທາຍ ຠຄວຕາ ທິນ຺ໂນວາເທ ຐຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໐.໓໑-໔໐) –

‘‘ປທຸມຸຕ຺ຕຣຠຄວໂຕ, ສຸຊາໂຕ ນາມ ສາວໂກ;

ປໍສຸກູລໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ສງ຺ກາເຣ ຈຣຕີ ຕທາ.

‘‘ນຄເຣ ຫໍສວຕິຍາ, ປເຣສໍ ຠຕໂກ ອຫໍ;

ອຸປຑ຺ຒຸທຸສ຺ສໍ ທຕ຺ວານ, ສິຣສາ ອຠິວາທຍິໍ.

‘‘ເຕນ ກມ຺ເມນ ສຸກເຕນ, ເຈຕນາປຓິຘີຫິ ຈ;

ຊຫິຕ຺ວາ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ຕາວຕິໍສມຄຈ຺ຉຫໍ.

‘‘ເຕຕ຺ຕິໍສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເທວິນ຺ໂທ, ເທວຣຊ຺ຊມກາຣຍິໍ;

ສຕ຺ຕສຕ຺ຕຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸຎ຺ຈ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ອໂຫສຫໍ.

‘‘ປເທສຣຊ຺ຊໍ ວິປຸລໍ, ຄຓນາໂຕ ອສງ຺ຂິຍໍ;

ອຸປຑ຺ຒທຸສ຺ສທາເນນ, ໂມທາມິ ອກຸໂຕຠໂຍ.

‘‘ອິຈ຺ຉມາໂນ ຈຫໍ ອຊ຺ຊ, ສການນໍ ສປພ຺ພຕໍ;

ໂຂມທຸສ຺ເສຫິ ຉາເທຍ຺ຍໍ, ອຑ຺ຒຸທຸສ຺ສສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ສຕສຫສ຺ສິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ທານມທທິໍ ຕທາ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ອຑ຺ຒຸທຸສ຺ສສ຺ສິທໍ ຜລໍ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ຈູຬວຈ຺ຉຕ຺ເຖໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກລຫາຠິຣຕິຍາ ສກຕ຺ຖວິນາສໍ ທິສ຺ວາ ຘມ຺ມສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຕ຺ຕວິເສສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສວເສນ ‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຠາສິ.

໑໑. ຕຕ຺ຖ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ສຸປຣິສຸທ຺ຘສີລຕາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາວໂຕ ອຘິກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ ອຠິຣຕິວເສນ ປໂມທພຫຸໂລ. ເຕເນວາຫ ‘‘ຘມ຺ເມ ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມຕິ. ສຕ຺ຕຕິໍສາຍ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ນວວິເຘ ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ. ໂສ ຫິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ເຘນ ສາມຸກ຺ກໍສິກາຍ ເທສນາຍ ປກາສິຕຕ຺ຕາ ສາຕິສຍໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິໂຕ ນາມ. ຕສ຺ສ ປນ ອຘິຄມູປາຍຠາວໂຕ ເທສນາຘມ຺ໂມປິ ອິຘ ລພ຺ຠເຕວ. ປທໍ ສນ຺ຕນ຺ຕິ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ເອວຣູໂປ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສນ຺ຕໍ ປທໍ ສນ຺ຕໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາຣານໍ ອຸປສມຠາວໂຕ ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ປຣມສຸຂຕາຍ ສຸຂໍ ນິພ຺ພານໍ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ວິນ຺ທຕິເຍວ. ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ວິປ຺ປຏິສາຣາຠາເວນ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ສທ຺ຘມ຺ເມ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິປຣິໂຍສານາ ສພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປາປຸຓາຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣຕ຺ຖານິ ໂຂ, ອານນ຺ທ, ກຸສລານິ ສີລານິ, ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປາໂມຊ຺ຊຕ຺ຖາຍາ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໑). ອຖ ວາ ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ສງ຺ໂຆຕິ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສນ຺ຘາຍ ປໂມທພຫຸໂລ. ຕຕ຺ຖ ປນ ໂສ ປໂມທພຫຸໂລ ກິໍ ວາ ກໂຣຕີຕິ ອາຫ ‘‘ຘມ຺ເມ ພຸທ຺ຘປ຺ປເວທິເຕ’’ຕິອາທິ. ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຫິ ສປ຺ປຸຣິສສໍເສວນສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສວນໂຍນິໂສມນສິກາຣຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປຕ຺ຕີນໍ ສຸເຂເນວ ສມ຺ຠວໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຫຕ຺ຖຄຕາ ເອວ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາຫ – ‘‘ສທ຺ຘາຊາໂຕ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສຕີ’’ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໓).

ຈູຬວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.