໑. ເຊນ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ

ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເວ ທຸຣຘິວາສາ ເຄຫາຕິ ອາຍສ຺ມໂຕ ເຊນ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຄາຖາ. ກາ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ? ອຍມ຺ປິ ປຸຣິມພຸທ຺ເຘສຸ ກຕາຘິກາໂຣ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍໍ ກຸສລໍ ອຸປຈິນນ຺ໂຕ ສິຂິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກິໍກິຣາຕປຸປ຺ເຜຫິ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂສ ເຕນ ປຸຎ຺ຎກມ຺ເມນ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ເຊນ຺ຕຄາເມ ເອກສ຺ສ ມຓ຺ຑລິກຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຊນ຺ໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ທຫຣກາເລເຍວ ເຫຕຸສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ໂຈທິຍມາໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊານິນ຺ນມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ທຸກ຺ກຣາ, ຆຣາປິ ທຸຣາວາສາ, ຘມ຺ໂມ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ, ໂຠຄາ ຈ ທຸຣຘິຄມາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປນ ຈິນ຺ຕາພຫຸໂລ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິ. ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິຣໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສຸຂາຍ ປຏິປທາຍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ສຈ຺ຉາກາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ອປທາເນ (ອປ. ເຖຣ ໑.໑໖.໒໑-໒໔) –

‘‘ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຫໍ ສນ຺ໂຕ, ປູຊຍິໍ ສິຂິນາຍກໍ;

ກກ຺ກາຣຸປຸປ຺ຜໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠິໂຣປຍິໍ.

‘‘ເອກຕິໍເສ ອິໂຕ ກປ຺ເປ, ຍໍ ປຸປ຺ຜມຠິໂຣປຍິໍ;

ທຸຄ຺ຄຕິໍ ນາຠິຊານາມິ, ພຸທ຺ຘປູຊາຍິທໍ ຜລໍ.

‘‘ອິໂຕ ຈ ນວເມ ກປ຺ເປ, ຣາຊາ ສຕ຺ຕຸຕ຺ຕໂມ ອຫຸໍ;

ສຕ຺ຕຣຕນສມ຺ປນ຺ໂນ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ມຫພ຺ພໂລ.

‘‘ກິເລສາ ຌາປິຕາ ມຍ຺ຫໍ…ເປ… ກຕໍ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສນ’’ນ຺ຕິ.

ອຣຫຕ຺ຕໍ ປນ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ, ‘‘ອສກ຺ຂິໍ ວຕາຫໍ ອາທິໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນາກາຣໍ ຕສ຺ສ ຈ ສມ຺ມເທວ ຉິນ຺ນຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ –

໑໑໑. ‘‘ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເວ ທຸຣຘິວາສາ ເຄຫາ, ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ ທຸຣຘິຄມາ ໂຠຄາ;

ກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕິ ໂນ ອິຕຣີຕເຣເນວ, ຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ສຕຕມນິຈ຺ຈຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຄາຖໍ ອຠາສິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊນ຺ຕິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ເຈວ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ປຫາຍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊນສ຺ສ ທຸກ຺ກຣຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂໍ ປພ຺ພຊນໍ, ທຸກ຺ກຣາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຕິ ທຸປ຺ປພ຺ພຊ຺ຊໍ. ເວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ທຬ຺ຫຕ຺ໂຖ ວາ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິ. ເຄຫຎ຺ເຈ ອາວເສຍ຺ຍໍ, ທຸຣຘິວາສາ ເຄຫາ, ຍສ຺ມາ ເຄຫໍ ອຘິວສນ຺ເຕນ ຣຎ຺ຎາ ຣາຊກິຈ຺ຈໍ, ອິສ຺ສເຣນ ອິສ຺ສຣກິຈ຺ຈໍ, ຄຫປຕິນາ ຄຫປຕິກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ປຣິຊໂນ ເຈວ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈ ສງ຺ຄເຫຕພ຺ພາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກຕ຺ຕພ຺ເພ ກຣິຍມາເນປິ ຆຣາວາໂສ ຉິທ຺ທຆໂຏ ວິຍ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ຈ ທຸປ຺ປູໂຣ, ຕສ຺ມາ ເຄຫາ ນາເມເຕ ອຘິວສິຕຸໍ ອາວສິຕຸໍ ທຸກ຺ຂາ ທຸກ຺ກຣາຕິ ກຕ຺ວາ ທຸຣຘິວາສາ ທຸຣາວາສາຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ເຈ ອນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຍທຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ໂສ ປພ຺ພຊິເຕນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ໂພ ປຏິເວຘສທ຺ຘມ຺ໂມ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓໂຄຈຣຕ຺ຕາ ທຸທ຺ທໂສ, ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ໂຌ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຠາເວນ ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕ຺ຕາ. ເຄຫຎ຺ເຈ ອາວເສຍ຺ຍໍ, ທຸຣຘິຄມາ ໂຠຄາ ເຍຫິ ວິນາ ນ ສກ຺ກາ ເຄຫໍ ອາວສິຕຸໍ, ເຕ ໂຠຄາ ທຸກ຺ເຂນ ກສິເຣນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພຕາຍ ທຸຣຘິຄມາ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຆຣາວາສໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍເຍວ ອນຸຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ, ເອວມ຺ປິ ກິຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕິ ໂນ ອິຕຣີຕເຣນ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອິຕຣີຕເຣນ ຍຖາລທ຺ເຘນ ປຈ຺ຈເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ວຸຕ຺ຕິ ຊີວິກາ ກິຈ຺ຉາ ທຸກ຺ຂາ, ຆຣາວາສານໍ ທຸຣຘິວາສຕາຍ ໂຠຄານຎ຺ຈ ທຸຣຘິຄມຕາຍ ເຄເຫ ອິຕຣີຕເຣນ ປຈ຺ຈເຍນ ຍາເປຕພ຺ພຕາຍ ກິຈ຺ຉາ ກສິຣາ ວຸຕ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຍຸຕ຺ຕໍ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ສຕຕມນິຈ຺ຈຕໍ ສກລໍ ທິວສໍ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕຎ຺ຈ ເຕຠູມກຘມ຺ມຊາຕໍ ອນິຈ຺ຈຕນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຸປ຺ປາທວຍວນ຺ຕໂຕ ອາທິອນ຺ຕວນ຺ຕໂຕ ຕາວກາລິກໂຕ ຈ ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕຸໍ ວິປສ຺ສິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ສິທ຺ຘາຍ ອິຕຣານຸປສ຺ສນາ ສຸເຂເນວ ສິຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາວ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາ, ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ທຸກ຺ຂານຕ຺ຕຕານໍ ອພ຺ຍຠິຈຣຓໂຕ ສາສນິກສ຺ສ ສຸຂຄ຺ຄຫຓໂຕ ຈ. ເຕນາຫ – ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ຕທນຕ຺ຕາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕), ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມໍ’’ (ມຫາວ. ໑໖; ທີ. ນິ. ໒.໓໗໑; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑), ‘‘ວຍຘມ຺ມາ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໘) ຈ ຕທມິນາ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິປກ຺ຂວເສນ ອປຣາປຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ວິຕກ຺ເກ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນິຈ຺ຈຕາມຸເຂນ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ກຕກິຈ຺ໂຈ ຊາໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປຏິປຕ຺ຕິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ອິທເມວ ເຖຣສ຺ສ ອຎ຺ຎາພ຺ຍາກຣຓໍ ອໂຫສິ.

ເຊນ຺ຕຕ຺ເຖຣຄາຖາວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.